https://thuviensach.vn

https://thuviensach.vn

CÈm nang

PHßNG TRõ S¢U BÖNH H¹I

CHO S¶N XUÊT RAU AN TOµN

Héi ®ång chØ ®¹o xuÊt b¶n

Chñ tÞch Héi ®ång

pgs.TS. NguyÔn ThÕ kû

Phã Chñ tÞch Héi ®ång

TS. HOµNG PHONG Hµ

Thµnh viªn

trÇn quèc d©n

TS. NguyÔn §øC TµI

TS. NGUYÔN AN TI£M

NguyÔn Vò Thanh H¶o

https://thuviensach.vn

CÈm nang

PHßNG TRõ S¢U BÖNH H¹I

CHO S¶N XUÊT RAU AN TOµN

Héi ®ång chØ ®¹o xuÊt b¶n

Chñ tÞch Héi ®ång

pgs.TS. NguyÔn ThÕ kû

Phã Chñ tÞch Héi ®ång

TS. HOµNG PHONG Hµ

Thµnh viªn

trÇn quèc d©n

TS. NguyÔn §øC TµI

TS. NGUYÔN AN TI£M

NguyÔn Vò Thanh H¶o

https://thuviensach.vn

ViÖn nghiªn cøu rau qu¶

TS. Ph¹m mü linh - Ths. L£ THÞ LIÔU - TS. L£ THÞ ThñY

ks. NguyÔn thÞ hiÒn

TẬP THỂ TÁC GIẢ

1. TS. Phạm Mỹ Linh

2. ThS. Lê Thị Liễu

3. TS. Lê Thị Thủy

4. KS. Nguyễn Thị Hiền

CÈm nang

PHßNG TRõ S¢U BÖNH H¹I

CHO S¶N XUÊT RAU AN TOµN

Nhµ xuÊt b¶n ChÝnh trÞ quèc gia - Sù THËT

Hµ Néi - 2015

https://thuviensach.vn

ViÖn nghiªn cøu rau qu¶

TS. Ph¹m mü linh - Ths. L£ THÞ LIÔU - TS. L£ THÞ ThñY

ks. NguyÔn thÞ hiÒn

TẬP THỂ TÁC GIẢ

1. TS. Phạm Mỹ Linh

2. ThS. Lê Thị Liễu

3. TS. Lê Thị Thủy

4. KS. Nguyễn Thị Hiền

CÈm nang

PHßNG TRõ S¢U BÖNH H¹I

CHO S¶N XUÊT RAU AN TOµN

Nhµ xuÊt b¶n ChÝnh trÞ quèc gia - Sù THËT

Hµ Néi - 2015

https://thuviensach.vn

xuất bản cuốn sách Cẩm nang phòng trừ sâu bệnh

hại cho sản xuất rau an toàn do các tác giả: TS. Phạm Mỹ Linh, ThS. Lê Thị Liễu, TS. Lê Thị Thủy, KS. Nguyễn Thị Hiền biên soạn.

Cuốn sách bao gồm 10 chương:

Lêi NHµ XUÊT B¶N

Chương I: Đặc điểm chung của cây rau và những yếu tố liên quan đến sâu bệnh hại rau;

Chương II: Công tác quản lý dịch hại tổng hợp đối với Rau an toàn là rau được sản xuất với quy trình kỹ

cây rau;

thuật bảo đảm an toàn, sản phẩm đến người tiêu dùng Chương III: Đặc tính của một số nhóm và một số loại không gây độc hại. Rau an toàn phải đạt được bốn chỉ tiêu thuốc thuộc trong "Danh mục thuốc bảo vệ thực vật được an toàn: an toàn về dư lượng thuốc bảo vệ thực vật (nghĩa phép sử dụng trên rau";

Chương IV: Phương pháp chế biến một số loại thuốc là dư lượng thuốc bảo vệ thực vật thấp hơn mức cho phép), trừ sâu sinh học;

an toàn về hàm lượng nitơrat (NO3), an toàn về kim loại Chương V: Các nhóm bệnh hại rau và nguyên tắc nặng, và an toàn về vi sinh vật và ký sinh trùng gây bệnh phòng trừ;

cho người. Như vậy, để đảm bảo tiêu chuẩn rau an toàn, Chương VI: Các nhóm sâu hại rau và phương hướng bên cạnh việc áp dụng các biện pháp kỹ thuật trong các phòng chống sâu hại;

khâu chọn đất trồng, làm đất, chọn giống, xử lý hạt giống, Chương VII: Quản lý và phòng trừ sâu bệnh hại cây phương pháp gieo hạt, bón phân, tưới nước, chăm sóc,...

họ cà (cà chua, cà tím, ớt, khoai tây...); người sản xuất phải kết hợp áp dụng các phương pháp Chương VIII: Quản lý và phòng trừ sâu bệnh hại cây phòng trừ sâu bệnh hại tổng hợp trên nguyên tắc hạn chế

họ đậu (các loại đậu đỗ như đậu côve, đậu vàng,...); thấp nhất sự thiệt hại do sâu bệnh gây ra; có hiệu quả kinh Chương IX: Quản lý và phòng trừ sâu bệnh hại cây họ

tế cao, ít độc hại cho người và môi trường. Thực hiện tốt thập tự (cải bắp, su hào, suplơ,...);

việc phòng trừ sâu bệnh hại cho sản xuất rau an toàn Chương X: Quản lý và phòng trừ sâu bệnh hại cây họ

không chỉ đảm bảo tiêu chuẩn, chất lượng mà còn đảm bảo bầu bí (bầu, bí, dưa chuột, dưa hấu...).

hiệu quả kinh tế cho người sản xuất rau an toàn.

Xin giới thiệu cuốn sách với bạn đọc.

Nhằm cung cấp thêm tài liệu tham khảo cho những Th¸ng 10 n¨m 2015

hộ gia đình, những trang trại sản xuất nông nghiệp trong Nhµ xuÊt b¶n chÝnh trÞ quèc gia - sù thËt cả nước về cách thức phòng trừ sâu bệnh hại cho sản xuất rau an toàn, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia - Sự thật 5

6

https://thuviensach.vn

xuất bản cuốn sách Cẩm nang phòng trừ sâu bệnh

hại cho sản xuất rau an toàn do các tác giả: TS. Phạm Mỹ Linh, ThS. Lê Thị Liễu, TS. Lê Thị Thủy, KS. Nguyễn Thị Hiền biên soạn.

Cuốn sách bao gồm 10 chương:

Lêi NHµ XUÊT B¶N

Chương I: Đặc điểm chung của cây rau và những yếu tố liên quan đến sâu bệnh hại rau;

Chương II: Công tác quản lý dịch hại tổng hợp đối với Rau an toàn là rau được sản xuất với quy trình kỹ

cây rau;

thuật bảo đảm an toàn, sản phẩm đến người tiêu dùng Chương III: Đặc tính của một số nhóm và một số loại không gây độc hại. Rau an toàn phải đạt được bốn chỉ tiêu thuốc thuộc trong "Danh mục thuốc bảo vệ thực vật được an toàn: an toàn về dư lượng thuốc bảo vệ thực vật (nghĩa phép sử dụng trên rau";

Chương IV: Phương pháp chế biến một số loại thuốc là dư lượng thuốc bảo vệ thực vật thấp hơn mức cho phép), trừ sâu sinh học;

an toàn về hàm lượng nitơrat (NO3), an toàn về kim loại Chương V: Các nhóm bệnh hại rau và nguyên tắc nặng, và an toàn về vi sinh vật và ký sinh trùng gây bệnh phòng trừ;

cho người. Như vậy, để đảm bảo tiêu chuẩn rau an toàn, Chương VI: Các nhóm sâu hại rau và phương hướng bên cạnh việc áp dụng các biện pháp kỹ thuật trong các phòng chống sâu hại;

khâu chọn đất trồng, làm đất, chọn giống, xử lý hạt giống, Chương VII: Quản lý và phòng trừ sâu bệnh hại cây phương pháp gieo hạt, bón phân, tưới nước, chăm sóc,...

họ cà (cà chua, cà tím, ớt, khoai tây...); người sản xuất phải kết hợp áp dụng các phương pháp Chương VIII: Quản lý và phòng trừ sâu bệnh hại cây phòng trừ sâu bệnh hại tổng hợp trên nguyên tắc hạn chế

họ đậu (các loại đậu đỗ như đậu côve, đậu vàng,...); thấp nhất sự thiệt hại do sâu bệnh gây ra; có hiệu quả kinh Chương IX: Quản lý và phòng trừ sâu bệnh hại cây họ

tế cao, ít độc hại cho người và môi trường. Thực hiện tốt thập tự (cải bắp, su hào, suplơ,...);

việc phòng trừ sâu bệnh hại cho sản xuất rau an toàn Chương X: Quản lý và phòng trừ sâu bệnh hại cây họ

không chỉ đảm bảo tiêu chuẩn, chất lượng mà còn đảm bảo bầu bí (bầu, bí, dưa chuột, dưa hấu...).

hiệu quả kinh tế cho người sản xuất rau an toàn.

Xin giới thiệu cuốn sách với bạn đọc.

Nhằm cung cấp thêm tài liệu tham khảo cho những Th¸ng 10 n¨m 2015

hộ gia đình, những trang trại sản xuất nông nghiệp trong Nhµ xuÊt b¶n chÝnh trÞ quèc gia - sù thËt cả nước về cách thức phòng trừ sâu bệnh hại cho sản xuất rau an toàn, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia - Sự thật 5

6

https://thuviensach.vn

bệnh xâm nhập, gây hại làm ảnh hưởng tới chất lượng và hao hụt một số lượng khá lớn.

Đối với mỗi loại rau đòi hỏi phải có một chế

độ canh tác khác nhau và cao hơn hẳn so với các Ch¬ng I

loại cây trồng khác như: làm đất phải kỹ, lượng phân chuồng bón phải hoai mục, phân vô cơ cân

®Æc ®iÓm chung cña c©y rau

đối và lượng nước tưới phải thường xuyên, nhưng vµ nh÷ng yÕu tè liªn quan

không úng, mặt khác nhiều loại rau có thể trồng

®Õn s©u bÖnh h¹i rau

xen và trồng gối nhau liên tiếp. Vì vậy cũng tạo điều kiện cho nhiều loại sâu bệnh phát sinh gây hại và tích lũy.

1. Đặc điểm chung của cây rau

Sâu bệnh hại rau thường gây hại theo các đối Rau xanh là cây thực phẩm ngắn ngày, sinh tượng cây trồng cùng họ:

trưởng tập trung, phát triển nhanh, có thể cho thu

- Cây rau họ bầu bí: bầu, bí, dưa chuột, dưa hoạch nhiều đợt trong một vụ với thời gian 1-2

gang, dưa thơm, dưa bở, dưa hấu, mướp...

tháng. Bởi vậy ở một loại rau thường có nhiều loại

- Cây rau họ cà: cà chua, khoai tây, ớt, cà sâu, bệnh hại và phá tập trung trong thời gian tím, cà bát, cà pháo...

ngắn, mang tính chất hủy diệt nên công tác phòng

- Cây rau họ cải (họ thập tự): cải bắp, cải trừ đôi khi gặp nhiều khó khăn.

bao, suplơ, su hào, cải ngọt, cải canh, cải bẹ, cải Thân cây có cành lá xum xuê, mô tế bào có củ, xà lách...

nhiều nước, mềm mỏng, mỡ màng và yếu ớt,... nên

- Cây rau họ đậu: đậu côve leo, đậu côve lùn, rất dễ bị sâu và nấm bệnh xâm hại.

đậu trạch (đậu bở), đậu Hà Lan, đậu đũa, đậu Phần lớn các bộ phận của cây rau có chứa tương rau...

nhiều chất dễ tương như: đường, các vitamin...

Sản phẩm của cây rau chủ yếu là hàng hóa 2. Những yếu tố liên quan đến sâu bệnh tươi sống, khi sử dụng một số loại không qua chế

hại rau

biến cho nên trong quá trình thu hoạch, vận Cây rau có nhiều chủng loại: rau ăn quả, rau chuyển và bảo quản dễ bị sâu và các loại nấm ăn lá, rau ăn thân và rau ăn củ..., thời vụ phức 7

8

https://thuviensach.vn

bệnh xâm nhập, gây hại làm ảnh hưởng tới chất lượng và hao hụt một số lượng khá lớn.

Đối với mỗi loại rau đòi hỏi phải có một chế

độ canh tác khác nhau và cao hơn hẳn so với các Ch¬ng I

loại cây trồng khác như: làm đất phải kỹ, lượng phân chuồng bón phải hoai mục, phân vô cơ cân

®Æc ®iÓm chung cña c©y rau

đối và lượng nước tưới phải thường xuyên, nhưng vµ nh÷ng yÕu tè liªn quan

không úng, mặt khác nhiều loại rau có thể trồng

®Õn s©u bÖnh h¹i rau

xen và trồng gối nhau liên tiếp. Vì vậy cũng tạo điều kiện cho nhiều loại sâu bệnh phát sinh gây hại và tích lũy.

1. Đặc điểm chung của cây rau

Sâu bệnh hại rau thường gây hại theo các đối Rau xanh là cây thực phẩm ngắn ngày, sinh tượng cây trồng cùng họ:

trưởng tập trung, phát triển nhanh, có thể cho thu

- Cây rau họ bầu bí: bầu, bí, dưa chuột, dưa hoạch nhiều đợt trong một vụ với thời gian 1-2

gang, dưa thơm, dưa bở, dưa hấu, mướp...

tháng. Bởi vậy ở một loại rau thường có nhiều loại

- Cây rau họ cà: cà chua, khoai tây, ớt, cà sâu, bệnh hại và phá tập trung trong thời gian tím, cà bát, cà pháo...

ngắn, mang tính chất hủy diệt nên công tác phòng

- Cây rau họ cải (họ thập tự): cải bắp, cải trừ đôi khi gặp nhiều khó khăn.

bao, suplơ, su hào, cải ngọt, cải canh, cải bẹ, cải Thân cây có cành lá xum xuê, mô tế bào có củ, xà lách...

nhiều nước, mềm mỏng, mỡ màng và yếu ớt,... nên

- Cây rau họ đậu: đậu côve leo, đậu côve lùn, rất dễ bị sâu và nấm bệnh xâm hại.

đậu trạch (đậu bở), đậu Hà Lan, đậu đũa, đậu Phần lớn các bộ phận của cây rau có chứa tương rau...

nhiều chất dễ tương như: đường, các vitamin...

Sản phẩm của cây rau chủ yếu là hàng hóa 2. Những yếu tố liên quan đến sâu bệnh tươi sống, khi sử dụng một số loại không qua chế

hại rau

biến cho nên trong quá trình thu hoạch, vận Cây rau có nhiều chủng loại: rau ăn quả, rau chuyển và bảo quản dễ bị sâu và các loại nấm ăn lá, rau ăn thân và rau ăn củ..., thời vụ phức 7

8

https://thuviensach.vn

tạp, tính chất phá hại của sâu bệnh lại khác nhau, hại của sâu bệnh này cần phải chú ý đến thành có loại xuất hiện phá hại ngắt quãng, nhưng có phần thức ăn của chúng, việc bố trí các loại rau loại xuất hiện phá hại liên tục từ đầu vụ đến cuối trên một vùng qua các vụ phải hợp lý, thực hiện vụ thu hoạch của một cây rau, nếu không có các biện pháp luân canh nghiêm túc.

yếu tố tác động hạn chế thì chúng sẽ tích lũy Do đặc điểm của địa hình, đất đai và xã hội thành dịch. Do vậy, trong công tác tổ chức, thực nên ở nước ta đã hình thành hai vụ rau chính: vụ

hiện các biện pháp phòng trừ cần đặc biệt lưu ý rau đông xuân bắt đầu từ tháng 8-9 và kết thúc tới đặc điểm này.

vào tháng 3-4. Vụ rau hè thu bắt đầu từ tháng 4-5

Do có nhiều chủng loại rau khác nhau, song có và kết thúc vào tháng 9. Khoảng thời gian chuyển nhiều nhóm rau lại được gieo trồng cùng thời tiếp giữa hai vụ rau vào tiết xuân ấm áp, ẩm độ, gian, như vậy có nghĩa là thành phần thức ăn của nhiệt độ môi trường thuận lợi cho sâu bệnh hại sâu bệnh rất phong phú. Thực tế cho thấy có hai phát sinh, phát triển, ngoài ra các vùng chuyên loại sâu bệnh hại thích hợp với thành phần thức canh rau có nhiều yếu tố thuận lợi cho sâu bệnh ăn của cây rau:

tập trung gây hại và thường bị hại nặng hơn các

- Sâu, bệnh (nấm bệnh đa thực): có thể gây vùng khác. Những vùng trồng rau tập trung lâu hại rất nhiều loại cây trồng và nhiều loại rau khác năm này cũng thường là những vùng nông dân đã họ như sâu xám, sâu khoang, bệnh lở cổ rễ, bệnh dùng nhiều thuốc hóa học hơn cả, thậm chí sử

héo rũ, v.v..

dụng rất tùy tiện cả về các loại thuốc, liều lượng, Đối với các loại sâu bệnh này thì các yếu tố

nồng độ và thời gian phun rắc... nên đã hình điều kiện để ngăn chặn, hạn chế sự phát sinh, thành một số chủng loại sâu chống thuốc như sâu phát triển gây hại phải là các biện pháp canh tác, tơ, sâu ba ba... và gây ô nhiễm môi trường, ảnh tác động bằng các điều kiện ngoại cảnh như thời hưởng tới sức khỏe. Bởi vậy công tác phòng trừ

vụ gieo trồng, phân bón, chế độ nước tưới và các sâu bệnh cho rau, đặc biệt với các vùng chuyên biện pháp sinh học.

canh đòi hỏi phải thực hiện nghiêm ngặt vấn đề

- Sâu và nấm bệnh đơn thực: chuyên hại một sử dụng thuốc, đồng thời cần áp dụng các biện loại rau hoặc một vài loại rau trong cùng một họ

pháp phòng trừ tổng hợp thật nghiêm túc.

như sâu tơ hại rau họ thập tự, mốc sương trên cà chua... Để hạn chế sự phát sinh, phát triển và gây 9

10

https://thuviensach.vn

tạp, tính chất phá hại của sâu bệnh lại khác nhau, hại của sâu bệnh này cần phải chú ý đến thành có loại xuất hiện phá hại ngắt quãng, nhưng có phần thức ăn của chúng, việc bố trí các loại rau loại xuất hiện phá hại liên tục từ đầu vụ đến cuối trên một vùng qua các vụ phải hợp lý, thực hiện vụ thu hoạch của một cây rau, nếu không có các biện pháp luân canh nghiêm túc.

yếu tố tác động hạn chế thì chúng sẽ tích lũy Do đặc điểm của địa hình, đất đai và xã hội thành dịch. Do vậy, trong công tác tổ chức, thực nên ở nước ta đã hình thành hai vụ rau chính: vụ

hiện các biện pháp phòng trừ cần đặc biệt lưu ý rau đông xuân bắt đầu từ tháng 8-9 và kết thúc tới đặc điểm này.

vào tháng 3-4. Vụ rau hè thu bắt đầu từ tháng 4-5

Do có nhiều chủng loại rau khác nhau, song có và kết thúc vào tháng 9. Khoảng thời gian chuyển nhiều nhóm rau lại được gieo trồng cùng thời tiếp giữa hai vụ rau vào tiết xuân ấm áp, ẩm độ, gian, như vậy có nghĩa là thành phần thức ăn của nhiệt độ môi trường thuận lợi cho sâu bệnh hại sâu bệnh rất phong phú. Thực tế cho thấy có hai phát sinh, phát triển, ngoài ra các vùng chuyên loại sâu bệnh hại thích hợp với thành phần thức canh rau có nhiều yếu tố thuận lợi cho sâu bệnh ăn của cây rau:

tập trung gây hại và thường bị hại nặng hơn các

- Sâu, bệnh (nấm bệnh đa thực): có thể gây vùng khác. Những vùng trồng rau tập trung lâu hại rất nhiều loại cây trồng và nhiều loại rau khác năm này cũng thường là những vùng nông dân đã họ như sâu xám, sâu khoang, bệnh lở cổ rễ, bệnh dùng nhiều thuốc hóa học hơn cả, thậm chí sử

héo rũ, v.v..

dụng rất tùy tiện cả về các loại thuốc, liều lượng, Đối với các loại sâu bệnh này thì các yếu tố

nồng độ và thời gian phun rắc... nên đã hình điều kiện để ngăn chặn, hạn chế sự phát sinh, thành một số chủng loại sâu chống thuốc như sâu phát triển gây hại phải là các biện pháp canh tác, tơ, sâu ba ba... và gây ô nhiễm môi trường, ảnh tác động bằng các điều kiện ngoại cảnh như thời hưởng tới sức khỏe. Bởi vậy công tác phòng trừ

vụ gieo trồng, phân bón, chế độ nước tưới và các sâu bệnh cho rau, đặc biệt với các vùng chuyên biện pháp sinh học.

canh đòi hỏi phải thực hiện nghiêm ngặt vấn đề

- Sâu và nấm bệnh đơn thực: chuyên hại một sử dụng thuốc, đồng thời cần áp dụng các biện loại rau hoặc một vài loại rau trong cùng một họ

pháp phòng trừ tổng hợp thật nghiêm túc.

như sâu tơ hại rau họ thập tự, mốc sương trên cà chua... Để hạn chế sự phát sinh, phát triển và gây 9

10

https://thuviensach.vn

Sử dụng nhiều thuốc trừ sâu trên đồng ruộng cũng gây mất cân bằng sinh thái, đó là chuỗi mắt xích giữa cây trồng - sâu hại - thiên địch. Thuốc sâu tiêu diệt thiên địch - yếu tố kìm hãm mật độ

Ch¬ng II

sâu hại, nên sâu phát triển tự do và bộc phát thành dịch.

C«ng tç qu¶n lý dÞch h¹i tæng hîp

Ngoài ra, thuốc trừ sâu còn gây ngộ độc cho

®èi víi c©y rau (IPM)

con người và ảnh hưởng nghiêm trọng đến môi trường sống, đến động vật thuỷ sinh. Nguy hiểm hơn là nó tích luỹ trong nông sản để rồi gây hại 1. Tác hại của việc sử dụng thuốc bảo vệ

cho những người tiêu dùng các nông sản đó.

thực vật trên đồng ruộng

Việc sử dụng

2. Các nguyên tắc của IPM

biện pháp hoá học để phòng trừ

sâu bệnh trong một thời gian dài đã gây ra nhiều IPM hoạt động theo 4 nguyên tắc:

tác hại đáng kể. Trong khi sử dụng thuốc người ta a) Trồng cây khỏe: Chọn giống tốt, bón phân nhận thấy muốn đạt được hiệu quả trừ sâu như

cân đối và chăm sóc hợp lý nhằm tạo tiền đề cho lúc ban đầu, hàng năm cần phải tăng nồng độ

cây trồng sinh trưởng khỏe, có khả năng cho năng suất cao và đền bù lại những mất mát (lá, thân) thuốc. Cho đến một lúc nào đó sâu bệnh trở nên do sâu hại hay tác nhân khác gây ra.

quen thuốc và không còn bị chết do thuốc, sâu đã b) Bảo vệ thiên địch: Thiên địch là côn trùng hình thành tính kháng thuốc. Từ việc kháng một có ích, sử dụng nguồn thức ăn chính là sâu hại do loại thuốc, do sự sử dụng không đúng cách, con đó có tác dụng kìm hãm mật độ sâu hại một cách người đã tạo ra các chủng sâu kháng lại tất cả các đáng kể. Thiên địch đã có sẵn trong tự nhiên và loại thuốc trừ sâu.

được bảo vệ bằng cách không phun thuốc bảo vệ

Việc sử dụng thuốc trừ sâu thiếu thận trọng thực vật lên đồng ruộng.

cũng làm xuất hiện những loại sâu hại mới mà c) Thăm đồng thường xuyên: Quan sát sự sinh trước đây chúng là loại sâu hại không quan trọng trưởng của cây trồng để có biện pháp tác động bị các loài khác lấn át.

thích hợp (nước, phân...) giúp cây trồng phát triển 11

12

https://thuviensach.vn

Sử dụng nhiều thuốc trừ sâu trên đồng ruộng cũng gây mất cân bằng sinh thái, đó là chuỗi mắt xích giữa cây trồng - sâu hại - thiên địch. Thuốc sâu tiêu diệt thiên địch - yếu tố kìm hãm mật độ

Ch¬ng II

sâu hại, nên sâu phát triển tự do và bộc phát thành dịch.

C«ng tç qu¶n lý dÞch h¹i tæng hîp

Ngoài ra, thuốc trừ sâu còn gây ngộ độc cho

®èi víi c©y rau (IPM)

con người và ảnh hưởng nghiêm trọng đến môi trường sống, đến động vật thuỷ sinh. Nguy hiểm hơn là nó tích luỹ trong nông sản để rồi gây hại 1. Tác hại của việc sử dụng thuốc bảo vệ

cho những người tiêu dùng các nông sản đó.

thực vật trên đồng ruộng

Việc sử dụng

2. Các nguyên tắc của IPM

biện pháp hoá học để phòng trừ

sâu bệnh trong một thời gian dài đã gây ra nhiều IPM hoạt động theo 4 nguyên tắc:

tác hại đáng kể. Trong khi sử dụng thuốc người ta a) Trồng cây khỏe: Chọn giống tốt, bón phân nhận thấy muốn đạt được hiệu quả trừ sâu như

cân đối và chăm sóc hợp lý nhằm tạo tiền đề cho lúc ban đầu, hàng năm cần phải tăng nồng độ

cây trồng sinh trưởng khỏe, có khả năng cho năng suất cao và đền bù lại những mất mát (lá, thân) thuốc. Cho đến một lúc nào đó sâu bệnh trở nên do sâu hại hay tác nhân khác gây ra.

quen thuốc và không còn bị chết do thuốc, sâu đã b) Bảo vệ thiên địch: Thiên địch là côn trùng hình thành tính kháng thuốc. Từ việc kháng một có ích, sử dụng nguồn thức ăn chính là sâu hại do loại thuốc, do sự sử dụng không đúng cách, con đó có tác dụng kìm hãm mật độ sâu hại một cách người đã tạo ra các chủng sâu kháng lại tất cả các đáng kể. Thiên địch đã có sẵn trong tự nhiên và loại thuốc trừ sâu.

được bảo vệ bằng cách không phun thuốc bảo vệ

Việc sử dụng thuốc trừ sâu thiếu thận trọng thực vật lên đồng ruộng.

cũng làm xuất hiện những loại sâu hại mới mà c) Thăm đồng thường xuyên: Quan sát sự sinh trước đây chúng là loại sâu hại không quan trọng trưởng của cây trồng để có biện pháp tác động bị các loài khác lấn át.

thích hợp (nước, phân...) giúp cây trồng phát triển 11

12

https://thuviensach.vn

tốt. Điều tra mật độ sâu hại và thiên địch để đánh nhận một mật độ sâu hại nhỏ trên đồng ruộng là giá mức độ cân bằng của chúng nhằm giúp đề ra một ý tưởng tốt.

quyết định xử lý thích hợp.

- Không thể quan niệm quản lý dịch hại tổng d) Nông dân trở thành chuyên gia: Chuyên gia hợp là một quy trình cứng nhắc để áp dụng trong nghĩa là tinh thông trong lĩnh vực nào đó. Huấn mọi trường hợp mà cần phải coi đó như là một luyện nông dân trở thành chuyên gia tức là nông nguyên tắc cần phải tuân theo để xác định một dân đã am tường về canh tác lúa và quản lý tổng giải pháp tối ưu trong một tình huống cụ thể.

hợp dịch hại. Họ có khả năng ứng dụng thành

- IPM là sự vận dụng linh hoạt trên nền tảng công IPM trên ruộng nhà và hướng dẫn cho nhiều khoa học cũ và những tiến bộ kỹ thuật mới.

nông dân khác cùng làm theo IPM. Nguyên tắc này mang tính xã hội và tính cộng đồng.

4. Hệ sinh thái và các yếu tố trong hệ

sinh thái

3. Các nguyên lý IPM

4.1. Hệ sinh thái

- Trong hệ thống quản lý dịch hại tổng hợp, Là tập hợp các loài sinh vật cùng tồn tại trên tất cả các biện pháp kỹ thuật tham gia cần phải một vùng không gian với các điều kiện tự nhiên hài hoà với các yếu tố môi trường, đặc biệt cần khai thác tối đa các yếu tố gây chết tự nhiên của xác định.

sâu hại.

Hệ sinh thái đồng ruộng bao gồm các yếu tố

- Không thể cho rằng có thể tiêu diệt hết các sinh vật: cỏ cây, động vật, vi sinh vật... và các yếu cá thể gây hại trên đồng ruộng mà chỉ có thể duy tố phi sinh vật: đất, nước, ánh sáng, phân bón...

trì mật độ của chúng ở dưới mức gây hại có ý Hệ sinh thái là một hệ thống cấu trúc hoàn chỉnh nghĩa. Như vậy, một biện pháp phòng trừ sẽ được với nhiều mối quan hệ bên trong làm cho hệ thống áp dụng nếu không thì giá trị tổn thất về sản tồn tại và phát triển trong trạng thái cân bằng lượng sẽ lớn hơn chi phí của việc xử lý.

sinh thái. Hệ sinh thái có các mối quan hệ bên

- Sâu hại ở mật độ thấp không được xem là ngoài với các hệ sinh thái khác trên cơ sở trao đổi dịch hại mà đôi khi còn có lợi vì là nguồn thức ăn vật chất, năng lượng và thông tin trong quá trình để duy trì sự sống của quần thể thiên địch. Chấp vận động không ngừng của vật chất.

13

14

https://thuviensach.vn

tốt. Điều tra mật độ sâu hại và thiên địch để đánh nhận một mật độ sâu hại nhỏ trên đồng ruộng là giá mức độ cân bằng của chúng nhằm giúp đề ra một ý tưởng tốt.

quyết định xử lý thích hợp.

- Không thể quan niệm quản lý dịch hại tổng d) Nông dân trở thành chuyên gia: Chuyên gia hợp là một quy trình cứng nhắc để áp dụng trong nghĩa là tinh thông trong lĩnh vực nào đó. Huấn mọi trường hợp mà cần phải coi đó như là một luyện nông dân trở thành chuyên gia tức là nông nguyên tắc cần phải tuân theo để xác định một dân đã am tường về canh tác lúa và quản lý tổng giải pháp tối ưu trong một tình huống cụ thể.

hợp dịch hại. Họ có khả năng ứng dụng thành

- IPM là sự vận dụng linh hoạt trên nền tảng công IPM trên ruộng nhà và hướng dẫn cho nhiều khoa học cũ và những tiến bộ kỹ thuật mới.

nông dân khác cùng làm theo IPM. Nguyên tắc này mang tính xã hội và tính cộng đồng.

4. Hệ sinh thái và các yếu tố trong hệ

sinh thái

3. Các nguyên lý IPM

4.1. Hệ sinh thái

- Trong hệ thống quản lý dịch hại tổng hợp, Là tập hợp các loài sinh vật cùng tồn tại trên tất cả các biện pháp kỹ thuật tham gia cần phải một vùng không gian với các điều kiện tự nhiên hài hoà với các yếu tố môi trường, đặc biệt cần khai thác tối đa các yếu tố gây chết tự nhiên của xác định.

sâu hại.

Hệ sinh thái đồng ruộng bao gồm các yếu tố

- Không thể cho rằng có thể tiêu diệt hết các sinh vật: cỏ cây, động vật, vi sinh vật... và các yếu cá thể gây hại trên đồng ruộng mà chỉ có thể duy tố phi sinh vật: đất, nước, ánh sáng, phân bón...

trì mật độ của chúng ở dưới mức gây hại có ý Hệ sinh thái là một hệ thống cấu trúc hoàn chỉnh nghĩa. Như vậy, một biện pháp phòng trừ sẽ được với nhiều mối quan hệ bên trong làm cho hệ thống áp dụng nếu không thì giá trị tổn thất về sản tồn tại và phát triển trong trạng thái cân bằng lượng sẽ lớn hơn chi phí của việc xử lý.

sinh thái. Hệ sinh thái có các mối quan hệ bên

- Sâu hại ở mật độ thấp không được xem là ngoài với các hệ sinh thái khác trên cơ sở trao đổi dịch hại mà đôi khi còn có lợi vì là nguồn thức ăn vật chất, năng lượng và thông tin trong quá trình để duy trì sự sống của quần thể thiên địch. Chấp vận động không ngừng của vật chất.

13

14

https://thuviensach.vn

IPM ngày nay được quan niệm là một hệ

a) Nhóm yếu tố phi sinh vật:

thống phòng trừ dịch hại dựa trên cơ sở sinh Bao gồm:

thái, phù hợp với điều kiện môi trường. Vì vậy

- Các yếu tố địa lý: vĩ độ, độ cao, địa hình.

hiểu biết về hệ sinh thái, đặc biệt là hệ sinh thái

- Các yếu tố thời tiết, khí hậu: nhiệt độ, ẩm đồng ruộng sẽ là cở sở cho việc quản lý tổng hợp độ, lượng mưa, ánh sáng...

dịch hại.

- Các yếu tố môi trường đất: tính chất cơ lý Trong nền

đất, độ phì, hàm lượng mùn trong đất, thành phần nông nghiệp cổ truyền, hệ sinh thái

và hàm lượng dinh dưỡng trong đất.

mang tính đa dạng và bền vững do ít bị tác động

- Chế độ nước: nước tưới hay nước trời, thời bởi các yếu tố bên ngoài. Còn ở nền nông nghiệp gian khô hạn hay ngập úng trong năm, chất lượng hiện đại, do chuyển từ sản xuất tự cấp sang sản nước (phèn, mặn, chua...).

xuất hàng hoá, con người đã tác động nhiều nhân Những yếu tố phi sinh vật đặc trưng, quyết tố (phân bón, thuốc trừ sâu...) lên hệ sinh thái định tính chất của hệ sinh thái là các yếu tố thời đồng ruộng với mục đích thu được nhiều sản phẩm tiết, đất đai và chế độ nước.

song cũng làm ô nhiễm môi trường, ảnh hưởng Các yếu tố phi sinh vật gây hại cho cây trồng đến sức khỏe con người, huỷ hoại các sinh vật có thường gặp là:

ích..., gây nên những biến đổi mạnh mẽ và sâu sắc

- Điều kiện thời tiết bất thường: khô hạn, trong hệ sinh thái đồng ruộng. Do đó, ở nền nông sương muối, mưa đá...

nghiệp hiện đại, hệ sinh thái có tính đa dạng sinh

- Đất thiếu dinh dưỡng (thiếu P, K, vi học kém, cân bằng sinh học dễ bị phá vỡ, mà sâu lượng...), đất nhiễm độc do phèn chua hay phèn hại là những tiềm năng gây mất ổn định trong hệ

mặn, đất yếm khí...

sinh thái nông nghiệp.

- Bị nhiễm độc môi trường nước hoặc không khí.

Các yếu tố trên đều gây ra hiện tượng bệnh lý 4.2. Các yếu tố trong hệ sinh thái đồng ruộng: ở cây trồng làm cây kém phát triển, chết từng Có thể chia các yếu tố trong hệ sinh thái đồng phần hoặc toàn bộ... và thường được gọi là bệnh ruộng thành 2 nhóm:

sinh lý. Thông thường các bệnh sinh lý có thể được

- Nhóm yếu tố phi sinh vật.

ngăn ngừa hay khắc phục bằng các kỹ thuật canh

- Nhóm yếu tố sinh vật.

tác như bón phân, sục bùn... nhưng trong trường 15

16

https://thuviensach.vn

IPM ngày nay được quan niệm là một hệ

a) Nhóm yếu tố phi sinh vật:

thống phòng trừ dịch hại dựa trên cơ sở sinh Bao gồm:

thái, phù hợp với điều kiện môi trường. Vì vậy

- Các yếu tố địa lý: vĩ độ, độ cao, địa hình.

hiểu biết về hệ sinh thái, đặc biệt là hệ sinh thái

- Các yếu tố thời tiết, khí hậu: nhiệt độ, ẩm đồng ruộng sẽ là cở sở cho việc quản lý tổng hợp độ, lượng mưa, ánh sáng...

dịch hại.

- Các yếu tố môi trường đất: tính chất cơ lý Trong nền

đất, độ phì, hàm lượng mùn trong đất, thành phần nông nghiệp cổ truyền, hệ sinh thái

và hàm lượng dinh dưỡng trong đất.

mang tính đa dạng và bền vững do ít bị tác động

- Chế độ nước: nước tưới hay nước trời, thời bởi các yếu tố bên ngoài. Còn ở nền nông nghiệp gian khô hạn hay ngập úng trong năm, chất lượng hiện đại, do chuyển từ sản xuất tự cấp sang sản nước (phèn, mặn, chua...).

xuất hàng hoá, con người đã tác động nhiều nhân Những yếu tố phi sinh vật đặc trưng, quyết tố (phân bón, thuốc trừ sâu...) lên hệ sinh thái định tính chất của hệ sinh thái là các yếu tố thời đồng ruộng với mục đích thu được nhiều sản phẩm tiết, đất đai và chế độ nước.

song cũng làm ô nhiễm môi trường, ảnh hưởng Các yếu tố phi sinh vật gây hại cho cây trồng đến sức khỏe con người, huỷ hoại các sinh vật có thường gặp là:

ích..., gây nên những biến đổi mạnh mẽ và sâu sắc

- Điều kiện thời tiết bất thường: khô hạn, trong hệ sinh thái đồng ruộng. Do đó, ở nền nông sương muối, mưa đá...

nghiệp hiện đại, hệ sinh thái có tính đa dạng sinh

- Đất thiếu dinh dưỡng (thiếu P, K, vi học kém, cân bằng sinh học dễ bị phá vỡ, mà sâu lượng...), đất nhiễm độc do phèn chua hay phèn hại là những tiềm năng gây mất ổn định trong hệ

mặn, đất yếm khí...

sinh thái nông nghiệp.

- Bị nhiễm độc môi trường nước hoặc không khí.

Các yếu tố trên đều gây ra hiện tượng bệnh lý 4.2. Các yếu tố trong hệ sinh thái đồng ruộng: ở cây trồng làm cây kém phát triển, chết từng Có thể chia các yếu tố trong hệ sinh thái đồng phần hoặc toàn bộ... và thường được gọi là bệnh ruộng thành 2 nhóm:

sinh lý. Thông thường các bệnh sinh lý có thể được

- Nhóm yếu tố phi sinh vật.

ngăn ngừa hay khắc phục bằng các kỹ thuật canh

- Nhóm yếu tố sinh vật.

tác như bón phân, sục bùn... nhưng trong trường 15

16

https://thuviensach.vn

hợp những tác động này kéo dài hoặc quá mạnh Điều này dễ dàng nhận thấy sự khác biệt giữa hệ

thì cây không thể hồi phục bình thường được và sinh thái ruộng lúa với hệ sinh thái ruộng rau.

tổn thất năng suất là điều khó tránh khỏi.

Các yếu tố sinh vật có liên quan ảnh hưởng tới b) Nhóm yếu tố sinh vật:

sự phát triển của cây trồng là:

Bao gồm:

- Cỏ dại: là những thực vật tồn tại trên đồng

- Cây trồng.

ruộng ngoài ý muốn của con người. Chúng luôn

- Cỏ dại sống cạnh tranh với cây trồng.

cạnh tranh dinh dưỡng, ánh sáng, ẩm độ với cây

- Các động vật bậc cao, bao gồm:

trồng. Một số loài cỏ dại còn là nơi cư trú của sâu

+ Các loài ăn thực vật: chim, chuột...

hại, là ký chủ của vi sinh vật gây bệnh cho cây,

+ Các loài ăn động vật: ếch, nhái, rắn, chồn...

chúng còn là nơi lưu giữ sâu bệnh sau thu hoạch

- Các động vật bậc thấp, bao gồm:

và lan tiếp đến vụ sau.

+ Các loài ăn thực vật: sâu hại, nhện hại, ốc Quan điểm IPM cho rằng cỏ dại bờ mương là bươu vàng...

nơi trú ngụ của nhiều loại thiên địch sau thu

+ Các loài ăn động vật: các loại côn trùng ăn hoạch, đó là nguồn cung cấp thiên địch cho ruộng mồi, ký sinh...

lúa sau khi gieo sạ.

- Các vi sinh vật: nấm, vi khuẩn, mycoplasma

- Các vi sinh vật gây bệnh cho cây: Nhóm này và virus. Trong đó gồm các loại vi sinh vật gây bao gồm nấm, vi khuẩn, mycoplasma và virus.

bệnh cho cây, vi sinh vật gây bệnh cho côn trùng Chúng xâm nhập vào cây trồng và gây nên và vi sinh vật đất.

những rối loạn sinh lý hoặc huỷ hoại từng bộ

- Các loại tuyến trùng gồm các loại gây bệnh phận cây trồng. Chúng được coi là gây bệnh khi cho cây và cho côn trùng.

có triệu chứng bệnh thể hiện bên ngoài. Bệnh

- Các loài sinh vật khác sống trong nước hoặc không những làm giảm năng suất mà còn ảnh quanh cây trồng, gồm các loại không có lợi cũng hưởng đến phẩm chất, làm giảm giá trị hàng hoá không có hại cho cây trồng.

của nông sản.

Trong các yếu tố sinh vật (con người được xét

- Sâu hại: là những loại côn trùng ăn thực vật riêng), cây trồng có vai trò chủ yếu và được coi là và gây hại cho cây trồng. Cách gây hại của chúng yếu tố đặc trưng trong hệ sinh thái nông nghiệp.

cũng khác nhau, có loại ăn lá (sâu cuốn lá, sâu 17

18

https://thuviensach.vn

hợp những tác động này kéo dài hoặc quá mạnh Điều này dễ dàng nhận thấy sự khác biệt giữa hệ

thì cây không thể hồi phục bình thường được và sinh thái ruộng lúa với hệ sinh thái ruộng rau.

tổn thất năng suất là điều khó tránh khỏi.

Các yếu tố sinh vật có liên quan ảnh hưởng tới b) Nhóm yếu tố sinh vật:

sự phát triển của cây trồng là:

Bao gồm:

- Cỏ dại: là những thực vật tồn tại trên đồng

- Cây trồng.

ruộng ngoài ý muốn của con người. Chúng luôn

- Cỏ dại sống cạnh tranh với cây trồng.

cạnh tranh dinh dưỡng, ánh sáng, ẩm độ với cây

- Các động vật bậc cao, bao gồm:

trồng. Một số loài cỏ dại còn là nơi cư trú của sâu

+ Các loài ăn thực vật: chim, chuột...

hại, là ký chủ của vi sinh vật gây bệnh cho cây,

+ Các loài ăn động vật: ếch, nhái, rắn, chồn...

chúng còn là nơi lưu giữ sâu bệnh sau thu hoạch

- Các động vật bậc thấp, bao gồm:

và lan tiếp đến vụ sau.

+ Các loài ăn thực vật: sâu hại, nhện hại, ốc Quan điểm IPM cho rằng cỏ dại bờ mương là bươu vàng...

nơi trú ngụ của nhiều loại thiên địch sau thu

+ Các loài ăn động vật: các loại côn trùng ăn hoạch, đó là nguồn cung cấp thiên địch cho ruộng mồi, ký sinh...

lúa sau khi gieo sạ.

- Các vi sinh vật: nấm, vi khuẩn, mycoplasma

- Các vi sinh vật gây bệnh cho cây: Nhóm này và virus. Trong đó gồm các loại vi sinh vật gây bao gồm nấm, vi khuẩn, mycoplasma và virus.

bệnh cho cây, vi sinh vật gây bệnh cho côn trùng Chúng xâm nhập vào cây trồng và gây nên và vi sinh vật đất.

những rối loạn sinh lý hoặc huỷ hoại từng bộ

- Các loại tuyến trùng gồm các loại gây bệnh phận cây trồng. Chúng được coi là gây bệnh khi cho cây và cho côn trùng.

có triệu chứng bệnh thể hiện bên ngoài. Bệnh

- Các loài sinh vật khác sống trong nước hoặc không những làm giảm năng suất mà còn ảnh quanh cây trồng, gồm các loại không có lợi cũng hưởng đến phẩm chất, làm giảm giá trị hàng hoá không có hại cho cây trồng.

của nông sản.

Trong các yếu tố sinh vật (con người được xét

- Sâu hại: là những loại côn trùng ăn thực vật riêng), cây trồng có vai trò chủ yếu và được coi là và gây hại cho cây trồng. Cách gây hại của chúng yếu tố đặc trưng trong hệ sinh thái nông nghiệp.

cũng khác nhau, có loại ăn lá (sâu cuốn lá, sâu 17

18

https://thuviensach.vn

keo...), có loại phá thân lúa (đục thân, sâu năn...), Mối quan hệ này là một hệ sinh học thống có loài chích hút trên lá (bọ trĩ), hút thân (rầy nhất mà cây trồng đóng vai trò rất quan trọng.

nâu), hút hạt (bọ xít dài)... Phạm vi gây hại của Một mặt, cây trồng với cương vị là yếu tố ngoại chúng cũng khác nhau. Có loài chỉ phá lúa nhưng cảnh quyết định điều kiện sinh thái tại nơi cư trú cũng có loài phá hại nhiều loại cây trồng. Trên cây của sâu hại và thiên địch. Mặt khác, khi với cương lúa ở nước ta đã phát hiện khoảng hơn 38 loài sâu vị là nguồn thức ăn của sâu hại thì cây trồng đã hại, ngoài ra trên ruộng lúa cũng có khoảng 80

ảnh hưởng trực tiếp đến trạng thái sinh lý của sâu loài côn trùng khác là loài vô hại.

hại, điều này cũng gây ảnh hưởng đến thiên địch.

Trong quản lý dịch hại tổng hợp, việc xác định Trong mối quan hệ này, thiên địch có vai trò hạn được các sâu hại chủ yếu và thứ yếu trên mỗi loại chế số lượng quần thể sâu hại và nếu không có các cây trồng, ở vào những giai đoạn sinh trưởng nhất tác động khác ảnh hưởng đến mối quan hệ này định của cây, cụ thể trên từng vùng sinh thái (phun thuốc...) thì các thiên địch có thể kìm hãm khác nhau là cơ sở quan trọng để áp dụng các biện được số lượng sâu hại chính ở dưới mức gây hại có pháp quản lý tổng hợp.

ý nghĩa kinh tế mà không cần tiến hành các biện

- Thiên địch: là kẻ thù tự nhiên của sâu hại.

pháp phòng trừ. Bởi vậy, thiên địch được coi là cốt Nhóm này bao gồm các loại côn trùng ăn thịt, côn lõi của hệ thống quản lý tổng hợp sâu hại cây trùng ký sinh, nhện bắt mồi, nguồn vi sinh vật trồng.

và tuyến trùng gây bệnh cho sâu hại, các loài 4.3. Yếu tố con người trong hệ sinh thái nông ếch, nhái, chim sâu... Số lượng của nhóm thiên nghiệp:

địch lớn gấp nhiều lần so với các loài sâu hại.

Trên ruộng lúa Việt Nam, các nhà khoa học đã Hoạt động trồng trọt của con người trên đồng phát hiện được 344 loài thiên địch của sâu hại ruộng bao gồm: làm đất, gieo trồng, chăm sóc, thu lúa, trong đó có 199 loài côn trùng ăn thịt, 137

hoạch... ít nhiều đều có ảnh hưởng đến các yếu tố

loài côn trùng ký sinh và 8 loài vi sinh vật gây trong hệ sinh thái. Có những hoạt động mang tính bệnh cho sâu hại.

tích cực theo hướng có lợi cho con người như làm Hệ thống quản lý dịch hại tổng hợp (IPM) đất kỹ, chọn giống tốt, bón phân cân đối... giúp được thiết lập dựa trên mối quan hệ qua lại giữa cho cây trồng khỏe mạnh và chịu đựng tốt hơn với các yếu tố chính như sau:

các loại sâu bệnh, ngược lại cũng có những hoạt 19

20

https://thuviensach.vn

keo...), có loại phá thân lúa (đục thân, sâu năn...), Mối quan hệ này là một hệ sinh học thống có loài chích hút trên lá (bọ trĩ), hút thân (rầy nhất mà cây trồng đóng vai trò rất quan trọng.

nâu), hút hạt (bọ xít dài)... Phạm vi gây hại của Một mặt, cây trồng với cương vị là yếu tố ngoại chúng cũng khác nhau. Có loài chỉ phá lúa nhưng cảnh quyết định điều kiện sinh thái tại nơi cư trú cũng có loài phá hại nhiều loại cây trồng. Trên cây của sâu hại và thiên địch. Mặt khác, khi với cương lúa ở nước ta đã phát hiện khoảng hơn 38 loài sâu vị là nguồn thức ăn của sâu hại thì cây trồng đã hại, ngoài ra trên ruộng lúa cũng có khoảng 80

ảnh hưởng trực tiếp đến trạng thái sinh lý của sâu loài côn trùng khác là loài vô hại.

hại, điều này cũng gây ảnh hưởng đến thiên địch.

Trong quản lý dịch hại tổng hợp, việc xác định Trong mối quan hệ này, thiên địch có vai trò hạn được các sâu hại chủ yếu và thứ yếu trên mỗi loại chế số lượng quần thể sâu hại và nếu không có các cây trồng, ở vào những giai đoạn sinh trưởng nhất tác động khác ảnh hưởng đến mối quan hệ này định của cây, cụ thể trên từng vùng sinh thái (phun thuốc...) thì các thiên địch có thể kìm hãm khác nhau là cơ sở quan trọng để áp dụng các biện được số lượng sâu hại chính ở dưới mức gây hại có pháp quản lý tổng hợp.

ý nghĩa kinh tế mà không cần tiến hành các biện

- Thiên địch: là kẻ thù tự nhiên của sâu hại.

pháp phòng trừ. Bởi vậy, thiên địch được coi là cốt Nhóm này bao gồm các loại côn trùng ăn thịt, côn lõi của hệ thống quản lý tổng hợp sâu hại cây trùng ký sinh, nhện bắt mồi, nguồn vi sinh vật trồng.

và tuyến trùng gây bệnh cho sâu hại, các loài 4.3. Yếu tố con người trong hệ sinh thái nông ếch, nhái, chim sâu... Số lượng của nhóm thiên nghiệp:

địch lớn gấp nhiều lần so với các loài sâu hại.

Trên ruộng lúa Việt Nam, các nhà khoa học đã Hoạt động trồng trọt của con người trên đồng phát hiện được 344 loài thiên địch của sâu hại ruộng bao gồm: làm đất, gieo trồng, chăm sóc, thu lúa, trong đó có 199 loài côn trùng ăn thịt, 137

hoạch... ít nhiều đều có ảnh hưởng đến các yếu tố

loài côn trùng ký sinh và 8 loài vi sinh vật gây trong hệ sinh thái. Có những hoạt động mang tính bệnh cho sâu hại.

tích cực theo hướng có lợi cho con người như làm Hệ thống quản lý dịch hại tổng hợp (IPM) đất kỹ, chọn giống tốt, bón phân cân đối... giúp được thiết lập dựa trên mối quan hệ qua lại giữa cho cây trồng khỏe mạnh và chịu đựng tốt hơn với các yếu tố chính như sau:

các loại sâu bệnh, ngược lại cũng có những hoạt 19

20

https://thuviensach.vn

động làm cho cây trồng yếu và tăng sự phát triển xâm nhập đến những vùng lãnh thổ mới, nếu gặp của sâu bệnh như gieo sạ dày, bón phân không điều kiện khí hậu thích hợp, chúng sẽ phát triển cân đối, phun thuốc trừ sâu làm chết thiên địch mạnh mẽ vì không gặp sự khống chế của các loài gây mất cân bằng sinh thái và phá vỡ mối quan hệ

thiên địch nơi bản địa. Các loại cỏ dại cũng phát cây trồng - sâu hại - thiên địch...

triển nhanh vì không có côn trùng gây hại hoặc vi Như vậy, sự cân bằng tự nhiên giữa sâu hại -

sinh vật gây bệnh khống chế. Sự xâm nhập của ốc thiên địch thường bị phá vỡ do tác động của con bươu vàng (Pomacea canaliculata) vào nước ta người. Để đảm bảo cho sự bền vững của mối quan trong thời gian qua là một ví dụ.

hệ giữa cây trồng - sâu hại - thiên địch, chúng ta b) Khử trùng:

cần phải dùng các nguyên lý sinh thái học làm kim chỉ nam cho việc quản lý

Khử trùng các vật liệu làm giống (hạt, hom, sâu bệnh hại cây

củ...) bị nhiễm sâu bệnh

trồng; phải quan tâm hơn tới các thiên địch nhằm trước khi đem trồng

cũng là một biện pháp để ngăn ngừa sâu bệnh làm tăng tỷ lệ gây chết tự nhiên cho sâu hại và lan rộng trên đồng ruộng, giảm được chi phí cần hiểu rằng chúng ta không thể và không cần phòng trừ trong sản xuất. Việc khử trùng thường tiêu diệt hết tất cả các sâu hại cây trồng trên được tiến hành với các thuốc diệt nấm, thuốc đồng ruộng.

xông hơi diệt sâu bọ, xử lý nước nóng, xử lý nhiệt, 5. Các biện pháp quản lý dịch hại tổng dùng tia phóng xạ. Làm sạch hạt giống bị lẫn cỏ

hợp (IPM)

dại cũng là biện pháp ngăn ngừa tác hại của cỏ

dại trên đồng ruộng.

5.1. Biện pháp kiểm dịch và khử trùng

5.2. Biện pháp cơ giới

a) Kiểm dịch thực vật:

Đây là biện pháp đơn giản, dễ thực hiện và đã Kiểm dịch thực vật là biện pháp ngăn ngừa sự

được áp dụng từ lâu đời. Nguyên lý của biện pháp xâm nhập của sâu bệnh mới và cỏ dại từ nước này là dùng tay bắt giết sâu bọ, ngắt bỏ lá, thân bị

ngoài vào trong nước hoặc lây lan giữa các vùng bệnh, thu lượm ổ trứng... Biện pháp này đã được trong nước. Đây là công việc hết sức quan trọng áp dụng phổ biến trước đây như những chiến dịch của mỗi quốc gia và được thể hiện bằng văn bản thu lượm ổ trứng sâu đục thân, ngắt lá bệnh. Gần pháp luật. Thông thường khi các loại sâu bệnh hại 21

22

https://thuviensach.vn

động làm cho cây trồng yếu và tăng sự phát triển xâm nhập đến những vùng lãnh thổ mới, nếu gặp của sâu bệnh như gieo sạ dày, bón phân không điều kiện khí hậu thích hợp, chúng sẽ phát triển cân đối, phun thuốc trừ sâu làm chết thiên địch mạnh mẽ vì không gặp sự khống chế của các loài gây mất cân bằng sinh thái và phá vỡ mối quan hệ

thiên địch nơi bản địa. Các loại cỏ dại cũng phát cây trồng - sâu hại - thiên địch...

triển nhanh vì không có côn trùng gây hại hoặc vi Như vậy, sự cân bằng tự nhiên giữa sâu hại -

sinh vật gây bệnh khống chế. Sự xâm nhập của ốc thiên địch thường bị phá vỡ do tác động của con bươu vàng (Pomacea canaliculata) vào nước ta người. Để đảm bảo cho sự bền vững của mối quan trong thời gian qua là một ví dụ.

hệ giữa cây trồng - sâu hại - thiên địch, chúng ta b) Khử trùng:

cần phải dùng các nguyên lý sinh thái học làm kim chỉ nam cho việc quản lý

Khử trùng các vật liệu làm giống (hạt, hom, sâu bệnh hại cây

củ...) bị nhiễm sâu bệnh

trồng; phải quan tâm hơn tới các thiên địch nhằm trước khi đem trồng

cũng là một biện pháp để ngăn ngừa sâu bệnh làm tăng tỷ lệ gây chết tự nhiên cho sâu hại và lan rộng trên đồng ruộng, giảm được chi phí cần hiểu rằng chúng ta không thể và không cần phòng trừ trong sản xuất. Việc khử trùng thường tiêu diệt hết tất cả các sâu hại cây trồng trên được tiến hành với các thuốc diệt nấm, thuốc đồng ruộng.

xông hơi diệt sâu bọ, xử lý nước nóng, xử lý nhiệt, 5. Các biện pháp quản lý dịch hại tổng dùng tia phóng xạ. Làm sạch hạt giống bị lẫn cỏ

hợp (IPM)

dại cũng là biện pháp ngăn ngừa tác hại của cỏ

dại trên đồng ruộng.

5.1. Biện pháp kiểm dịch và khử trùng

5.2. Biện pháp cơ giới

a) Kiểm dịch thực vật:

Đây là biện pháp đơn giản, dễ thực hiện và đã Kiểm dịch thực vật là biện pháp ngăn ngừa sự

được áp dụng từ lâu đời. Nguyên lý của biện pháp xâm nhập của sâu bệnh mới và cỏ dại từ nước này là dùng tay bắt giết sâu bọ, ngắt bỏ lá, thân bị

ngoài vào trong nước hoặc lây lan giữa các vùng bệnh, thu lượm ổ trứng... Biện pháp này đã được trong nước. Đây là công việc hết sức quan trọng áp dụng phổ biến trước đây như những chiến dịch của mỗi quốc gia và được thể hiện bằng văn bản thu lượm ổ trứng sâu đục thân, ngắt lá bệnh. Gần pháp luật. Thông thường khi các loại sâu bệnh hại 21

22

https://thuviensach.vn

đây là chiến dịch thu lượm ốc bươu vàng trên toàn đồng ruộng, dọn sạch tàn dư cây trồng có nghĩa là quốc. Ưu điểm của biện pháp này là đơn giản, rẻ

làm mất nơi cư trú của các loại rầy và tiêu diệt tiền và tận dụng được nhân công nhàn rỗi. Song hạch nấm bệnh khô vằn... là mầm mống sâu bệnh nó cũng bộc lộ khuyết điểm là tác động chậm và trung chuyển sang gây hại vụ gieo trồng tiếp theo.

hiệu quả thấp.

Nguyên lý tác động của biện pháp vệ sinh đồng ruộng và xử lý tàn dư cây trồng sau mỗi vụ là để

5.3. Biện pháp canh tác

cắt đứt vòng chu chuyển của sâu bệnh từ vụ này Đây là một bộ phận quan trọng không thể

sang vụ khác, hạn chế nguồn sâu bệnh tích luỹ và thiếu được trong hệ thống quản lý dịch hại tổng lây lan ngay từ đầu vụ gieo trồng.

hợp đối với bất kỳ một loại cây trồng nào. Các kỹ

- Luân canh:

thuật trong biện pháp canh tác nhằm cải thiện Luân canh là trồng liên tiếp nhiều loài cây điều kiện sinh thái theo hướng có lợi cho sự sinh trên cùng một khoảnh đất, mỗi thời gian một loài, trưởng của cây trồng để đạt năng suất cao, hạn nhằm cải tạo đất (chẳng hạn, dùng cây này sản chế được sự phát triển của sâu bệnh và tăng khả

sinh ra những chất dinh dưỡng cần cho cây sau), năng đền bù của cây trồng đối với các mất mát do tận dụng các lớp đất. Trồng luân canh các loại cây sâu bệnh hoặc tác nhân khác gây ra. Ưu điểm của trồng khác nhau trên một cánh đồng là biện pháp biện pháp này là chi phí thấp, dễ áp dụng trong rất có hiệu quả để hạn chế sâu bệnh và cỏ dại.

sản xuất, không gây ảnh hưởng đến môi trường và

"Rau nào sâu nấy", phần lớn các loại sâu bệnh phát huy được hiệu quả ngay từ đầu. Đây là biện trên lúa không gây hại cho cây trồng khác và pháp chủ lực của các nhà nông nghiệp hữu cơ

ngược lại. Chưa kể một số loại cây trồng còn tiết trong xu hướng bảo tồn sự đa dạng sinh học của ra chất kích thích sự phát triển của cây trồng và nền nông nghiệp sinh thái bền vững.

hạn chế sâu bệnh ở vụ sau. Vì vậy, việc luân canh

- Làm đất và vệ sinh đồng ruộng:

giữa rau màu và lúa nước hoặc cây trồng khác (lúa -

Làm đất sớm và vệ sinh đồng ruộng sau mỗi màu - lúa hoặc màu - lúa - màu) là phương thức vụ gieo trồng rất có ý nghĩa để diệt trừ mầm mống canh tác có lợi để phòng trừ sâu bệnh. Nguyên lý sâu bệnh trong đất và trên tàn dư cây trồng. Cày của biện pháp này là cắt đứt mối quan hệ chuyên lật đất sớm có thể diệt được nhiều sâu non và tính giữa các sinh vật gây hại và cây chủ của nhộng đục thân, sâu keo trong gốc rạ. Vệ sinh chúng, hạn chế sự phát triển của các loại gây hại.

23

24

https://thuviensach.vn

đây là chiến dịch thu lượm ốc bươu vàng trên toàn đồng ruộng, dọn sạch tàn dư cây trồng có nghĩa là quốc. Ưu điểm của biện pháp này là đơn giản, rẻ

làm mất nơi cư trú của các loại rầy và tiêu diệt tiền và tận dụng được nhân công nhàn rỗi. Song hạch nấm bệnh khô vằn... là mầm mống sâu bệnh nó cũng bộc lộ khuyết điểm là tác động chậm và trung chuyển sang gây hại vụ gieo trồng tiếp theo.

hiệu quả thấp.

Nguyên lý tác động của biện pháp vệ sinh đồng ruộng và xử lý tàn dư cây trồng sau mỗi vụ là để

5.3. Biện pháp canh tác

cắt đứt vòng chu chuyển của sâu bệnh từ vụ này Đây là một bộ phận quan trọng không thể

sang vụ khác, hạn chế nguồn sâu bệnh tích luỹ và thiếu được trong hệ thống quản lý dịch hại tổng lây lan ngay từ đầu vụ gieo trồng.

hợp đối với bất kỳ một loại cây trồng nào. Các kỹ

- Luân canh:

thuật trong biện pháp canh tác nhằm cải thiện Luân canh là trồng liên tiếp nhiều loài cây điều kiện sinh thái theo hướng có lợi cho sự sinh trên cùng một khoảnh đất, mỗi thời gian một loài, trưởng của cây trồng để đạt năng suất cao, hạn nhằm cải tạo đất (chẳng hạn, dùng cây này sản chế được sự phát triển của sâu bệnh và tăng khả

sinh ra những chất dinh dưỡng cần cho cây sau), năng đền bù của cây trồng đối với các mất mát do tận dụng các lớp đất. Trồng luân canh các loại cây sâu bệnh hoặc tác nhân khác gây ra. Ưu điểm của trồng khác nhau trên một cánh đồng là biện pháp biện pháp này là chi phí thấp, dễ áp dụng trong rất có hiệu quả để hạn chế sâu bệnh và cỏ dại.

sản xuất, không gây ảnh hưởng đến môi trường và

"Rau nào sâu nấy", phần lớn các loại sâu bệnh phát huy được hiệu quả ngay từ đầu. Đây là biện trên lúa không gây hại cho cây trồng khác và pháp chủ lực của các nhà nông nghiệp hữu cơ

ngược lại. Chưa kể một số loại cây trồng còn tiết trong xu hướng bảo tồn sự đa dạng sinh học của ra chất kích thích sự phát triển của cây trồng và nền nông nghiệp sinh thái bền vững.

hạn chế sâu bệnh ở vụ sau. Vì vậy, việc luân canh

- Làm đất và vệ sinh đồng ruộng:

giữa rau màu và lúa nước hoặc cây trồng khác (lúa -

Làm đất sớm và vệ sinh đồng ruộng sau mỗi màu - lúa hoặc màu - lúa - màu) là phương thức vụ gieo trồng rất có ý nghĩa để diệt trừ mầm mống canh tác có lợi để phòng trừ sâu bệnh. Nguyên lý sâu bệnh trong đất và trên tàn dư cây trồng. Cày của biện pháp này là cắt đứt mối quan hệ chuyên lật đất sớm có thể diệt được nhiều sâu non và tính giữa các sinh vật gây hại và cây chủ của nhộng đục thân, sâu keo trong gốc rạ. Vệ sinh chúng, hạn chế sự phát triển của các loại gây hại.

23

24

https://thuviensach.vn

- Thời vụ gieo trồng thích hợp: cách hợp lý để đạt năng suất cao. Mật độ này phụ

Xác định thời vụ thích hợp còn phải dựa trên thuộc vào độ phì của đất, khả năng sinh trưởng, đặc điểm phát sinh phá hại của sâu bệnh quan phân cành của giống và điều kiện thời tiết. Mật độ

trọng ở địa phương, bảo đảm cho cây trồng tránh cây trồng liên quan chặt chẽ đến dinh dưỡng đất, khỏi dịch bệnh làm tổn thất sản lượng.

tiểu khí hậu đồng ruộng và tình hình sâu bệnh

- Sử dụng giống chống chịu sâu bệnh:

hại. Mật độ thưa dễ bị cỏ dại lấn át, năng suất Là biện pháp quan trọng nhằm chủ động ngăn giảm nhưng mật độ cao lại tạo môi trường thuận ngừa tác hại của sâu bệnh. Ngày nay, bằng kỹ

lợi (nơi cư trú, ẩm độ...) cho sâu bệnh phát triển thuật hiện đại người ta đã tạo ra được những (như rầy nâu).

giống kháng rầy nâu, đạo ôn, bạc lá giúp nông dân

- Bón phân cân đối hợp lý:

tiết kiệm được chi phí phòng trừ rất lớn. Thông Phân bón có ảnh hưởng trực tiếp đến cây thường sau một thời gian, các giống mất đi tính trồng và thông qua cây trồng có ảnh hưởng đến sự

kháng sâu bệnh do sự tiến hoá của các nòi sâu phát sinh gây hại của nhiều loại sâu bệnh. Phân bệnh. Để ngăn ngừa tình trạng này, người ta bón là thành phần dinh dưỡng không thể thiếu khuyến cáo nên đa gien hoá trên đồng ruộng, giúp cây trồng phát triển tốt. Tuy nhiên, bón nghĩa là trên một cánh đồng nên trồng nhiều loại nhiều phân hoặc bón không hợp lý sẽ làm cây giống mang các gien kháng khác nhau để khi một phát triển không bình thường và dễ bị sâu bệnh giống bị nhiễm sẽ không có khả năng lây lan sang phá hại. Bón phân không cân đối hoặc không các giống khác và như vậy nguồn sâu bệnh sẽ

đúng giai đoạn sinh trưởng của cây trồng cũng gây không được lây lan. Hỗn hợp giống trên một ruộng ra những hiện tượng tương tự. Mỗi loại cây trồng cũng là hình thức đa gien hoá để ngăn ngừa sự lây có yêu cầu khác nhau về tỷ lệ NPK. Bón nhiều N

lan của bệnh. Về cơ sở khoa học, phương pháp này mà thiếu P, K cũng dễ làm cây bị bệnh. Phân rất có hiệu quả, song cũng đòi hỏi các yêu cầu chuồng và các loại phân vi lượng có tác dụng giúp khắt khe như các giống hỗn hợp nhau phải: cùng cây sinh trưởng khỏe, tăng tính chống chịu sâu kiểu hình (cao cây, dạng lá...), cùng thời gian sinh bệnh hại. Mỗi giai đoạn sinh trưởng của cây trồng trưởng, cùng đặc tính hình thái.

có những nhu cầu khác nhau về dinh dưỡng...

- Mật độ gieo trồng.

- Chế độ nước:

Mỗi giống cây trồng đều có một mật độ khoảng Mỗi giai đoạn cây trồng có nhu cầu nước khác 25

26

https://thuviensach.vn

- Thời vụ gieo trồng thích hợp: cách hợp lý để đạt năng suất cao. Mật độ này phụ

Xác định thời vụ thích hợp còn phải dựa trên thuộc vào độ phì của đất, khả năng sinh trưởng, đặc điểm phát sinh phá hại của sâu bệnh quan phân cành của giống và điều kiện thời tiết. Mật độ

trọng ở địa phương, bảo đảm cho cây trồng tránh cây trồng liên quan chặt chẽ đến dinh dưỡng đất, khỏi dịch bệnh làm tổn thất sản lượng.

tiểu khí hậu đồng ruộng và tình hình sâu bệnh

- Sử dụng giống chống chịu sâu bệnh:

hại. Mật độ thưa dễ bị cỏ dại lấn át, năng suất Là biện pháp quan trọng nhằm chủ động ngăn giảm nhưng mật độ cao lại tạo môi trường thuận ngừa tác hại của sâu bệnh. Ngày nay, bằng kỹ

lợi (nơi cư trú, ẩm độ...) cho sâu bệnh phát triển thuật hiện đại người ta đã tạo ra được những (như rầy nâu).

giống kháng rầy nâu, đạo ôn, bạc lá giúp nông dân

- Bón phân cân đối hợp lý:

tiết kiệm được chi phí phòng trừ rất lớn. Thông Phân bón có ảnh hưởng trực tiếp đến cây thường sau một thời gian, các giống mất đi tính trồng và thông qua cây trồng có ảnh hưởng đến sự

kháng sâu bệnh do sự tiến hoá của các nòi sâu phát sinh gây hại của nhiều loại sâu bệnh. Phân bệnh. Để ngăn ngừa tình trạng này, người ta bón là thành phần dinh dưỡng không thể thiếu khuyến cáo nên đa gien hoá trên đồng ruộng, giúp cây trồng phát triển tốt. Tuy nhiên, bón nghĩa là trên một cánh đồng nên trồng nhiều loại nhiều phân hoặc bón không hợp lý sẽ làm cây giống mang các gien kháng khác nhau để khi một phát triển không bình thường và dễ bị sâu bệnh giống bị nhiễm sẽ không có khả năng lây lan sang phá hại. Bón phân không cân đối hoặc không các giống khác và như vậy nguồn sâu bệnh sẽ

đúng giai đoạn sinh trưởng của cây trồng cũng gây không được lây lan. Hỗn hợp giống trên một ruộng ra những hiện tượng tương tự. Mỗi loại cây trồng cũng là hình thức đa gien hoá để ngăn ngừa sự lây có yêu cầu khác nhau về tỷ lệ NPK. Bón nhiều N

lan của bệnh. Về cơ sở khoa học, phương pháp này mà thiếu P, K cũng dễ làm cây bị bệnh. Phân rất có hiệu quả, song cũng đòi hỏi các yêu cầu chuồng và các loại phân vi lượng có tác dụng giúp khắt khe như các giống hỗn hợp nhau phải: cùng cây sinh trưởng khỏe, tăng tính chống chịu sâu kiểu hình (cao cây, dạng lá...), cùng thời gian sinh bệnh hại. Mỗi giai đoạn sinh trưởng của cây trồng trưởng, cùng đặc tính hình thái.

có những nhu cầu khác nhau về dinh dưỡng...

- Mật độ gieo trồng.

- Chế độ nước:

Mỗi giống cây trồng đều có một mật độ khoảng Mỗi giai đoạn cây trồng có nhu cầu nước khác 25

26

https://thuviensach.vn

nhau. Sau giai đoạn mới trồng hoặc rau hóa cần

- Các kỹ thuật canh tác giúp duy trì và phát đủ nước, giai đoạn quả chín thì lượng nước vừa triển thiên địch: luôn giữ mực nước ruộng, gieo sạ

phải. Khi có bệnh héo xanh không nên giữ nước mật độ thích hợp, biện pháp hợp lý.

trong rãnh vì sẽ làm lây lan bệnh.

b) Nhập nội các thiên địch mới

5.4. Biện pháp sinh học

Hoạt động này thường được sử dụng trong Tổ chức đấu tranh sinh học quốc tế đã định những trường hợp sâu hại từ nước ngoài du nhập nghĩa: "Biện pháp sinh học là việc sử dụng những vào, chưa có các thiên địch ở trong nước đủ sức sinh vật hay các sản phẩm hoạt động sống của khống chế. Ở Việt Nam, người ta đang tìm cách chúng nhằm ngăn ngừa hoặc làm giảm bớt tác hại nhập nội thiên địch của ốc bươu vàng từ Nam Mỹ

do các sinh vật hại gây ra". Như vậy, biện pháp vì ốc bươu vàng được đưa vào Việt Nam với mục sinh học là hoạt động của con người nhằm sử dụng đích thương mại, không được kiểm dịch nên trong các sinh vật sống hoặc các tác nhân sinh học để

thời gian qua đã gây hại mạnh do không có thiên phòng trừ dịch hại. Nó cũng bao gồm việc bảo vệ

địch của ốc bươu vàng ở trong nước. Ở miền Nam và tăng cường hoạt động của các loại thiên địch trước đây, quân đội Mỹ đã đưa vào một số loại cỏ

trong tự nhiên. Do đó, biện pháp sinh học bao gồm (cỏ Mỹ, mắc cỡ Mỹ...) để bảo vệ khu quân sự và các hoạt động sau:

sau đó chúng ta phải nhập loại sâu ăn cỏ này vì chúng đã gây hại mạnh ở miền Nam.

a) Bảo vệ và tăng cường hoạt động của thiên địch sẵn có

c) Nuôi nhân và lây thả thiên địch trên ruộng

- Bảo vệ thiên địch tránh bị độc hại do hoá Kỹ thuật này được áp dụng với các loại ký sinh chất bảo vệ thực vật bằng cách hạn chế tối đa việc chuyên tính hẹp. Khi được thả trên ruộng, ký sinh phun thuốc, chỉ sử dụng thuốc có tính độc thấp, sẽ tìm đến vật chủ ưa thích của chúng để tiêu diệt.

thuốc có nguồn gốc sinh học và tiến đến không sử

Việc lây thả được tiến hành nhiều lần trong vụ, dụng thuốc trừ sâu trên đồng ruộng.

vào những thời gian thích hợp để ngăn chặn sự

- Tạo nơi cư trú cho thiên địch: để cỏ và trồng bùng phát của sâu hại. Ví dụ của kỹ thuật này là cây họ đậu trên bờ ruộng, làm các bờ rạ cho thiên dùng ong mắt đỏ Trichogramma, ong được nuôi địch ẩn nấp.

nhân trong phòng thí nghiệm, rồi được đem thả

27

28

https://thuviensach.vn

nhau. Sau giai đoạn mới trồng hoặc rau hóa cần

- Các kỹ thuật canh tác giúp duy trì và phát đủ nước, giai đoạn quả chín thì lượng nước vừa triển thiên địch: luôn giữ mực nước ruộng, gieo sạ

phải. Khi có bệnh héo xanh không nên giữ nước mật độ thích hợp, biện pháp hợp lý.

trong rãnh vì sẽ làm lây lan bệnh.

b) Nhập nội các thiên địch mới

5.4. Biện pháp sinh học

Hoạt động này thường được sử dụng trong Tổ chức đấu tranh sinh học quốc tế đã định những trường hợp sâu hại từ nước ngoài du nhập nghĩa: "Biện pháp sinh học là việc sử dụng những vào, chưa có các thiên địch ở trong nước đủ sức sinh vật hay các sản phẩm hoạt động sống của khống chế. Ở Việt Nam, người ta đang tìm cách chúng nhằm ngăn ngừa hoặc làm giảm bớt tác hại nhập nội thiên địch của ốc bươu vàng từ Nam Mỹ

do các sinh vật hại gây ra". Như vậy, biện pháp vì ốc bươu vàng được đưa vào Việt Nam với mục sinh học là hoạt động của con người nhằm sử dụng đích thương mại, không được kiểm dịch nên trong các sinh vật sống hoặc các tác nhân sinh học để

thời gian qua đã gây hại mạnh do không có thiên phòng trừ dịch hại. Nó cũng bao gồm việc bảo vệ

địch của ốc bươu vàng ở trong nước. Ở miền Nam và tăng cường hoạt động của các loại thiên địch trước đây, quân đội Mỹ đã đưa vào một số loại cỏ

trong tự nhiên. Do đó, biện pháp sinh học bao gồm (cỏ Mỹ, mắc cỡ Mỹ...) để bảo vệ khu quân sự và các hoạt động sau:

sau đó chúng ta phải nhập loại sâu ăn cỏ này vì chúng đã gây hại mạnh ở miền Nam.

a) Bảo vệ và tăng cường hoạt động của thiên địch sẵn có

c) Nuôi nhân và lây thả thiên địch trên ruộng

- Bảo vệ thiên địch tránh bị độc hại do hoá Kỹ thuật này được áp dụng với các loại ký sinh chất bảo vệ thực vật bằng cách hạn chế tối đa việc chuyên tính hẹp. Khi được thả trên ruộng, ký sinh phun thuốc, chỉ sử dụng thuốc có tính độc thấp, sẽ tìm đến vật chủ ưa thích của chúng để tiêu diệt.

thuốc có nguồn gốc sinh học và tiến đến không sử

Việc lây thả được tiến hành nhiều lần trong vụ, dụng thuốc trừ sâu trên đồng ruộng.

vào những thời gian thích hợp để ngăn chặn sự

- Tạo nơi cư trú cho thiên địch: để cỏ và trồng bùng phát của sâu hại. Ví dụ của kỹ thuật này là cây họ đậu trên bờ ruộng, làm các bờ rạ cho thiên dùng ong mắt đỏ Trichogramma, ong được nuôi địch ẩn nấp.

nhân trong phòng thí nghiệm, rồi được đem thả

27

28

https://thuviensach.vn

trên ruộng với mật độ 100.000 con/ha để trừ sâu đ) Sử dụng Pheromone và Hormone điều hoà đục thân và sâu cuốn lá vì ong mắt đỏ ký sinh sinh trưởng côn trùng

mạnh trên trứng của hai loại sâu trên.

- Pheromone là chất tiết ra từ côn trùng và d) Sử dụng các chế phẩm sinh học

nhện để trao đổi thông tin giữa các cá thể cùng loài. Phổ biến nhất là Pheromone hấp dẫn sinh Phần lớn các chế phẩm sinh học có nguồn gốc dục được tiết ra từ con cái để quyến rũ con đực vi sinh vật như: nấm, vi khuẩn, virus, nguyên đến giao phối và Pheromone hội đàn do các cá thể

sinh động vật.

tiết ra để gọi nhau tìm kiếm thức ăn hoặc giao

- Các chế phẩm từ nấm như: Beauveria và phối. Các hợp chất tổng hợp tương tự như

Metarhizum đang được thử nghiệm ở nước ta để

Pheromone đã được dùng trong phòng trừ sâu hại trừ rầy nâu, châu chấu và một số sâu hại khác.

với mục đích là bẫy dẫn dụ giết các con đực. Làm

- Các chế phẩm từ vi khuẩn phổ biến nhất bẫy để theo dõi sự phân bố và hoạt động của côn hiện nay là BT (Bacillus Thurigiensis) dùng để

trùng trong công tác dự tính dự báo.

trừ sâu non bộ cánh phấn như: sâu tơ, sâu keo

- Hormone là chất điều hoà sinh trưởng có da láng.

trong cơ thể sinh vật. Cơ chế tác động của các chất

- Các chế phẩm từ virus ngày nay đang được điều hoà sinh trưởng côn trùng là làm cho trứng nghiên cứu và sử dụng trừ sâu rất có hiệu quả, phát triển không bình thường (không nở hoặc bị

đặc biệt là các virus nhân đa diện (NPV). Chúng chết sau nở), sâu non không hoá thành nhộng và được phân lập từ ký chủ bị chết, nhân lên trong trưởng thành được, một số có thể hoán nhộng và phòng thí nghiệm để tạo thành chế phẩm NPV, có trưởng thành nhưng không sinh sản được.

tác dụng cao để trị sâu xanh hại bông, sâu tơ bắp cái, sâu khoang, sâu keo da láng.

e) Kỹ thuật diệt sinh

- Chế phẩm từ tuyến trùng và nguyên sinh Kỹ thuật này dựa trên phương pháp xử lý động vật cũng đang được nghiên cứu sử dụng như

phóng xạ các con đực (ở giai đoạn nhộng hoặc tuyến trùng Romanomermis Spp để trừ ruồi đục cuối giai đoạn ấu trùng) làm chúng mất khả

nõn, sâu năn và ruồi đục lá hại lúa, tuyến trùng năng sinh sản. Các con đực đã bị diệt sinh, khi Neoplecta Spp để trừ sâu tơ, sâu keo da láng.

thả ra ngoài ruộng với số lượng đủ lớn, sẽ cạnh 29

30

https://thuviensach.vn

trên ruộng với mật độ 100.000 con/ha để trừ sâu đ) Sử dụng Pheromone và Hormone điều hoà đục thân và sâu cuốn lá vì ong mắt đỏ ký sinh sinh trưởng côn trùng

mạnh trên trứng của hai loại sâu trên.

- Pheromone là chất tiết ra từ côn trùng và d) Sử dụng các chế phẩm sinh học

nhện để trao đổi thông tin giữa các cá thể cùng loài. Phổ biến nhất là Pheromone hấp dẫn sinh Phần lớn các chế phẩm sinh học có nguồn gốc dục được tiết ra từ con cái để quyến rũ con đực vi sinh vật như: nấm, vi khuẩn, virus, nguyên đến giao phối và Pheromone hội đàn do các cá thể

sinh động vật.

tiết ra để gọi nhau tìm kiếm thức ăn hoặc giao

- Các chế phẩm từ nấm như: Beauveria và phối. Các hợp chất tổng hợp tương tự như

Metarhizum đang được thử nghiệm ở nước ta để

Pheromone đã được dùng trong phòng trừ sâu hại trừ rầy nâu, châu chấu và một số sâu hại khác.

với mục đích là bẫy dẫn dụ giết các con đực. Làm

- Các chế phẩm từ vi khuẩn phổ biến nhất bẫy để theo dõi sự phân bố và hoạt động của côn hiện nay là BT (Bacillus Thurigiensis) dùng để

trùng trong công tác dự tính dự báo.

trừ sâu non bộ cánh phấn như: sâu tơ, sâu keo

- Hormone là chất điều hoà sinh trưởng có da láng.

trong cơ thể sinh vật. Cơ chế tác động của các chất

- Các chế phẩm từ virus ngày nay đang được điều hoà sinh trưởng côn trùng là làm cho trứng nghiên cứu và sử dụng trừ sâu rất có hiệu quả, phát triển không bình thường (không nở hoặc bị

đặc biệt là các virus nhân đa diện (NPV). Chúng chết sau nở), sâu non không hoá thành nhộng và được phân lập từ ký chủ bị chết, nhân lên trong trưởng thành được, một số có thể hoán nhộng và phòng thí nghiệm để tạo thành chế phẩm NPV, có trưởng thành nhưng không sinh sản được.

tác dụng cao để trị sâu xanh hại bông, sâu tơ bắp cái, sâu khoang, sâu keo da láng.

e) Kỹ thuật diệt sinh

- Chế phẩm từ tuyến trùng và nguyên sinh Kỹ thuật này dựa trên phương pháp xử lý động vật cũng đang được nghiên cứu sử dụng như

phóng xạ các con đực (ở giai đoạn nhộng hoặc tuyến trùng Romanomermis Spp để trừ ruồi đục cuối giai đoạn ấu trùng) làm chúng mất khả

nõn, sâu năn và ruồi đục lá hại lúa, tuyến trùng năng sinh sản. Các con đực đã bị diệt sinh, khi Neoplecta Spp để trừ sâu tơ, sâu keo da láng.

thả ra ngoài ruộng với số lượng đủ lớn, sẽ cạnh 29

30

https://thuviensach.vn

tranh với các con đực khác trong tự nhiên khi dụ như việc xử lý thuốc Regent cho hạt giống để

giao phối với con cái, làm trứng không được thụ

trừ bọ trĩ, dòi đục lá, sâu năn được đánh giá tốt vì tinh và không nở được.

ít ảnh hưởng đến thiên địch.

- Sử dụng thuốc theo kỹ thuật 4 đúng: đúng

5.5. Biện pháp hóa học

thuốc, đúng liều lượng - nồng độ, đúng lúc và Đây là biện pháp cuối cùng khi đã sử dụng đúng cách.

hết các biện pháp nêu trên mà không thành công, Nói chung, biện pháp hoá học chỉ được sử

sâu bệnh vẫn phát triển mạnh. Khi đó ta cần rà dụng trong trường hợp khẩn cấp khi tình hình sâu soát lại xem thử đã làm sai khâu nào trong các bệnh ở mức cao và điều kiện còn có thể bộc phát biện pháp trên. Thông thường do bộ giống sử

mạnh mà áp dụng tất cả các biện pháp đều không dụng đã bị đổ vỡ tính kháng hoặc thời tiết không kìm hãm được. Biện pháp hoá học không được thích hợp đã kìm hãm một số thiên địch phát khuyến khích trong hệ thống quản lý dịch hại triển và như vậy sâu hại côn trùng có điều kiện tổng hợp.

phát triển gây hại mạnh. Trong trường hợp đặc biệt phải sử dụng thuốc bảo vệ thực vật ta nên chú ý những điều sau đây:

- Sử dụng thuốc theo ngưỡng kinh tế. Trong thực tế khó xác định được ngưỡng kinh tế của một loại sâu bệnh hại, song ta nên cố gắng chỉ phun khi thấy mật độ sâu đủ lớn và xu thế (căn cứ thời tiết, cây trồng, tuổi sâu) còn tăng nữa thì mới phun. Lợi ích của việc này là tiết kiệm chi phí, giữ

cân bằng sinh học trên đồng ruộng và giảm gây ô nhiễm môi trường.

- Sử dụng loại thuốc tương đối an toàn với thiên địch. Nên sử dụng thuốc có phổ tác dụng hẹp hoặc các thuốc vi sinh. Cần phải chọn thời gian và phương thức xử lý ít ảnh hưởng đến thiên địch: ví 31

32

https://thuviensach.vn

tranh với các con đực khác trong tự nhiên khi dụ như việc xử lý thuốc Regent cho hạt giống để

giao phối với con cái, làm trứng không được thụ

trừ bọ trĩ, dòi đục lá, sâu năn được đánh giá tốt vì tinh và không nở được.

ít ảnh hưởng đến thiên địch.

- Sử dụng thuốc theo kỹ thuật 4 đúng: đúng

5.5. Biện pháp hóa học

thuốc, đúng liều lượng - nồng độ, đúng lúc và Đây là biện pháp cuối cùng khi đã sử dụng đúng cách.

hết các biện pháp nêu trên mà không thành công, Nói chung, biện pháp hoá học chỉ được sử

sâu bệnh vẫn phát triển mạnh. Khi đó ta cần rà dụng trong trường hợp khẩn cấp khi tình hình sâu soát lại xem thử đã làm sai khâu nào trong các bệnh ở mức cao và điều kiện còn có thể bộc phát biện pháp trên. Thông thường do bộ giống sử

mạnh mà áp dụng tất cả các biện pháp đều không dụng đã bị đổ vỡ tính kháng hoặc thời tiết không kìm hãm được. Biện pháp hoá học không được thích hợp đã kìm hãm một số thiên địch phát khuyến khích trong hệ thống quản lý dịch hại triển và như vậy sâu hại côn trùng có điều kiện tổng hợp.

phát triển gây hại mạnh. Trong trường hợp đặc biệt phải sử dụng thuốc bảo vệ thực vật ta nên chú ý những điều sau đây:

- Sử dụng thuốc theo ngưỡng kinh tế. Trong thực tế khó xác định được ngưỡng kinh tế của một loại sâu bệnh hại, song ta nên cố gắng chỉ phun khi thấy mật độ sâu đủ lớn và xu thế (căn cứ thời tiết, cây trồng, tuổi sâu) còn tăng nữa thì mới phun. Lợi ích của việc này là tiết kiệm chi phí, giữ

cân bằng sinh học trên đồng ruộng và giảm gây ô nhiễm môi trường.

- Sử dụng loại thuốc tương đối an toàn với thiên địch. Nên sử dụng thuốc có phổ tác dụng hẹp hoặc các thuốc vi sinh. Cần phải chọn thời gian và phương thức xử lý ít ảnh hưởng đến thiên địch: ví 31

32

https://thuviensach.vn

chậm và phổ tác động hẹp; bị ảnh hưởng bởi điều kiện thời tiết; có một số sản phẩm chính trên thị

trường như: Delfin WG (32BIU), An Huy 8000

IU/mg WP, Crymax 35WP; Xentari 35 WDG, Ch¬ng III

Aztron 35000DF (Bacillus thuringiensis var...) trừ: sâu tơ, sâu khoang, sâu xanh, sâu đo trên bắp

§Æc tÝnh cña mét sè nhãm

cải, đậu, cà chua, hành.

vµ mét sè lo¹i thuèc thuéc trong

1.2. Nhóm thuốc thảo mộc

“Danh môc thuèc b¶o vÖ thùc vËt

Là các chất độc được chiết xuất từ cây trồng,

®îc phÐp sö dông trªn rau”

cây cỏ hoặc dầu thực vật, có đặc tính là có độ độc cấp tính cao nhưng nhanh phân hủy trong môi Hoá chất được dùng để phòng trừ sâu, bệnh và trường; có một số sản phẩm chính như:

dịch hại đều được gọi là thuốc bảo vệ thực vật.

- Sokupi 0.36 AS, Ema 5EC, Kobasuper 1SL...

Để phòng trừ sâu, bệnh - dịch hại đạt hiệu (Matrine; dịch chiết từ cây khổ sâm); Anisaf SH-quả cao, chúng tôi nêu đặc tính của một số nhóm 01 2L (Polyphenol chiết xuất từ cây bồ kết) trừ

thuốc cùng một số loại thuốc và đối tượng phòng sâu xanh, sâu xanh bướm trắng, sâu tơ, sâu trừ nằm trong danh mục thuốc bảo vệ thực vật khoang, bọ nhảy, rệp muội, dòi đục lá (sâu vẽ bùa) được phép sử dụng trên rau .

hại trên bắp cải, cà chua, dưa chuột, cải xanh, đậu cô ve, đậu đũa, hành;

1. Thuốc trừ sâu (côn trùng, nhện...) hại

- Map Green 10AS, Map Green 3AS... (Citrus cây trồng

oil); BioRepel 10DD, Bralic-TỏiTỏi 12.5DD...

1.1. Nhóm thuốc trừ sâu vi sinh

(Garlic juice) phòng trừ sâu tơ, sâu khoang, bọ

Là những chế phẩm sinh học được sản xuất ra phấn, nhện đỏ, bọ nhảy, dòi đục lá hại bắp cải, rau từ các chủng vi sinh vật khác nhau để tạo ra cải, cà chua, dưa chuột và đậu Hà Lan; những chế phẩm: có đặc tính rất ít độc với người

- Dibaroten 5WP & 5SL, Limater 7.5EC, và các sinh vật ký sinh, thiên địch có ích; không Newfatox 75SL... (Rotenone) trừ nhện đỏ, rầy gây ô nhiễm môi trường; sâu hại thường chết chổng cánh, sâu tơ, sâu xanh da láng, rầy, bọ

33

34

https://thuviensach.vn

chậm và phổ tác động hẹp; bị ảnh hưởng bởi điều kiện thời tiết; có một số sản phẩm chính trên thị

trường như: Delfin WG (32BIU), An Huy 8000

IU/mg WP, Crymax 35WP; Xentari 35 WDG, Ch¬ng III

Aztron 35000DF (Bacillus thuringiensis var...) trừ: sâu tơ, sâu khoang, sâu xanh, sâu đo trên bắp

§Æc tÝnh cña mét sè nhãm

cải, đậu, cà chua, hành.

vµ mét sè lo¹i thuèc thuéc trong

1.2. Nhóm thuốc thảo mộc

“Danh môc thuèc b¶o vÖ thùc vËt

Là các chất độc được chiết xuất từ cây trồng,

®îc phÐp sö dông trªn rau”

cây cỏ hoặc dầu thực vật, có đặc tính là có độ độc cấp tính cao nhưng nhanh phân hủy trong môi Hoá chất được dùng để phòng trừ sâu, bệnh và trường; có một số sản phẩm chính như:

dịch hại đều được gọi là thuốc bảo vệ thực vật.

- Sokupi 0.36 AS, Ema 5EC, Kobasuper 1SL...

Để phòng trừ sâu, bệnh - dịch hại đạt hiệu (Matrine; dịch chiết từ cây khổ sâm); Anisaf SH-quả cao, chúng tôi nêu đặc tính của một số nhóm 01 2L (Polyphenol chiết xuất từ cây bồ kết) trừ

thuốc cùng một số loại thuốc và đối tượng phòng sâu xanh, sâu xanh bướm trắng, sâu tơ, sâu trừ nằm trong danh mục thuốc bảo vệ thực vật khoang, bọ nhảy, rệp muội, dòi đục lá (sâu vẽ bùa) được phép sử dụng trên rau .

hại trên bắp cải, cà chua, dưa chuột, cải xanh, đậu cô ve, đậu đũa, hành;

1. Thuốc trừ sâu (côn trùng, nhện...) hại

- Map Green 10AS, Map Green 3AS... (Citrus cây trồng

oil); BioRepel 10DD, Bralic-TỏiTỏi 12.5DD...

1.1. Nhóm thuốc trừ sâu vi sinh

(Garlic juice) phòng trừ sâu tơ, sâu khoang, bọ

Là những chế phẩm sinh học được sản xuất ra phấn, nhện đỏ, bọ nhảy, dòi đục lá hại bắp cải, rau từ các chủng vi sinh vật khác nhau để tạo ra cải, cà chua, dưa chuột và đậu Hà Lan; những chế phẩm: có đặc tính rất ít độc với người

- Dibaroten 5WP & 5SL, Limater 7.5EC, và các sinh vật ký sinh, thiên địch có ích; không Newfatox 75SL... (Rotenone) trừ nhện đỏ, rầy gây ô nhiễm môi trường; sâu hại thường chết chổng cánh, sâu tơ, sâu xanh da láng, rầy, bọ

33

34

https://thuviensach.vn

nhảy, rệp, sâu đục quả, rệp sáp, dòi đục lá hại để kích thích hành vi của những sinh vật khác bầu, bí, dưa chuột, cải bắp, cải xanh, ớt, cà chua.

cùng loài; có sản phẩm như: Sofri Protein 10 DD, Entro-Pro 150DD (Protein thủy phân) trừ ruồi

1.3. Thuốc trừ sâu sinh học

đục quả trên mướp đắng, bí đỏ, cà, ớt.

Đây là một nhóm thuốc mới chiếm vị trí chủ

yếu trong danh mục và có thể được xếp và có các

1.6. Các chất điều hòa sinh trưởng côn trùng

đặc tính như nhóm thuốc: vi sinh, thảo mộc, Là những chất được dùng để biến đổi sự phát kháng sinh; có tác dụng diệt sâu nhanh, phân huỷ

triển và ngăn cản côn trùng biến thái từ tuổi nhỏ

nhanh... ít độc với người, môi trường, đại diện có sang tuổi lớn hoặc ép buộc chúng phải trưởng một số loại thuốc như:

thành từ rất sớm; có đặc tính rất ít độc với người

- Binhtox 1.8 EC, Abasuper 3.6EC, Sisau và môi trường, hiệu quả chậm nhưng hiệu lực 4.5EC, Shertin 5.0EC... (Abamectin) phòng kéo dài.

trừ sâu tơ hại bắp cải; dòi đục lá cà chua và sâu Vì vậy để thuốc đạt hiệu quả cao cần phun xanh bướm trắng hại rau cải;

sớm, không nên phun trừ khi sâu hại ở giai đoạn

- Angun 5WDG, Emaben 2.0EC, Susuper 1.9EC, Golnitor 50WDG... (Emamectin benzoate) trưởng thành; một số sản phẩm chính như: trừ sâu tơ, sâu xanh hại trên bắp cải.

Trigard 75WP & 100SL (Cyromazine); Rimon 10EC (Novaluron) trừ dòi đục lá, sâu tơ hại trên

1.4. Nhóm cúc tổng hợp (Pyrethoide)

bắp cải, dưa chuột, cà chua.

Nhóm này dễ bay hơi và phân hủy nhanh trong môi trường, độc với động vật thuỷ sinh, ký sinh

1.7. Nhóm sản phẩm hỗn hợp

và thiên địch, không hỗn hợp với các thuốc có Là những sản phẩm hỗn hợp giữa các nhóm chứa kiềm và có một số sản phẩm chính hoặc các hoạt chất, nhằm tăng hiệu quả của thuốc, như: SecSaigon 10ME, Visher 25EW, Sapen-Apha ở nhóm này có rất nhiều sản phẩm, ví dụ như: 5EW... (Cypemethrin); Pounce 1.5G (Pemethrin) trừ

- Song Mã 24.5 EC, Soka 25EC… (Dầu +

sâu tơ, sâu xanh, sâu xám hại bắp cải, rau, cà chua.

Abamectin 0,2%) trừ sâu tơ, sâu xanh bướm trắng,

1.5. Các hợp chất pheromone

sâu xanh da láng, bọ trĩ hại trên rau họ hoa thập Là những hóa chất đặc biệt do sinh vật tiết ra tự, bắp cải, cà chua, bí xanh, dưa chuột; 35

36

https://thuviensach.vn

nhảy, rệp, sâu đục quả, rệp sáp, dòi đục lá hại để kích thích hành vi của những sinh vật khác bầu, bí, dưa chuột, cải bắp, cải xanh, ớt, cà chua.

cùng loài; có sản phẩm như: Sofri Protein 10 DD, Entro-Pro 150DD (Protein thủy phân) trừ ruồi

1.3. Thuốc trừ sâu sinh học

đục quả trên mướp đắng, bí đỏ, cà, ớt.

Đây là một nhóm thuốc mới chiếm vị trí chủ

yếu trong danh mục và có thể được xếp và có các

1.6. Các chất điều hòa sinh trưởng côn trùng

đặc tính như nhóm thuốc: vi sinh, thảo mộc, Là những chất được dùng để biến đổi sự phát kháng sinh; có tác dụng diệt sâu nhanh, phân huỷ

triển và ngăn cản côn trùng biến thái từ tuổi nhỏ

nhanh... ít độc với người, môi trường, đại diện có sang tuổi lớn hoặc ép buộc chúng phải trưởng một số loại thuốc như:

thành từ rất sớm; có đặc tính rất ít độc với người

- Binhtox 1.8 EC, Abasuper 3.6EC, Sisau và môi trường, hiệu quả chậm nhưng hiệu lực 4.5EC, Shertin 5.0EC... (Abamectin) phòng kéo dài.

trừ sâu tơ hại bắp cải; dòi đục lá cà chua và sâu Vì vậy để thuốc đạt hiệu quả cao cần phun xanh bướm trắng hại rau cải;

sớm, không nên phun trừ khi sâu hại ở giai đoạn

- Angun 5WDG, Emaben 2.0EC, Susuper 1.9EC, Golnitor 50WDG... (Emamectin benzoate) trưởng thành; một số sản phẩm chính như: trừ sâu tơ, sâu xanh hại trên bắp cải.

Trigard 75WP & 100SL (Cyromazine); Rimon 10EC (Novaluron) trừ dòi đục lá, sâu tơ hại trên

1.4. Nhóm cúc tổng hợp (Pyrethoide)

bắp cải, dưa chuột, cà chua.

Nhóm này dễ bay hơi và phân hủy nhanh trong môi trường, độc với động vật thuỷ sinh, ký sinh

1.7. Nhóm sản phẩm hỗn hợp

và thiên địch, không hỗn hợp với các thuốc có Là những sản phẩm hỗn hợp giữa các nhóm chứa kiềm và có một số sản phẩm chính hoặc các hoạt chất, nhằm tăng hiệu quả của thuốc, như: SecSaigon 10ME, Visher 25EW, Sapen-Apha ở nhóm này có rất nhiều sản phẩm, ví dụ như: 5EW... (Cypemethrin); Pounce 1.5G (Pemethrin) trừ

- Song Mã 24.5 EC, Soka 25EC… (Dầu +

sâu tơ, sâu xanh, sâu xám hại bắp cải, rau, cà chua.

Abamectin 0,2%) trừ sâu tơ, sâu xanh bướm trắng,

1.5. Các hợp chất pheromone

sâu xanh da láng, bọ trĩ hại trên rau họ hoa thập Là những hóa chất đặc biệt do sinh vật tiết ra tự, bắp cải, cà chua, bí xanh, dưa chuột; 35

36

https://thuviensach.vn

- Mectinsuper 3.6EC, Agassi 36EC... (Abamectin +

- Kasumin 2L, Bactecide 20AS, Fortamin Azadirachtin) trừ sâu tơ, bọ nhảy, bọ trĩ, sâu đục quả

6WP... (kasugamycin) phòng trừ bệnh thối nhũn hại bắp cải, dưa chuột, cải xanh, đậu đũa.

do vi khuẩn, lở cổ rễ, phấn trắng, thán thư trên

- Ramec 10EC (Azadirachtin + Emamectin bắp cải, bầu, bí, ớt, dưa chuột;

benzoate) trừ sâu tơ, sâu xanh bướm trắng, dòi

- Stepguard 50SP, Poner 40SP (Streptomycin), đục lá, rệp hại trên bắp cải, cà chua.

trừ bệnh thối nhũn trên bắp cải;

- Cosmos 2SL, Datacin 8L, Kozuma 5WP...

2. Thuốc trừ bệnh (bệnh, tuyến trùng...) hại cây trồng

(Ningnanmycin) phòng trừ bệnh: sương mai, xoăn lá, phấn trắng, giả sương mai, thán thư, thối rễ,

2.1. Nhóm thuốc chứa đồng

héo xanh trên cà chua, dưa chuột, ớt, bí xanh.

Là các loại hợp chất vô cơ, có phổ tác động rộng, các thuốc thuộc nhóm này đều là loại thuốc

2.3. Nhóm thuốc thảo mộc

tiếp xúc, ít độc với động vật máu nóng, không ảnh Thuốc có nguồn gốc thảo mộc trong tự nhiên, hưởng xấu đến cây trồng, không tích lũy trong dùng để trừ bệnh hại cây trồng; thuốc an toàn với đất. Có một số thuốc đại diện như: Dupont kocide con người, cây trồng và môi sinh, môi trường; có 46.1 DF, COC 85WP... (copper hydroxide) phòng một số sản phẩm chính như: TP-Zep 18 EC (tổ

trừ bệnh sương mai cà chua, cháy lá vi khuẩn và hợp dầu thực vật); MapGreen 3; 6; 10AS (Citrus thối nhũn trên cây bắp cải.

oil) trừ bệnh mốc sương cà chua và thán thư ớt,

2.2. Nhóm thuốc kháng sinh

phấn trắng bầu bí.

Là những sản phẩm do sinh vật sản sinh ra;

2.4. Thuốc trừ bệnh sinh học

có tác dụng kìm hãm sự phát triển của vi khuẩn Đây là nhóm thuốc mới được điều chế từ vỏ

và nấm gây bệnh cho động, thực vật. Thuốc ít độc tôm, cua, một số loài rong biển có tác dụng kích với động vật máu nóng; có một số sản phẩm thích sinh trưởng, tăng sức kháng bệnh và tiêu chính như:

- Tung vali 5SC, Vida 3SC, Validan 5DD...

diệt sinh vật gây bệnh.

(validamycin A) phòng trừ bệnh lở cổ rễ (thắt gốc...) Có một số sản phẩm chính như: Yukio 150SL, cà chua, rau cải, bắp cải, ớt, bí xanh, dưa chuột; Stop 15WP, Tramy 2SL (Chitosan); Olicide 9DD

37

38

https://thuviensach.vn

- Mectinsuper 3.6EC, Agassi 36EC... (Abamectin +

- Kasumin 2L, Bactecide 20AS, Fortamin Azadirachtin) trừ sâu tơ, bọ nhảy, bọ trĩ, sâu đục quả

6WP... (kasugamycin) phòng trừ bệnh thối nhũn hại bắp cải, dưa chuột, cải xanh, đậu đũa.

do vi khuẩn, lở cổ rễ, phấn trắng, thán thư trên

- Ramec 10EC (Azadirachtin + Emamectin bắp cải, bầu, bí, ớt, dưa chuột;

benzoate) trừ sâu tơ, sâu xanh bướm trắng, dòi

- Stepguard 50SP, Poner 40SP (Streptomycin), đục lá, rệp hại trên bắp cải, cà chua.

trừ bệnh thối nhũn trên bắp cải;

- Cosmos 2SL, Datacin 8L, Kozuma 5WP...

2. Thuốc trừ bệnh (bệnh, tuyến trùng...) hại cây trồng

(Ningnanmycin) phòng trừ bệnh: sương mai, xoăn lá, phấn trắng, giả sương mai, thán thư, thối rễ,

2.1. Nhóm thuốc chứa đồng

héo xanh trên cà chua, dưa chuột, ớt, bí xanh.

Là các loại hợp chất vô cơ, có phổ tác động rộng, các thuốc thuộc nhóm này đều là loại thuốc

2.3. Nhóm thuốc thảo mộc

tiếp xúc, ít độc với động vật máu nóng, không ảnh Thuốc có nguồn gốc thảo mộc trong tự nhiên, hưởng xấu đến cây trồng, không tích lũy trong dùng để trừ bệnh hại cây trồng; thuốc an toàn với đất. Có một số thuốc đại diện như: Dupont kocide con người, cây trồng và môi sinh, môi trường; có 46.1 DF, COC 85WP... (copper hydroxide) phòng một số sản phẩm chính như: TP-Zep 18 EC (tổ

trừ bệnh sương mai cà chua, cháy lá vi khuẩn và hợp dầu thực vật); MapGreen 3; 6; 10AS (Citrus thối nhũn trên cây bắp cải.

oil) trừ bệnh mốc sương cà chua và thán thư ớt,

2.2. Nhóm thuốc kháng sinh

phấn trắng bầu bí.

Là những sản phẩm do sinh vật sản sinh ra;

2.4. Thuốc trừ bệnh sinh học

có tác dụng kìm hãm sự phát triển của vi khuẩn Đây là nhóm thuốc mới được điều chế từ vỏ

và nấm gây bệnh cho động, thực vật. Thuốc ít độc tôm, cua, một số loài rong biển có tác dụng kích với động vật máu nóng; có một số sản phẩm thích sinh trưởng, tăng sức kháng bệnh và tiêu chính như:

- Tung vali 5SC, Vida 3SC, Validan 5DD...

diệt sinh vật gây bệnh.

(validamycin A) phòng trừ bệnh lở cổ rễ (thắt gốc...) Có một số sản phẩm chính như: Yukio 150SL, cà chua, rau cải, bắp cải, ớt, bí xanh, dưa chuột; Stop 15WP, Tramy 2SL (Chitosan); Olicide 9DD

37

38

https://thuviensach.vn

(Oligo-chitosan) trừ bệnh thối nhũn, thối đen, (3.2x109 bào tử/g). (Trichodema ssp - nấm đối tuyến trùng, héo rũ, lở cổ rễ, sương mai hại cây kháng) trừ bệnh lở cổ rễ, tuyến trùng, héo rũ, mốc bắp cải, hành, cà rốt, cà chua, dưa chuột, bầu, bí, sương, mốc xám trên cây bắp cải, cà rốt, cà chua, xà lách.

bầu, bí, đậu đỗ.

Tóm lại:

2.5. Nhóm thuốc Triazole, Benzimidazol

Để phòng trừ sâu, bệnh - dịch hại có hiệu quả, Là nhóm thuốc mới chứa nhiều hoạt chất trừ

đảm bảo nông sản, rau an toàn:

nấm, phổ tác động rộng, các thuốc thuộc nhóm

- Người trồng rau cần áp dụng đồng bộ các này đều là loại thuốc nội hấp có tác dụng bảo vệ

biện pháp, theo quy trình sản xuất VietGAP; và diệt trừ; dùng phun lên cây hoặc xử lý hạt, trong đó chú ý biện pháp “Quản lý dịch hại tổng cây giống.

hợp” (IPM);

Một số sản phẩm đại diện như:

- Chỉ sử dụng thuốc bảo vệ thực vật khi các

- Score 250EC (Difenoconazole) trừ bệnh đốm biện pháp khác không ngăn nổi dịch hại phát đen, phấn trắng, thán thư, gỉ sắt, giác ban trên sinh, khi mật độ sâu, bệnh - dịch hại có mật độ, tỷ

rau; đốm vòng cà chua và hành;

lệ cao... ;

- Bayleton 250EC (Triadimefon) trừ phấn

- Việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật là cần trắng trên rau họ thập tự;

thiết, tuy nhiên việc sử dụng thuốc phải thực hiện

- Bavistin 50FL (SC), Carben 50 SC, Zoom theo nguyên tắc 4 đúng (đúng thuốc, đúng lúc, 50SC... (Carbendazim) phòng trừ bệnh đốm lá đúng liều lượng - nồng độ, đúng kỹ thuật); trên dưa chuột, mốc xám trên cà chua, bệnh phấn

- Khuyến cáo, tuyên truyền nông dân nên trắng trên bầu, bí.

sử dụng những loại thuốc ít độc, phân huỷ

* Ngoài ra

nhanh ít ảnh hưởng đến môi trường; các loại Thuốc trừ bệnh, tuyến trùng còn được chia thành nhiều nhóm nhỏ khác nhau hoặc kết hợp để

thuốc đặc hiệu có nguồn gốc vi sinh, sinh học, phòng trừ bệnh, tuyến trùng hại cây trồng; ví dụ

thảo mộc..., thuốc nằm trong danh mục thuốc như: Etobon 0.56SL, Geno 2005 2SL (Cytokinin -

bảo vệ thực vật được phép sử dụng trên rau điều hoà sinh trưởng); Vi-ĐK 109 bào tử/g, TriB1

(như đã nêu ở trên);

39

40

https://thuviensach.vn

(Oligo-chitosan) trừ bệnh thối nhũn, thối đen, (3.2x109 bào tử/g). (Trichodema ssp - nấm đối tuyến trùng, héo rũ, lở cổ rễ, sương mai hại cây kháng) trừ bệnh lở cổ rễ, tuyến trùng, héo rũ, mốc bắp cải, hành, cà rốt, cà chua, dưa chuột, bầu, bí, sương, mốc xám trên cây bắp cải, cà rốt, cà chua, xà lách.

bầu, bí, đậu đỗ.

Tóm lại:

2.5. Nhóm thuốc Triazole, Benzimidazol

Để phòng trừ sâu, bệnh - dịch hại có hiệu quả, Là nhóm thuốc mới chứa nhiều hoạt chất trừ

đảm bảo nông sản, rau an toàn:

nấm, phổ tác động rộng, các thuốc thuộc nhóm

- Người trồng rau cần áp dụng đồng bộ các này đều là loại thuốc nội hấp có tác dụng bảo vệ

biện pháp, theo quy trình sản xuất VietGAP; và diệt trừ; dùng phun lên cây hoặc xử lý hạt, trong đó chú ý biện pháp “Quản lý dịch hại tổng cây giống.

hợp” (IPM);

Một số sản phẩm đại diện như:

- Chỉ sử dụng thuốc bảo vệ thực vật khi các

- Score 250EC (Difenoconazole) trừ bệnh đốm biện pháp khác không ngăn nổi dịch hại phát đen, phấn trắng, thán thư, gỉ sắt, giác ban trên sinh, khi mật độ sâu, bệnh - dịch hại có mật độ, tỷ

rau; đốm vòng cà chua và hành;

lệ cao... ;

- Bayleton 250EC (Triadimefon) trừ phấn

- Việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật là cần trắng trên rau họ thập tự;

thiết, tuy nhiên việc sử dụng thuốc phải thực hiện

- Bavistin 50FL (SC), Carben 50 SC, Zoom theo nguyên tắc 4 đúng (đúng thuốc, đúng lúc, 50SC... (Carbendazim) phòng trừ bệnh đốm lá đúng liều lượng - nồng độ, đúng kỹ thuật); trên dưa chuột, mốc xám trên cà chua, bệnh phấn

- Khuyến cáo, tuyên truyền nông dân nên trắng trên bầu, bí.

sử dụng những loại thuốc ít độc, phân huỷ

* Ngoài ra

nhanh ít ảnh hưởng đến môi trường; các loại Thuốc trừ bệnh, tuyến trùng còn được chia thành nhiều nhóm nhỏ khác nhau hoặc kết hợp để

thuốc đặc hiệu có nguồn gốc vi sinh, sinh học, phòng trừ bệnh, tuyến trùng hại cây trồng; ví dụ

thảo mộc..., thuốc nằm trong danh mục thuốc như: Etobon 0.56SL, Geno 2005 2SL (Cytokinin -

bảo vệ thực vật được phép sử dụng trên rau điều hoà sinh trưởng); Vi-ĐK 109 bào tử/g, TriB1

(như đã nêu ở trên);

39

40

https://thuviensach.vn

- Không sử dụng các loại thuốc cấm, thuốc có độc tính cao, phân huỷ chậm; cụ thể là các loại thuốc có nguồn gốc là Clo hoặc lân hữu cơ;

- Đảm bảo thời gian cách ly; dư lượng thuốc bảo vệ thực vật trước khi thu hoạch.

Ch¬ng IV

Ph¬ng ph¸p chÕ biÕn

mét sè lo¹i thuèc trõ s©u sinh häc

Với phương pháp trồng rau hữu cơ thì biện pháp sử dụng thuốc trừ sâu hoá học gần như là không thể nếu muốn đảm bảo rau sạch, an toàn đối với sức khoẻ con người. Tuy nhiên, đã trồng rau thì sẽ có sâu hại, mức độ hại nặng, nhẹ còn tuỳ vào tình hình thời tiết và thời vụ trồng rau, tuỳ vào loại rau canh tác mà có các loại sâu hại rau đặc trưng.

Do vậy, cần thiết phải có một số biện pháp mang tính sinh học, ít hoặc không ảnh hưởng đến sức khoẻ con người và môi trường sinh thái.

Qua tham khảo một số nhà vườn thì ngoài các thuốc trừ sâu sinh học có bán sẵn trên thị

trường như các loại dầu khoáng SK Enspray 99EC, dầu khoáng đầu trâu Bio hopper 270EC, các thuốc nguồn gốc anbamectin, thuốc gốc cúc,...

thì nhà nông còn tự chế ra những sản phẩm thuốc trừ sâu sinh học giá rẻ mà hiệu quả tương đối cao. Những loại thuốc này về cơ bản có thể

41

42

https://thuviensach.vn

- Không sử dụng các loại thuốc cấm, thuốc có độc tính cao, phân huỷ chậm; cụ thể là các loại thuốc có nguồn gốc là Clo hoặc lân hữu cơ;

- Đảm bảo thời gian cách ly; dư lượng thuốc bảo vệ thực vật trước khi thu hoạch.

Ch¬ng IV

Ph¬ng ph¸p chÕ biÕn

mét sè lo¹i thuèc trõ s©u sinh häc

Với phương pháp trồng rau hữu cơ thì biện pháp sử dụng thuốc trừ sâu hoá học gần như là không thể nếu muốn đảm bảo rau sạch, an toàn đối với sức khoẻ con người. Tuy nhiên, đã trồng rau thì sẽ có sâu hại, mức độ hại nặng, nhẹ còn tuỳ vào tình hình thời tiết và thời vụ trồng rau, tuỳ vào loại rau canh tác mà có các loại sâu hại rau đặc trưng.

Do vậy, cần thiết phải có một số biện pháp mang tính sinh học, ít hoặc không ảnh hưởng đến sức khoẻ con người và môi trường sinh thái.

Qua tham khảo một số nhà vườn thì ngoài các thuốc trừ sâu sinh học có bán sẵn trên thị

trường như các loại dầu khoáng SK Enspray 99EC, dầu khoáng đầu trâu Bio hopper 270EC, các thuốc nguồn gốc anbamectin, thuốc gốc cúc,...

thì nhà nông còn tự chế ra những sản phẩm thuốc trừ sâu sinh học giá rẻ mà hiệu quả tương đối cao. Những loại thuốc này về cơ bản có thể

41

42

https://thuviensach.vn

diệt tới 85-90% lượng sâu hại trên rau mà chi phí

- Rửa sạch, thái nhỏ thành lát hoặc cắt chỉ.

có thể giảm tới 45-50%.

- Ngâm rượu hoặc cồn trong xô, chậu,... trong Hiện nay, có nhiều cách chế thuốc trừ sâu 1 khoảng thời gian tuỳ từng loại, thường ngâm sinh học, có thể kể đến là các phương pháp sử

trong 3-7 ngày để có đủ lượng độc tố cần thiết.

dụng các loại cây cỏ có độc tố đối với sâu hại hay

+ Sau ngâm, đổ vào mảnh vải xô rồi chắt lấy những biện pháp khác như sử dụng thuốc lào, sử

nước trong rồi hoà thêm nước đem phun.

dụng vỏ trứng,... Việc sử dụng các loại cây cỏ có chứa chất độc có tác dụng rất tốt trong việc bảo vệ

1.2. Đun sôi:

cây trồng mà không gây ảnh hưởng tới sức khoẻ

- Rửa sạch cây cỏ.

con người, không làm ô nhiễm môi trường và đặc

- Thái nhỏ.

biệt là có thể tự làm lấy để sử dụng.

- Đun sôi từ 1 - 2 giờ.

1) Trong các loại củ, quả như: giềng, gừng, tỏi,

- Nấu xong, gạn lấy nước, để nguội. Khi phun ớt... chứa hàm lượng axit có tác động đến các bộ

hoà thêm nước lã.

phận như mắt, da của những loài sâu bọ hại cây trồng và có thể tiêu diệt chúng.

1.3. Ép (chiết xuất):

2) Trong rễ của cây thuốc cá..., trong lá và thân

- Rửa sạch.

của cây xoan, thuốc lá..., trong lá của cây cà chua có

- Ngâm vào nước một lúc, khoảng 15 phút.

chất Alkaloids, trong hạt của quả na, hạt củ đậu...

- Cho vào giã hoặc xay lấy nước.

có chứa những độc tố đối với sâu bệnh hại.

3) Sử dụng thuốc lào, thuốc lá cũng có tác 2. Chế biến dùng cho quy mô gia đình dụng diệt trừ sâu hại.

2.1. Chế biến từ tỏi:

1. Một số phương pháp chế biến

- Dùng 2, 3 củ tỏi to bóc sạch vỏ, giã nát.

- Pha với 2 cốc nước, ngâm 1 ngày.

Có một số phương pháp đơn giản mà ai cũng

- Sau đó lấy ra lọc nước cốt, pha với 4 lít nước.

có thể tự làm, đó là:

- Cho vào ô roa, bình phun mưa đem phun lên

1.1. Ngâm rượu, cồn:

cây bị bệnh.

- Thu hái cây cỏ, rau có chứa độc tố, ví dụ: cà

- Phun lúc trời mát, phun đều các mặt lá cả

chua, gừng, tỏi, ớt...

trên và dưới, thân cây, gốc cây.

43

44

https://thuviensach.vn

diệt tới 85-90% lượng sâu hại trên rau mà chi phí

- Rửa sạch, thái nhỏ thành lát hoặc cắt chỉ.

có thể giảm tới 45-50%.

- Ngâm rượu hoặc cồn trong xô, chậu,... trong Hiện nay, có nhiều cách chế thuốc trừ sâu 1 khoảng thời gian tuỳ từng loại, thường ngâm sinh học, có thể kể đến là các phương pháp sử

trong 3-7 ngày để có đủ lượng độc tố cần thiết.

dụng các loại cây cỏ có độc tố đối với sâu hại hay

+ Sau ngâm, đổ vào mảnh vải xô rồi chắt lấy những biện pháp khác như sử dụng thuốc lào, sử

nước trong rồi hoà thêm nước đem phun.

dụng vỏ trứng,... Việc sử dụng các loại cây cỏ có chứa chất độc có tác dụng rất tốt trong việc bảo vệ

1.2. Đun sôi:

cây trồng mà không gây ảnh hưởng tới sức khoẻ

- Rửa sạch cây cỏ.

con người, không làm ô nhiễm môi trường và đặc

- Thái nhỏ.

biệt là có thể tự làm lấy để sử dụng.

- Đun sôi từ 1 - 2 giờ.

1) Trong các loại củ, quả như: giềng, gừng, tỏi,

- Nấu xong, gạn lấy nước, để nguội. Khi phun ớt... chứa hàm lượng axit có tác động đến các bộ

hoà thêm nước lã.

phận như mắt, da của những loài sâu bọ hại cây trồng và có thể tiêu diệt chúng.

1.3. Ép (chiết xuất):

2) Trong rễ của cây thuốc cá..., trong lá và thân

- Rửa sạch.

của cây xoan, thuốc lá..., trong lá của cây cà chua có

- Ngâm vào nước một lúc, khoảng 15 phút.

chất Alkaloids, trong hạt của quả na, hạt củ đậu...

- Cho vào giã hoặc xay lấy nước.

có chứa những độc tố đối với sâu bệnh hại.

3) Sử dụng thuốc lào, thuốc lá cũng có tác 2. Chế biến dùng cho quy mô gia đình dụng diệt trừ sâu hại.

2.1. Chế biến từ tỏi:

1. Một số phương pháp chế biến

- Dùng 2, 3 củ tỏi to bóc sạch vỏ, giã nát.

- Pha với 2 cốc nước, ngâm 1 ngày.

Có một số phương pháp đơn giản mà ai cũng

- Sau đó lấy ra lọc nước cốt, pha với 4 lít nước.

có thể tự làm, đó là:

- Cho vào ô roa, bình phun mưa đem phun lên

1.1. Ngâm rượu, cồn:

cây bị bệnh.

- Thu hái cây cỏ, rau có chứa độc tố, ví dụ: cà

- Phun lúc trời mát, phun đều các mặt lá cả

chua, gừng, tỏi, ớt...

trên và dưới, thân cây, gốc cây.

43

44

https://thuviensach.vn

2.2. Chế biến từ ớt:

- Gạn lấy nước trong bằng vải xô sạch.

- Chọn ra khoảng 10 quả ớt chỉ thiên.

- Từ dịch này chỉ cần pha loãng với nước là có

- Nghiền nát bằng máy xay sinh tố hoặc giã thể phun lên cây trồng.

nát bằng cối.

Đây là loại hỗn hợp bao gồm chất cay, nóng

- Ngâm bột ớt qua ít nhất 1 đêm.

của ớt, tỏi, gừng, giềng, rượu... nên khi phun thứ

- Sau đó lấy ra lọc nước cốt, pha với 1 lít nước.

dung dịch này, sâu co mình lại và chết rất nhanh,

- Cho vào ô roa, bình phun mưa đem phun lên có thể tiêu diệt được 85- 90% sâu hại.

cây bị bệnh.

Thời gian bảo quản và sử dụng thuốc tự chế

- Phun lúc trời mát, phun đều các mặt lá cả

này lên tới 4- 5 tháng.

trên và dưới, thân cây, gốc cây.

2.5. Chế biến từ thuốc lào:

2.3. Chế biến từ lá cà chua:

Nếu không có lá thuốc lào, lá thuốc lá, có thể:

- Chọn ra khoảng vài chục lá cà chua.

- Dùng 1 gói thuốc lào Tiên Lãng hoặc 1 bao

- Nghiền nát rồi ngâm với 2 cốc nước qua đêm.

tàn thuốc lá.

- Gạn lấy nước trong, pha thêm 2 cốc nước.

- Đem ngâm trong nước ấm 1 đêm.

- Cho vào ô roa, bình phun mưa đem phun lên

- Lọc lấy nước bằng vải xô, khăn sạch.

cây bị bệnh.

- Cho thêm 1 thìa cà phê nước rửa bát Mỹ Hảo.

- Phun lúc trời mát, phun đều các mặt lá cả

- Hoà dung dịch ấy với 4-8 lít nước.

trên và dưới, thân cây, gốc cây.

- Cho vào ô roa, bình phun mưa đem phun lên cây bị bệnh.

2.4. Chế biến hỗn hợp: gừng, tỏi, ớt, giềng.

- Phun lúc trời mát, phun đều các mặt lá cả

- Chuẩn bị một lượng vừa đủ các loại tỏi, ớt, trên và dưới, thân cây, gốc cây.

gừng, giềng...

3. Phương pháp sử dụng

- Rửa sạch.

- Nghiền nát các loại củ, quả này.

Tùy theo đối tượng sâu hại trên từng loại cây

- Sau đó đem ngâm với rượu hoặc cồn trong trồng mà ta sử dụng nồng độ đặc hoặc loãng khác khoảng 15 ngày để các chất cay, nóng ngấm đều nhau. Khi pha chế các loại thuốc từ cây cỏ ta có với nhau.

thể cho thêm ít xà phòng hoặc dầu khoáng nhằm 45

46

https://thuviensach.vn

2.2. Chế biến từ ớt:

- Gạn lấy nước trong bằng vải xô sạch.

- Chọn ra khoảng 10 quả ớt chỉ thiên.

- Từ dịch này chỉ cần pha loãng với nước là có

- Nghiền nát bằng máy xay sinh tố hoặc giã thể phun lên cây trồng.

nát bằng cối.

Đây là loại hỗn hợp bao gồm chất cay, nóng

- Ngâm bột ớt qua ít nhất 1 đêm.

của ớt, tỏi, gừng, giềng, rượu... nên khi phun thứ

- Sau đó lấy ra lọc nước cốt, pha với 1 lít nước.

dung dịch này, sâu co mình lại và chết rất nhanh,

- Cho vào ô roa, bình phun mưa đem phun lên có thể tiêu diệt được 85- 90% sâu hại.

cây bị bệnh.

Thời gian bảo quản và sử dụng thuốc tự chế

- Phun lúc trời mát, phun đều các mặt lá cả

này lên tới 4- 5 tháng.

trên và dưới, thân cây, gốc cây.

2.5. Chế biến từ thuốc lào:

2.3. Chế biến từ lá cà chua:

Nếu không có lá thuốc lào, lá thuốc lá, có thể:

- Chọn ra khoảng vài chục lá cà chua.

- Dùng 1 gói thuốc lào Tiên Lãng hoặc 1 bao

- Nghiền nát rồi ngâm với 2 cốc nước qua đêm.

tàn thuốc lá.

- Gạn lấy nước trong, pha thêm 2 cốc nước.

- Đem ngâm trong nước ấm 1 đêm.

- Cho vào ô roa, bình phun mưa đem phun lên

- Lọc lấy nước bằng vải xô, khăn sạch.

cây bị bệnh.

- Cho thêm 1 thìa cà phê nước rửa bát Mỹ Hảo.

- Phun lúc trời mát, phun đều các mặt lá cả

- Hoà dung dịch ấy với 4-8 lít nước.

trên và dưới, thân cây, gốc cây.

- Cho vào ô roa, bình phun mưa đem phun lên cây bị bệnh.

2.4. Chế biến hỗn hợp: gừng, tỏi, ớt, giềng.

- Phun lúc trời mát, phun đều các mặt lá cả

- Chuẩn bị một lượng vừa đủ các loại tỏi, ớt, trên và dưới, thân cây, gốc cây.

gừng, giềng...

3. Phương pháp sử dụng

- Rửa sạch.

- Nghiền nát các loại củ, quả này.

Tùy theo đối tượng sâu hại trên từng loại cây

- Sau đó đem ngâm với rượu hoặc cồn trong trồng mà ta sử dụng nồng độ đặc hoặc loãng khác khoảng 15 ngày để các chất cay, nóng ngấm đều nhau. Khi pha chế các loại thuốc từ cây cỏ ta có với nhau.

thể cho thêm ít xà phòng hoặc dầu khoáng nhằm 45

46

https://thuviensach.vn

làm tăng độ bám dính của thuốc. Những loại chế

chung, phòng trừ sớm có thể diệt trừ tới 85-90%

biến từ cây cỏ rất phù hợp để tiêu diệt các loại sâu hại, giúp rau phát triển tốt, đạt năng suất cao.

sâu hại rau nhằm tạo ra các sản phẩm rau quả

Vật liệu làm thuốc trừ sâu sinh học dễ kiếm, an toàn.

giá rẻ, tiện lợi, cần làm lúc nào là có lúc đó, không lo hết hạn, không lo dự phòng.

4. Phương pháp nhận biết các loại cây cỏ

Phun bằng thuốc trừ sâu sinh học tự chế, có khả năng diệt côn trùng

không cần cách ly hoặc cách ly 1, 2 ngày cho bớt

- Quan sát chất dịch (nhựa) của cây: mùi mà không sợ ảnh hưởng tới sức khoẻ. Nếu Nếu dịch cây có mùi nồng, làm da người bị dị

chăm bón tốt, chúng ta sẽ có những mớ rau sạch ứng nóng hoặc mẩn ngứa thì dịch của cây đó có đúng nghĩa.

chứa độc tố (cây thuốc cá, hạt củ đậu).

- Ngửi mùi:

Những cây có chứa chất độc đều có mùi nồng, hắc, cay..., nói chung là khó ngửi (lá và vỏ của cây xoan, lá thuốc lá, thuốc lào, cây cà độc dược...).

- Theo dõi những động vật nhỏ sống quanh cây (nhện, kiến...):

Nếu không có những động vật nhỏ sống quanh cây và dùng cây làm thức ăn thì có thể

nhận định cây đó có chứa chất độc có thể dùng làm thuốc trừ sâu (riêng cây thuốc lá, thuốc lào vẫn có rệp và sâu xanh gây hại).

5. Ưu điểm

Với cách làm trên, chúng ta hoàn toàn có thể

tự chế thuốc trừ sâu sinh học từ các loại cây cỏ

hàng ngày để diệt trừ sâu bệnh hại rau mà không nhất thiết phải dùng đến biện pháp hoá học. Nói 47

48

https://thuviensach.vn

làm tăng độ bám dính của thuốc. Những loại chế

chung, phòng trừ sớm có thể diệt trừ tới 85-90%

biến từ cây cỏ rất phù hợp để tiêu diệt các loại sâu hại, giúp rau phát triển tốt, đạt năng suất cao.

sâu hại rau nhằm tạo ra các sản phẩm rau quả

Vật liệu làm thuốc trừ sâu sinh học dễ kiếm, an toàn.

giá rẻ, tiện lợi, cần làm lúc nào là có lúc đó, không lo hết hạn, không lo dự phòng.

4. Phương pháp nhận biết các loại cây cỏ

Phun bằng thuốc trừ sâu sinh học tự chế, có khả năng diệt côn trùng

không cần cách ly hoặc cách ly 1, 2 ngày cho bớt

- Quan sát chất dịch (nhựa) của cây: mùi mà không sợ ảnh hưởng tới sức khoẻ. Nếu Nếu dịch cây có mùi nồng, làm da người bị dị

chăm bón tốt, chúng ta sẽ có những mớ rau sạch ứng nóng hoặc mẩn ngứa thì dịch của cây đó có đúng nghĩa.

chứa độc tố (cây thuốc cá, hạt củ đậu).

- Ngửi mùi:

Những cây có chứa chất độc đều có mùi nồng, hắc, cay..., nói chung là khó ngửi (lá và vỏ của cây xoan, lá thuốc lá, thuốc lào, cây cà độc dược...).

- Theo dõi những động vật nhỏ sống quanh cây (nhện, kiến...):

Nếu không có những động vật nhỏ sống quanh cây và dùng cây làm thức ăn thì có thể

nhận định cây đó có chứa chất độc có thể dùng làm thuốc trừ sâu (riêng cây thuốc lá, thuốc lào vẫn có rệp và sâu xanh gây hại).

5. Ưu điểm

Với cách làm trên, chúng ta hoàn toàn có thể

tự chế thuốc trừ sâu sinh học từ các loại cây cỏ

hàng ngày để diệt trừ sâu bệnh hại rau mà không nhất thiết phải dùng đến biện pháp hoá học. Nói 47

48

https://thuviensach.vn

đồng bộ cho cả vùng). Vì vậy, giải pháp tốt nhất hiện nay là áp dụng các biện pháp canh tác hợp lý (luân canh, sử dụng giống, vệ sinh đồng ruộng, làm đất, bón phân, mật độ trồng, cắt, tỉa, tạo, đốn, Ch¬ng V

tưới nước, thu hoạch.

Cç nhãm bÖnh h¹i rau

1.1. Bệnh héo xanh vi khuẩn

vµ nguyªn t¾c phßng trõ

- Tác nhân gây hại: Do vi khuẩn ( Ralstonia solanacearum sp.).

- Cây trồng: Hầu hết các cây trồng cạn, đặc biệt 1. Bệnh do vi khuẩn gây ra

là cây họ bầu bí (trừ dưa hấu), cây họ cà, họ đậu...

Bệnh do vi khuẩn gây ra bao gồm các loại

- Thời điểm gây hại: Gây hại quanh năm, đặc bệnh:

biệt là mùa nóng và ẩm, có các điều kiện thuận lợi

- Bệnh héo xanh vi khuẩn.

cho côn trùng trung gian phát triển.

- Bệnh thối nhũn vi khuẩn.

- Bộ phận bị hại: Rễ, gốc, thân.

- Bệnh thối đen vi khuẩn.

- Cách nhận biết: Tán lá bị héo rũ xuống, thân

- Bệnh đốm lá vi khuẩn.

lá vẫn xanh (buổi sáng và trưa héo, qua đêm cây Đặc điểm bệnh vi khuẩn:

xanh trở lại), cứ như thế sau 2-3 ngày cây héo

- Trên cây rau, nếu đã xuất hiện bệnh do vi hoàn toàn và chết.

khuẩn gây hại thì bệnh sẽ nhanh chóng phát triển

- Biện pháp phòng trừ:

và lây lan trên diện rộng trong thời gian ngắn với

+ Nhổ bỏ cây bệnh để ngăn ngừa sự lan nhiều loại cây trồng khác nhau.

truyền của vi khuẩn, kết hợp rắc vôi bột vào xung

- Các loại vi khuẩn tồn tại lâu dài trong đất, quanh gốc vừa nhổ bỏ.

nước, môi trường, tàn dư cây trồng vì vậy nguy cơ

+ Tuyệt đối không được tưới tràn khi trong tiềm ẩn cao, dễ bùng phát thành dịch.

ruộng phát hiện có cây bị nhiễm bệnh.

- Hiện nay hầu như không phòng trừ các bệnh

+ Luân canh giữa các cây trồng khác họ với do vi khuẩn gây hại được bằng phương pháp hoá nhau. Đặc biệt không nên trồng rau liên tục nhiều học (nếu có thì chi phí rất cao và phải áp dụng vụ mà phải luân canh với lúa nước, hành tây.

49

50

https://thuviensach.vn

đồng bộ cho cả vùng). Vì vậy, giải pháp tốt nhất hiện nay là áp dụng các biện pháp canh tác hợp lý (luân canh, sử dụng giống, vệ sinh đồng ruộng, làm đất, bón phân, mật độ trồng, cắt, tỉa, tạo, đốn, Ch¬ng V

tưới nước, thu hoạch.

Cç nhãm bÖnh h¹i rau

1.1. Bệnh héo xanh vi khuẩn

vµ nguyªn t¾c phßng trõ

- Tác nhân gây hại: Do vi khuẩn ( Ralstonia solanacearum sp.).

- Cây trồng: Hầu hết các cây trồng cạn, đặc biệt 1. Bệnh do vi khuẩn gây ra

là cây họ bầu bí (trừ dưa hấu), cây họ cà, họ đậu...

Bệnh do vi khuẩn gây ra bao gồm các loại

- Thời điểm gây hại: Gây hại quanh năm, đặc bệnh:

biệt là mùa nóng và ẩm, có các điều kiện thuận lợi

- Bệnh héo xanh vi khuẩn.

cho côn trùng trung gian phát triển.

- Bệnh thối nhũn vi khuẩn.

- Bộ phận bị hại: Rễ, gốc, thân.

- Bệnh thối đen vi khuẩn.

- Cách nhận biết: Tán lá bị héo rũ xuống, thân

- Bệnh đốm lá vi khuẩn.

lá vẫn xanh (buổi sáng và trưa héo, qua đêm cây Đặc điểm bệnh vi khuẩn:

xanh trở lại), cứ như thế sau 2-3 ngày cây héo

- Trên cây rau, nếu đã xuất hiện bệnh do vi hoàn toàn và chết.

khuẩn gây hại thì bệnh sẽ nhanh chóng phát triển

- Biện pháp phòng trừ:

và lây lan trên diện rộng trong thời gian ngắn với

+ Nhổ bỏ cây bệnh để ngăn ngừa sự lan nhiều loại cây trồng khác nhau.

truyền của vi khuẩn, kết hợp rắc vôi bột vào xung

- Các loại vi khuẩn tồn tại lâu dài trong đất, quanh gốc vừa nhổ bỏ.

nước, môi trường, tàn dư cây trồng vì vậy nguy cơ

+ Tuyệt đối không được tưới tràn khi trong tiềm ẩn cao, dễ bùng phát thành dịch.

ruộng phát hiện có cây bị nhiễm bệnh.

- Hiện nay hầu như không phòng trừ các bệnh

+ Luân canh giữa các cây trồng khác họ với do vi khuẩn gây hại được bằng phương pháp hoá nhau. Đặc biệt không nên trồng rau liên tục nhiều học (nếu có thì chi phí rất cao và phải áp dụng vụ mà phải luân canh với lúa nước, hành tây.

49

50

https://thuviensach.vn

+ Trồng đúng mật độ, không nên trồng dày

+ Trồng luân canh rau với các cây trồng như

quá. Thường xuyên vệ sinh đồng ruộng (thu dọn lúa nước, ngô, khoai...

cỏ dại, các tàn dư cây bệnh, thân lá, hoa quả...)

+ Mật độ cây trồng vừa phải, với khoảng cách trước khi trồng cây, thường xuyên nhặt bỏ lá già, hợp lý với từng loại cây trồng, không nên trồng lá bị sâu bệnh và thu gom các sản phẩm thừa sau dày để tạo sự thông thoáng cho cây.

khi thu hoạch.

+ Ruộng trồng cây phải thoát nước tốt, tránh

+ Sử dụng giống kháng bệnh, thực hiện kỹ thuật để úng cục bộ.

ghép cây (ghép cây cà chua lên cây cà tím kháng

+ Sử dụng các biện pháp che chắn cho cây, đặc bệnh EG203, cây dưa chuột lên gốc mướp kháng biệt đối với bắp cải, suplơ, cải bao thời kỳ sắp thu bệnh, cây dưa hấu lên gốc bầu kháng bệnh... ).

hoạch.

1.2. Bệnh thối nhũn

1.3. Bệnh thối đen vi khuẩn

- Tác nhân gây bệnh: Do vi khuẩn ( Erwinia

- Tác nhân gây bệnh: Do vi khuẩn ( Xanthomonas carotova spp).

campestris sp.)

- Cây trồng: Họ cải (cải bắp, cải bao, suplơ...),

- Cây trồng: Bệnh gây hại trên rất nhiều cây họ bầu bí (dưa chuột, dưa hấu, bí xanh...), họ cà trồng cạn họ cải, họ cà, họ bầu bí.

(cà chua, ớt, khoai tây, cà tím, cà bát, cà pháo...)

- Thời điểm gây hại: Mùa mưa nóng từ tháng và nhiều cây trồng cạn khác.

4 đến tháng 10 tuỳ theo từng năm.

- Thời điểm gây hại: Quanh năm.

- Bộ phận bị hại: Lá, thân, quả.

- Bộ phận bị hại: Lá, hoa, quả.

- Cách nhận biết:

- Cách nhận biết: Vùng bị bệnh ban đầu là

+ Họ cải: Vết bệnh bắt đầu có màu đen từ rìa những vết ủng nước, chúng lan rộng rất nhanh, mép lá lan rộng vào phía trong tạo thành chữ V

thối nhũn, xốp có màu đen sẫm, có mùi thối khẳn.

bạc màu, sau đó vết bệnh khô và chết hoại, ngắt lá

- Biện pháp phòng trừ:

chỗ tiếp giáp với thân thấy mạch dẫn màu đen.

+ Vệ sinh đồng ruộng (thu dọn cỏ dại, các tàn

+ Họ cà: Trên lá, vết bệnh dạng đốm nhỏ

dư cây bệnh, thân, lá, hoa, quả...) trước khi trồng ngậm nước màu nâu, hình tròn liên kết dần với cây, thường xuyên nhặt bỏ lá già, lá bị sâu bệnh nhau tạo thành mảng lá hoại tử, lá trở nên vàng và thu gom các sản phẩm thừa sau khi thu hoạch.

và rụng, hoặc khô héo rũ xuống, treo ở trên cây.

51

52

https://thuviensach.vn

+ Trồng đúng mật độ, không nên trồng dày

+ Trồng luân canh rau với các cây trồng như

quá. Thường xuyên vệ sinh đồng ruộng (thu dọn lúa nước, ngô, khoai...

cỏ dại, các tàn dư cây bệnh, thân lá, hoa quả...)

+ Mật độ cây trồng vừa phải, với khoảng cách trước khi trồng cây, thường xuyên nhặt bỏ lá già, hợp lý với từng loại cây trồng, không nên trồng lá bị sâu bệnh và thu gom các sản phẩm thừa sau dày để tạo sự thông thoáng cho cây.

khi thu hoạch.

+ Ruộng trồng cây phải thoát nước tốt, tránh

+ Sử dụng giống kháng bệnh, thực hiện kỹ thuật để úng cục bộ.

ghép cây (ghép cây cà chua lên cây cà tím kháng

+ Sử dụng các biện pháp che chắn cho cây, đặc bệnh EG203, cây dưa chuột lên gốc mướp kháng biệt đối với bắp cải, suplơ, cải bao thời kỳ sắp thu bệnh, cây dưa hấu lên gốc bầu kháng bệnh... ).

hoạch.

1.2. Bệnh thối nhũn

1.3. Bệnh thối đen vi khuẩn

- Tác nhân gây bệnh: Do vi khuẩn ( Erwinia

- Tác nhân gây bệnh: Do vi khuẩn ( Xanthomonas carotova spp).

campestris sp.)

- Cây trồng: Họ cải (cải bắp, cải bao, suplơ...),

- Cây trồng: Bệnh gây hại trên rất nhiều cây họ bầu bí (dưa chuột, dưa hấu, bí xanh...), họ cà trồng cạn họ cải, họ cà, họ bầu bí.

(cà chua, ớt, khoai tây, cà tím, cà bát, cà pháo...)

- Thời điểm gây hại: Mùa mưa nóng từ tháng và nhiều cây trồng cạn khác.

4 đến tháng 10 tuỳ theo từng năm.

- Thời điểm gây hại: Quanh năm.

- Bộ phận bị hại: Lá, thân, quả.

- Bộ phận bị hại: Lá, hoa, quả.

- Cách nhận biết:

- Cách nhận biết: Vùng bị bệnh ban đầu là

+ Họ cải: Vết bệnh bắt đầu có màu đen từ rìa những vết ủng nước, chúng lan rộng rất nhanh, mép lá lan rộng vào phía trong tạo thành chữ V

thối nhũn, xốp có màu đen sẫm, có mùi thối khẳn.

bạc màu, sau đó vết bệnh khô và chết hoại, ngắt lá

- Biện pháp phòng trừ:

chỗ tiếp giáp với thân thấy mạch dẫn màu đen.

+ Vệ sinh đồng ruộng (thu dọn cỏ dại, các tàn

+ Họ cà: Trên lá, vết bệnh dạng đốm nhỏ

dư cây bệnh, thân, lá, hoa, quả...) trước khi trồng ngậm nước màu nâu, hình tròn liên kết dần với cây, thường xuyên nhặt bỏ lá già, lá bị sâu bệnh nhau tạo thành mảng lá hoại tử, lá trở nên vàng và thu gom các sản phẩm thừa sau khi thu hoạch.

và rụng, hoặc khô héo rũ xuống, treo ở trên cây.

51

52

https://thuviensach.vn

Trên quả, vết bệnh là đốm nhỏ màu nâu đen, hoá mùa mưa nóng ở các vùng nhiệt đới là điều kiện bần, nhô lên. Trên thân và cuống lá, vết bệnh thuận lợi cho vi khuẩn gây hại. Thông thường bệnh hình bầu dục.

gây hại nặng từ tháng 4 đến tháng 9 hàng năm.

- Biện pháp phòng trừ:

- Bộ phận bị hại: Lá, thân, quả.

+ Vệ sinh đồng ruộng (thu dọn cỏ dại, các tàn

- Cách nhận biết:

dư cây bệnh, thân, lá, hoa, quả...) trước khi trồng Biểu hiện triệu chứng bệnh rất khác nhau trên cây, thường xuyên nhặt bỏ lá già, lá bị sâu bệnh mỗi loại cây trồng, nhưng điểm chung nhất là trên và thu gom các sản phẩm thừa sau khi thu hoạch.

mặt lá sẽ hình thành các vết đốm nhỏ, ban đầu có thể

+ Trồng luân canh rau với các cây trồng như

màu nâu, hơi úng nước, sau đó lan rộng và gây thủng lúa nước, ngô, khoai...

lá. Bệnh có thể xuất hiện trên thân, lá, quả của các

+ Mật độ cây trồng vừa phải, với khoảng cách cây trồng bị nhiễm.

hợp lý với từng loại cây trồng, không nên trồng

- Biện pháp phòng trừ:

dày để tạo sự thông thoáng cho cây.

+ Luân canh cây trồng là biện pháp hiệu quả

+ Ruộng trồng cây phải thoát nước tốt, tránh nhất để phòng trừ các bệnh do vi khuẩn gây ra, đặc để úng cục bộ.

biệt là luân canh với cây trồng ưa nước.

+ Vệ sinh, thu gọn tàn dư cây bệnh, làm sạch cỏ

1.4. Bệnh đốm lá vi khuẩn

dại trước và sau khi trồng cây,

- Tác nhân gây bệnh: do nhiều loại vi khuẩn,

+ Sử dụng giống kháng bệnh, bón phân cân đối phụ thuộc vào từng loại cây trồng gây hại: hợp lý, mật độ cây trồng vừa phải, không nên trồng

+ Trên cây họ bầu bí là vi khuẩn: Pseudomonas dày để tạo sự thông thoáng cho cây.

syringae pv lanchrymans.

+ Ruộng trồng cây phải thoát nước tốt, tránh để

+ Trên cây họ cà là vi khuẩn Xanthomanas úng cục bộ.

campestris pv . vesicatoria.

+ Trên cây họ thập tự là vi khuẩn Xanthomanas 2. Bệnh do nấm gây ra

campestris pv . Campestri.

Các bệnh do nấm gây ra trên cây rau gồm:

- Cây trồng: Bệnh gây hại ở tất cả các loại cây

- Bệnh sương mai.

trồng cạn họ cải, họ cà, họ bầu bí.

- Bệnh chết ẻo (chết rạp).

- Thời điểm gây hại: Nhiệt độ và ẩm độ cao trong

- Bệnh thối gốc thân

53

54

https://thuviensach.vn

Trên quả, vết bệnh là đốm nhỏ màu nâu đen, hoá mùa mưa nóng ở các vùng nhiệt đới là điều kiện bần, nhô lên. Trên thân và cuống lá, vết bệnh thuận lợi cho vi khuẩn gây hại. Thông thường bệnh hình bầu dục.

gây hại nặng từ tháng 4 đến tháng 9 hàng năm.

- Biện pháp phòng trừ:

- Bộ phận bị hại: Lá, thân, quả.

+ Vệ sinh đồng ruộng (thu dọn cỏ dại, các tàn

- Cách nhận biết:

dư cây bệnh, thân, lá, hoa, quả...) trước khi trồng Biểu hiện triệu chứng bệnh rất khác nhau trên cây, thường xuyên nhặt bỏ lá già, lá bị sâu bệnh mỗi loại cây trồng, nhưng điểm chung nhất là trên và thu gom các sản phẩm thừa sau khi thu hoạch.

mặt lá sẽ hình thành các vết đốm nhỏ, ban đầu có thể

+ Trồng luân canh rau với các cây trồng như

màu nâu, hơi úng nước, sau đó lan rộng và gây thủng lúa nước, ngô, khoai...

lá. Bệnh có thể xuất hiện trên thân, lá, quả của các

+ Mật độ cây trồng vừa phải, với khoảng cách cây trồng bị nhiễm.

hợp lý với từng loại cây trồng, không nên trồng

- Biện pháp phòng trừ:

dày để tạo sự thông thoáng cho cây.

+ Luân canh cây trồng là biện pháp hiệu quả

+ Ruộng trồng cây phải thoát nước tốt, tránh nhất để phòng trừ các bệnh do vi khuẩn gây ra, đặc để úng cục bộ.

biệt là luân canh với cây trồng ưa nước.

+ Vệ sinh, thu gọn tàn dư cây bệnh, làm sạch cỏ

1.4. Bệnh đốm lá vi khuẩn

dại trước và sau khi trồng cây,

- Tác nhân gây bệnh: do nhiều loại vi khuẩn,

+ Sử dụng giống kháng bệnh, bón phân cân đối phụ thuộc vào từng loại cây trồng gây hại: hợp lý, mật độ cây trồng vừa phải, không nên trồng

+ Trên cây họ bầu bí là vi khuẩn: Pseudomonas dày để tạo sự thông thoáng cho cây.

syringae pv lanchrymans.

+ Ruộng trồng cây phải thoát nước tốt, tránh để

+ Trên cây họ cà là vi khuẩn Xanthomanas úng cục bộ.

campestris pv . vesicatoria.

+ Trên cây họ thập tự là vi khuẩn Xanthomanas 2. Bệnh do nấm gây ra

campestris pv . Campestri.

Các bệnh do nấm gây ra trên cây rau gồm:

- Cây trồng: Bệnh gây hại ở tất cả các loại cây

- Bệnh sương mai.

trồng cạn họ cải, họ cà, họ bầu bí.

- Bệnh chết ẻo (chết rạp).

- Thời điểm gây hại: Nhiệt độ và ẩm độ cao trong

- Bệnh thối gốc thân

53

54

https://thuviensach.vn

- Bệnh đốm vòng, đốm nâu.

- Thời điểm gây hại: Gần như quanh năm, trừ

- Bệnh thối thân, chảy gôm.

những tháng quá lạnh.

- Bệnh héo vàng.

- Bộ phận bị hại: Rễ.

- Bệnh thán thư.

- Cách nhận biết: Đầu tiên cây bị bệnh có tán

- Bệnh mốc trắng

lá xanh vàng mờ đục. Những lá phía dưới và thân

- Bệnh phấn trắng.

xoay vặn về một bên, màu lá càng trở nên vàng

- Bệnh thối quả.

hơn ở một phía của gân giữa. Những lá phía dưới Đặc điểm của bệnh do nấm:

bị vàng rồi lan dần lên phía trên, về sau những lá

- Gây hại trên diện rộng trong thời gian ngắn phía duới chuyển sang màu nâu và rũ xuống sớm với nhiều loại cây trồng khác nhau.

trước thời hạn. Cây có thể sống sót, cằn cọc, lùn

- Nguy cơ tiềm ẩn cao, phần lớn gây hại một thấp, nhưng khi gặp điều kiện thuận lợi cho sự

cách trực tiếp cho cây trồng.

phát triển của bệnh thì cây bị chết. Cắt ngang

- Hầu hết phòng trừ được bằng các loại thuốc thân thấy bó mạch dẫn có màu nâu.

- Biện pháp phòng trừ:

bảo vệ thực vật.

+ Xử lý hạt giống trước khi gieo bằng thuốc

- Biện pháp phòng trừ tốt nhất hiện nay là kết Thiram, xử lý cây con trước khi trồng bằng thuốc hợp giữa các biện pháp canh tác hợp lý (luân canh, Benlate-C.

sử dụng giống kháng sạch bệnh, vệ sinh đồng

+ Rắc vôi bột vào đất trước khi trồng cây đối ruộng, làm đất, trồng đúng mật độ, bón phân, tưới với đất có nguy cơ nhiễm bệnh cao.

nước, cắt tỉa tạo tán, thu hoạch... ) và sử dụng các

+ Phun thuốc trừ nấm Benlate-C, Cacbendazim, loại thuốc hoá học.

Mancozeb... với nồng độ và liều lượng theo chỉ dẫn Sau đây sẽ giới thiệu một số cách nhận biết và trên nhãn thuốc, dùng thuốc trừ bệnh sinh học như

phòng trừ các bệnh chính:

nấm đối kháng Trichodegma sp. để tưới cho cây

2.1. Bệnh héo vàng

cũng có thể phòng trừ được bệnh này.

+ Sử dụng giống kháng bệnh trong điều kiện

- Tác nhân gây bệnh: Do nấm ( Fusarium có thể.

oxysporum sp.)

- Cây trồng: Cải bắp, cải bao, dưa chuột, cà

2.2. Bệnh đốm vòng lá (đốm vòng, đốm nâu)

chua, ớt... và nhiều cây trồng cạn khác.

- Tác nhân gây bệnh: Do nấm ( Alternaria sp.) 55

56

https://thuviensach.vn

- Bệnh đốm vòng, đốm nâu.

- Thời điểm gây hại: Gần như quanh năm, trừ

- Bệnh thối thân, chảy gôm.

những tháng quá lạnh.

- Bệnh héo vàng.

- Bộ phận bị hại: Rễ.

- Bệnh thán thư.

- Cách nhận biết: Đầu tiên cây bị bệnh có tán

- Bệnh mốc trắng

lá xanh vàng mờ đục. Những lá phía dưới và thân

- Bệnh phấn trắng.

xoay vặn về một bên, màu lá càng trở nên vàng

- Bệnh thối quả.

hơn ở một phía của gân giữa. Những lá phía dưới Đặc điểm của bệnh do nấm:

bị vàng rồi lan dần lên phía trên, về sau những lá

- Gây hại trên diện rộng trong thời gian ngắn phía duới chuyển sang màu nâu và rũ xuống sớm với nhiều loại cây trồng khác nhau.

trước thời hạn. Cây có thể sống sót, cằn cọc, lùn

- Nguy cơ tiềm ẩn cao, phần lớn gây hại một thấp, nhưng khi gặp điều kiện thuận lợi cho sự

cách trực tiếp cho cây trồng.

phát triển của bệnh thì cây bị chết. Cắt ngang

- Hầu hết phòng trừ được bằng các loại thuốc thân thấy bó mạch dẫn có màu nâu.

- Biện pháp phòng trừ:

bảo vệ thực vật.

+ Xử lý hạt giống trước khi gieo bằng thuốc

- Biện pháp phòng trừ tốt nhất hiện nay là kết Thiram, xử lý cây con trước khi trồng bằng thuốc hợp giữa các biện pháp canh tác hợp lý (luân canh, Benlate-C.

sử dụng giống kháng sạch bệnh, vệ sinh đồng

+ Rắc vôi bột vào đất trước khi trồng cây đối ruộng, làm đất, trồng đúng mật độ, bón phân, tưới với đất có nguy cơ nhiễm bệnh cao.

nước, cắt tỉa tạo tán, thu hoạch... ) và sử dụng các

+ Phun thuốc trừ nấm Benlate-C, Cacbendazim, loại thuốc hoá học.

Mancozeb... với nồng độ và liều lượng theo chỉ dẫn Sau đây sẽ giới thiệu một số cách nhận biết và trên nhãn thuốc, dùng thuốc trừ bệnh sinh học như

phòng trừ các bệnh chính:

nấm đối kháng Trichodegma sp. để tưới cho cây

2.1. Bệnh héo vàng

cũng có thể phòng trừ được bệnh này.

+ Sử dụng giống kháng bệnh trong điều kiện

- Tác nhân gây bệnh: Do nấm ( Fusarium có thể.

oxysporum sp.)

- Cây trồng: Cải bắp, cải bao, dưa chuột, cà

2.2. Bệnh đốm vòng lá (đốm vòng, đốm nâu)

chua, ớt... và nhiều cây trồng cạn khác.

- Tác nhân gây bệnh: Do nấm ( Alternaria sp.) 55

56

https://thuviensach.vn

- Cây trồng: Hầu hết các cây trồng cạn họ cải

2.3. Bệnh sương mai

(cải bắp, suplơ, cải bao, su hào, xà lách, rau diếp...),

- Tác nhân gây hại:

họ cà (cà chua, khoai tây, ớt, cà tím, cà bát...).

- Cây trồng: Hầu hết các cây trong họ cải đều

- Thời điểm gây hại: Những tháng nóng ấm (trừ

rất mẫn cảm với bệnh này (cải bắp, suplơ, cải bao, các tháng rét từ tháng 10 đến tháng 3 năm sau).

su hào, xà lách, rau diếp...).

- Bộ phận bị hại: Thân, lá.

- Thời điểm gây hại: Tháng 9 đến tháng 4 năm

- Cách nhận biết: Lúc đầu là đốm nhỏ màu sau, khi có sự chênh lệch nhiệt độ giữa ngày và vàng, sau sẫm dần thành màu đen với nhiều vòng đồng tâm. Hoa suplơ bị nhiễm bệnh có màu nâu.

đêm lớn, có sương muối, đặc biệt là những ngày có Hạt bị bệnh có vỏ nhăn nheo. Nấm bệnh truyền mưa phùn, sương mù.

qua hạt giống, tồn tại trên tàn dư cây trồng, cỏ

- Bộ phận bị hại: Thân, lá, hoa.

dại, đất, có thể truyền lan vào cây nhờ gió.

- Cách nhận biết: Đây là một bệnh rất nguy

- Biện pháp phòng trừ:

hiểm trên cây họ cải và nhiều cây trồng khác, cây

+ Xử lý hạt giống trước khi gieo bằng thuốc trồng có thể bị nhiễm bệnh ở bất cứ giai đoạn nào.

Thiram, xử lý cây con trước khi trồng bằng thuốc Nét đặc trưng của bệnh là tạo ra một lớp mốc mịn Benlate-C.

như sương ở mặt dưới lá, tương ứng với vết đốm

+ Vệ sinh đồng ruộng trước khi trồng cây, khi màu nâu sẫm ở phía trên lá, ở lá cải bao vết bệnh chăm sóc, và khi thu hoạch (thu gom cỏ dại, tàn có đốm lõm màu đen. Trên hoa có những sọc nâu dư cây trồng vụ trước trong và ngoài khu vực đậm bên trong.

trồng cây, tỉa bỏ lá già, lá sâu bệnh thường xuyên,

- Biện pháp phòng trừ:

không vứt bừa bãi các sản phẩm thừa ra đồng

+ Xử lý hạt giống trước khi gieo bằng thuốc ruộng khi thu hoạch).

Thiram, xử lý cây con trước khi trồng bằng thuốc

+ Rắc vôi bột vào đất trước khi trồng cây đối Benlate-C.

với đất có nguy cơ nhiễm bệnh cao.

+ Rắc vôi bột vào đất trước khi trồng cây đối

+ Phun thuốc trừ nấm như Ridomil, nhóm thuốc chứa đồng (Boócđô, Coper hydroxide, với đất có nguy cơ nhiễm bệnh cao.

Funguran, Kocide...) nồng độ và liều lượng theo

+ Trồng đúng mật độ, không nên trồng dày như chỉ dẫn trên nhãn thuốc.

quá. Thường xuyên vệ sinh đồng ruộng trước,

+ Sử dụng giống kháng bệnh.

trong và sau khi thu hoạch.

57

58

https://thuviensach.vn

- Cây trồng: Hầu hết các cây trồng cạn họ cải

2.3. Bệnh sương mai

(cải bắp, suplơ, cải bao, su hào, xà lách, rau diếp...),

- Tác nhân gây hại:

họ cà (cà chua, khoai tây, ớt, cà tím, cà bát...).

- Cây trồng: Hầu hết các cây trong họ cải đều

- Thời điểm gây hại: Những tháng nóng ấm (trừ

rất mẫn cảm với bệnh này (cải bắp, suplơ, cải bao, các tháng rét từ tháng 10 đến tháng 3 năm sau).

su hào, xà lách, rau diếp...).

- Bộ phận bị hại: Thân, lá.

- Thời điểm gây hại: Tháng 9 đến tháng 4 năm

- Cách nhận biết: Lúc đầu là đốm nhỏ màu sau, khi có sự chênh lệch nhiệt độ giữa ngày và vàng, sau sẫm dần thành màu đen với nhiều vòng đồng tâm. Hoa suplơ bị nhiễm bệnh có màu nâu.

đêm lớn, có sương muối, đặc biệt là những ngày có Hạt bị bệnh có vỏ nhăn nheo. Nấm bệnh truyền mưa phùn, sương mù.

qua hạt giống, tồn tại trên tàn dư cây trồng, cỏ

- Bộ phận bị hại: Thân, lá, hoa.

dại, đất, có thể truyền lan vào cây nhờ gió.

- Cách nhận biết: Đây là một bệnh rất nguy

- Biện pháp phòng trừ:

hiểm trên cây họ cải và nhiều cây trồng khác, cây

+ Xử lý hạt giống trước khi gieo bằng thuốc trồng có thể bị nhiễm bệnh ở bất cứ giai đoạn nào.

Thiram, xử lý cây con trước khi trồng bằng thuốc Nét đặc trưng của bệnh là tạo ra một lớp mốc mịn Benlate-C.

như sương ở mặt dưới lá, tương ứng với vết đốm

+ Vệ sinh đồng ruộng trước khi trồng cây, khi màu nâu sẫm ở phía trên lá, ở lá cải bao vết bệnh chăm sóc, và khi thu hoạch (thu gom cỏ dại, tàn có đốm lõm màu đen. Trên hoa có những sọc nâu dư cây trồng vụ trước trong và ngoài khu vực đậm bên trong.

trồng cây, tỉa bỏ lá già, lá sâu bệnh thường xuyên,

- Biện pháp phòng trừ:

không vứt bừa bãi các sản phẩm thừa ra đồng

+ Xử lý hạt giống trước khi gieo bằng thuốc ruộng khi thu hoạch).

Thiram, xử lý cây con trước khi trồng bằng thuốc

+ Rắc vôi bột vào đất trước khi trồng cây đối Benlate-C.

với đất có nguy cơ nhiễm bệnh cao.

+ Rắc vôi bột vào đất trước khi trồng cây đối

+ Phun thuốc trừ nấm như Ridomil, nhóm thuốc chứa đồng (Boócđô, Coper hydroxide, với đất có nguy cơ nhiễm bệnh cao.

Funguran, Kocide...) nồng độ và liều lượng theo

+ Trồng đúng mật độ, không nên trồng dày như chỉ dẫn trên nhãn thuốc.

quá. Thường xuyên vệ sinh đồng ruộng trước,

+ Sử dụng giống kháng bệnh.

trong và sau khi thu hoạch.

57

58

https://thuviensach.vn

+ Phun thuốc trừ nấm như Ridomil, Zineb,

+ Cày sâu để vùi nấm xuống dưới đất.

Daconil, nhóm thuốc chứa đồng (Boócđô, Coper

+ Ngâm ngập ruộng trong nước tối thiểu trong hydroxide, Funguran, Kocide...)... với nồng độ và khoảng 20 ngày.

liều lượng theo như chỉ dẫn trên nhãn thuốc.

+ Trồng đúng mật độ, không nên trồng dày Phương châm phòng bệnh là chính.

quá. Thường xuyên vệ sinh đồng ruộng trước,

+ Sử dụng giống kháng bệnh, sử dụng thuốc trong và sau khi thu hoạch.

trừ bệnh sinh học.

+ Phun thuốc trừ nấm như Ridomil, Zineb, Daconil, Carbendadim... với nồng độ và liều lượng

2.4. Bệnh mốc trắng (thối hạch, thối rữa)

theo như chỉ dẫn trên nhãn thuốc. Phương châm

- Tác nhân gây bệnh: Do nấm thối hạch phòng bệnh là chính.

( Sclerotinia sp.).

2.5. Bệnh lở cổ rễ (bệnh chết rạp, thối gốc

- Cây trồng: Bệnh gây hại trên nhiều cây thân, đốm cháy lá, thối đáy, thối bắp)

trồng cạn (họ cải, họ bầu bí, họ đậu đỗ, họ cà).

- Tác nhân gây bệnh: Do nấm ( Rhizoctonia

- Thời điểm gây hại: Xuất hiện và gây hại gần solani, Pythium spp. và Fuarium sp.) như quanh năm, nhưng thuận lợi nhất là các

- Cây trồng: Gây hại ở hầu hết các cây trồng cạn.

tháng mùa đông.

- Thời điểm gây hại: Quanh năm.

- Bộ phận bị hại: Thân, lá, hoa.

- Bộ phận bị hại: Rễ, thân dưới, lá gốc đến

- Cách nhận biết: Trên bề mặt lá xuất hiện ngọn, bắp, hoa, thường gặp trong vườn ươm.

những sợi nấm trông giống như lông tơ, chúng

- Cách nhận biết: Cây con bị tấn công tàn lụi phát triển vây quanh toàn bộ lá. Ngay sau đó trên ngay sau khi mọc lên khỏi mặt đất (chết rạp). Cây bề mặt vết bệnh có những hạch nhỏ màu nâu đến con đã lớn bị nhiễm bệnh có thể sống sót nhưng đen trông giống như hạt cải. Nấm bệnh tồn tại mô vỏ bị hư hại (thối gốc thân). Cây trồng lớn bị

trên tàn dư cây trồng, trên nhiều cây trồng khác bệnh thấy nhiều tản nấm mọc phủ trùm, ngậm và cả trong cỏ dại.

nước (thối ủng, thối đáy, thối bắp).

- Biện pháp phòng trừ:

- Biện pháp phòng trừ:

+ Luân canh giữa các cây trồng khác họ với

+ Xử lý hạt giống trước khi gieo bằng thuốc nhau, đặc biệt không nên trồng rau liên tục nhiều Thiram, xử lý cây con trước khi trồng bằng thuốc vụ mà phải luân canh với lúa nước, hành tây.

Benlate-C.

59

60

https://thuviensach.vn

+ Phun thuốc trừ nấm như Ridomil, Zineb,

+ Cày sâu để vùi nấm xuống dưới đất.

Daconil, nhóm thuốc chứa đồng (Boócđô, Coper

+ Ngâm ngập ruộng trong nước tối thiểu trong hydroxide, Funguran, Kocide...)... với nồng độ và khoảng 20 ngày.

liều lượng theo như chỉ dẫn trên nhãn thuốc.

+ Trồng đúng mật độ, không nên trồng dày Phương châm phòng bệnh là chính.

quá. Thường xuyên vệ sinh đồng ruộng trước,

+ Sử dụng giống kháng bệnh, sử dụng thuốc trong và sau khi thu hoạch.

trừ bệnh sinh học.

+ Phun thuốc trừ nấm như Ridomil, Zineb, Daconil, Carbendadim... với nồng độ và liều lượng

2.4. Bệnh mốc trắng (thối hạch, thối rữa)

theo như chỉ dẫn trên nhãn thuốc. Phương châm

- Tác nhân gây bệnh: Do nấm thối hạch phòng bệnh là chính.

( Sclerotinia sp.).

2.5. Bệnh lở cổ rễ (bệnh chết rạp, thối gốc

- Cây trồng: Bệnh gây hại trên nhiều cây thân, đốm cháy lá, thối đáy, thối bắp)

trồng cạn (họ cải, họ bầu bí, họ đậu đỗ, họ cà).

- Tác nhân gây bệnh: Do nấm ( Rhizoctonia

- Thời điểm gây hại: Xuất hiện và gây hại gần solani, Pythium spp. và Fuarium sp.) như quanh năm, nhưng thuận lợi nhất là các

- Cây trồng: Gây hại ở hầu hết các cây trồng cạn.

tháng mùa đông.

- Thời điểm gây hại: Quanh năm.

- Bộ phận bị hại: Thân, lá, hoa.

- Bộ phận bị hại: Rễ, thân dưới, lá gốc đến

- Cách nhận biết: Trên bề mặt lá xuất hiện ngọn, bắp, hoa, thường gặp trong vườn ươm.

những sợi nấm trông giống như lông tơ, chúng

- Cách nhận biết: Cây con bị tấn công tàn lụi phát triển vây quanh toàn bộ lá. Ngay sau đó trên ngay sau khi mọc lên khỏi mặt đất (chết rạp). Cây bề mặt vết bệnh có những hạch nhỏ màu nâu đến con đã lớn bị nhiễm bệnh có thể sống sót nhưng đen trông giống như hạt cải. Nấm bệnh tồn tại mô vỏ bị hư hại (thối gốc thân). Cây trồng lớn bị

trên tàn dư cây trồng, trên nhiều cây trồng khác bệnh thấy nhiều tản nấm mọc phủ trùm, ngậm và cả trong cỏ dại.

nước (thối ủng, thối đáy, thối bắp).

- Biện pháp phòng trừ:

- Biện pháp phòng trừ:

+ Luân canh giữa các cây trồng khác họ với

+ Xử lý hạt giống trước khi gieo bằng thuốc nhau, đặc biệt không nên trồng rau liên tục nhiều Thiram, xử lý cây con trước khi trồng bằng thuốc vụ mà phải luân canh với lúa nước, hành tây.

Benlate-C.

59

60

https://thuviensach.vn

+ Rắc vôi bột vào đất trước khi trồng cây đối

- Tác nhân gây bệnh: Do rất nhiều loại virus với đất có nguy cơ nhiễm bệnh cao.

(TYLCV, TMV, CMV).

+ Phun thuốc trừ nấm như Ridomil, Aliete,

- Cây trồng: Hầu hết các cây trồng cạn đều rất Zineb, Daconil...nồng độ và liều lượng theo như

mẫn cảm với bệnh này (họ cải (cải bắp, cải bao, chỉ dẫn trên nhãn thuốc. Phương châm phòng suplơ, su hào, xà lách, rau diếp, cải củ, cải củ đỏ..), bệnh là chính.

họ cà, họ bầu bí).

+ Trồng đúng mật độ, không nên trồng dày

- Thời điểm gây hại: Gần như quanh năm, quá. Thường xuyên vệ sinh đồng ruộng trước, đặc biệt những tháng mùa khô (từ tháng 9 đến trong và sau khi thu hoạch. Ngăn ngừa đất bắn tháng 4 năm sau) thuận lợi cho rệp, bọ phấn, bọ

vào cây trong khi trồng trọt và chăm sóc.

trĩ phát triển.

- Bộ phận bị hại: Lá, thân, quả.

3. Bệnh do virus gây hại

- Cách nhận biết:

Đặc điểm của bệnh do virus gây hại:

+ Hiện tượng khảm loang lổ màu xanh đậm

- Gây hại trên diện rộng trong thời gian ngắn nhạt xen kẽ trên phiến lá.

với nhiều loại cây trồng khác nhau.

+ Xoăn lá: Lá nhăn nheo biến dạng, thân cành

- Nguy cơ tiềm ẩn cao, ít gây hại trực tiếp mà rụt lại, còi cọc không lớn, hoa, quả bị rụng, quả

phần lớn gây hại một cách gián tiếp qua côn trùng cứng khó chín.

trung gian (bọ phấn, bọ trĩ, rệp...).

+ Héo đốm: Lá khảm vàng loang lổ, cây lùn, ở

- Hiện nay không sử dụng thuốc bảo vệ thực trên quả thấy các vết đốm vòng màu vàng rất rõ.

vật để trừ virus một cách trực tiếp.

- Biện pháp phòng trừ:

- Giải pháp tốt nhất hiện nay là kết hợp giữa

+ Trồng cây luân phiên với các cây trồng khác các biện pháp canh tác hợp lý (luân canh, sử dụng họ, đặc biệt là lúa nước, ngô, hành, tỏi.

giống kháng sạch bệnh, vệ sinh đồng ruộng, làm

+ Nhổ bỏ cây bệnh ngay lập tức ở cả ruộng đất, trồng đúng mật độ, bón phân, tưới nước, cắt trồng và các khu vực xung quanh để tránh lây lan tỉa tạo tán, thu hoạch...) để nâng cao sức sống của nguồn bệnh.

cây trồng và sử dụng thuốc bảo vệ thực vật để

+ Phòng trừ rệp, bọ phấn, bọ trĩ, nhện có hiệu phòng trừ côn trùng trung gian tránh lây lan.

quả, tránh sự lan truyền của virus.

61

62

https://thuviensach.vn

+ Rắc vôi bột vào đất trước khi trồng cây đối

- Tác nhân gây bệnh: Do rất nhiều loại virus với đất có nguy cơ nhiễm bệnh cao.

(TYLCV, TMV, CMV).

+ Phun thuốc trừ nấm như Ridomil, Aliete,

- Cây trồng: Hầu hết các cây trồng cạn đều rất Zineb, Daconil...nồng độ và liều lượng theo như

mẫn cảm với bệnh này (họ cải (cải bắp, cải bao, chỉ dẫn trên nhãn thuốc. Phương châm phòng suplơ, su hào, xà lách, rau diếp, cải củ, cải củ đỏ..), bệnh là chính.

họ cà, họ bầu bí).

+ Trồng đúng mật độ, không nên trồng dày

- Thời điểm gây hại: Gần như quanh năm, quá. Thường xuyên vệ sinh đồng ruộng trước, đặc biệt những tháng mùa khô (từ tháng 9 đến trong và sau khi thu hoạch. Ngăn ngừa đất bắn tháng 4 năm sau) thuận lợi cho rệp, bọ phấn, bọ

vào cây trong khi trồng trọt và chăm sóc.

trĩ phát triển.

- Bộ phận bị hại: Lá, thân, quả.

3. Bệnh do virus gây hại

- Cách nhận biết:

Đặc điểm của bệnh do virus gây hại:

+ Hiện tượng khảm loang lổ màu xanh đậm

- Gây hại trên diện rộng trong thời gian ngắn nhạt xen kẽ trên phiến lá.

với nhiều loại cây trồng khác nhau.

+ Xoăn lá: Lá nhăn nheo biến dạng, thân cành

- Nguy cơ tiềm ẩn cao, ít gây hại trực tiếp mà rụt lại, còi cọc không lớn, hoa, quả bị rụng, quả

phần lớn gây hại một cách gián tiếp qua côn trùng cứng khó chín.

trung gian (bọ phấn, bọ trĩ, rệp...).

+ Héo đốm: Lá khảm vàng loang lổ, cây lùn, ở

- Hiện nay không sử dụng thuốc bảo vệ thực trên quả thấy các vết đốm vòng màu vàng rất rõ.

vật để trừ virus một cách trực tiếp.

- Biện pháp phòng trừ:

- Giải pháp tốt nhất hiện nay là kết hợp giữa

+ Trồng cây luân phiên với các cây trồng khác các biện pháp canh tác hợp lý (luân canh, sử dụng họ, đặc biệt là lúa nước, ngô, hành, tỏi.

giống kháng sạch bệnh, vệ sinh đồng ruộng, làm

+ Nhổ bỏ cây bệnh ngay lập tức ở cả ruộng đất, trồng đúng mật độ, bón phân, tưới nước, cắt trồng và các khu vực xung quanh để tránh lây lan tỉa tạo tán, thu hoạch...) để nâng cao sức sống của nguồn bệnh.

cây trồng và sử dụng thuốc bảo vệ thực vật để

+ Phòng trừ rệp, bọ phấn, bọ trĩ, nhện có hiệu phòng trừ côn trùng trung gian tránh lây lan.

quả, tránh sự lan truyền của virus.

61

62

https://thuviensach.vn

4. Bệnh sinh lý

bị héo. Bộ rễ có nhiều nốt sưng u hình thành nên rễ sơ cấp và thứ cấp. Nốt u sưng phình rộng rất

- Tác nhân gây bệnh: Đất thiếu canxi, rối loạn rõ ràng.

khủng hoảng nước và bón thừa đạm.

- Biện pháp phòng trừ:

- Cây trồng: Họ cải (cải bắp, cải bao, xà lách...),

+ Dùng giống kháng bệnh nhưng một số giống họ cà (cà chua, ớt...).

kháng bệnh có thể vượt quá tính kháng.

- Thời điểm gây hại: Quanh năm.

+ Thực hiện luân canh với lúa nước hoặc ngâm

- Bộ phận bị hại: Bắp, hoa, quả.

nước ngập ruộng.

- Cách nhận biết: Khi bắp sắp được thu hoạch,

+ Khử trùng đất bằng thuốc xông hơi hoặc những lá bên trong bị hoại tử dọc theo rìa mép với thuốc trừ tuyến trùng đều có hiệu quả phòng trừ

những sọc, dải màu nâu, chúng có thể lan rộng tuyến trùng.

vào tới phiến lá, nhưng không biểu hiện ở những

+ Cày đất, phơi ải để tuyến trùng chết khô và lá bên ngoài. Nguyên nhân do đất thiếu canxi, quá tiêu huỷ cây ký chủ.

thừa đạm. Các vết bệnh khô gần phần đỉnh quả.

- Biện pháp phòng trừ:

+ Bón bổ sung vôi bột vào đất trước khi trồng cây.

+ Tránh bón đạm quá mức, bón cân đối giữa NPK.

+ Khi cần thiết phun thêm phân bón qua lá siêu canxi.

5. Bệnh tuyến trùng hại rễ

- Tác nhân gây bệnh: Do tuyến trùng ( Meloidogyne sp.) gây ra.

- Cây trồng: Trên hầu hết các cây trồng cạn.

- Thời điểm gây hại: Quanh năm.

- Bộ phận bị hại: Rễ, củ nằm dưới mặt đất.

- Cách nhận biết: Bộ phận trên mặt đất cây lùn thấp, hơi vàng, nếu bị bệnh nặng cây có thể

63

64

https://thuviensach.vn

4. Bệnh sinh lý

bị héo. Bộ rễ có nhiều nốt sưng u hình thành nên rễ sơ cấp và thứ cấp. Nốt u sưng phình rộng rất

- Tác nhân gây bệnh: Đất thiếu canxi, rối loạn rõ ràng.

khủng hoảng nước và bón thừa đạm.

- Biện pháp phòng trừ:

- Cây trồng: Họ cải (cải bắp, cải bao, xà lách...),

+ Dùng giống kháng bệnh nhưng một số giống họ cà (cà chua, ớt...).

kháng bệnh có thể vượt quá tính kháng.

- Thời điểm gây hại: Quanh năm.

+ Thực hiện luân canh với lúa nước hoặc ngâm

- Bộ phận bị hại: Bắp, hoa, quả.

nước ngập ruộng.

- Cách nhận biết: Khi bắp sắp được thu hoạch,

+ Khử trùng đất bằng thuốc xông hơi hoặc những lá bên trong bị hoại tử dọc theo rìa mép với thuốc trừ tuyến trùng đều có hiệu quả phòng trừ

những sọc, dải màu nâu, chúng có thể lan rộng tuyến trùng.

vào tới phiến lá, nhưng không biểu hiện ở những

+ Cày đất, phơi ải để tuyến trùng chết khô và lá bên ngoài. Nguyên nhân do đất thiếu canxi, quá tiêu huỷ cây ký chủ.

thừa đạm. Các vết bệnh khô gần phần đỉnh quả.

- Biện pháp phòng trừ:

+ Bón bổ sung vôi bột vào đất trước khi trồng cây.

+ Tránh bón đạm quá mức, bón cân đối giữa NPK.

+ Khi cần thiết phun thêm phân bón qua lá siêu canxi.

5. Bệnh tuyến trùng hại rễ

- Tác nhân gây bệnh: Do tuyến trùng ( Meloidogyne sp.) gây ra.

- Cây trồng: Trên hầu hết các cây trồng cạn.

- Thời điểm gây hại: Quanh năm.

- Bộ phận bị hại: Rễ, củ nằm dưới mặt đất.

- Cách nhận biết: Bộ phận trên mặt đất cây lùn thấp, hơi vàng, nếu bị bệnh nặng cây có thể

63

64

https://thuviensach.vn

và chỉ để lại những vết chích nhỏ khó nhìn thấy.

Các loại sâu điển hình của nhóm này là: rệp, bọ

trĩ, bọ phấn...

2. Phương hướng phòng chống sâu hại Ch¬ng VI

2.1. Điều khiển sinh quần nông nghiệp

Cç nhãm s©u h¹i rau

theo hướng có lợi cho con người

vµ ph¬ng híng phßng chèng s©u h¹i

- Tăng đa dạng thảm thực vật.

- Hạn chế dùng thuốc trừ sâu.

1. Các nhóm sâu hại rau

- Không diệt 1 loài đến cùng, mà chỉ làm giảm mật độ dưới ngưỡng gây hại kinh tế.

Sâu hại thường được chia làm hai nhóm theo

- Tạo thuận lợi cho thiên địch (về thức ăn, nơi triệu chứng gây hại và phương pháp phòng trừ: cư trú, các điều kiện khác).

1.1. Nhóm miệng gậm nhai

- Bổ sung thêm vào đồng ruộng kẻ thù tự

nhiên (du nhập loài mới, bổ sung số lượng cho loài Các loại sâu thuộc nhóm này khi gây hại cho đã có tại chỗ).

cây trồng đều để lại vết gặm, cắn, gây những tổn thương nhìn thấy rất rõ trên các bộ phận cây

2.2. Cải biến điều kiện sinh sống của

trồng như lá bị cắn thủng hoặc mất từng mảng,

sâu hại

thân cây hay hoa quả bị đục rỗng hoặc bị gặm

- Luân canh (để cắt nguồn thức ăn của sâu nham nhở. Điển hình của nhóm này là các loại hẹp thực).

sâu xám, sâu khoang, sâu xanh.

- Dùng giống chống chịu (tạo thức ăn không phù hợp hoặc có chất ức chế loài sâu cụ thể).

1.2. Nhóm miệng hút

- Làm đất (cày lật đất, phơi khô, làm dầm), xới Nhóm sâu thuộc miệng hút có đặc điểm chung xáo làm khó khăn cho sâu sống trong đất.

là các chi phụ đều kéo dài để thích nghi cho việc

- Làm luống to, vun luống, lấp các khe nứt nẻ

lấy thức ăn ở dạng lỏng như máu động vật, dịch trên mặt luống để ngăn cản sâu di chuyển lên cây, mật hoa... Chúng dùng vòi chích hút dịch cây xuống đất (như với bọ hà hại khoai lang).

65

66

https://thuviensach.vn

và chỉ để lại những vết chích nhỏ khó nhìn thấy.

Các loại sâu điển hình của nhóm này là: rệp, bọ

trĩ, bọ phấn...

2. Phương hướng phòng chống sâu hại Ch¬ng VI

2.1. Điều khiển sinh quần nông nghiệp

Cç nhãm s©u h¹i rau

theo hướng có lợi cho con người

vµ ph¬ng híng phßng chèng s©u h¹i

- Tăng đa dạng thảm thực vật.

- Hạn chế dùng thuốc trừ sâu.

1. Các nhóm sâu hại rau

- Không diệt 1 loài đến cùng, mà chỉ làm giảm mật độ dưới ngưỡng gây hại kinh tế.

Sâu hại thường được chia làm hai nhóm theo

- Tạo thuận lợi cho thiên địch (về thức ăn, nơi triệu chứng gây hại và phương pháp phòng trừ: cư trú, các điều kiện khác).

1.1. Nhóm miệng gậm nhai

- Bổ sung thêm vào đồng ruộng kẻ thù tự

nhiên (du nhập loài mới, bổ sung số lượng cho loài Các loại sâu thuộc nhóm này khi gây hại cho đã có tại chỗ).

cây trồng đều để lại vết gặm, cắn, gây những tổn thương nhìn thấy rất rõ trên các bộ phận cây

2.2. Cải biến điều kiện sinh sống của

trồng như lá bị cắn thủng hoặc mất từng mảng,

sâu hại

thân cây hay hoa quả bị đục rỗng hoặc bị gặm

- Luân canh (để cắt nguồn thức ăn của sâu nham nhở. Điển hình của nhóm này là các loại hẹp thực).

sâu xám, sâu khoang, sâu xanh.

- Dùng giống chống chịu (tạo thức ăn không phù hợp hoặc có chất ức chế loài sâu cụ thể).

1.2. Nhóm miệng hút

- Làm đất (cày lật đất, phơi khô, làm dầm), xới Nhóm sâu thuộc miệng hút có đặc điểm chung xáo làm khó khăn cho sâu sống trong đất.

là các chi phụ đều kéo dài để thích nghi cho việc

- Làm luống to, vun luống, lấp các khe nứt nẻ

lấy thức ăn ở dạng lỏng như máu động vật, dịch trên mặt luống để ngăn cản sâu di chuyển lên cây, mật hoa... Chúng dùng vòi chích hút dịch cây xuống đất (như với bọ hà hại khoai lang).

65

66

https://thuviensach.vn

- Bón phân hữu cơ làm giảm sự nứt nẻ bề mặt điều hoà sinh trưởng...) để làm cho giai đoạn xung đất để hạn chế sâu từ dưới đất lên hoặc chui yếu của cây trồng không rơi vào lúc loài sâu chủ

xuống đất.

yếu phát sinh rộ.

- Ngâm nước, tưới ngầm làm khó khăn cho các

2.4. Trực tiếp tiêu diệt sâu hại

loài sâu sống trong đất.

- Tỉa cành, tạo hình cây ăn quả, làm luống

- Biện pháp quyết liệt nhất là dùng thuốc trừ

trồng theo hướng gió để giảm độ ẩm không khí sâu hoá học và các chế phẩm sinh học (như BT, trong tán cây và trong ruộng, để hạn chế sự phát Boverin, NPV...). Đối với thuốc hoá học phải tuân triển của các loài sâu ưa ẩm.

thủ nguyên tắc “4 đúng” (dùng đúng thuốc, đúng lúc, đúng nồng độ - liều lượng, đúng cách).

- Trồng cây che bóng, hạn chế cường độ ánh

- Bắt bằng tay và dùng các dụng cụ thô sơ.

sáng để chống các loài sâu ưa ánh sáng trực xạ

- Dùng bẫy, bả độc.

(như bore hại cà phê).

- Cày lật đất, ngâm nước và một số biện pháp

- Phơi khô sản phẩm sau thu hoạch (giảm trong canh tác.

ẩm phần trong nông sản để không thuận lợi cho

- Chiếu xạ liều cao.

sâu mọt).

- Vệ sinh đồng ruộng, trừ cây dại để hạn chế

nơi cư trú và nơi qua đông, qua hè.

2.3. Giảm nhẹ khả năng bị hại cho cây

trồng bằng chọn tạo giống chống chịu và né

tránh sâu hại

- Thu thập, bảo tồn nguồn gen chống chịu sâu.

- Chọn lọc các giống có khả năng chống chịu đối với từng loài sâu cụ thể.

- Lai tạo giống chống chịu, chuyển nạp gen kháng.

- Điều chỉnh thời vụ và dùng các biện pháp khác nhau (như bón phân, tưới nước, dùng chất 67

68

https://thuviensach.vn

- Bón phân hữu cơ làm giảm sự nứt nẻ bề mặt điều hoà sinh trưởng...) để làm cho giai đoạn xung đất để hạn chế sâu từ dưới đất lên hoặc chui yếu của cây trồng không rơi vào lúc loài sâu chủ

xuống đất.

yếu phát sinh rộ.

- Ngâm nước, tưới ngầm làm khó khăn cho các

2.4. Trực tiếp tiêu diệt sâu hại

loài sâu sống trong đất.

- Tỉa cành, tạo hình cây ăn quả, làm luống

- Biện pháp quyết liệt nhất là dùng thuốc trừ

trồng theo hướng gió để giảm độ ẩm không khí sâu hoá học và các chế phẩm sinh học (như BT, trong tán cây và trong ruộng, để hạn chế sự phát Boverin, NPV...). Đối với thuốc hoá học phải tuân triển của các loài sâu ưa ẩm.

thủ nguyên tắc “4 đúng” (dùng đúng thuốc, đúng lúc, đúng nồng độ - liều lượng, đúng cách).

- Trồng cây che bóng, hạn chế cường độ ánh

- Bắt bằng tay và dùng các dụng cụ thô sơ.

sáng để chống các loài sâu ưa ánh sáng trực xạ

- Dùng bẫy, bả độc.

(như bore hại cà phê).

- Cày lật đất, ngâm nước và một số biện pháp

- Phơi khô sản phẩm sau thu hoạch (giảm trong canh tác.

ẩm phần trong nông sản để không thuận lợi cho

- Chiếu xạ liều cao.

sâu mọt).

- Vệ sinh đồng ruộng, trừ cây dại để hạn chế

nơi cư trú và nơi qua đông, qua hè.

2.3. Giảm nhẹ khả năng bị hại cho cây

trồng bằng chọn tạo giống chống chịu và né

tránh sâu hại

- Thu thập, bảo tồn nguồn gen chống chịu sâu.

- Chọn lọc các giống có khả năng chống chịu đối với từng loài sâu cụ thể.

- Lai tạo giống chống chịu, chuyển nạp gen kháng.

- Điều chỉnh thời vụ và dùng các biện pháp khác nhau (như bón phân, tưới nước, dùng chất 67

68

https://thuviensach.vn

hè loài gây hại chủ yếu là loài sâu xanh Helicoverpa assulta.

- Triệu chứng gây hại:

Triệu chứng gây hại của ba loài trên ở cà chua Ch¬ng VII

có những điểm khác nhau, khi đi điều tra ngoài ruộng có thể phân biệt được rõ ràng:

Qu¶n lý vµ phßng trõ s©u bÖnh

+ Sâu khoang (S. litura): Sâu khoang hại lá là h¹i c©y hä cµ (cµ chua, cµ tÝm,

chính. Lúc nhỏ chúng sống tập trung gần ổ trứng, ít, khoai t©y...)

gặm ăn chất xanh để lại biểu bì. Khi lớn dần thì cũng dần dần phân tán, tuổi 3 đã phân tán gần hết, lúc này sâu cắn thủng hoặc khuyết thành 1. Quản lý và phòng trừ sâu hại

mảng. Khi cà chua có quả thì sâu đục quả để ăn.

1.1. Sâu đục quả hại cà chua

Sâu thường đục từ cuống quả vào bên trong ăn Quả cà chua thường bị một số loại sâu đục gây phần thịt quả.

hại như:

+ Sâu xanh (H. armigera): Trên cây cà chua,

- Sâu khoang ( Spodoptera litura Fab).

sâu xanh H. armigera phá hại búp non, nụ, hoa,

- Sâu xanh ( Helicoverpa armigera Hiibner).

quả; cắn đứt cuống quả làm quả rụng. Sâu còn

- Sâu xanh (Helicoverpa assulta Guenee).

đục vào thân cây, cắn điểm sinh trưởng, làm rỗng Cả 3 loài trên đều thuộc họ Ngài đêm thân cây. Khi sâu hại trên quả cà chua xanh thì (Noctuidae), bộ Cánh vảy (Lepidoptera). Ba loài thường đục từ giữa quả vào, vết lỗ đục gọn không sâu này có phổ ký chủ rất rộng, phân bố khắp nơi.

nham nhở. Sâu thường chui 1/2 phía đuôi vẫn ở

Tác hại: Các vụ cà chua trồng ở Việt Nam đều bên ngoài, phân sâu bám bên ngoài quả. Khi quả

bị sâu đục quả gây hại, tuy nhiên mức độ gây hại đã già và chín thì sâu thường đục từ cuống quả

nặng, nhẹ phụ thuộc vào điều kiện khí hậu của và chui vào nằm gọn bên trong. Khi đó phân từng vụ. Sâu đục quả thường gây hại ở vụ cà chua không đùn ra bên ngoài. Những quả cà chua bị

xuân hè nặng hơn vụ đông. Trong vụ thu đông sâu hại có thể bị rụng hoặc gặp trời mưa thì bị thối khoang là loài đục quả chủ yếu, còn trong vụ xuân nhanh chóng. Chất lượng quả giảm sút, ăn có mùi hôi khó chịu.

69

70

https://thuviensach.vn

hè loài gây hại chủ yếu là loài sâu xanh Helicoverpa assulta.

- Triệu chứng gây hại:

Triệu chứng gây hại của ba loài trên ở cà chua Ch¬ng VII

có những điểm khác nhau, khi đi điều tra ngoài ruộng có thể phân biệt được rõ ràng:

Qu¶n lý vµ phßng trõ s©u bÖnh

+ Sâu khoang (S. litura): Sâu khoang hại lá là h¹i c©y hä cµ (cµ chua, cµ tÝm,

chính. Lúc nhỏ chúng sống tập trung gần ổ trứng, ít, khoai t©y...)

gặm ăn chất xanh để lại biểu bì. Khi lớn dần thì cũng dần dần phân tán, tuổi 3 đã phân tán gần hết, lúc này sâu cắn thủng hoặc khuyết thành 1. Quản lý và phòng trừ sâu hại

mảng. Khi cà chua có quả thì sâu đục quả để ăn.

1.1. Sâu đục quả hại cà chua

Sâu thường đục từ cuống quả vào bên trong ăn Quả cà chua thường bị một số loại sâu đục gây phần thịt quả.

hại như:

+ Sâu xanh (H. armigera): Trên cây cà chua,

- Sâu khoang ( Spodoptera litura Fab).

sâu xanh H. armigera phá hại búp non, nụ, hoa,

- Sâu xanh ( Helicoverpa armigera Hiibner).

quả; cắn đứt cuống quả làm quả rụng. Sâu còn

- Sâu xanh (Helicoverpa assulta Guenee).

đục vào thân cây, cắn điểm sinh trưởng, làm rỗng Cả 3 loài trên đều thuộc họ Ngài đêm thân cây. Khi sâu hại trên quả cà chua xanh thì (Noctuidae), bộ Cánh vảy (Lepidoptera). Ba loài thường đục từ giữa quả vào, vết lỗ đục gọn không sâu này có phổ ký chủ rất rộng, phân bố khắp nơi.

nham nhở. Sâu thường chui 1/2 phía đuôi vẫn ở

Tác hại: Các vụ cà chua trồng ở Việt Nam đều bên ngoài, phân sâu bám bên ngoài quả. Khi quả

bị sâu đục quả gây hại, tuy nhiên mức độ gây hại đã già và chín thì sâu thường đục từ cuống quả

nặng, nhẹ phụ thuộc vào điều kiện khí hậu của và chui vào nằm gọn bên trong. Khi đó phân từng vụ. Sâu đục quả thường gây hại ở vụ cà chua không đùn ra bên ngoài. Những quả cà chua bị

xuân hè nặng hơn vụ đông. Trong vụ thu đông sâu hại có thể bị rụng hoặc gặp trời mưa thì bị thối khoang là loài đục quả chủ yếu, còn trong vụ xuân nhanh chóng. Chất lượng quả giảm sút, ăn có mùi hôi khó chịu.

69

70

https://thuviensach.vn

+ Sâu xanh (H. assulta): Triệu chứng gây hại ngày và giai đoạn nhộng 10-15 ngày. Mật độ sâu ở

trên cây cà chua rất giống với sâu H. armigera, lứa tháng 5-6 thường có mật độ thấp hơn 2 lứa chỉ khác là vết lỗ đục của sâu không gọn mà nham sau. Sự phát sinh số lượng của 2 lứa sau phụ

nhở, có những vết bẩn khi sâu đã chui vào bên thuộc nhiều vào điều kiện khí hậu của tháng 7, 8.

trong quả. Khi trời mưa quả dễ bị thối hơn. Mặt Nhiệt độ cao và ít mưa là điều kiện thích hợp nhất khác, khi sâu ăn lá để lại các lỗ thủng trên lá, khi cho sâu non phát triển. Nếu năm nào vào thời đục trên quả thì theo hình xoáy trôn ốc. Tuổi 4, 5, gian này nhiệt độ thấp và ẩm độ cao thì sâu phát 6 chủ yếu phá hại nụ quả.

triển ít.

- Quy luật phát sinh gây hại: Cả 3 loài phá

- Biện pháp phòng chống:

hại quanh năm, ở tất cả các vụ trồng cà chua. Vụ

+ Trước vụ trồng cà chua có thể trồng cây xuân hè bị hại nặng, tỷ lệ cây bị hại có khi đến dẫn dụ để thu hút ba loài sâu hại này đến để

100% và quả bị hại nghiêm trọng. Ở vụ này trên tiêu diệt chúng nhằm giảm bớt sâu hại trên cà các trà cà chua trồng sớm thường bị hại nặng hơn chua. Cây dẫn dụ là những cây mà những loài trồng chính vụ. Trong vụ đông sớm, từ giai đoạn sâu này ưa thích.

+ Làm bả độc để thu hút tiêu diệt sâu trưởng sau trồng đến khi cây bắt đầu ra nụ sự gây hại thành trước đẻ trứng. Với sâu xanh thì có thể sử

của các loài sâu xanh và khoang đều thấp, sâu bắt dụng axit oxalic hoặc oxalat amonium trộn nước đầu xuất hiện với mật độ cao khi cây bắt đầu có đường và 1% thuốc trừ sâu Dipterex hoặc Padan.

hoa và gây hại mạnh nhất khi cây thu quả rộ. Còn Với sâu khoang thì làm bẫy chua ngọt gồm: 4

trong vụ xuân hè, các loài sâu đục quả xuất hiện phần mật mía (hoặc nước đường 50%) + 4 phần sớm ngay sau trồng. Đầu vụ sâu khoang hại mạnh dấm + 1 phần rượu + 1 phần nước chứa 1% thuốc hơn, xong tới giữa vụ sự gây hại của sâu khoang trừ sâu Dipterex hoặc Padan.

không nặng bằng 2 loài sâu xanh. Ở Nhật Bản,

+ Sử dụng bẫy pheromon để thu bắt ngài sâu xanh H. assulta có 2-3 thế hệ/1 năm. Nhộng trưởng thành, đặt bẫy ở ngang tầm cây đang ra qua đông trong đất ở những vùng có 3 thế hệ

hoa và đậu quả, với mật độ đặt 1 bẫy/100m2

trong 1 năm thì trưởng thành xuất hiện vào các (khoảng cách 10x10m).

tháng: 5-6, 7-8 và 9-10. Sâu trưởng thành đẻ

+ Thường xuyên thu nhặt và hái những quả cà trứng trên lá non, ngọn, và trên nụ hoa. Trứng chua bị sâu đục để giảm bớt sự lây lan và sự tích kéo dài 3-5 ngày, sâu non phát triển trong 19-28

luỹ số lượng sâu trên đồng ruộng.

71

72

https://thuviensach.vn

+ Sâu xanh (H. assulta): Triệu chứng gây hại ngày và giai đoạn nhộng 10-15 ngày. Mật độ sâu ở

trên cây cà chua rất giống với sâu H. armigera, lứa tháng 5-6 thường có mật độ thấp hơn 2 lứa chỉ khác là vết lỗ đục của sâu không gọn mà nham sau. Sự phát sinh số lượng của 2 lứa sau phụ

nhở, có những vết bẩn khi sâu đã chui vào bên thuộc nhiều vào điều kiện khí hậu của tháng 7, 8.

trong quả. Khi trời mưa quả dễ bị thối hơn. Mặt Nhiệt độ cao và ít mưa là điều kiện thích hợp nhất khác, khi sâu ăn lá để lại các lỗ thủng trên lá, khi cho sâu non phát triển. Nếu năm nào vào thời đục trên quả thì theo hình xoáy trôn ốc. Tuổi 4, 5, gian này nhiệt độ thấp và ẩm độ cao thì sâu phát 6 chủ yếu phá hại nụ quả.

triển ít.

- Quy luật phát sinh gây hại: Cả 3 loài phá

- Biện pháp phòng chống:

hại quanh năm, ở tất cả các vụ trồng cà chua. Vụ

+ Trước vụ trồng cà chua có thể trồng cây xuân hè bị hại nặng, tỷ lệ cây bị hại có khi đến dẫn dụ để thu hút ba loài sâu hại này đến để

100% và quả bị hại nghiêm trọng. Ở vụ này trên tiêu diệt chúng nhằm giảm bớt sâu hại trên cà các trà cà chua trồng sớm thường bị hại nặng hơn chua. Cây dẫn dụ là những cây mà những loài trồng chính vụ. Trong vụ đông sớm, từ giai đoạn sâu này ưa thích.

+ Làm bả độc để thu hút tiêu diệt sâu trưởng sau trồng đến khi cây bắt đầu ra nụ sự gây hại thành trước đẻ trứng. Với sâu xanh thì có thể sử

của các loài sâu xanh và khoang đều thấp, sâu bắt dụng axit oxalic hoặc oxalat amonium trộn nước đầu xuất hiện với mật độ cao khi cây bắt đầu có đường và 1% thuốc trừ sâu Dipterex hoặc Padan.

hoa và gây hại mạnh nhất khi cây thu quả rộ. Còn Với sâu khoang thì làm bẫy chua ngọt gồm: 4

trong vụ xuân hè, các loài sâu đục quả xuất hiện phần mật mía (hoặc nước đường 50%) + 4 phần sớm ngay sau trồng. Đầu vụ sâu khoang hại mạnh dấm + 1 phần rượu + 1 phần nước chứa 1% thuốc hơn, xong tới giữa vụ sự gây hại của sâu khoang trừ sâu Dipterex hoặc Padan.

không nặng bằng 2 loài sâu xanh. Ở Nhật Bản,

+ Sử dụng bẫy pheromon để thu bắt ngài sâu xanh H. assulta có 2-3 thế hệ/1 năm. Nhộng trưởng thành, đặt bẫy ở ngang tầm cây đang ra qua đông trong đất ở những vùng có 3 thế hệ

hoa và đậu quả, với mật độ đặt 1 bẫy/100m2

trong 1 năm thì trưởng thành xuất hiện vào các (khoảng cách 10x10m).

tháng: 5-6, 7-8 và 9-10. Sâu trưởng thành đẻ

+ Thường xuyên thu nhặt và hái những quả cà trứng trên lá non, ngọn, và trên nụ hoa. Trứng chua bị sâu đục để giảm bớt sự lây lan và sự tích kéo dài 3-5 ngày, sâu non phát triển trong 19-28

luỹ số lượng sâu trên đồng ruộng.

71

72

https://thuviensach.vn

+ Sử dụng ong ký sinh Trichogramma dendrolimi (dưa chuột, bí xanh, dưa gang, bí đỏ); họ bìm bìm (Hirai et al.,).

(khoai lang...); họ bông (bông); cây mơ lông...

+ Sử dụng một số loại thuốc sinh học phòng

- Triệu chứng và mức độ gây hại: trừ sâu đục quả cà chua có hiệu lực tốt như

Bọ phấn chích hút dịch ở lá, ngọn và phần Delfin, Xentary, Tập kỳ, các chế phẩm Bacillus thân non. Triệu chứng tác hại trực tiếp khó nhận thuringiensis (Bt). Ngoài ra các chế phẩm NPV

biết. Ở những chỗ có bọ phấn gây hại thường phủ

cũng rất hiệu quả. Với sâu khoang, hiệu lực trừ

một lớp bụi màu trắng, trên lá và thân cây có thể

sâu của Bt kém hơn (ngoài đồng diệt được 30-50%

có màu đen, dính. Tác hại lớn của bọ phấn là làm số lượng sâu), nhưng khi phun phối hợp với thuốc môi giới truyền virus gây bệnh cho cây như bệnh trừ sâu khác thì hiệu quả tốt. Người ta cũng đã xoăn lá cà chua. Cây nhiễm bệnh, lá bị quăn queo, thí nghiệm dùng NPV-P để trừ sâu khoang có kết gân lá dày lên màu vàng, lá biến vàng, vàng sẫm quả tốt.

hoặc vàng loang lổ. Cây cà chua bị xoăn lá ở giai

+ Khi mật độ sâu cao có thể sử dụng một số loại đoạn sớm thường không cho thu quả hoặc nếu có thuốc hoá học cho hiệu lực trừ sâu đục quả cao quả thì quả nhỏ, quả khi chín thường cứng. Tỷ lệ

nhưng ít độc và có thời gian phân giải nhanh như

cây nhiễm bệnh xoăn lá cà chua trên đồng ruộng Decis, Trebon, Sherpa, Pegasus, Ethylthiometon, tăng khi mật độ bọ phấn tăng lên. Cà chua xuân Fenvalerate vào khoảng 45 ngày trước thu hoạch.

hè hoặc vụ đông sớm, những ruộng cà chua trồng gần làng thường bị xoăn lá nghiêm trọng hơn.

1.2. Bọ phấn hại cà chua (Bemisia tabaci

- Đặc điểm hình thái:

Gennadlus)

Hình thái bọ trưởng thành: Con đực thường

- Phân bố:

nhỏ hơn con cái, con đực thân dài 0,75-1 mm, sải Bọ phấn là loài sâu hại cây trồng ở nhiều cánh 1,1-1,5mm; con cái cơ thể dài 1,1-1,4mm, sải nước ôn đới và nhiệt đới.

cánh 1,75-2mm. Đôi cánh trước và sau dài gần

- Ký chủ: Ở nước ta, bọ phấn có trên nhiều bằng nhau. Toàn thân và cánh phủ một lớp phấn loại cây trồng và cây dại. Trên cây trồng chúng màu trắng nên gọi là bọ phấn. Dưới lớp phấn trắng, gây hại trên nhiều họ khác nhau như: họ cà (cà thân có màu vàng nhạt. Mắt kép có một rãnh chua, thuốc lá, cà bát, khoai tây, ớt...); họ đậu ngang chia thành 2 phần trông hơi giống hình số 8.

(đậu cô ve, đậu vàng, đậu tương, lạc..); họ bầu bí Râu đầu có 6 đốt, 2 đốt đầu ngắn, những đốt còn lại 73

74

https://thuviensach.vn

+ Sử dụng ong ký sinh Trichogramma dendrolimi (dưa chuột, bí xanh, dưa gang, bí đỏ); họ bìm bìm (Hirai et al.,).

(khoai lang...); họ bông (bông); cây mơ lông...

+ Sử dụng một số loại thuốc sinh học phòng

- Triệu chứng và mức độ gây hại: trừ sâu đục quả cà chua có hiệu lực tốt như

Bọ phấn chích hút dịch ở lá, ngọn và phần Delfin, Xentary, Tập kỳ, các chế phẩm Bacillus thân non. Triệu chứng tác hại trực tiếp khó nhận thuringiensis (Bt). Ngoài ra các chế phẩm NPV

biết. Ở những chỗ có bọ phấn gây hại thường phủ

cũng rất hiệu quả. Với sâu khoang, hiệu lực trừ

một lớp bụi màu trắng, trên lá và thân cây có thể

sâu của Bt kém hơn (ngoài đồng diệt được 30-50%

có màu đen, dính. Tác hại lớn của bọ phấn là làm số lượng sâu), nhưng khi phun phối hợp với thuốc môi giới truyền virus gây bệnh cho cây như bệnh trừ sâu khác thì hiệu quả tốt. Người ta cũng đã xoăn lá cà chua. Cây nhiễm bệnh, lá bị quăn queo, thí nghiệm dùng NPV-P để trừ sâu khoang có kết gân lá dày lên màu vàng, lá biến vàng, vàng sẫm quả tốt.

hoặc vàng loang lổ. Cây cà chua bị xoăn lá ở giai

+ Khi mật độ sâu cao có thể sử dụng một số loại đoạn sớm thường không cho thu quả hoặc nếu có thuốc hoá học cho hiệu lực trừ sâu đục quả cao quả thì quả nhỏ, quả khi chín thường cứng. Tỷ lệ

nhưng ít độc và có thời gian phân giải nhanh như

cây nhiễm bệnh xoăn lá cà chua trên đồng ruộng Decis, Trebon, Sherpa, Pegasus, Ethylthiometon, tăng khi mật độ bọ phấn tăng lên. Cà chua xuân Fenvalerate vào khoảng 45 ngày trước thu hoạch.

hè hoặc vụ đông sớm, những ruộng cà chua trồng gần làng thường bị xoăn lá nghiêm trọng hơn.

1.2. Bọ phấn hại cà chua (Bemisia tabaci

- Đặc điểm hình thái:

Gennadlus)

Hình thái bọ trưởng thành: Con đực thường

- Phân bố:

nhỏ hơn con cái, con đực thân dài 0,75-1 mm, sải Bọ phấn là loài sâu hại cây trồng ở nhiều cánh 1,1-1,5mm; con cái cơ thể dài 1,1-1,4mm, sải nước ôn đới và nhiệt đới.

cánh 1,75-2mm. Đôi cánh trước và sau dài gần

- Ký chủ: Ở nước ta, bọ phấn có trên nhiều bằng nhau. Toàn thân và cánh phủ một lớp phấn loại cây trồng và cây dại. Trên cây trồng chúng màu trắng nên gọi là bọ phấn. Dưới lớp phấn trắng, gây hại trên nhiều họ khác nhau như: họ cà (cà thân có màu vàng nhạt. Mắt kép có một rãnh chua, thuốc lá, cà bát, khoai tây, ớt...); họ đậu ngang chia thành 2 phần trông hơi giống hình số 8.

(đậu cô ve, đậu vàng, đậu tương, lạc..); họ bầu bí Râu đầu có 6 đốt, 2 đốt đầu ngắn, những đốt còn lại 73

74

https://thuviensach.vn

dài và mảnh, đốt cuối cùng có một lông dạng gai.

5-6 giờ sáng và 4-5 giờ chiều. Bọ không thích ánh Chân dài và mảnh. Bàn chân có 2 đốt, có 2 vuốt sáng trực xạ. Trứng đẻ thành ổ 4-6 quả, ở mặt bàn chân, ở giữa 2 vuốt có một vật lồi. Bụng có 9

dưới của lá cũng có khi đẻ rải rác trong mô lá, đốt, đốt thứ nhất hơi thót lại làm cơ thể có dạng thường đẻ tập trung ở lá bánh tẻ. Trứng lúc đầu có hình ong. Mảnh lưng đốt bụng cuối cùng ở con đực màu hơi trắng sau đó chuyển sang màu nâu. Một có 2 vật lồi. Ống đẻ trứng ở con cái tạo nên từ 3 đôi con cái đẻ khoảng 50-160 quả trứng. Trong điều vật lồi hợp lại như một mũi khoan. Sâu non có cơ

kiện nhiệt độ 30°C, giai đoạn trứng kéo dài trong thể màu vàng nhạt. Khi mới nở có chân và bò dưới khoảng 5-9 ngày. Sâu non tuổi 1 cơ thể dẹt, hình mặt lá, sau đó sâu non ở cố định một chỗ dưới mặt ôval và hơi giống với rệp sáp non, bò chậm chạp lá, lột xác sang tuổi 2 và không còn chân, tuy vậy trên lá, cuối tuổi 1 chúng ở mặt dưới lá, tại đó lột trong suốt giai đoạn sâu non đều có mắt kép và râu xác sang tuổi 2, từ đó sống cố định cho đến lúc hoá đầu. Kích thước sâu non đẫy sức dài 0,7- 0,9mm, trưởng thành. Sâu non tuổi 1, 2, 3 kéo dài trong rộng 0,5-0,6mm. Sâu non có 3 tuổi. Nhộng giả hình khoảng 2-4 ngày tùy theo điều kiện nhiệt độ. Sâu bầu dục, màu sáng, có một số lông thưa sắp xếp 2

non tuổi 4 là giai đoạn tiền nhộng, cơ thể dài bên sườn, phía sau lỗ hậu môn có rãnh mông.

0,7mm. Giai đoạn nhộng kéo dài trong khoảng 6

Miệng thoái hoá, râu và chân ngắn hơi cong. Trứng ngày. Sau khi hóa trưởng thành từ 12-20 giờ thì hình bầu dục có cuống. Trứng dài 0,18-0,2mm (trừ

chúng bắt đầu giao phối, chúng giao phối một số

phần cuống). Mới đẻ màu trong suốt, sau chuyển lần trong thời gian này, con cái trưởng thành có sang màu sáp ong, rồi màu nâu xám.

thể sống tới 60 ngày, còn con đực chỉ sống từ 9-17

- Tập tính sinh sống và quy luật phát sinh ngày. Con trưởng thành không có khả năng bay gây hại:

xa nhưng nhờ gió to nó có thể phát tán đi rất xa.

Bọ trưởng thành ban ngày ở dưới mặt lá hoạt Trong điều kiện nhiệt độ 18-190 C và độ ẩm không động rất linh hoạt. Khi bị khua động lập tức bay khí 90%, vòng đời bọ phấn 35-54 ngày. Quy luật vút lên cao khoảng 0,5 mét và xa 1-2 mét, sau đó phát sinh của bọ phấn phụ thuộc vào nhiều yếu tố

sà xuống ngọn cây. Khi trời nắng to hoặc trời mưa ngoại cảnh. Nhiệt độ thích hợp cho bọ phấn là 18-thì bọ trưởng thành thường nấp dưới những lá gần 330C. Ở 250C, vòng đời của bọ phấn là 22-23 ngày.

mặt đất và những nơi rậm rạp. Hàng ngày bọ

Mùa hè nhiệt độ trung bình từ 340C trở lên sẽ làm trưởng thành hoạt động giao phối nhiều nhất lúc cho sâu non bọ phấn bị chết rất nhiều và không 75

76

https://thuviensach.vn

dài và mảnh, đốt cuối cùng có một lông dạng gai.

5-6 giờ sáng và 4-5 giờ chiều. Bọ không thích ánh Chân dài và mảnh. Bàn chân có 2 đốt, có 2 vuốt sáng trực xạ. Trứng đẻ thành ổ 4-6 quả, ở mặt bàn chân, ở giữa 2 vuốt có một vật lồi. Bụng có 9

dưới của lá cũng có khi đẻ rải rác trong mô lá, đốt, đốt thứ nhất hơi thót lại làm cơ thể có dạng thường đẻ tập trung ở lá bánh tẻ. Trứng lúc đầu có hình ong. Mảnh lưng đốt bụng cuối cùng ở con đực màu hơi trắng sau đó chuyển sang màu nâu. Một có 2 vật lồi. Ống đẻ trứng ở con cái tạo nên từ 3 đôi con cái đẻ khoảng 50-160 quả trứng. Trong điều vật lồi hợp lại như một mũi khoan. Sâu non có cơ

kiện nhiệt độ 30°C, giai đoạn trứng kéo dài trong thể màu vàng nhạt. Khi mới nở có chân và bò dưới khoảng 5-9 ngày. Sâu non tuổi 1 cơ thể dẹt, hình mặt lá, sau đó sâu non ở cố định một chỗ dưới mặt ôval và hơi giống với rệp sáp non, bò chậm chạp lá, lột xác sang tuổi 2 và không còn chân, tuy vậy trên lá, cuối tuổi 1 chúng ở mặt dưới lá, tại đó lột trong suốt giai đoạn sâu non đều có mắt kép và râu xác sang tuổi 2, từ đó sống cố định cho đến lúc hoá đầu. Kích thước sâu non đẫy sức dài 0,7- 0,9mm, trưởng thành. Sâu non tuổi 1, 2, 3 kéo dài trong rộng 0,5-0,6mm. Sâu non có 3 tuổi. Nhộng giả hình khoảng 2-4 ngày tùy theo điều kiện nhiệt độ. Sâu bầu dục, màu sáng, có một số lông thưa sắp xếp 2

non tuổi 4 là giai đoạn tiền nhộng, cơ thể dài bên sườn, phía sau lỗ hậu môn có rãnh mông.

0,7mm. Giai đoạn nhộng kéo dài trong khoảng 6

Miệng thoái hoá, râu và chân ngắn hơi cong. Trứng ngày. Sau khi hóa trưởng thành từ 12-20 giờ thì hình bầu dục có cuống. Trứng dài 0,18-0,2mm (trừ

chúng bắt đầu giao phối, chúng giao phối một số

phần cuống). Mới đẻ màu trong suốt, sau chuyển lần trong thời gian này, con cái trưởng thành có sang màu sáp ong, rồi màu nâu xám.

thể sống tới 60 ngày, còn con đực chỉ sống từ 9-17

- Tập tính sinh sống và quy luật phát sinh ngày. Con trưởng thành không có khả năng bay gây hại:

xa nhưng nhờ gió to nó có thể phát tán đi rất xa.

Bọ trưởng thành ban ngày ở dưới mặt lá hoạt Trong điều kiện nhiệt độ 18-190 C và độ ẩm không động rất linh hoạt. Khi bị khua động lập tức bay khí 90%, vòng đời bọ phấn 35-54 ngày. Quy luật vút lên cao khoảng 0,5 mét và xa 1-2 mét, sau đó phát sinh của bọ phấn phụ thuộc vào nhiều yếu tố

sà xuống ngọn cây. Khi trời nắng to hoặc trời mưa ngoại cảnh. Nhiệt độ thích hợp cho bọ phấn là 18-thì bọ trưởng thành thường nấp dưới những lá gần 330C. Ở 250C, vòng đời của bọ phấn là 22-23 ngày.

mặt đất và những nơi rậm rạp. Hàng ngày bọ

Mùa hè nhiệt độ trung bình từ 340C trở lên sẽ làm trưởng thành hoạt động giao phối nhiều nhất lúc cho sâu non bọ phấn bị chết rất nhiều và không 75

76

https://thuviensach.vn

thuận lợi cho hoạt động sống của bọ trưởng thành.

bệnh. Khi cây cà chua bị bọ phấn gây hại mạnh có Độ ẩm không khí phù hợp với chúng từ 80% trở

thể sử dụng một số loại thuốc theo nồng độ

lên, phù hợp nhất là 90-95%. Bọ phấn phát triển khuyến cáo. Nên quan tâm phun phòng ở những quanh năm trên đồng ruộng, thường có hiện tượng ruộng trồng cà chua ven làng, một số loại thuốc sử

gối lứa nên khó xác định số lứa. Trong một năm có dụng có hiệu lực trừ bọ phấn cao như: Bifenthrin, 2 đợt phát sinh rộ là đầu tháng 3 và đầu tháng 5.

Buprofezin, Imidacloprid, Fenpropathrin, Endosulphan, Ở những vùng có khí hậu và thức ăn đầy đủ, bọ

Cyfluthrin, Amitraz, Fenoxycarb, Deltamethrin phấn có thể có tới 11-15 thế hệ trong một năm và Azidirachtin.

- Biện pháp phòng trừ:

1.3. Rệp sáp (Aphid gossypii G)

+ Có thể sử dụng bẫy dính màu vàng để diệt trừ bọ phấn khi mật độ còn thấp, dùng giống

- Phân bố: Rệp sáp là loài phân bố rộng ở

chống bọ phấn. Luân canh cây cà chua với những nhiều nước trên thế giới, cả ở nhiệt đới và ôn đới.

cây không phải là ký chủ của bọ phấn. Diệt sạch Phổ ký chủ của chúng rất rộng, chủ yếu gây hại cỏ dại xung quanh ruộng (những loài cỏ là ký chủ

các cây trồng ngoài đồng thuộc nhiều giống thực phụ của bọ phấn), ngoài ra cỏ còn là nơi trung vật khác nhau như: cà chua, cà tím, ớt và nhiều gian để giữ nguồn bệnh cà chua từ vụ trước sang loại cây ăn quả và cây cảnh khác như: cây cam, vụ sau (Bedford et al., 1998). Bảo vệ và sử dụng quýt, bưởi, dâm bụt, sanh si, bông, khoai tây, nho, một số loài kẻ thù tự nhiên của bọ phấn, như tại thuốc lá, cà phê, đào và tồn tại trên nhiều cây dại Mỹ người ta đã sử dụng một số loài ký sinh bọ

trong tự nhiên. Ngoài ra, chúng cũng có thể tồn phấn như loài ký sinh Encarsia luteola, Encarsia tại trên các nông sản trong thời gian bảo quản formosa và loài Verticillium lecanii (Rivany and như trên củ khoai tây.

Gerling, 1987; Rosen et al., 1994).

- Đặc điểm phát sinh phát triển:

+ Phân vùng trồng cà chua, khoai tây để dễ tổ

Rệp trưởng thành: con cái hình bầu dục chức phòng chống.

nhưng không đều, phía đầu thon nhỏ, nhưng bụng

+ Triệt nguồn cây mang bệnh virus bằng con lại nở rộng ra, chiều dài cơ thể 2,5- 4mm, rộng 2-đường chọn lọc giống và loại cây bị bệnh trên 3mm. Trên cơ thể phủ một lớp bột sáp trắng, bên ruộng trồng cà chua, khoai tây, để giảm khả năng dưới lớp sáp này là lớp da màu vàng hồng. Xung tiếp xúc của bọ phấn trưởng thành với cây bị

quanh cơ thể có 18 đôi tua sáp trắng, chiều dài các 77

78

https://thuviensach.vn

thuận lợi cho hoạt động sống của bọ trưởng thành.

bệnh. Khi cây cà chua bị bọ phấn gây hại mạnh có Độ ẩm không khí phù hợp với chúng từ 80% trở

thể sử dụng một số loại thuốc theo nồng độ

lên, phù hợp nhất là 90-95%. Bọ phấn phát triển khuyến cáo. Nên quan tâm phun phòng ở những quanh năm trên đồng ruộng, thường có hiện tượng ruộng trồng cà chua ven làng, một số loại thuốc sử

gối lứa nên khó xác định số lứa. Trong một năm có dụng có hiệu lực trừ bọ phấn cao như: Bifenthrin, 2 đợt phát sinh rộ là đầu tháng 3 và đầu tháng 5.

Buprofezin, Imidacloprid, Fenpropathrin, Endosulphan, Ở những vùng có khí hậu và thức ăn đầy đủ, bọ

Cyfluthrin, Amitraz, Fenoxycarb, Deltamethrin phấn có thể có tới 11-15 thế hệ trong một năm và Azidirachtin.

- Biện pháp phòng trừ:

1.3. Rệp sáp (Aphid gossypii G)

+ Có thể sử dụng bẫy dính màu vàng để diệt trừ bọ phấn khi mật độ còn thấp, dùng giống

- Phân bố: Rệp sáp là loài phân bố rộng ở

chống bọ phấn. Luân canh cây cà chua với những nhiều nước trên thế giới, cả ở nhiệt đới và ôn đới.

cây không phải là ký chủ của bọ phấn. Diệt sạch Phổ ký chủ của chúng rất rộng, chủ yếu gây hại cỏ dại xung quanh ruộng (những loài cỏ là ký chủ

các cây trồng ngoài đồng thuộc nhiều giống thực phụ của bọ phấn), ngoài ra cỏ còn là nơi trung vật khác nhau như: cà chua, cà tím, ớt và nhiều gian để giữ nguồn bệnh cà chua từ vụ trước sang loại cây ăn quả và cây cảnh khác như: cây cam, vụ sau (Bedford et al., 1998). Bảo vệ và sử dụng quýt, bưởi, dâm bụt, sanh si, bông, khoai tây, nho, một số loài kẻ thù tự nhiên của bọ phấn, như tại thuốc lá, cà phê, đào và tồn tại trên nhiều cây dại Mỹ người ta đã sử dụng một số loài ký sinh bọ

trong tự nhiên. Ngoài ra, chúng cũng có thể tồn phấn như loài ký sinh Encarsia luteola, Encarsia tại trên các nông sản trong thời gian bảo quản formosa và loài Verticillium lecanii (Rivany and như trên củ khoai tây.

Gerling, 1987; Rosen et al., 1994).

- Đặc điểm phát sinh phát triển:

+ Phân vùng trồng cà chua, khoai tây để dễ tổ

Rệp trưởng thành: con cái hình bầu dục chức phòng chống.

nhưng không đều, phía đầu thon nhỏ, nhưng bụng

+ Triệt nguồn cây mang bệnh virus bằng con lại nở rộng ra, chiều dài cơ thể 2,5- 4mm, rộng 2-đường chọn lọc giống và loại cây bị bệnh trên 3mm. Trên cơ thể phủ một lớp bột sáp trắng, bên ruộng trồng cà chua, khoai tây, để giảm khả năng dưới lớp sáp này là lớp da màu vàng hồng. Xung tiếp xúc của bọ phấn trưởng thành với cây bị

quanh cơ thể có 18 đôi tua sáp trắng, chiều dài các 77

78

https://thuviensach.vn

tua sáp gần bằng nhau, riêng đôi thứ 17 dài gấp mình có lớp sáp dày, nhìn rõ các ngấn đốt cơ thể.

1,5 lần các đôi khác; đôi thứ 18 thì ngắn và nhỏ, Quanh mình có 8 đôi tua sáp.

thường bị che khuất dưới đôi thứ 17 nên không Nhộng đực: bên ngoài có kén bằng bông sáp, nhìn thấy rõ. Râu có 8 đốt. Chân dài và linh hoạt, cơ thể hình ống hơi dài, màu nâu vàng hoặc nâu đốt đùi dài bằng 1/2 đốt chày. Con đực nhỏ hơn nhạt. Chân phát triển và linh hoạt. Mầm cánh con cái, thân màu hạt dẻ, có cánh. Râu màu xám phát triển, nhìn thấy rất rõ.

nhạt, có 10 đốt. Mắt kép và mắt đơn màu đen.

Rệp đực và rệp cái biến thái khác nhau. Quá Chân màu xám nhạt, màu xám hơi phớt xanh, dài trình phát triển của rệp cái trải qua 3 giai đoạn: hơn cơ thể. Cuối bụng có một đôi tua sáp trắng dài trứng - rệp non (tuổi 3) - rệp trưởng thành. Đó là quá đỉnh cánh trước.

kiểu biến thái không hoàn toàn. Giai đoạn trứng Trứng: hình bầu dục, màu vàng nhạt, dài và rệp đực non tuổi 1-2 phát triển tương tự như

0,35mm, rộng 0,2mm. Bọc trứng gồm nhiều trứng rệp cái, xong sang tuổi 3 là giai đoạn tiền nhộng.

xếp chồng lên nhau. Bên ngoài có một lớp bông Rệp trưởng thành đẻ trứng. Mặc dù có cả rệp sáp phủ kín.

đực và rệp cái trong chủng quần, nhưng rệp sinh Rệp non mới nở dài 0,4mm, màu vàng hồng, sản theo kiểu đơn tính, và chưa thấy chúng giao hình bầu dục. Mắt màu đen. Chân phát triển và phối với nhau. Tỷ lệ rệp cái trong quần thể thường linh hoạt. Râu có 6 đốt, cuối tuổi 1 trên cơ thể

cao hơn rệp đực (82 đực/106 rệp cái). Rệp đẻ trứng xuất hiện lớp bột sáp mỏng và có một đôi tua sáp không qua giao phối và trứng nở ra rệp non, trong ở sau đuôi. Rệp tuổi 2 dài 0,5mm, màu vàng nâu, số rệp non này có cả đực và cái. Thời gian rệp mẹ

ít linh hoạt hơn rệp tuổi 1, trên mình phủ 1 lớp đẻ trứng kéo dài 9-10 ngày trong mùa hè và tới 1-sáp trắng, phần cuối cơ thể có 6 đôi tua sáp. Cuối 2 tháng trong mùa đông. Trong suốt thời gian đẻ

tuổi 2 bắt đầu phân biệt được rệp non đực và rệp trứng, rệp mẹ nằm yên một chỗ, và chỉ di chuyển non cái; rệp non đực nhỏ hơn, màu nâu sẫm hơn, khi có tác động bên ngoài. Nhiệt độ thích hợp nhất cơ thể cong và hẹp, quanh mình có nhiều sợi lông cho rệp sinh trưởng phát triển là 25-300C, vòng sáp từ cơ thể tiết ra làm thành kén để chuẩn bị

đời trung bình ở nhiệt độ này là 32-38 ngày.

hoá nhộng.

Trong các tháng mùa đông, do nhiệt độ thấp nên Rệp non tuổi 3 hình bầu dục, dài 0,8-1,5mm.

vòng đời kéo dài tới 55-70 ngày, có khi ở miền núi Chân ngắn, kém linh hoạt. Râu có 7 đốt. Trên kéo dài đến 3 tháng. Trong điều kiện thức ăn 79

80

https://thuviensach.vn

tua sáp gần bằng nhau, riêng đôi thứ 17 dài gấp mình có lớp sáp dày, nhìn rõ các ngấn đốt cơ thể.

1,5 lần các đôi khác; đôi thứ 18 thì ngắn và nhỏ, Quanh mình có 8 đôi tua sáp.

thường bị che khuất dưới đôi thứ 17 nên không Nhộng đực: bên ngoài có kén bằng bông sáp, nhìn thấy rõ. Râu có 8 đốt. Chân dài và linh hoạt, cơ thể hình ống hơi dài, màu nâu vàng hoặc nâu đốt đùi dài bằng 1/2 đốt chày. Con đực nhỏ hơn nhạt. Chân phát triển và linh hoạt. Mầm cánh con cái, thân màu hạt dẻ, có cánh. Râu màu xám phát triển, nhìn thấy rất rõ.

nhạt, có 10 đốt. Mắt kép và mắt đơn màu đen.

Rệp đực và rệp cái biến thái khác nhau. Quá Chân màu xám nhạt, màu xám hơi phớt xanh, dài trình phát triển của rệp cái trải qua 3 giai đoạn: hơn cơ thể. Cuối bụng có một đôi tua sáp trắng dài trứng - rệp non (tuổi 3) - rệp trưởng thành. Đó là quá đỉnh cánh trước.

kiểu biến thái không hoàn toàn. Giai đoạn trứng Trứng: hình bầu dục, màu vàng nhạt, dài và rệp đực non tuổi 1-2 phát triển tương tự như

0,35mm, rộng 0,2mm. Bọc trứng gồm nhiều trứng rệp cái, xong sang tuổi 3 là giai đoạn tiền nhộng.

xếp chồng lên nhau. Bên ngoài có một lớp bông Rệp trưởng thành đẻ trứng. Mặc dù có cả rệp sáp phủ kín.

đực và rệp cái trong chủng quần, nhưng rệp sinh Rệp non mới nở dài 0,4mm, màu vàng hồng, sản theo kiểu đơn tính, và chưa thấy chúng giao hình bầu dục. Mắt màu đen. Chân phát triển và phối với nhau. Tỷ lệ rệp cái trong quần thể thường linh hoạt. Râu có 6 đốt, cuối tuổi 1 trên cơ thể

cao hơn rệp đực (82 đực/106 rệp cái). Rệp đẻ trứng xuất hiện lớp bột sáp mỏng và có một đôi tua sáp không qua giao phối và trứng nở ra rệp non, trong ở sau đuôi. Rệp tuổi 2 dài 0,5mm, màu vàng nâu, số rệp non này có cả đực và cái. Thời gian rệp mẹ

ít linh hoạt hơn rệp tuổi 1, trên mình phủ 1 lớp đẻ trứng kéo dài 9-10 ngày trong mùa hè và tới 1-sáp trắng, phần cuối cơ thể có 6 đôi tua sáp. Cuối 2 tháng trong mùa đông. Trong suốt thời gian đẻ

tuổi 2 bắt đầu phân biệt được rệp non đực và rệp trứng, rệp mẹ nằm yên một chỗ, và chỉ di chuyển non cái; rệp non đực nhỏ hơn, màu nâu sẫm hơn, khi có tác động bên ngoài. Nhiệt độ thích hợp nhất cơ thể cong và hẹp, quanh mình có nhiều sợi lông cho rệp sinh trưởng phát triển là 25-300C, vòng sáp từ cơ thể tiết ra làm thành kén để chuẩn bị

đời trung bình ở nhiệt độ này là 32-38 ngày.

hoá nhộng.

Trong các tháng mùa đông, do nhiệt độ thấp nên Rệp non tuổi 3 hình bầu dục, dài 0,8-1,5mm.

vòng đời kéo dài tới 55-70 ngày, có khi ở miền núi Chân ngắn, kém linh hoạt. Râu có 7 đốt. Trên kéo dài đến 3 tháng. Trong điều kiện thức ăn 79

80

https://thuviensach.vn

thuận lợi, rệp sáp có thể có 6-10 thế hệ trong 1

phosphamidon, trichlormetafos-3, Malathion and năm (Entwistle, 1972), Bigger (1977).

Dimethoate phun vào lúc rệp sáp đang ở giai đoạn

- Triệu chứng gây hại: Lá bị vặn, còi cọc và rệp non tuổi 3 rộ.

thường quăn xuống, phía trên của lá dính và có 2. Quản lý và phòng trừ bệnh hại

muội đen phủ. Cây có ít quả hơn bình thường. Có thể thấy một số cây bị héo.

2.1. Bệnh sương mai trên cây cà chua

Rệp là vectơ truyền bệnh virus trên nhiều

[Phytopthora infestans (Mont.) de Bary]

loại cây trồng như virus CMV trên cây dưa Bệnh mốc sương cà chua có nơi còn gọi là chuột, cây ớt...

bệnh sương mai, bệnh rám sương, bệnh dịch

- Biện pháp phòng trừ:

muộn, v.v. do cùng một loài nấm gây bệnh mốc Phòng trừ rệp ngoài đồng ruộng: nên có sự

sương trên khoai tây là Phytopthora infestans kết hợp giữa biện pháp sinh học, hoá học và biện (Mont.) de Bary.

pháp canh tác sẽ mang lại hiệu quả phòng trừ cao.

Phân bố: Ở Việt Nam, từ nhiều năm nay, bệnh Biện pháp sinh học: ở Nam Mỹ người ta đã sử

thường xuyên gây thiệt hại ở các vùng trồng cà dụng thành công loài Leptomastix dactylopii ký sinh chua, thiệt hại trung bình 30-70%, có khi lên đến rệp sáp và loài bắt mồi Cryptolaemus montrouzieri, 100% không được thu hoạch.

Exochomus flavipes, Anagyrus pseudococci có tác dụng khống chế số lượng đáng kể rệp sáp gây hại

- Triệu chứng bệnh: Cây cà chua bị bệnh mốc (Panis and Brun, 1971; Panis, 1977).

sương biểu hiện triệu chứng bên ngoài và thay đổi

+ Xử lý cây con trước khi trồng.

sinh lý, sinh hoá bên trong cây bệnh.

+ Sử dụng các loại nước chiết của cây để

- Triệu chứng gây hại:

phòng trừ rệp sáp như tinh dầu cam, chanh hỗn Bệnh phá hại trong tất cả các giai đoạn phát hợp với chlorobenzilate, methidathion hoặc sử

triển từ cây con đến khi ra hoa, ra quả, thu hoạch dụng tinh dầu cam, chanh hỗn hợp với và trên tất cả các cơ quan của cây. Trên lá, vết chlorobenzilate, azinphos methyl với tỷ lệ 97 và bệnh thường xuất hiện đầu tiên ở đầu lá, mép lá 96% (Meyerdirk et al., 1981).

hoặc gần cuống lá. Vết bệnh lúc đầu hình tròn

+ Nếu phát hiện thấy rệp hại đáng kể thì hoặc hình bán nguyệt, màu xanh tối, về sau không có thể phun một số loại thuốc sau: Phosalone, định hình màu nâu đen, giới hạn giữa phần khoẻ

81

82

https://thuviensach.vn

thuận lợi, rệp sáp có thể có 6-10 thế hệ trong 1

phosphamidon, trichlormetafos-3, Malathion and năm (Entwistle, 1972), Bigger (1977).

Dimethoate phun vào lúc rệp sáp đang ở giai đoạn

- Triệu chứng gây hại: Lá bị vặn, còi cọc và rệp non tuổi 3 rộ.

thường quăn xuống, phía trên của lá dính và có 2. Quản lý và phòng trừ bệnh hại

muội đen phủ. Cây có ít quả hơn bình thường. Có thể thấy một số cây bị héo.

2.1. Bệnh sương mai trên cây cà chua

Rệp là vectơ truyền bệnh virus trên nhiều

[Phytopthora infestans (Mont.) de Bary]

loại cây trồng như virus CMV trên cây dưa Bệnh mốc sương cà chua có nơi còn gọi là chuột, cây ớt...

bệnh sương mai, bệnh rám sương, bệnh dịch

- Biện pháp phòng trừ:

muộn, v.v. do cùng một loài nấm gây bệnh mốc Phòng trừ rệp ngoài đồng ruộng: nên có sự

sương trên khoai tây là Phytopthora infestans kết hợp giữa biện pháp sinh học, hoá học và biện (Mont.) de Bary.

pháp canh tác sẽ mang lại hiệu quả phòng trừ cao.

Phân bố: Ở Việt Nam, từ nhiều năm nay, bệnh Biện pháp sinh học: ở Nam Mỹ người ta đã sử

thường xuyên gây thiệt hại ở các vùng trồng cà dụng thành công loài Leptomastix dactylopii ký sinh chua, thiệt hại trung bình 30-70%, có khi lên đến rệp sáp và loài bắt mồi Cryptolaemus montrouzieri, 100% không được thu hoạch.

Exochomus flavipes, Anagyrus pseudococci có tác dụng khống chế số lượng đáng kể rệp sáp gây hại

- Triệu chứng bệnh: Cây cà chua bị bệnh mốc (Panis and Brun, 1971; Panis, 1977).

sương biểu hiện triệu chứng bên ngoài và thay đổi

+ Xử lý cây con trước khi trồng.

sinh lý, sinh hoá bên trong cây bệnh.

+ Sử dụng các loại nước chiết của cây để

- Triệu chứng gây hại:

phòng trừ rệp sáp như tinh dầu cam, chanh hỗn Bệnh phá hại trong tất cả các giai đoạn phát hợp với chlorobenzilate, methidathion hoặc sử

triển từ cây con đến khi ra hoa, ra quả, thu hoạch dụng tinh dầu cam, chanh hỗn hợp với và trên tất cả các cơ quan của cây. Trên lá, vết chlorobenzilate, azinphos methyl với tỷ lệ 97 và bệnh thường xuất hiện đầu tiên ở đầu lá, mép lá 96% (Meyerdirk et al., 1981).

hoặc gần cuống lá. Vết bệnh lúc đầu hình tròn

+ Nếu phát hiện thấy rệp hại đáng kể thì hoặc hình bán nguyệt, màu xanh tối, về sau không có thể phun một số loại thuốc sau: Phosalone, định hình màu nâu đen, giới hạn giữa phần khoẻ

81

82

https://thuviensach.vn

và phần bệnh không rõ ràng, mặt dưới vết bệnh màu nâu nhạt, sau đó chuyển thành màu nâu màu nhạt hơn. Vết bệnh có thể lan rộng khắp lá, đậm hơn hoặc màu nâu đen, vết bệnh lan khắp bề

mặt dưới vết bệnh có hình thành lớp mốc trắng.

mặt quả, quả bệnh khô cứng, bề mặt xù xì, lồi Đó là cành bào tử phân sinh và bào tử phân sinh lõm. Thịt quả bên trong vết bệnh cũng có màu của nấm, lớp mốc này còn lan rộng ra phần lá nâu, khoảng trống trong quả có tản nấm trắng...

chung quanh vết bệnh, nhưng nhanh chóng mất Khi trời ẩm ướt, trên bề mặt quả cũng có lớp nấm đi khi trời nắng, nhiệt độ cao. Vết bệnh trên thân, trắng xốp bao phủ. Về sau, quả bệnh thối đen cành lúc đầu hình bầu dục hoặc hình dạng không nhũn và có nhiều loại nấm phụ sinh khác xâm đều đặn, sau đó vết bệnh lan rộng bao quanh và nhập như Fusarium. Hạt cà chua trong quả bệnh kéo dài dọc thân cành màu nâu hoặc màu nâu cũng bị bệnh. Hạt bị bệnh thường nhỏ hơn hạt sẫm, hơi lõm và ủng nước. Khi trời ẩm ướt, thân khoẻ, vết bệnh màu nâu chiếm một phần hoặc bệnh giòn, tóp nhỏ và gãy gục. Khi trời khô ráo, toàn mặt bề hạt. Quả bệnh bị thối, hạt hoá đen.

vết bệnh không phát triển thêm, màu nâu xám,

- Quy luật phát sinh và phát triển: cây có thể tiếp tục sinh trưởng. Ở trên hoa, vết Nấm Phytopthora infestans (Mont.) de Bary, bệnh có màu nâu hoặc nâu đen, xuất hiện ở đài có chu kỳ phát triển hoàn toàn bao gồm giai đoạn hoa ngay sau khi nụ hình thành, bệnh lan sang sợi nấm, sinh sản vô tính (bào tử phân sinh - bọc cánh hoa, nhị hoa, cuống hoa làm cho cả chùm bào tử sporangium - bào tử động) và sinh sản hữu hoa bị rụng. Bệnh ở trên quả biểu hiện triệu tính tạo ra bào tử trứng (xem bệnh mốc sương chứng điển hình, thường trải qua ba giai đoạn: khoai tây). Sự hình thành bào tử (bào tử phân mất màu, rám nâu và thối rữa. Tuỳ theo giống, sinh) phụ thuộc vào điều kiện nhiệt độ, độ ẩm và thời tiết và vị trí của quả, bệnh thể hiện nhiều nước. Trong điều kiện độ ẩm 90-100%, đặc biệt dạng triệu chứng khác nhau (dạng phá hại chung: đêm có sương và mưa phùn, nhiệt độ trong màu nâu nhạt, nâu đậm, vòng đồng tâm, vòng khoảng 14,6-22,90C thì bào tử hình thành rất xanh, móng ngựa và dạng thối nhũn). Dạng phá nhiều. Trong thời gian từ tháng 12 đến đầu tháng hại chung biểu hiện ở quả non bằng vết bệnh màu 3 có đầy đủ các điều kiện thuận lợi nên bào tử

nâu, phát triển nhanh chóng bao quanh quả làm hình thành nhiều, bệnh lây lan và phá hại nặng.

quả bị rụng. Vết bệnh trên quả lớn có thể xuất Nguồn bệnh truyền từ năm này qua năm khác hiện ở núm quả hoặc ở giữa quả, lúc đầu vết bệnh bằng sợi nấm, bào tử trứng có ở trên tàn dư lá cà 83

84

https://thuviensach.vn

và phần bệnh không rõ ràng, mặt dưới vết bệnh màu nâu nhạt, sau đó chuyển thành màu nâu màu nhạt hơn. Vết bệnh có thể lan rộng khắp lá, đậm hơn hoặc màu nâu đen, vết bệnh lan khắp bề

mặt dưới vết bệnh có hình thành lớp mốc trắng.

mặt quả, quả bệnh khô cứng, bề mặt xù xì, lồi Đó là cành bào tử phân sinh và bào tử phân sinh lõm. Thịt quả bên trong vết bệnh cũng có màu của nấm, lớp mốc này còn lan rộng ra phần lá nâu, khoảng trống trong quả có tản nấm trắng...

chung quanh vết bệnh, nhưng nhanh chóng mất Khi trời ẩm ướt, trên bề mặt quả cũng có lớp nấm đi khi trời nắng, nhiệt độ cao. Vết bệnh trên thân, trắng xốp bao phủ. Về sau, quả bệnh thối đen cành lúc đầu hình bầu dục hoặc hình dạng không nhũn và có nhiều loại nấm phụ sinh khác xâm đều đặn, sau đó vết bệnh lan rộng bao quanh và nhập như Fusarium. Hạt cà chua trong quả bệnh kéo dài dọc thân cành màu nâu hoặc màu nâu cũng bị bệnh. Hạt bị bệnh thường nhỏ hơn hạt sẫm, hơi lõm và ủng nước. Khi trời ẩm ướt, thân khoẻ, vết bệnh màu nâu chiếm một phần hoặc bệnh giòn, tóp nhỏ và gãy gục. Khi trời khô ráo, toàn mặt bề hạt. Quả bệnh bị thối, hạt hoá đen.

vết bệnh không phát triển thêm, màu nâu xám,

- Quy luật phát sinh và phát triển: cây có thể tiếp tục sinh trưởng. Ở trên hoa, vết Nấm Phytopthora infestans (Mont.) de Bary, bệnh có màu nâu hoặc nâu đen, xuất hiện ở đài có chu kỳ phát triển hoàn toàn bao gồm giai đoạn hoa ngay sau khi nụ hình thành, bệnh lan sang sợi nấm, sinh sản vô tính (bào tử phân sinh - bọc cánh hoa, nhị hoa, cuống hoa làm cho cả chùm bào tử sporangium - bào tử động) và sinh sản hữu hoa bị rụng. Bệnh ở trên quả biểu hiện triệu tính tạo ra bào tử trứng (xem bệnh mốc sương chứng điển hình, thường trải qua ba giai đoạn: khoai tây). Sự hình thành bào tử (bào tử phân mất màu, rám nâu và thối rữa. Tuỳ theo giống, sinh) phụ thuộc vào điều kiện nhiệt độ, độ ẩm và thời tiết và vị trí của quả, bệnh thể hiện nhiều nước. Trong điều kiện độ ẩm 90-100%, đặc biệt dạng triệu chứng khác nhau (dạng phá hại chung: đêm có sương và mưa phùn, nhiệt độ trong màu nâu nhạt, nâu đậm, vòng đồng tâm, vòng khoảng 14,6-22,90C thì bào tử hình thành rất xanh, móng ngựa và dạng thối nhũn). Dạng phá nhiều. Trong thời gian từ tháng 12 đến đầu tháng hại chung biểu hiện ở quả non bằng vết bệnh màu 3 có đầy đủ các điều kiện thuận lợi nên bào tử

nâu, phát triển nhanh chóng bao quanh quả làm hình thành nhiều, bệnh lây lan và phá hại nặng.

quả bị rụng. Vết bệnh trên quả lớn có thể xuất Nguồn bệnh truyền từ năm này qua năm khác hiện ở núm quả hoặc ở giữa quả, lúc đầu vết bệnh bằng sợi nấm, bào tử trứng có ở trên tàn dư lá cà 83

84

https://thuviensach.vn

chua và khoai tây bị bệnh, sợi nấm còn tồn tại ở

làm cho bệnh phát sinh phát triển mạnh. Tiểu khí hạt cà chua. Đến vụ trồng, sợi nấm hoặc bào tử

hậu trong ruộng cà chua có tác dụng tạo điều kiện trứng phát dục nảy mầm xâm nhập. Trong thời kỳ

cho các ổ bệnh đầu tiên, từ đó bệnh lan tràn khắp cây sinh trưởng, bệnh lây lan, phát triển nhanh cánh đồng cà chua. Với điều kiện thuận lợi, nhiệt chóng bằng bào tử vô tính.

độ đã ổn định 200C là nhiệt độ thấp thích hợp, có Điều kiện thời tiết như độ ẩm, lượng mưa, mưa, có giọt sương và sau đó trời trở nồm, hửng nhiệt độ và độ chiếu sáng hàng ngày (sương mù) nắng thì chỉ sau 9-10 ngày bệnh sẽ phát triển rộ, có ảnh hưởng rất lớn đối với sự phát sinh phát phá huỷ nhanh chóng ruộng cà chua.

triển của bệnh mốc sương cà chua. Đại đa số cà Địa thế và tính chất đất có ảnh hưởng đến chua vụ đông sớm ở miền Bắc nước ta gieo trồng mức độ bệnh vì nó quan hệ nhiều đến chế độ

vào tháng 9-10, cà chua xuân hè gieo trồng vào nước, chế độ dinh dưỡng của cà chua và nguồn tháng 2 thường không bị bệnh hoặc bị bệnh rất nấm bệnh. Ở nơi đất thịt, đất thấp, trũng, bệnh nhẹ. Bệnh phát triển vào tất cả các thời vụ gieo thường nặng hơn ở nơi đất cát, đất cao ráo thoát trồng và phá hại nặng vào giai đoạn sinh trưởng nước. Ở nhiều nơi đất bạc màu, bệnh hại cà chua đầu tháng 12, có nơi có năm phát sinh vào tháng có xu hướng nhẹ hơn so với đất màu mỡ, điều này 11 và kéo dài trong các tháng 1, 2, 3, 4, thậm chí có quan hệ với sự phát triển của cà chua và kỹ

có năm bệnh phá hại trong suốt tháng 4 đến thuật trồng.

tháng 5 (nhất là ở miền núi), tuy rằng tỷ lệ bệnh Việc bón phân cân đối giữa phân chuồng và vào thời gian này rất thấp. Cao điểm của bệnh phân vô cơ N, P, K sẽ tạo điều kiện cho cây phát xuất hiện trong các tháng 12, 1, 2, và tháng 3

triển tốt, tăng sức chống bệnh mốc sương. Nếu tỷ

thường có nhiều đợt vì trong thời gian này độ ẩm lệ phân K bằng hoặc cao hơn phân N thì sức chống không khí có nhiều lúc đạt từ 75-100%, nhiệt độ

bệnh tăng càng rõ, nhất là ở đầu giai đoạn chớm 13,6-22,90C, độ chiếu nắng hàng ngày 1,1 - 5,6

bệnh. Tuy nhiên, nếu bệnh đang ở cao điểm và lây giờ/ngày, nhiều ngày có sương mù và sương đêm ở

lan mạnh thì việc bón phân K cũng không có tác lá (Vũ Hoan, 1973). Ẩm độ và lượng mưa có tác dụng chống bệnh rõ.

dụng rất lớn đến bệnh, vì chỉ cần lượng mưa từ

- Biện pháp phòng trừ: Phòng trừ phải kết 120 mm trở lên đã tạo điều kiện tốt cho bệnh phát hợp với các mặt: biện pháp kỹ thuật canh tác, sinh, trong đó vụ đông xuân mưa phùn kéo dài giống chống bệnh và thuốc hoá học, đồng thời 85

86

https://thuviensach.vn

chua và khoai tây bị bệnh, sợi nấm còn tồn tại ở

làm cho bệnh phát sinh phát triển mạnh. Tiểu khí hạt cà chua. Đến vụ trồng, sợi nấm hoặc bào tử

hậu trong ruộng cà chua có tác dụng tạo điều kiện trứng phát dục nảy mầm xâm nhập. Trong thời kỳ

cho các ổ bệnh đầu tiên, từ đó bệnh lan tràn khắp cây sinh trưởng, bệnh lây lan, phát triển nhanh cánh đồng cà chua. Với điều kiện thuận lợi, nhiệt chóng bằng bào tử vô tính.

độ đã ổn định 200C là nhiệt độ thấp thích hợp, có Điều kiện thời tiết như độ ẩm, lượng mưa, mưa, có giọt sương và sau đó trời trở nồm, hửng nhiệt độ và độ chiếu sáng hàng ngày (sương mù) nắng thì chỉ sau 9-10 ngày bệnh sẽ phát triển rộ, có ảnh hưởng rất lớn đối với sự phát sinh phát phá huỷ nhanh chóng ruộng cà chua.

triển của bệnh mốc sương cà chua. Đại đa số cà Địa thế và tính chất đất có ảnh hưởng đến chua vụ đông sớm ở miền Bắc nước ta gieo trồng mức độ bệnh vì nó quan hệ nhiều đến chế độ

vào tháng 9-10, cà chua xuân hè gieo trồng vào nước, chế độ dinh dưỡng của cà chua và nguồn tháng 2 thường không bị bệnh hoặc bị bệnh rất nấm bệnh. Ở nơi đất thịt, đất thấp, trũng, bệnh nhẹ. Bệnh phát triển vào tất cả các thời vụ gieo thường nặng hơn ở nơi đất cát, đất cao ráo thoát trồng và phá hại nặng vào giai đoạn sinh trưởng nước. Ở nhiều nơi đất bạc màu, bệnh hại cà chua đầu tháng 12, có nơi có năm phát sinh vào tháng có xu hướng nhẹ hơn so với đất màu mỡ, điều này 11 và kéo dài trong các tháng 1, 2, 3, 4, thậm chí có quan hệ với sự phát triển của cà chua và kỹ

có năm bệnh phá hại trong suốt tháng 4 đến thuật trồng.

tháng 5 (nhất là ở miền núi), tuy rằng tỷ lệ bệnh Việc bón phân cân đối giữa phân chuồng và vào thời gian này rất thấp. Cao điểm của bệnh phân vô cơ N, P, K sẽ tạo điều kiện cho cây phát xuất hiện trong các tháng 12, 1, 2, và tháng 3

triển tốt, tăng sức chống bệnh mốc sương. Nếu tỷ

thường có nhiều đợt vì trong thời gian này độ ẩm lệ phân K bằng hoặc cao hơn phân N thì sức chống không khí có nhiều lúc đạt từ 75-100%, nhiệt độ

bệnh tăng càng rõ, nhất là ở đầu giai đoạn chớm 13,6-22,90C, độ chiếu nắng hàng ngày 1,1 - 5,6

bệnh. Tuy nhiên, nếu bệnh đang ở cao điểm và lây giờ/ngày, nhiều ngày có sương mù và sương đêm ở

lan mạnh thì việc bón phân K cũng không có tác lá (Vũ Hoan, 1973). Ẩm độ và lượng mưa có tác dụng chống bệnh rõ.

dụng rất lớn đến bệnh, vì chỉ cần lượng mưa từ

- Biện pháp phòng trừ: Phòng trừ phải kết 120 mm trở lên đã tạo điều kiện tốt cho bệnh phát hợp với các mặt: biện pháp kỹ thuật canh tác, sinh, trong đó vụ đông xuân mưa phùn kéo dài giống chống bệnh và thuốc hoá học, đồng thời 85

86

https://thuviensach.vn

phải dự tính dự báo thời gian phát sinh ổ bệnh tro và phân K, luống đánh cao, rãnh rộng để thoát đầu tiên.

nước. Điều khiển không cho cây sinh trưởng quá

+ Dự tính dự báo thời gian phát sinh ổ bệnh mạnh, bốc nhanh, cây chứa nhiều nước.

đầu tiên: Cần phải có ruộng dự tính dự báo và Thường xuyên bấm tỉa cành lá để ruộng theo dõi nhiệt độ, độ ẩm, mưa, giọt sương đêm và thông thoáng. Chú ý bấm mầm nách, bấm ngọn để

sương mù chủ yếu từ tháng 11 đến tháng 4. Dự

cành cà chua phát triển vừa phải. Nên làm giàn tính dự báo bệnh trước 1-2 tuần lễ để kịp thời để cây cà chua lên thẳng đứng, vừa dễ chăm sóc phòng trừ bệnh. Vào các tháng này khi có nhiệt độ

thu hoạch, vừa có tác dụng phòng bệnh và cho xuống thấp 14-200C, biên độ nhiệt độ ngày đêm năng suất cao.

4-80C, có giọt sương đêm: sương mù và lượng mưa

+ Thời vụ: Đảm bảo thời vụ gieo trồng sớm vào nhỏ là báo hiệu bệnh có thể xuất hiện và dẫn đến các tháng 8, 9 đối với vụ đông; tháng 2 và tháng 3

cao điểm bệnh. Cần thường xuyên kiểm tra phát đối với vụ xuân hè. Nên tranh thủ trồng vụ cà hiện bệnh kịp thời ngoài đồng ruộng, khi thấy chua sớm.

phát sinh các ổ bệnh đầu tiên cần phải phân loại

+ Dùng giống chống bệnh: Lai tạo giống cà ruộng để có kế hoạch phun thuốc ngăn chặn ngay.

chua chống bệnh mốc sương từ Lycopersicon

+ Chọn quả không bị bệnh để làm giống: pimpinellifolium và L. peruvianum có triển vọng, đã Trước khi gieo hạt có thể xử lý bằng nước nóng có nhiều giống lai chống bệnh hoàn toàn (Gơrunmơ

hoặc TMTD 5 g/1 kg hạt. Vườn ươm phải là nơi và Guntơ, 1961). Loài Solanum guineese đã thể hiện đất cao ráo sạch sẽ, các vụ trước không trồng cà tính chống bệnh cao ở lá và quả.

chua hoặc khoai tây. Phun thuốc Boocđô 1% hoặc

+ Dùng thuốc hoá học phòng trừ bệnh có tác Mancozep 0,2% để phòng bệnh ở vườn ươm cây giống của cà chua vụ xuân hè (phun 4-5 ngày cách dụng rất lớn: Phun dung dịch Boođô 0,5-1%, nhau tuỳ theo thời tiết).

oxyclorua đồng 0,75-1% là những loại thuốc có

+ Lập hệ thống luân canh thích hợp: Cà chua truyền thống phòng trừ bệnh có hiệu quả tốt.

không nên trồng gần ruộng khoai tây và không Ngày nay, các thuốc trừ nấm hữu cơ đang được sử

luân canh kế cận với khoai tây.

dụng rộng rãi để phòng trừ bệnh, phải kể đến

+ Phân bón: Phải chú trọng bón phân chuồng Mancozeb nồng độ 0,2-0,3%, Rhidomil MZ 72 nồng cân đối với các loại phân N, vô cơ, tăng lượng bón độ 0,2%, v.v.. Khi sử dụng thuốc cũng cần chú ý 87

88

https://thuviensach.vn

phải dự tính dự báo thời gian phát sinh ổ bệnh tro và phân K, luống đánh cao, rãnh rộng để thoát đầu tiên.

nước. Điều khiển không cho cây sinh trưởng quá

+ Dự tính dự báo thời gian phát sinh ổ bệnh mạnh, bốc nhanh, cây chứa nhiều nước.

đầu tiên: Cần phải có ruộng dự tính dự báo và Thường xuyên bấm tỉa cành lá để ruộng theo dõi nhiệt độ, độ ẩm, mưa, giọt sương đêm và thông thoáng. Chú ý bấm mầm nách, bấm ngọn để

sương mù chủ yếu từ tháng 11 đến tháng 4. Dự

cành cà chua phát triển vừa phải. Nên làm giàn tính dự báo bệnh trước 1-2 tuần lễ để kịp thời để cây cà chua lên thẳng đứng, vừa dễ chăm sóc phòng trừ bệnh. Vào các tháng này khi có nhiệt độ

thu hoạch, vừa có tác dụng phòng bệnh và cho xuống thấp 14-200C, biên độ nhiệt độ ngày đêm năng suất cao.

4-80C, có giọt sương đêm: sương mù và lượng mưa

+ Thời vụ: Đảm bảo thời vụ gieo trồng sớm vào nhỏ là báo hiệu bệnh có thể xuất hiện và dẫn đến các tháng 8, 9 đối với vụ đông; tháng 2 và tháng 3

cao điểm bệnh. Cần thường xuyên kiểm tra phát đối với vụ xuân hè. Nên tranh thủ trồng vụ cà hiện bệnh kịp thời ngoài đồng ruộng, khi thấy chua sớm.

phát sinh các ổ bệnh đầu tiên cần phải phân loại

+ Dùng giống chống bệnh: Lai tạo giống cà ruộng để có kế hoạch phun thuốc ngăn chặn ngay.

chua chống bệnh mốc sương từ Lycopersicon

+ Chọn quả không bị bệnh để làm giống: pimpinellifolium và L. peruvianum có triển vọng, đã Trước khi gieo hạt có thể xử lý bằng nước nóng có nhiều giống lai chống bệnh hoàn toàn (Gơrunmơ

hoặc TMTD 5 g/1 kg hạt. Vườn ươm phải là nơi và Guntơ, 1961). Loài Solanum guineese đã thể hiện đất cao ráo sạch sẽ, các vụ trước không trồng cà tính chống bệnh cao ở lá và quả.

chua hoặc khoai tây. Phun thuốc Boocđô 1% hoặc

+ Dùng thuốc hoá học phòng trừ bệnh có tác Mancozep 0,2% để phòng bệnh ở vườn ươm cây giống của cà chua vụ xuân hè (phun 4-5 ngày cách dụng rất lớn: Phun dung dịch Boođô 0,5-1%, nhau tuỳ theo thời tiết).

oxyclorua đồng 0,75-1% là những loại thuốc có

+ Lập hệ thống luân canh thích hợp: Cà chua truyền thống phòng trừ bệnh có hiệu quả tốt.

không nên trồng gần ruộng khoai tây và không Ngày nay, các thuốc trừ nấm hữu cơ đang được sử

luân canh kế cận với khoai tây.

dụng rộng rãi để phòng trừ bệnh, phải kể đến

+ Phân bón: Phải chú trọng bón phân chuồng Mancozeb nồng độ 0,2-0,3%, Rhidomil MZ 72 nồng cân đối với các loại phân N, vô cơ, tăng lượng bón độ 0,2%, v.v.. Khi sử dụng thuốc cũng cần chú ý 87

88

https://thuviensach.vn

tới nấm thể hiện tính chống thuốc hữu cơ mạnh rễ, gốc thân bị lở loét. Khi quả cà chua tiếp xúc với hơn các thuốc vô cơ. Hiện nay, ở nước ta tiến hành đất trong điều kiện nóng ẩm cũng có thể bị nấm phun thuốc phòng trừ bệnh theo dự tính trước từ đất xâm nhập vào gây thối quả.

hoặc bệnh chớm xuất hiện, sau đó tiếp tục phun

- Nguyên nhân gây bệnh: Bệnh do nấm cách nhau 7-10 ngày 1 lần. Để tiết kiệm thuốc Rhizoctonia solani Kuhn gây ra.

và nâng cao hiệu quả phòng trừ bệnh nên phun Sợi nấm màu trắng, phân nhánh vuông góc, theo dự tính dự báo trước các đợt cao điểm bệnh chỗ phân nhánh hơi thắt lại, phần chỗ phân nhánh có vách ngăn. Khi sợi nấm già có màu nâu xuất hiện.

nhạt và hình thành hạch nấm. Hạch nấm dẹt,

2.2. Bệnh lở cổ rễ cà chua, cà tím [Rhizontonia

màu nâu hoặc nâu tối, kích thước và hình dạng

solani Kuhn]

hạch không cố định. Nấm Rhizoctonia solani

- Triệu chứng bệnh: Một số triệu chứng bệnh Kuhn phân bố rộng, là nguyên nhân gây bệnh hại hại do bệnh lở cổ rễ đối với cây cà chua là: chết rạp gốc, rễ của một số loại cây trồng. Nấm này có khả

cây con, thối rễ, thối gốc, thối thân, thối quả. Chết năng hoại sinh nhưng mức độ khác nhau tuỳ theo rạp cây con: Cây con có thể bị hại trước hoặc sau chủng. Nấm Rhizoctonia solani Kuhn có giai đoạn khi mọc khỏi mặt đất. Trước khi nẩy mầm, bệnh hữu tính (giai đoạn này đã được xác định ở một số

gây chết đỉnh sinh trưởng. Sau khi nẩy mầm, nấm nước) hình thành đảm và bào tử đảm, thuộc lớp gây ra các vết bệnh màu nâu đậm, nâu đỏ hoặc nấm đảm.

hơi đen ở gốc cây sát mặt đất, phần thân non bị

- Đặc điểm phát sinh phát triển: Nấm Rhizoctonia thắt lại, trở nên mềm và cây con bị đổ gục và chết.

solani Kuhn tồn tại trong nhiều loại đất ở dạng Cây lớn cũng bị hại nhưng chủ yếu chỉ bị hại ở

sợi, dạng hạch nấm. Nấm có thể xâm nhập vào phần vỏ. Bệnh có thể xuất hiện gây hại ở cả cây tàn dư thực vật. Những yếu tố như nhiệt độ đất, trưởng thành gây hiện tượng thối rễ hoặc thối gốc độ ẩm đất, độ pH đất, sự hoạt động của các vi sinh thân khi điều kiện ngoại cảnh thích hợp cho nấm vật đất có ảnh hưởng đến sự tồn tại và xâm nhiễm phát triển. Ở gốc cây, triệu chứng ban đầu là vết của nấm. Khi điều kiện thích hợp và thuận lợi, lõm màu nâu hoặc hơi nâu đỏ sát mặt đất, vết nấm xâm nhập và gây bệnh hại cây. Nấm hoạt bệnh có thể lan rộng quanh gốc thân và lan xuống động mạnh khi đất đủ ẩm. Đất quá khô hoặc bão hoà nước sẽ ức chế sự phát triển của nấm. Nấm dễ

89

90

https://thuviensach.vn

tới nấm thể hiện tính chống thuốc hữu cơ mạnh rễ, gốc thân bị lở loét. Khi quả cà chua tiếp xúc với hơn các thuốc vô cơ. Hiện nay, ở nước ta tiến hành đất trong điều kiện nóng ẩm cũng có thể bị nấm phun thuốc phòng trừ bệnh theo dự tính trước từ đất xâm nhập vào gây thối quả.

hoặc bệnh chớm xuất hiện, sau đó tiếp tục phun

- Nguyên nhân gây bệnh: Bệnh do nấm cách nhau 7-10 ngày 1 lần. Để tiết kiệm thuốc Rhizoctonia solani Kuhn gây ra.

và nâng cao hiệu quả phòng trừ bệnh nên phun Sợi nấm màu trắng, phân nhánh vuông góc, theo dự tính dự báo trước các đợt cao điểm bệnh chỗ phân nhánh hơi thắt lại, phần chỗ phân nhánh có vách ngăn. Khi sợi nấm già có màu nâu xuất hiện.

nhạt và hình thành hạch nấm. Hạch nấm dẹt,

2.2. Bệnh lở cổ rễ cà chua, cà tím [Rhizontonia

màu nâu hoặc nâu tối, kích thước và hình dạng

solani Kuhn]

hạch không cố định. Nấm Rhizoctonia solani

- Triệu chứng bệnh: Một số triệu chứng bệnh Kuhn phân bố rộng, là nguyên nhân gây bệnh hại hại do bệnh lở cổ rễ đối với cây cà chua là: chết rạp gốc, rễ của một số loại cây trồng. Nấm này có khả

cây con, thối rễ, thối gốc, thối thân, thối quả. Chết năng hoại sinh nhưng mức độ khác nhau tuỳ theo rạp cây con: Cây con có thể bị hại trước hoặc sau chủng. Nấm Rhizoctonia solani Kuhn có giai đoạn khi mọc khỏi mặt đất. Trước khi nẩy mầm, bệnh hữu tính (giai đoạn này đã được xác định ở một số

gây chết đỉnh sinh trưởng. Sau khi nẩy mầm, nấm nước) hình thành đảm và bào tử đảm, thuộc lớp gây ra các vết bệnh màu nâu đậm, nâu đỏ hoặc nấm đảm.

hơi đen ở gốc cây sát mặt đất, phần thân non bị

- Đặc điểm phát sinh phát triển: Nấm Rhizoctonia thắt lại, trở nên mềm và cây con bị đổ gục và chết.

solani Kuhn tồn tại trong nhiều loại đất ở dạng Cây lớn cũng bị hại nhưng chủ yếu chỉ bị hại ở

sợi, dạng hạch nấm. Nấm có thể xâm nhập vào phần vỏ. Bệnh có thể xuất hiện gây hại ở cả cây tàn dư thực vật. Những yếu tố như nhiệt độ đất, trưởng thành gây hiện tượng thối rễ hoặc thối gốc độ ẩm đất, độ pH đất, sự hoạt động của các vi sinh thân khi điều kiện ngoại cảnh thích hợp cho nấm vật đất có ảnh hưởng đến sự tồn tại và xâm nhiễm phát triển. Ở gốc cây, triệu chứng ban đầu là vết của nấm. Khi điều kiện thích hợp và thuận lợi, lõm màu nâu hoặc hơi nâu đỏ sát mặt đất, vết nấm xâm nhập và gây bệnh hại cây. Nấm hoạt bệnh có thể lan rộng quanh gốc thân và lan xuống động mạnh khi đất đủ ẩm. Đất quá khô hoặc bão hoà nước sẽ ức chế sự phát triển của nấm. Nấm dễ

89

90

https://thuviensach.vn

dàng xâm nhập qua vết thương, mặt khác nấm có

- Triệu chứng bệnh: Bệnh có thể hại thân, lá, khả năng trực tiếp xâm nhập vào mô thực vật quả và hạt, nhưng hại chủ yếu trên quả vào giai non, mềm. Trên đồng ruộng, bệnh có thể phát đoạn chín. Vết bệnh ban đầu là một đốm nhỏ, hơi sinh và gây hại từ khi hạt nảy mầm đến khi cây lõm, ướt trên bề mặt vỏ quả, sau 2-3 ngày kích trưởng thành. Ở vườn ươm, bệnh có thể gây chết thước vết bệnh có thể lên tới 1cm đường kính. Vết rạp hàng loạt cây con.

bệnh thường có hình thoi, lõm, phân ranh giới

- Biện pháp phòng trừ:

giữa mô bệnh là một đường màu đen chạy dọc

+ Vệ sinh đồng ruộng, thụ dọn tàn dư cây bệnh.

theo vết bệnh. Trên bề mặt vết bệnh có những

+ Luân canh cà chua với lúa nước.

chấm nhỏ là đĩa cành của nấm gây bệnh. Các vết

+ Chọn đất không có nguồn bệnh để làm vườn bệnh có thể liên kết với nhau làm quả bị thối, vỏ

ươm cây con.

khô có màu trắng vàng bẩn. Nấm có thể gây hại

+ Chăm sóc cho cây sinh trưởng phát triển trên một số chồi non, gây hiện tượng thối ngọn ớt.

khoẻ, tránh làm hư hại bộ phận rễ của cây khi Chồi bị hại có màu nâu đen, bệnh có thể phát vun xới, làm cỏ, lên luống cao, vun gốc cao, rãnh triển nặng làm cây bị chết dần hoặc cây bệnh có thoát nước tốt.

quả ở từng phần nhưng quả ít, chất lượng kém.

+ Chú ý phòng tuyến trùng nốt sưng hại rễ cây.

- Nguyên nhân gây bệnh:

+ Có thể sử dụng thuốc Validacin 3SC, Viben C

Bệnh do hai loại nấm Colletotrichum nigrum để phòng chống bệnh hoặc chế phẩm sinh học Ell et Hals và Colletotrichum capsici (Syd.) Butler Trichoderma.

and Bisby gây ra. Hai loại nấm trên thường song song phá hại làm quả ớt bị thối nhanh chóng. Đĩa

2.3. Bệnh thán thư hại ớt (Colletotrichum

cành của nấm C. nigrum đường kính từ 120-280

nigrum Ell et Hals; Colletotrichum capsici

µm có nhiều lông gai đen nhọn ở đỉnh, kích thước

(Syd.) Butler and Bisby)

55-190 x 6,5-65µm bào tử phân sinh hình bầu dục

- Đối tượng gây hại: Bệnh rất phổ biến ở nhiều hoặc hình trụ hai đầu tròn, không màu, đơn bào, nước trên thế giới, đặc biệt là các nước có khí hậu kích thước 18-25 x 3 µm. Cành bào tử phân sinh nhiệt đới. Bệnh gây hại nặng trên hầu hết các ngắn hình gậy kích thước 20-50 x 25 µm. Ở nấm C.

vùng trồng ớt ở nước ta. Tỷ lệ bệnh ở những ruộng capsici thì đĩa cành có đường kính 70-100 µm có nhiễm bệnh nặng có thể lên tới 70%.

lông gai màu nâu sẫm, đỉnh có màu hơi nhạt có 91

92

https://thuviensach.vn

dàng xâm nhập qua vết thương, mặt khác nấm có

- Triệu chứng bệnh: Bệnh có thể hại thân, lá, khả năng trực tiếp xâm nhập vào mô thực vật quả và hạt, nhưng hại chủ yếu trên quả vào giai non, mềm. Trên đồng ruộng, bệnh có thể phát đoạn chín. Vết bệnh ban đầu là một đốm nhỏ, hơi sinh và gây hại từ khi hạt nảy mầm đến khi cây lõm, ướt trên bề mặt vỏ quả, sau 2-3 ngày kích trưởng thành. Ở vườn ươm, bệnh có thể gây chết thước vết bệnh có thể lên tới 1cm đường kính. Vết rạp hàng loạt cây con.

bệnh thường có hình thoi, lõm, phân ranh giới

- Biện pháp phòng trừ:

giữa mô bệnh là một đường màu đen chạy dọc

+ Vệ sinh đồng ruộng, thụ dọn tàn dư cây bệnh.

theo vết bệnh. Trên bề mặt vết bệnh có những

+ Luân canh cà chua với lúa nước.

chấm nhỏ là đĩa cành của nấm gây bệnh. Các vết

+ Chọn đất không có nguồn bệnh để làm vườn bệnh có thể liên kết với nhau làm quả bị thối, vỏ

ươm cây con.

khô có màu trắng vàng bẩn. Nấm có thể gây hại

+ Chăm sóc cho cây sinh trưởng phát triển trên một số chồi non, gây hiện tượng thối ngọn ớt.

khoẻ, tránh làm hư hại bộ phận rễ của cây khi Chồi bị hại có màu nâu đen, bệnh có thể phát vun xới, làm cỏ, lên luống cao, vun gốc cao, rãnh triển nặng làm cây bị chết dần hoặc cây bệnh có thoát nước tốt.

quả ở từng phần nhưng quả ít, chất lượng kém.

+ Chú ý phòng tuyến trùng nốt sưng hại rễ cây.

- Nguyên nhân gây bệnh:

+ Có thể sử dụng thuốc Validacin 3SC, Viben C

Bệnh do hai loại nấm Colletotrichum nigrum để phòng chống bệnh hoặc chế phẩm sinh học Ell et Hals và Colletotrichum capsici (Syd.) Butler Trichoderma.

and Bisby gây ra. Hai loại nấm trên thường song song phá hại làm quả ớt bị thối nhanh chóng. Đĩa

2.3. Bệnh thán thư hại ớt (Colletotrichum

cành của nấm C. nigrum đường kính từ 120-280

nigrum Ell et Hals; Colletotrichum capsici

µm có nhiều lông gai đen nhọn ở đỉnh, kích thước

(Syd.) Butler and Bisby)

55-190 x 6,5-65µm bào tử phân sinh hình bầu dục

- Đối tượng gây hại: Bệnh rất phổ biến ở nhiều hoặc hình trụ hai đầu tròn, không màu, đơn bào, nước trên thế giới, đặc biệt là các nước có khí hậu kích thước 18-25 x 3 µm. Cành bào tử phân sinh nhiệt đới. Bệnh gây hại nặng trên hầu hết các ngắn hình gậy kích thước 20-50 x 25 µm. Ở nấm C.

vùng trồng ớt ở nước ta. Tỷ lệ bệnh ở những ruộng capsici thì đĩa cành có đường kính 70-100 µm có nhiễm bệnh nặng có thể lên tới 70%.

lông gai màu nâu sẫm, đỉnh có màu hơi nhạt có 91

92

https://thuviensach.vn

nhiều ngăn ngang và dài tới 150 µm. Bào tử phân trồng thích hợp. Diệt côn trùng hại quả. Khi bệnh sinh không màu, đơn bào, hơi cong hình lưỡi liềm, xuất hiện có thể phun một số loại thuốc sau: kích thước 17-28 x 3-4 µm có giọt dầu bên trong.

Benlate 50WP 1 kg/ha; Topsin M 70WP 0,4-0,6

- Đặc điểm phát sinh, phát triển bệnh: kg/ha; Score 250ND 0,5 lít/ha.

Bào tử phân sinh của hai loại nấm này nảy

2.4. Bệnh đốm đen vi khuẩn hại cà chua, ớt,

mầm trong nước sau 4 giờ, nhiệt độ thích hợp cho

khoai tây (Xanthomonas vesicatoria (Doidg)

nấm gây bệnh là 28 - 300C. Bệnh phát triển mạnh

Dowson)

trong điều kiện nhiệt độ cao, ẩm độ cao. Bào tử

- Đối tượng gây hại: các cây họ cà, chủ yếu là phát tán nhờ gió và nhờ côn trùng. Bệnh gây thiệt cà chua, ớt, khoai tây.

hại lớn trong những năm mưa nhiều. Ở nước ta,

- Triệu chứng bệnh: Bệnh hại chủ yếu trên lá bệnh phát triển mạnh vào tháng 5 - 7 khi cây ớt và quả, đôi khi vết bệnh xuất hiện trên cả cuống đang ở thời kỳ thu hoạch quả. Bệnh còn gây hại lá, thân cây, bệnh xuất hiện ở thời kỳ cây con cho vào giai đoạn sau thu hoạch trong quá trình bảo đến khi cây có quả chín. Trên lá, vết bệnh là quản và vận chuyển. Ở những ruộng bón đạm những chấm nhỏ 1-2 mm xanh trong giọt dầu, nhiều, mật độ trồng cao thì bệnh nặng. Giống ớt thâm quầng, về sau giữa vết bệnh chuyển màu chìa vôi Huế và sừng bò nhiễm bệnh nặng hơn các đen, xung quanh đốm đen có quầng vàng (mô giống chỉ thiên và một số giống Thái Lan nhập xung quanh vàng nhạt). Trên quả có nhiều vết nội. Nấm tồn tại trên hạt giống dưới dạng sợi nấm đốm đen hơi nổi gờ lên trên vỏ quả, ở giữa vết và bào tử phân sinh và trên tàn dư cây bệnh. Bào bệnh mô chết, có thể rách nát nên trông giống như

tử phân sinh có sức sống cao, trong điều kiện khô vết lở loét, xung quanh vết đốm có quầng úng mặc dù tàn dư bị vùi trong đất vẫn có thể nảy nước xanh hoặc không xuất hiện. Vết bệnh trên mầm vào vụ sau.

quả có khi rộng tới 6-8mm. Trên cuống lá và thân

- Biện pháp phòng trừ:

cành xuất hiện vết bệnh kéo dài màu đen.

Tiêu diệt nguồn bệnh. Dọn sạch tàn dư cây

- Nguyên nhân gây bệnh: Vi khuẩn gây bệnh bệnh, chọn hạt giống khoẻ, sạch bệnh. Xử lý hạt Xanthomonas vesicatoria hình gậy ngắn 0,6-0,7 x giống với nước nóng 520C trong 2 giờ hoặc KMnO

1-1,5 μm. Chuyển động có một lông roi 1 đầu, có 4

0,1% từ 1-2 giờ hoặc với các loại thuốc trừ nấm.

vỏ nhờn. Trên môi trường đặc, khuẩn lạc có màu Luân canh với cây trồng khác họ. Bố trí mật độ

nâu, nhầy ướt.

93

94

https://thuviensach.vn

nhiều ngăn ngang và dài tới 150 µm. Bào tử phân trồng thích hợp. Diệt côn trùng hại quả. Khi bệnh sinh không màu, đơn bào, hơi cong hình lưỡi liềm, xuất hiện có thể phun một số loại thuốc sau: kích thước 17-28 x 3-4 µm có giọt dầu bên trong.

Benlate 50WP 1 kg/ha; Topsin M 70WP 0,4-0,6

- Đặc điểm phát sinh, phát triển bệnh: kg/ha; Score 250ND 0,5 lít/ha.

Bào tử phân sinh của hai loại nấm này nảy

2.4. Bệnh đốm đen vi khuẩn hại cà chua, ớt,

mầm trong nước sau 4 giờ, nhiệt độ thích hợp cho

khoai tây (Xanthomonas vesicatoria (Doidg)

nấm gây bệnh là 28 - 300C. Bệnh phát triển mạnh

Dowson)

trong điều kiện nhiệt độ cao, ẩm độ cao. Bào tử

- Đối tượng gây hại: các cây họ cà, chủ yếu là phát tán nhờ gió và nhờ côn trùng. Bệnh gây thiệt cà chua, ớt, khoai tây.

hại lớn trong những năm mưa nhiều. Ở nước ta,

- Triệu chứng bệnh: Bệnh hại chủ yếu trên lá bệnh phát triển mạnh vào tháng 5 - 7 khi cây ớt và quả, đôi khi vết bệnh xuất hiện trên cả cuống đang ở thời kỳ thu hoạch quả. Bệnh còn gây hại lá, thân cây, bệnh xuất hiện ở thời kỳ cây con cho vào giai đoạn sau thu hoạch trong quá trình bảo đến khi cây có quả chín. Trên lá, vết bệnh là quản và vận chuyển. Ở những ruộng bón đạm những chấm nhỏ 1-2 mm xanh trong giọt dầu, nhiều, mật độ trồng cao thì bệnh nặng. Giống ớt thâm quầng, về sau giữa vết bệnh chuyển màu chìa vôi Huế và sừng bò nhiễm bệnh nặng hơn các đen, xung quanh đốm đen có quầng vàng (mô giống chỉ thiên và một số giống Thái Lan nhập xung quanh vàng nhạt). Trên quả có nhiều vết nội. Nấm tồn tại trên hạt giống dưới dạng sợi nấm đốm đen hơi nổi gờ lên trên vỏ quả, ở giữa vết và bào tử phân sinh và trên tàn dư cây bệnh. Bào bệnh mô chết, có thể rách nát nên trông giống như

tử phân sinh có sức sống cao, trong điều kiện khô vết lở loét, xung quanh vết đốm có quầng úng mặc dù tàn dư bị vùi trong đất vẫn có thể nảy nước xanh hoặc không xuất hiện. Vết bệnh trên mầm vào vụ sau.

quả có khi rộng tới 6-8mm. Trên cuống lá và thân

- Biện pháp phòng trừ:

cành xuất hiện vết bệnh kéo dài màu đen.

Tiêu diệt nguồn bệnh. Dọn sạch tàn dư cây

- Nguyên nhân gây bệnh: Vi khuẩn gây bệnh bệnh, chọn hạt giống khoẻ, sạch bệnh. Xử lý hạt Xanthomonas vesicatoria hình gậy ngắn 0,6-0,7 x giống với nước nóng 520C trong 2 giờ hoặc KMnO

1-1,5 μm. Chuyển động có một lông roi 1 đầu, có 4

0,1% từ 1-2 giờ hoặc với các loại thuốc trừ nấm.

vỏ nhờn. Trên môi trường đặc, khuẩn lạc có màu Luân canh với cây trồng khác họ. Bố trí mật độ

nâu, nhầy ướt.

93

94

https://thuviensach.vn

- Đặc điểm phát sinh, phát triển bệnh: Nguồn tính chuyên hoá hẹp, chủ yếu gây hại trên cây cà bệnh chủ yếu lưu truyền theo tàn dư cây bệnh, chua. Trong những điều kiện nhất định có thể gây trong tàn dư thân, lá, quả bệnh, vi khuẩn bảo tồn bệnh trên ớt (cây cùng họ cà).

sinh sống tới 2 năm. Cho nên trồng cà chua độc

- Biện pháp phòng trừ:

canh trên đất cũ, vi khuẩn từ tàn dư sẽ truyền

+ Biện pháp chủ yếu là vệ sinh, tiêu diệt tàn bệnh cho cây con và cây sản xuất trên ruộng. Tàn dư cây bệnh trên đất ruộng, cày lật vùi lấp tàn dư

dư cây có thể bị nước sông cuốn đi xa tới các bãi sau thu hoạch.

ven sông để lan truyền bệnh trên cà chua mới

+ Luân canh cây cà chua với cây trồng nước trồng ở đó. Nguồn bệnh vi khuẩn có thể bảo tồn (lúa) hoặc các cây trồng cạn không là ký chủ như

trong hạt giống tới 16 tháng, song là thứ yếu, nó dưa chuột, ngô, v.v..

chỉ có ý nghĩa đối với vùng đất mới trồng cà chua

+ Gieo hạt giống khoẻ, sạch bệnh. Xử lý hạt lần đầu. Vi khuẩn không bảo tồn trong đất và chết giống. Ở một số nước (Mỹ, Nga, v.v.) thí nghiệm nhanh trong 2 đến 3 ngày sau khi tàn dư hoai phòng trừ có kết quả khi bổ sung phun thuốc trên mục, giải phóng vi khuẩn trực tiếp vào trong đất.

đồng ruộng bằng dung dịch Boocđô 1% hoặc thuốc Bệnh lây lan trên đồng ruộng từ cây này sang kháng sinh Agrimycin (hỗn hợp Streptomycin và cây khác nhờ mưa, gió và trong quá trình chăm Teramycin). Tuy nhiên, biện pháp này sử dụng rất sóc vun xới. Vi khuẩn xâm nhập vào cây chủ yếu hạn chế do còn có một số nhược điểm cần khắc phục.

qua lỗ khí khổng, qua vết thương ở quả, lá. Nhiệt

2.5. Bệnh thối ướt củ khoai tây (Erwinia

độ tối thích cho sự phát triển của vi khuẩn là 25-

carotovora)

300C, nhiệt độ gây chết cho vi khuẩn là 560C. Vì vậy, bệnh đốm đen phát triển mạnh trên đồng

- Triệu chứng bệnh:

ruộng trong điều kiện nhiệt độ tương đối cao 23-Ở những củ bị bệnh thối ướt, vỏ thường 300C và trong điều kiện ẩm độ không khí cao, đặc chuyển màu nâu, nâu sẫm, củ mềm. Trên bề mặt biệt lá cây ẩm ướt, trong thời kỳ mưa gió thường củ bệnh, ở phần mô bệnh đôi khi thấy có bọt nước xảy ra liên tục. Trong những điều kiện thuận lợi, màu vàng, mùi thối khó ngửi. Nếu cắt củ bệnh sẽ

thời kỳ tiềm dục của bệnh là 3 - 6 ngày. Ở những thấy thịt củ bị thối nát, có màu vàng nâu. Trong nhiệt độ cho phép càng thấp, thời kỳ tiềm dục của điều kiện bảo quản không đúng kỹ thuật như quá bệnh càng kéo dài. Vi khuẩn gây bệnh đốm đen có ẩm, thiếu ánh sáng, nhiệt độ tương đối cao thì 95

96

https://thuviensach.vn

- Đặc điểm phát sinh, phát triển bệnh: Nguồn tính chuyên hoá hẹp, chủ yếu gây hại trên cây cà bệnh chủ yếu lưu truyền theo tàn dư cây bệnh, chua. Trong những điều kiện nhất định có thể gây trong tàn dư thân, lá, quả bệnh, vi khuẩn bảo tồn bệnh trên ớt (cây cùng họ cà).

sinh sống tới 2 năm. Cho nên trồng cà chua độc

- Biện pháp phòng trừ:

canh trên đất cũ, vi khuẩn từ tàn dư sẽ truyền

+ Biện pháp chủ yếu là vệ sinh, tiêu diệt tàn bệnh cho cây con và cây sản xuất trên ruộng. Tàn dư cây bệnh trên đất ruộng, cày lật vùi lấp tàn dư

dư cây có thể bị nước sông cuốn đi xa tới các bãi sau thu hoạch.

ven sông để lan truyền bệnh trên cà chua mới

+ Luân canh cây cà chua với cây trồng nước trồng ở đó. Nguồn bệnh vi khuẩn có thể bảo tồn (lúa) hoặc các cây trồng cạn không là ký chủ như

trong hạt giống tới 16 tháng, song là thứ yếu, nó dưa chuột, ngô, v.v..

chỉ có ý nghĩa đối với vùng đất mới trồng cà chua

+ Gieo hạt giống khoẻ, sạch bệnh. Xử lý hạt lần đầu. Vi khuẩn không bảo tồn trong đất và chết giống. Ở một số nước (Mỹ, Nga, v.v.) thí nghiệm nhanh trong 2 đến 3 ngày sau khi tàn dư hoai phòng trừ có kết quả khi bổ sung phun thuốc trên mục, giải phóng vi khuẩn trực tiếp vào trong đất.

đồng ruộng bằng dung dịch Boocđô 1% hoặc thuốc Bệnh lây lan trên đồng ruộng từ cây này sang kháng sinh Agrimycin (hỗn hợp Streptomycin và cây khác nhờ mưa, gió và trong quá trình chăm Teramycin). Tuy nhiên, biện pháp này sử dụng rất sóc vun xới. Vi khuẩn xâm nhập vào cây chủ yếu hạn chế do còn có một số nhược điểm cần khắc phục.

qua lỗ khí khổng, qua vết thương ở quả, lá. Nhiệt

2.5. Bệnh thối ướt củ khoai tây (Erwinia

độ tối thích cho sự phát triển của vi khuẩn là 25-

carotovora)

300C, nhiệt độ gây chết cho vi khuẩn là 560C. Vì vậy, bệnh đốm đen phát triển mạnh trên đồng

- Triệu chứng bệnh:

ruộng trong điều kiện nhiệt độ tương đối cao 23-Ở những củ bị bệnh thối ướt, vỏ thường 300C và trong điều kiện ẩm độ không khí cao, đặc chuyển màu nâu, nâu sẫm, củ mềm. Trên bề mặt biệt lá cây ẩm ướt, trong thời kỳ mưa gió thường củ bệnh, ở phần mô bệnh đôi khi thấy có bọt nước xảy ra liên tục. Trong những điều kiện thuận lợi, màu vàng, mùi thối khó ngửi. Nếu cắt củ bệnh sẽ

thời kỳ tiềm dục của bệnh là 3 - 6 ngày. Ở những thấy thịt củ bị thối nát, có màu vàng nâu. Trong nhiệt độ cho phép càng thấp, thời kỳ tiềm dục của điều kiện bảo quản không đúng kỹ thuật như quá bệnh càng kéo dài. Vi khuẩn gây bệnh đốm đen có ẩm, thiếu ánh sáng, nhiệt độ tương đối cao thì 95

96

https://thuviensach.vn

bệnh thối ướt sẽ phát sinh phát triển mạnh. Đồng quản, cất trữ. Trên đồng ruộng vi khuẩn lan thời, trong điều kiện ngoại cảnh đó, bệnh thối khô truyền chủ yếu nhờ nước, gây hiện tượng thối đen do nấm Fusarium cùng xâm nhập gây bệnh.

chân cây khoai tây. Bệnh thối ướt củ khoai tây

- Nguyên nhân gây bệnh:

phát sinh phát triển mạnh trong điều kiện nhiệt Bệnh thối ướt củ khoai tây do vi khuẩn độ cao và ẩm độ cao. Trong quá trình bảo quản, Erwinia sp. gây hại. Đây là loại bệnh phổ biến và cất trữ trên giàn, trong kho, bệnh thối ướt có thể

gây thiệt hại nghiêm trọng đối với khoai tây trong phát sinh; mức độ bị bệnh nặng hay nhẹ phụ

quá trình bảo quản, cất giữ, chuyên chở và xuất thuộc vào nhiều yếu tố, trong đó yếu tố nhiệt độ, nhập khẩu. Các nhà khoa học bệnh cây N.W.

ẩm độ và chất lượng củ giữ vai trò quyết định.

Schao (1989), Perenbelem (1988) công bố và kết Bệnh có thể phát sinh ngay từ khi khoai tây mới luận rằng: vi khuẩn gây thối ướt củ khoai tây có thu hoạch và kéo dài trong thời gian bảo quản.

ba dạng: Erwinia carotovora p.v. cardovora; Nhìn chung, bệnh thối ướt củ khoai tây xuất hiện Erwinia carotovora p.v. atroseptica và Erwinia với tỷ lệ thấp ở tháng 1 đến tháng 3 bởi vì giai carotovora p.v. chrysanthemi (Jones) Dye. Vi đoạn này nhiệt độ thấp không thuận lợi cho vi khuẩn gây bệnh là loài đa thực, ký sinh và gây hại khuẩn xâm nhiễm gây bệnh. Khi nhiệt độ tăng trên nhiều loại cây trồng khác nhau. Vi khuẩn dần, ẩm độ cao, bệnh xuất hiện và phát sinh gây hình gậy, hai đầu hơi tròn, có 2 - 8 lông roi bao hại củ. Trong những tháng mùa hè, bệnh thối ướt quanh mình.

củ phát triển mạnh nhất, cao điểm của bệnh vào

- Đặc điểm phát sinh phát triển:

các tháng 6, 7, 8. Bệnh tiếp tục phát sinh gây hại Vi khuẩn phát triển thuận lợi trong phạm vi và mức độ bệnh giảm dần khi điều kiện ngoại nhiệt độ khá rộng, nhiệt độ thích hợp nhất là 27-cảnh không thuận lợi cho vi khuẩn gây thối ướt củ

320C, nhiệt độ tới hạn chết là 500C; phạm vi pH

khoai tây (tháng 10 - 12). Diễn biến bệnh thối ướt cũng khá rộng từ 5,3-9,2, thích hợp nhất là pH

củ khoai tây trong bảo quản phụ thuộc vào các 7,2. Vi khuẩn có thể bị chết trong điều kiện khô và giống khoai tây khác nhau. Hầu hết các giống đều dưới ánh nắng. Vi khuẩn xâm nhập chủ yếu qua bị bệnh thối ướt phát sinh gây hại, tuy nhiên, mức vết thương, qua mắt củ. Vi khuẩn tồn tại trong độ bị bệnh có sự khác nhau. Các giống khoai tây bị

đất, trong tàn dư củ khoai tây. Vi khuẩn lan thoái hoá, chất lượng củ thấp, hàm lượng nước cao truyền bằng dịch của bệnh trong quá trình bảo bị nhiễm bệnh nặng: điển hình là các giống khoai 97

98

https://thuviensach.vn

bệnh thối ướt sẽ phát sinh phát triển mạnh. Đồng quản, cất trữ. Trên đồng ruộng vi khuẩn lan thời, trong điều kiện ngoại cảnh đó, bệnh thối khô truyền chủ yếu nhờ nước, gây hiện tượng thối đen do nấm Fusarium cùng xâm nhập gây bệnh.

chân cây khoai tây. Bệnh thối ướt củ khoai tây

- Nguyên nhân gây bệnh:

phát sinh phát triển mạnh trong điều kiện nhiệt Bệnh thối ướt củ khoai tây do vi khuẩn độ cao và ẩm độ cao. Trong quá trình bảo quản, Erwinia sp. gây hại. Đây là loại bệnh phổ biến và cất trữ trên giàn, trong kho, bệnh thối ướt có thể

gây thiệt hại nghiêm trọng đối với khoai tây trong phát sinh; mức độ bị bệnh nặng hay nhẹ phụ

quá trình bảo quản, cất giữ, chuyên chở và xuất thuộc vào nhiều yếu tố, trong đó yếu tố nhiệt độ, nhập khẩu. Các nhà khoa học bệnh cây N.W.

ẩm độ và chất lượng củ giữ vai trò quyết định.

Schao (1989), Perenbelem (1988) công bố và kết Bệnh có thể phát sinh ngay từ khi khoai tây mới luận rằng: vi khuẩn gây thối ướt củ khoai tây có thu hoạch và kéo dài trong thời gian bảo quản.

ba dạng: Erwinia carotovora p.v. cardovora; Nhìn chung, bệnh thối ướt củ khoai tây xuất hiện Erwinia carotovora p.v. atroseptica và Erwinia với tỷ lệ thấp ở tháng 1 đến tháng 3 bởi vì giai carotovora p.v. chrysanthemi (Jones) Dye. Vi đoạn này nhiệt độ thấp không thuận lợi cho vi khuẩn gây bệnh là loài đa thực, ký sinh và gây hại khuẩn xâm nhiễm gây bệnh. Khi nhiệt độ tăng trên nhiều loại cây trồng khác nhau. Vi khuẩn dần, ẩm độ cao, bệnh xuất hiện và phát sinh gây hình gậy, hai đầu hơi tròn, có 2 - 8 lông roi bao hại củ. Trong những tháng mùa hè, bệnh thối ướt quanh mình.

củ phát triển mạnh nhất, cao điểm của bệnh vào

- Đặc điểm phát sinh phát triển:

các tháng 6, 7, 8. Bệnh tiếp tục phát sinh gây hại Vi khuẩn phát triển thuận lợi trong phạm vi và mức độ bệnh giảm dần khi điều kiện ngoại nhiệt độ khá rộng, nhiệt độ thích hợp nhất là 27-cảnh không thuận lợi cho vi khuẩn gây thối ướt củ

320C, nhiệt độ tới hạn chết là 500C; phạm vi pH

khoai tây (tháng 10 - 12). Diễn biến bệnh thối ướt cũng khá rộng từ 5,3-9,2, thích hợp nhất là pH

củ khoai tây trong bảo quản phụ thuộc vào các 7,2. Vi khuẩn có thể bị chết trong điều kiện khô và giống khoai tây khác nhau. Hầu hết các giống đều dưới ánh nắng. Vi khuẩn xâm nhập chủ yếu qua bị bệnh thối ướt phát sinh gây hại, tuy nhiên, mức vết thương, qua mắt củ. Vi khuẩn tồn tại trong độ bị bệnh có sự khác nhau. Các giống khoai tây bị

đất, trong tàn dư củ khoai tây. Vi khuẩn lan thoái hoá, chất lượng củ thấp, hàm lượng nước cao truyền bằng dịch của bệnh trong quá trình bảo bị nhiễm bệnh nặng: điển hình là các giống khoai 97

98

https://thuviensach.vn

tây Thường Tín, v.v.. Ngược lại, các giống khoai

+ Trước khi bảo quản không đổ khoai tây tây mới nhập nội nguyên chủng, giống cấp 1, do thành đống củ, cần phải dàn thành từng lớp, hong chất lượng giống tốt, mức độ bị bệnh thấp như

nhẹ dưới ánh sáng tán xạ để giảm bớt lượng nước, giống Diamon, Nicola, v.v.. Đối với giống khoai tây vỏ củ khô và dần chuyển thành màu hơi xanh.

của Trung Quốc được nhập gần đây ở một số vùng,

+ Khoai bảo quản trong kho lạnh. Nếu bảo bệnh thối ướt củ phát sinh phát triển tương đối quản trong kho thông thường thì củ giống được cao. Chất lượng củ và kỹ thuật bảo quản có quan dàn thành từng lớp trên giàn bảo quản, đúng kỹ

hệ chặt chẽ tới bệnh thối ướt. Nếu củ khoai tây thuật. Kho thông thoáng, đủ ánh sáng, nên có hệ

được chọn đủ tiêu chuẩn: về độ lớn, đồng đều, thống quạt thông gió để giảm bớt độ ẩm trong không sây sát vỏ, lấy củ ở những ruộng ít hoặc kho, tạo điều kiện ngoại cảnh không thuận lợi không bị bệnh đen chân và các loại bệnh khác thì cho bệnh phát sinh phát triển, nhất là các tháng mức độ bị bệnh thối ướt về sau thường nhẹ. Mặt mùa hè.

khác, điều kiện bảo quản tốt như kho phải thông

+ Thường xuyên kiểm tra, phát hiện sự

thoáng, có ánh sáng, giàn đúng kỹ thuật, khoai xuất hiện mầm mống bệnh, loại bỏ củ thối kịp xếp thành từng lớp mỏng, sẽ hạn chế bệnh phát thời. Ngoài ra, cần có các biện pháp phòng trừ

sinh và tỷ lệ củ thối sẽ giảm rõ rệt. Tốt nhất bảo gián, chuột, rệp và các đối tượng gây hại khác quản củ giống trong kho lạnh, nhiệt độ thấp.

để hạn chế con đường lan truyền qua các vết Ngoài ra, kỹ thuật chăm sóc, bón phân cho cây thương cơ giới.

khoai tây, đặc biệt là K cũng có ảnh hưởng đáng kể

+ Biện pháp hiệu quả nhất là bảo quản khoai đến chất lượng củ trong bảo quản và đến sự phát tây trong kho lạnh cho phép giảm tới mức thấp sinh và gây hại của bệnh thối ướt trong bảo quản.

nhất bệnh thối ướt củ. Tuy nhiên, trong điều kiện

- Biện pháp phòng trừ:

kinh tế hiện nay biện pháp này ít được áp dụng.

Vi khuẩn gây thối ướt là loài đa thực, phá hại

2.6. Bệnh xoăn vàng lá cà chua (Tomato

xâm nhiễm nhiều loại cây trồng khác nhau. Vì

yellow leaf curl virus - thuộc họ Germiniviridae)

vậy, biện pháp phòng chống bệnh thối ướt trong bảo quản cần phải thực hiện các khâu sau đây: Là bệnh hại phổ biến ở các nước nhiệt đới và ở

+ Chọn lọc củ đủ tiêu chuẩn, củ khoẻ không bị

Việt Nam. Bệnh có nhiều tên gọi: bệnh xoăn lá cà sây sát trước khi bảo quản.

chua, xoăn ngọn cà chua, xoăn vàng lá. Bệnh do 99

100

https://thuviensach.vn

tây Thường Tín, v.v.. Ngược lại, các giống khoai

+ Trước khi bảo quản không đổ khoai tây tây mới nhập nội nguyên chủng, giống cấp 1, do thành đống củ, cần phải dàn thành từng lớp, hong chất lượng giống tốt, mức độ bị bệnh thấp như

nhẹ dưới ánh sáng tán xạ để giảm bớt lượng nước, giống Diamon, Nicola, v.v.. Đối với giống khoai tây vỏ củ khô và dần chuyển thành màu hơi xanh.

của Trung Quốc được nhập gần đây ở một số vùng,

+ Khoai bảo quản trong kho lạnh. Nếu bảo bệnh thối ướt củ phát sinh phát triển tương đối quản trong kho thông thường thì củ giống được cao. Chất lượng củ và kỹ thuật bảo quản có quan dàn thành từng lớp trên giàn bảo quản, đúng kỹ

hệ chặt chẽ tới bệnh thối ướt. Nếu củ khoai tây thuật. Kho thông thoáng, đủ ánh sáng, nên có hệ

được chọn đủ tiêu chuẩn: về độ lớn, đồng đều, thống quạt thông gió để giảm bớt độ ẩm trong không sây sát vỏ, lấy củ ở những ruộng ít hoặc kho, tạo điều kiện ngoại cảnh không thuận lợi không bị bệnh đen chân và các loại bệnh khác thì cho bệnh phát sinh phát triển, nhất là các tháng mức độ bị bệnh thối ướt về sau thường nhẹ. Mặt mùa hè.

khác, điều kiện bảo quản tốt như kho phải thông

+ Thường xuyên kiểm tra, phát hiện sự

thoáng, có ánh sáng, giàn đúng kỹ thuật, khoai xuất hiện mầm mống bệnh, loại bỏ củ thối kịp xếp thành từng lớp mỏng, sẽ hạn chế bệnh phát thời. Ngoài ra, cần có các biện pháp phòng trừ

sinh và tỷ lệ củ thối sẽ giảm rõ rệt. Tốt nhất bảo gián, chuột, rệp và các đối tượng gây hại khác quản củ giống trong kho lạnh, nhiệt độ thấp.

để hạn chế con đường lan truyền qua các vết Ngoài ra, kỹ thuật chăm sóc, bón phân cho cây thương cơ giới.

khoai tây, đặc biệt là K cũng có ảnh hưởng đáng kể

+ Biện pháp hiệu quả nhất là bảo quản khoai đến chất lượng củ trong bảo quản và đến sự phát tây trong kho lạnh cho phép giảm tới mức thấp sinh và gây hại của bệnh thối ướt trong bảo quản.

nhất bệnh thối ướt củ. Tuy nhiên, trong điều kiện

- Biện pháp phòng trừ:

kinh tế hiện nay biện pháp này ít được áp dụng.

Vi khuẩn gây thối ướt là loài đa thực, phá hại

2.6. Bệnh xoăn vàng lá cà chua (Tomato

xâm nhiễm nhiều loại cây trồng khác nhau. Vì

yellow leaf curl virus - thuộc họ Germiniviridae)

vậy, biện pháp phòng chống bệnh thối ướt trong bảo quản cần phải thực hiện các khâu sau đây: Là bệnh hại phổ biến ở các nước nhiệt đới và ở

+ Chọn lọc củ đủ tiêu chuẩn, củ khoẻ không bị

Việt Nam. Bệnh có nhiều tên gọi: bệnh xoăn lá cà sây sát trước khi bảo quản.

chua, xoăn ngọn cà chua, xoăn vàng lá. Bệnh do 99

100

https://thuviensach.vn

virus xoăn vàng lá (Tomato yellow leaf curl virus -

TYLCV) họ Germiniviridae gây nên. Virus thường gây ra triệu chứng xoăn lá, nhất là ngọn xoăn rất mạnh. Lá có dạng co quắp, cây lùn thấp - mặt lá thường bị khảm đốm vàng. Virus có đường kính Ch¬ng VIII

20 nm và dài 30 nm, ở giữa hơi thót nhỏ như hình quả tạ.

Qu¶n lý vµ phßng trõ s©u bÖnh

Bệnh truyền bằng bọ phấn Bemissia tabaci h¹i c©y hä ®Ëu (cç lo¹i ®Ëu ®ç nh:

(họ Aleyrodidae) theo kiểu truyền bền vững

®Ëu c« ve, ®Ëu vµng,...)

(persisstant). Bệnh không truyền bằng cơ học tiếp xúc. Ở Việt Nam, bệnh xuất hiện trong vụ cà chua 1. Quản lý và phòng trừ sâu hại cây họ đậu sớm và vụ xuân hè. Chỉ cần có từ 3 - 4 con bọ

phấn/cây đã có thể truyền bệnh từ cây bệnh sang

1.1. Giòi đục lá đậu đỗ (Japanagromyza

cây khoẻ (Nguyễn Thơ, 1968), cây bệnh sớm tàn

tristella Thomson)

lụi, năng suất rất thấp.

- Phân bố: Giòi đục lá phân bố rộng ở nhiều nước Đông Nam Á.

- Ký chủ: Gây hại chủ yếu trên các cây họ đậu.

- Triệu chứng và mức độ gây hại: Giòi đục lá phá nhu mô lá, lúc đầu tạo thành những vết nhỏ

hoặc đoạn ngắn màu trắng hơi xanh sau tạo thành vết có hình tròn lớn lên nhanh chóng làm biểu bì lá phồng rộp, có màu trắng ngà khá rõ.

Theo thời gian các vết phồng biến thành màu nâu, rách nát và toàn bộ lá bị khô nhanh chóng, hoặc bề mặt lá phát triển không đồng đều, co rúm lại.

Giòi ăn chất xanh của lá làm giảm diện tích lá và khả năng quang hợp của lá giảm rõ rệt. Cây bị

101

102

https://thuviensach.vn

virus xoăn vàng lá (Tomato yellow leaf curl virus -

TYLCV) họ Germiniviridae gây nên. Virus thường gây ra triệu chứng xoăn lá, nhất là ngọn xoăn rất mạnh. Lá có dạng co quắp, cây lùn thấp - mặt lá thường bị khảm đốm vàng. Virus có đường kính Ch¬ng VIII

20 nm và dài 30 nm, ở giữa hơi thót nhỏ như hình quả tạ.

Qu¶n lý vµ phßng trõ s©u bÖnh

Bệnh truyền bằng bọ phấn Bemissia tabaci h¹i c©y hä ®Ëu (cç lo¹i ®Ëu ®ç nh:

(họ Aleyrodidae) theo kiểu truyền bền vững

®Ëu c« ve, ®Ëu vµng,...)

(persisstant). Bệnh không truyền bằng cơ học tiếp xúc. Ở Việt Nam, bệnh xuất hiện trong vụ cà chua 1. Quản lý và phòng trừ sâu hại cây họ đậu sớm và vụ xuân hè. Chỉ cần có từ 3 - 4 con bọ

phấn/cây đã có thể truyền bệnh từ cây bệnh sang

1.1. Giòi đục lá đậu đỗ (Japanagromyza

cây khoẻ (Nguyễn Thơ, 1968), cây bệnh sớm tàn

tristella Thomson)

lụi, năng suất rất thấp.

- Phân bố: Giòi đục lá phân bố rộng ở nhiều nước Đông Nam Á.

- Ký chủ: Gây hại chủ yếu trên các cây họ đậu.

- Triệu chứng và mức độ gây hại: Giòi đục lá phá nhu mô lá, lúc đầu tạo thành những vết nhỏ

hoặc đoạn ngắn màu trắng hơi xanh sau tạo thành vết có hình tròn lớn lên nhanh chóng làm biểu bì lá phồng rộp, có màu trắng ngà khá rõ.

Theo thời gian các vết phồng biến thành màu nâu, rách nát và toàn bộ lá bị khô nhanh chóng, hoặc bề mặt lá phát triển không đồng đều, co rúm lại.

Giòi ăn chất xanh của lá làm giảm diện tích lá và khả năng quang hợp của lá giảm rõ rệt. Cây bị

101

102

https://thuviensach.vn

hại trở nên còi cọc, tỷ lệ đậu quả giảm, dẫn đến Ruồi giao phối vào buổi sáng (8-9 giờ). Thời năng suất giảm sút nặng.

gian giao phối khoảng 30 phút-1 giờ. Sau giao

- Hình thái:

phối một ngày ruồi đẻ trứng vào lá non hoặc lá

+ Trưởng thành (ruồi) cơ thể dài 2,1-2,6mm, búp chưa nở, chủ yếu trong mô ở chóp lá (50%), có sải cánh rộng 5,6-7,1mm; toàn thân màu đen. Bề

khi ở mép lá hay giữa lá. Sau khi nở, giòi đục ngay ngang của đầu rộng hơn ngực. Mắt kép màu đỏ, có vào nhu mô lá và bắt đầu hình thành vết phồng.

3 mắt đơn. Trán có 6 đôi lông cứng, 5 đôi xếp Kích thước vết phồng tăng nhanh theo cỡ tuổi của thành 2 hàng từ đỉnh đầu đến ngấn trán, 1 đôi giòi. Giòi đẫy sức dừng ăn, màu sắc có thể vàng nằm sau mắt kép. Ngực giữa tương đối phát triển.

nhạt đồng đều. Sau đó giòi đục màng chui ra Trên ngực giữa có 5 đôi lông cứng xếp thành 2

ngoài mép màng đục rồi rơi xuống đất hoá nhộng.

hàng. Tấm lưng ngực sau có hình tam giác và có Giòi sắp hoá nhộng có thể uốn cong cơ thể rồi bật hai đôi lông cứng. Cánh trước trong suốt, mạch xa 15-20 cm. Giòi hoá nhộng trong đất tơi xốp, kẽ

cánh đơn giản, mạch R và Sc tách rời nhau ở đoạn nứt của đất ở độ sâu 3 cm.

gốc, còn đoạn cuối nhập lại với nhau. Đôi cánh sau Nhiệt độ và ẩm độ có ảnh hưởng đến sự hoạt biến thành cánh thăng bằng nhỏ và có màu trắng.

động và thời gian phát dục của ruồi đục lá. Giòi có

+ Sâu non (giòi) đẫy sức dài 3,2-4,6mm, rộng thể hoạt động ở phạm vi nhiệt độ từ 13-25°C

0,5-1mm, có hình ống, đầu thon nhỏ, cuối bụng nhưng thích hợp từ 15-25°C. Nhiệt độ trên 25°C

phình to hơn. Cơ thể màu trắng sữa.

không thấy giòi xuất hiện. Thời gian phát dục của

+ Nhộng: dài 1-2,2mm, rộng 0,8-1,4mm, màu trứng ở nhiệt độ 17-23,4°C, ẩm độ 85-88% là hai vàng nâu. Cơ thể hình bầu dục, hơi cong về phía ngày. Giòi 5-15 ngày ở nhiệt độ từ 14,6-24,1°C, lưng.

ẩm độ 82-88%. Nhộng 18-32 ngày ở nhiệt độ 15,8-

- Tập tính sinh sống và quy luật phát sinh gây hại: 24,1°C, ẩm độ 82-90%. Vòng đời của ruồi đục lá Ruồi hoạt động ban ngày, mạnh vào những dao động 28-47 ngày ở nhiệt độ 17,0-26,4°C, độ

ngày nắng ấm từ 8-9 giờ sáng và 4-6 giờ chiều.

ẩm 85-88%.

Những ngày nắng gắt và mưa nặng hạt, ruồi ẩn Độ ẩm cũng có ảnh hưởng đến sự phát sinh nấp trong tán lá. Ruồi ăn dịch lá cây bằng cách gây hại của ruồi, đặc biệt là độ ẩm của đất. Đất dùng kim cuối bụng chích vào mô lá cho nhựa quá khô hay quá ẩm sẽ ảnh hưởng đến sự vũ hoá chảy ra.

của nhộng. Khi ruồi đang ở cao điểm, nếu gặp 103

104

https://thuviensach.vn

hại trở nên còi cọc, tỷ lệ đậu quả giảm, dẫn đến Ruồi giao phối vào buổi sáng (8-9 giờ). Thời năng suất giảm sút nặng.

gian giao phối khoảng 30 phút-1 giờ. Sau giao

- Hình thái:

phối một ngày ruồi đẻ trứng vào lá non hoặc lá

+ Trưởng thành (ruồi) cơ thể dài 2,1-2,6mm, búp chưa nở, chủ yếu trong mô ở chóp lá (50%), có sải cánh rộng 5,6-7,1mm; toàn thân màu đen. Bề

khi ở mép lá hay giữa lá. Sau khi nở, giòi đục ngay ngang của đầu rộng hơn ngực. Mắt kép màu đỏ, có vào nhu mô lá và bắt đầu hình thành vết phồng.

3 mắt đơn. Trán có 6 đôi lông cứng, 5 đôi xếp Kích thước vết phồng tăng nhanh theo cỡ tuổi của thành 2 hàng từ đỉnh đầu đến ngấn trán, 1 đôi giòi. Giòi đẫy sức dừng ăn, màu sắc có thể vàng nằm sau mắt kép. Ngực giữa tương đối phát triển.

nhạt đồng đều. Sau đó giòi đục màng chui ra Trên ngực giữa có 5 đôi lông cứng xếp thành 2

ngoài mép màng đục rồi rơi xuống đất hoá nhộng.

hàng. Tấm lưng ngực sau có hình tam giác và có Giòi sắp hoá nhộng có thể uốn cong cơ thể rồi bật hai đôi lông cứng. Cánh trước trong suốt, mạch xa 15-20 cm. Giòi hoá nhộng trong đất tơi xốp, kẽ

cánh đơn giản, mạch R và Sc tách rời nhau ở đoạn nứt của đất ở độ sâu 3 cm.

gốc, còn đoạn cuối nhập lại với nhau. Đôi cánh sau Nhiệt độ và ẩm độ có ảnh hưởng đến sự hoạt biến thành cánh thăng bằng nhỏ và có màu trắng.

động và thời gian phát dục của ruồi đục lá. Giòi có

+ Sâu non (giòi) đẫy sức dài 3,2-4,6mm, rộng thể hoạt động ở phạm vi nhiệt độ từ 13-25°C

0,5-1mm, có hình ống, đầu thon nhỏ, cuối bụng nhưng thích hợp từ 15-25°C. Nhiệt độ trên 25°C

phình to hơn. Cơ thể màu trắng sữa.

không thấy giòi xuất hiện. Thời gian phát dục của

+ Nhộng: dài 1-2,2mm, rộng 0,8-1,4mm, màu trứng ở nhiệt độ 17-23,4°C, ẩm độ 85-88% là hai vàng nâu. Cơ thể hình bầu dục, hơi cong về phía ngày. Giòi 5-15 ngày ở nhiệt độ từ 14,6-24,1°C, lưng.

ẩm độ 82-88%. Nhộng 18-32 ngày ở nhiệt độ 15,8-

- Tập tính sinh sống và quy luật phát sinh gây hại: 24,1°C, ẩm độ 82-90%. Vòng đời của ruồi đục lá Ruồi hoạt động ban ngày, mạnh vào những dao động 28-47 ngày ở nhiệt độ 17,0-26,4°C, độ

ngày nắng ấm từ 8-9 giờ sáng và 4-6 giờ chiều.

ẩm 85-88%.

Những ngày nắng gắt và mưa nặng hạt, ruồi ẩn Độ ẩm cũng có ảnh hưởng đến sự phát sinh nấp trong tán lá. Ruồi ăn dịch lá cây bằng cách gây hại của ruồi, đặc biệt là độ ẩm của đất. Đất dùng kim cuối bụng chích vào mô lá cho nhựa quá khô hay quá ẩm sẽ ảnh hưởng đến sự vũ hoá chảy ra.

của nhộng. Khi ruồi đang ở cao điểm, nếu gặp 103

104

https://thuviensach.vn

nhiệt độ giảm thấp đột ngột sẽ làm giảm hoạt hoặc làm rụng hoa. Sâu non có thể nhả tơ kết các động của ruồi và sự vũ hoá của nhộng.

chùm hoa lại rồi chui vào trong phá hại, đồng thời Mưa rào đầu mùa, gió to làm màng trên lá có thể nhả tơ để cuốn các lá ngọn thành tổ. Sâu ăn đậu tương bị rách, dẫn đến giòi bị chết nhiều.

phần thịt lá để lại gân lá, khi sâu tuổi lớn có thể

Những lá bánh tẻ bị giòi phá hại nặng hơn các lá đục vào cành, thân cây đậu.

già. Ruồi thường phá hại mạnh khi cây đậu tương Khi cây đậu có quả non, sâu đục vào quả. Ban có 5-6 lá kép đến khi ra hoa.

ngày sâu nằm trong quả để gây hại, chập tối có Giòi đục lá thường bị ong ký sinh. Giòi đẫy sức bị

thể bò ra ngoài rồi di chuyển sang quả khác. Tiếp ong xanh họ Eulophidae ký sinh đạt tỷ lệ từ 5- 50%.

tục hại hạt trong quả làm ảnh hưởng đến năng

- Biện pháp phòng trừ:

suất, phẩm chất đậu tương.

+ Luân canh đậu tương với cây trồng nước.

- Hình thái:

+ Phát hiện sớm sự xuất hiện của ruồi và tình Con cái chiều dài cơ thể 11,2 ± 0,46mm. Sải hình gây hại của ruồi đục lá. Khi mật độ ruồi lên cánh rộng 24,4 ± 0,68mm.

cao có thể sử dụng thuốc hoá học như Ethofenprox Con đực có chiều dài cơ thể 11,5 ± 0,34mm.

50EC, Deltamethrin 10EC với nồng độ 0,1%.

Sải cánh rộng 24,5 ±0,51mm. Đầu ngài hơi tròn,

+ Bảo vệ các loài côn trùng ký sinh sâu non và rộng khoảng 1,75mm. Mắt kép màu nâu. Râu đầu ký sinh nhộng của ruồi đục lá.

hình sợi chỉ, gốc râu phình to có màu đen, roi râu màu nâu. Râu đầu con đực to và dài hơn con cái.

1.2. Sâu đục quả đậu đỗ (Maruca testulalis

Cánh trước hẹp, dài màu xám giống như

Geyer)

màu thân, gần giữa cánh có 1 đai ngang trong

- Phân bố: Phân bố rộng ở nhiều nước Đông suốt không phủ vảy. Cánh sau trong suốt, mép Nam Á.

ngoài của cánh có 1 đốm ngang rộng phủ vảy

- Ký chủ: Sâu đục quả là loài sâu hại chính ở

màu vàng xám.

các vùng trồng đậu.

Bụng có 9 đốt, bụng con đực thường dài hơn

- Triệu chứng và mức độ gây hại:

con cái, cuối bụng có 3 túm lông màu đen.

Khi cây đậu có hoa, sâu non có thể chui vào Trứng hình bầu dục dài 0,74 ± 0,07mm, rộng trong hoa theo mép cánh hoa, cắn phá các bộ phận 0,48 ± 0,07mm. Lúc mới đẻ trứng có màu trắng của hoa làm ảnh hưởng tới quá trình thụ phấn xanh sau chuyển sang màu vàng.

105

106

https://thuviensach.vn

nhiệt độ giảm thấp đột ngột sẽ làm giảm hoạt hoặc làm rụng hoa. Sâu non có thể nhả tơ kết các động của ruồi và sự vũ hoá của nhộng.

chùm hoa lại rồi chui vào trong phá hại, đồng thời Mưa rào đầu mùa, gió to làm màng trên lá có thể nhả tơ để cuốn các lá ngọn thành tổ. Sâu ăn đậu tương bị rách, dẫn đến giòi bị chết nhiều.

phần thịt lá để lại gân lá, khi sâu tuổi lớn có thể

Những lá bánh tẻ bị giòi phá hại nặng hơn các lá đục vào cành, thân cây đậu.

già. Ruồi thường phá hại mạnh khi cây đậu tương Khi cây đậu có quả non, sâu đục vào quả. Ban có 5-6 lá kép đến khi ra hoa.

ngày sâu nằm trong quả để gây hại, chập tối có Giòi đục lá thường bị ong ký sinh. Giòi đẫy sức bị

thể bò ra ngoài rồi di chuyển sang quả khác. Tiếp ong xanh họ Eulophidae ký sinh đạt tỷ lệ từ 5- 50%.

tục hại hạt trong quả làm ảnh hưởng đến năng

- Biện pháp phòng trừ:

suất, phẩm chất đậu tương.

+ Luân canh đậu tương với cây trồng nước.

- Hình thái:

+ Phát hiện sớm sự xuất hiện của ruồi và tình Con cái chiều dài cơ thể 11,2 ± 0,46mm. Sải hình gây hại của ruồi đục lá. Khi mật độ ruồi lên cánh rộng 24,4 ± 0,68mm.

cao có thể sử dụng thuốc hoá học như Ethofenprox Con đực có chiều dài cơ thể 11,5 ± 0,34mm.

50EC, Deltamethrin 10EC với nồng độ 0,1%.

Sải cánh rộng 24,5 ±0,51mm. Đầu ngài hơi tròn,

+ Bảo vệ các loài côn trùng ký sinh sâu non và rộng khoảng 1,75mm. Mắt kép màu nâu. Râu đầu ký sinh nhộng của ruồi đục lá.

hình sợi chỉ, gốc râu phình to có màu đen, roi râu màu nâu. Râu đầu con đực to và dài hơn con cái.

1.2. Sâu đục quả đậu đỗ (Maruca testulalis

Cánh trước hẹp, dài màu xám giống như

Geyer)

màu thân, gần giữa cánh có 1 đai ngang trong

- Phân bố: Phân bố rộng ở nhiều nước Đông suốt không phủ vảy. Cánh sau trong suốt, mép Nam Á.

ngoài của cánh có 1 đốm ngang rộng phủ vảy

- Ký chủ: Sâu đục quả là loài sâu hại chính ở

màu vàng xám.

các vùng trồng đậu.

Bụng có 9 đốt, bụng con đực thường dài hơn

- Triệu chứng và mức độ gây hại:

con cái, cuối bụng có 3 túm lông màu đen.

Khi cây đậu có hoa, sâu non có thể chui vào Trứng hình bầu dục dài 0,74 ± 0,07mm, rộng trong hoa theo mép cánh hoa, cắn phá các bộ phận 0,48 ± 0,07mm. Lúc mới đẻ trứng có màu trắng của hoa làm ảnh hưởng tới quá trình thụ phấn xanh sau chuyển sang màu vàng.

105

106

https://thuviensach.vn

Sâu non có dạng hình ống, hai đầu thon nhỏ, con trưởng thành bắt đầu giao phối, thời gian màu sắc thay đổi tuỳ thuộc vào điều kiện dinh giao phối 3-5 phút rồi con trưởng thành tiếp tục dưỡng. Trên mình sâu non có nhiều u lông nhỏ

ăn thêm.

màu sắc thay đổi, sâu non có 13 đốt, sâu non có Con trưởng thành đẻ trứng rải rác trên hoa 5 tuổi.

hay đài hoa, lá non, chồi, cuối hoa.

Sâu tuổi 1: dài 2,34 ± 0,22mm màu trắng đục, Lượng trứng con cái đẻ khoảng 37,6 quả/con cái.

đầu đen.

Trứng lúc mới đẻ có màu vàng trong, sau chuyển Sâu tuổi 2: dài 4,68 ± 0,45mm đầu đen, cơ thể

nâu sẫm. Tỷ lệ trứng nở thường đạt 80%. Sâu non trắng đục.

mới nở có màu trắng đục sau đó di chuyển để tìm Sâu tuổi 3: dài 8,63 ± 0,32mm, cơ thể màu thức ăn. Sâu non di chuyển tới cánh hoa rồi chui vào vàng nhạt.

trong hoa để phá hại. Sâu non đẫy sức có thể đục Sâu tuổi 4: dài 12,04 ± 0,46mm, cơ thể màu phá vào cành, thân cây đậu, quả đậu.

xanh vàng.

Sâu non trải qua 4 lần lột xác. Thời gian phát Sâu tuổi 5: dài 15,16 ± 0,77mm, cơ thể màu dục của sâu non từ 7-9 ngày tuỳ điều kiện nhiệt xanh vàng.

độ, ẩm độ. Sâu non đẫy sức thường chui xuống đất Nhộng dài 11,4 ± 0,44mm, rộng 2,25 ±

để hoá nhộng. Từ vị trí hoá nhộng có 1 lỗ thông 0,16mm. Cơ thể nhộng màu nâu nhạt, gai cuối hơi lên mặt đất làm cho con trưởng thành sau vũ

bụng màu nâu đen, đầu nhộng hình thoi.

hoá chui lên. Màu sắc của nhộng thay đổi từ màu

- Tập tính sinh sống và quy luật phát sinh vàng nhạt đến nâu sẫm.

gây hại:

Vòng đời: 20,5 ± 1,44 ngày (ở nhiệt độ 29,20C, Con trưởng thành hoạt động từ 20-21 giờ. Ban ẩm độ 78%).

ngày ít hoạt động, ẩn nấp dưới tán cây đậu, khi bị

- Biện pháp phòng chống:

khua động chúng bay ra và di chuyển đoạn ngắn

+ Luân canh với cây trồng nước để diệt nhộng.

khoảng 1m rồi lại ẩn nấp. Con trưởng thành có xu

+ Chăm sóc ruộng đậu phối hợp việc diệt sâu tính ánh sáng. Vào chập tối, con trưởng thành bay non trên hoa, quả bằng tay.

tìm hoa nở để hút mật. Tuỳ thuộc điều kiện dinh

+ Khi mật độ sâu tăng cao có thể sử dụng thuốc dưỡng, thời gian sống của con trưởng thành khác Cypermethrin 25EC hoặc Fenvalerate 20EC pha nhau khoảng 5 - 7 ngày. Sau khi ăn thêm 1-2 ngày, nồng độ 0,1% lượng thuốc phun 500-600 lít/ha.

107

108

https://thuviensach.vn

Sâu non có dạng hình ống, hai đầu thon nhỏ, con trưởng thành bắt đầu giao phối, thời gian màu sắc thay đổi tuỳ thuộc vào điều kiện dinh giao phối 3-5 phút rồi con trưởng thành tiếp tục dưỡng. Trên mình sâu non có nhiều u lông nhỏ

ăn thêm.

màu sắc thay đổi, sâu non có 13 đốt, sâu non có Con trưởng thành đẻ trứng rải rác trên hoa 5 tuổi.

hay đài hoa, lá non, chồi, cuối hoa.

Sâu tuổi 1: dài 2,34 ± 0,22mm màu trắng đục, Lượng trứng con cái đẻ khoảng 37,6 quả/con cái.

đầu đen.

Trứng lúc mới đẻ có màu vàng trong, sau chuyển Sâu tuổi 2: dài 4,68 ± 0,45mm đầu đen, cơ thể

nâu sẫm. Tỷ lệ trứng nở thường đạt 80%. Sâu non trắng đục.

mới nở có màu trắng đục sau đó di chuyển để tìm Sâu tuổi 3: dài 8,63 ± 0,32mm, cơ thể màu thức ăn. Sâu non di chuyển tới cánh hoa rồi chui vào vàng nhạt.

trong hoa để phá hại. Sâu non đẫy sức có thể đục Sâu tuổi 4: dài 12,04 ± 0,46mm, cơ thể màu phá vào cành, thân cây đậu, quả đậu.

xanh vàng.

Sâu non trải qua 4 lần lột xác. Thời gian phát Sâu tuổi 5: dài 15,16 ± 0,77mm, cơ thể màu dục của sâu non từ 7-9 ngày tuỳ điều kiện nhiệt xanh vàng.

độ, ẩm độ. Sâu non đẫy sức thường chui xuống đất Nhộng dài 11,4 ± 0,44mm, rộng 2,25 ±

để hoá nhộng. Từ vị trí hoá nhộng có 1 lỗ thông 0,16mm. Cơ thể nhộng màu nâu nhạt, gai cuối hơi lên mặt đất làm cho con trưởng thành sau vũ

bụng màu nâu đen, đầu nhộng hình thoi.

hoá chui lên. Màu sắc của nhộng thay đổi từ màu

- Tập tính sinh sống và quy luật phát sinh vàng nhạt đến nâu sẫm.

gây hại:

Vòng đời: 20,5 ± 1,44 ngày (ở nhiệt độ 29,20C, Con trưởng thành hoạt động từ 20-21 giờ. Ban ẩm độ 78%).

ngày ít hoạt động, ẩn nấp dưới tán cây đậu, khi bị

- Biện pháp phòng chống:

khua động chúng bay ra và di chuyển đoạn ngắn

+ Luân canh với cây trồng nước để diệt nhộng.

khoảng 1m rồi lại ẩn nấp. Con trưởng thành có xu

+ Chăm sóc ruộng đậu phối hợp việc diệt sâu tính ánh sáng. Vào chập tối, con trưởng thành bay non trên hoa, quả bằng tay.

tìm hoa nở để hút mật. Tuỳ thuộc điều kiện dinh

+ Khi mật độ sâu tăng cao có thể sử dụng thuốc dưỡng, thời gian sống của con trưởng thành khác Cypermethrin 25EC hoặc Fenvalerate 20EC pha nhau khoảng 5 - 7 ngày. Sau khi ăn thêm 1-2 ngày, nồng độ 0,1% lượng thuốc phun 500-600 lít/ha.

107

108

https://thuviensach.vn

+ Bảo vệ thiên địch của sâu đục quả trên các Sâu non hình ống tròn, màu xám tro, vạch ruộng trồng cây họ đậu.

lưng màu vàng ở đốt bụng thứ nhất có khoang đen, to nên được gọi là sâu khoang. Sâu non

1.3. Sâu khoang (prodenia liture, F)

thích hợp phát triển ở nhiệt độ và ẩm độ cao.

- Phân bố:

Chúng có thể phát sinh gây hại quanh năm Sâu khoang là loài sâu đa thực hại rất nhiều nhưng nhiều nhất là vào tháng 4 và tháng 10.

cây trồng và nhiều loại rau như cà chua, ớt, dưa Sâu đẫy sức dài 38-44mm, chui xuống dưới 10-15 cm đất hóa nhộng.

chuột, đậu đỗ các loại. Sâu khoang phân bố rất Nhộng dài khoảng 18-20mm, hình ống màu rộng ở các nước trên thế giới.

nâu đỏ, bóng láng. Mép trước đốt bụng thứ 5-7 có

- Đặc điểm phát sinh phát triển:

nhiều chấm lõm, cuối cùng có một đôi gai ngắn.

Sâu khoang thuộc bộ cánh phấn, họ ngài đêm.

Bướm màu nâu nhạt, cánh trước có các vân Bướm có thân hình dài 16-21 mm, cánh trước xòe vằn vện sáng màu, khi đậu cánh xếp như mái rộng 37-42 mm, màu nâu vàng, trên cánh có nhà. Bướm thích bả chua ngọt.

nhiều đường vân đẹp, hình bầu dục giữa xẩm, Sâu non tuổi nhỏ sống tập trung ăn phần biểu xung quanh màu vàng, cánh sau màu trắng xám bì lá.

loang, phản quang màu tím. Bướm hoạt động về

Sâu lớn sống phân tán và sức ăn mạnh. Ban đêm, đẻ trứng ở lá. Một bướm có thể đẻ một nghìn ngày sâu non thường ẩn dưới gốc cây hoặc khe kẽ

đến trên một nghìn trứng. Bướm sâu khoang có xu đất nên dễ lầm với sâu đất. Sâu non có 6 tuổi, hướng thích ánh sáng đèn và các chất có mùi chua màu sắc có nhiều thay đổi.

ngọt, ở nhiệt độ thấp bướm sống lâu hơn ở nhiệt

- Triệu chứng gây hại:

Ở tuổi 1 và 2 sâu khoang chỉ gặm chất xanh, độ cao.

chừa lại màng lá và gân lá. Từ tuổi 3 trở đi sâu Trứng hình bán cầu, mặt trứng có nhiều phân tán ăn khuyết lá. Sâu phá mạnh vào ban đường khía dọc ngang, lúc mới đẻ có màu trắng đêm, ngày ẩn nấp dưới mặt đất, trong các lá khô vàng sau chuyển sang màu vàng tro, sắp nở có và cỏ dại.

màu vàng tối. Trứng được đẻ trên mặt lá thành ổ

Sâu hại nhiều loại ký chủ nên gọi là sâu ăn bầu dục dẹt và được phủ lớp lông nâu vàng.

tạp. Vòng đời sâu khoảng 1 tháng.

109

110

https://thuviensach.vn

+ Bảo vệ thiên địch của sâu đục quả trên các Sâu non hình ống tròn, màu xám tro, vạch ruộng trồng cây họ đậu.

lưng màu vàng ở đốt bụng thứ nhất có khoang đen, to nên được gọi là sâu khoang. Sâu non

1.3. Sâu khoang (prodenia liture, F)

thích hợp phát triển ở nhiệt độ và ẩm độ cao.

- Phân bố:

Chúng có thể phát sinh gây hại quanh năm Sâu khoang là loài sâu đa thực hại rất nhiều nhưng nhiều nhất là vào tháng 4 và tháng 10.

cây trồng và nhiều loại rau như cà chua, ớt, dưa Sâu đẫy sức dài 38-44mm, chui xuống dưới 10-15 cm đất hóa nhộng.

chuột, đậu đỗ các loại. Sâu khoang phân bố rất Nhộng dài khoảng 18-20mm, hình ống màu rộng ở các nước trên thế giới.

nâu đỏ, bóng láng. Mép trước đốt bụng thứ 5-7 có

- Đặc điểm phát sinh phát triển:

nhiều chấm lõm, cuối cùng có một đôi gai ngắn.

Sâu khoang thuộc bộ cánh phấn, họ ngài đêm.

Bướm màu nâu nhạt, cánh trước có các vân Bướm có thân hình dài 16-21 mm, cánh trước xòe vằn vện sáng màu, khi đậu cánh xếp như mái rộng 37-42 mm, màu nâu vàng, trên cánh có nhà. Bướm thích bả chua ngọt.

nhiều đường vân đẹp, hình bầu dục giữa xẩm, Sâu non tuổi nhỏ sống tập trung ăn phần biểu xung quanh màu vàng, cánh sau màu trắng xám bì lá.

loang, phản quang màu tím. Bướm hoạt động về

Sâu lớn sống phân tán và sức ăn mạnh. Ban đêm, đẻ trứng ở lá. Một bướm có thể đẻ một nghìn ngày sâu non thường ẩn dưới gốc cây hoặc khe kẽ

đến trên một nghìn trứng. Bướm sâu khoang có xu đất nên dễ lầm với sâu đất. Sâu non có 6 tuổi, hướng thích ánh sáng đèn và các chất có mùi chua màu sắc có nhiều thay đổi.

ngọt, ở nhiệt độ thấp bướm sống lâu hơn ở nhiệt

- Triệu chứng gây hại:

Ở tuổi 1 và 2 sâu khoang chỉ gặm chất xanh, độ cao.

chừa lại màng lá và gân lá. Từ tuổi 3 trở đi sâu Trứng hình bán cầu, mặt trứng có nhiều phân tán ăn khuyết lá. Sâu phá mạnh vào ban đường khía dọc ngang, lúc mới đẻ có màu trắng đêm, ngày ẩn nấp dưới mặt đất, trong các lá khô vàng sau chuyển sang màu vàng tro, sắp nở có và cỏ dại.

màu vàng tối. Trứng được đẻ trên mặt lá thành ổ

Sâu hại nhiều loại ký chủ nên gọi là sâu ăn bầu dục dẹt và được phủ lớp lông nâu vàng.

tạp. Vòng đời sâu khoảng 1 tháng.

109

110

https://thuviensach.vn

Sâu phát sinh quanh năm, nhiều trong mùa 2. Quản lý và phòng trừ bệnh hại cây đậu đỗ

khô. Sức ăn của sâu rất mạnh nên gây thiệt hại

2.1. Bệnh thán thư hại đậu đỗ (Colletotrichum

lớn: sâu có thể ăn trụi lá, cắn gẫy cây hoặc có thể

lindemuthianum Sacc. et Magn.)

chui trong trái làm hư hại nặng (với cây cà chua,

- Phân bố:

ớt, dưa...).

Bệnh thán thư hại đậu đỗ được phát hiện đầu Không chỉ có vậy, vết đục của sâu làm nước tiên ở châu Âu. Hiện nay, bệnh rất phổ biến ở các mưa và nấm bệnh phát triển, thiệt hại gây ra còn vùng trồng đậu đỗ trên thế giới. Bệnh gây hại lớn hơn nhiều.

mạnh ở những vùng có khí hậu nóng ẩm. Ở nước

- Biện pháp phòng trừ:

ta, bệnh gây hại trên các vùng trồng đậu đỗ và

+ Vệ sinh đồng ruộng, làm đất kỹ tơi ải trước phá hại hầu hết các loại đậu đỗ như đậu côve, đậu khi trồng rau, cần làm sạch cỏ, vun xới thường vàng, đậu trạch, đậu bở, đậu đũa.

xuyên. Sau khi thu hoạch phải thu gom các tàn dư

- Triệu chứng bệnh:

cây trồng đem đốt hoặc lấp đất.

Bệnh có thể phá hại từ giai đoạn nảy mầm cho

+ Dùng bẫy đèn bả chua ngọt để thu bắt bướm đến khi thu hoạch. Trên lá mầm, vết bệnh có hình khi chúng ra rộ.

tròn, màu nâu đen, hơi ướt và lõm. Vết bệnh trên

+ Thường xuyên theo dõi kiểm tra đồng thân có hình thoi dài, hơi lõm có màu nâu đỏ.

ruộng, phát hiện kịp thời thu bắt sâu non hoặc Bệnh nặng cây con có thể chết rạp. Trên lá thật, ngắt ổ trứng.

vết bệnh thường gây hại ở phần gân lá và phiến lá

+ Bảo tồn các loài thiên địch như bọ xít ăn sát gân, vết bệnh có hình tròn hoặc không định sâu, ong ký sinh trứng, hổ trùng...

hình có màu nâu, xung quanh viền nâu đỏ. Trên

+ Tránh dùng thuốc có phổ tác động rộng; vết bệnh có các chấm đen nhỏ li ti, đó là các đĩa không sử dụng các loại thuốc có độ độc cao và chỉ

cành của nấm gây bệnh. Vết bệnh có thể liên kết dùng khi thật cần thiết.

với nhau làm lá bị cháy, khô và dễ rụng. Vết bệnh

+ Nhiều loại thuốc có thể phòng trừ song ưu trên cuống lá và thân cành thường kéo dài, có tiên sử dụng các loại thuốc vi sinh, thuốc kìm hãm màu nâu sẫm, hơi lõm, bệnh có thể gây hại hoa sinh trưởng và thuốc mới gốc sinh học và đảm bảo làm hoa dễ bị rụng. Trên quả, vết bệnh có hình thời gian cách ly để rau an toàn.

bầu dục hoặc hình tròn, có màu nâu vàng, hơi lõm, 111

112

https://thuviensach.vn

Sâu phát sinh quanh năm, nhiều trong mùa 2. Quản lý và phòng trừ bệnh hại cây đậu đỗ

khô. Sức ăn của sâu rất mạnh nên gây thiệt hại

2.1. Bệnh thán thư hại đậu đỗ (Colletotrichum

lớn: sâu có thể ăn trụi lá, cắn gẫy cây hoặc có thể

lindemuthianum Sacc. et Magn.)

chui trong trái làm hư hại nặng (với cây cà chua,

- Phân bố:

ớt, dưa...).

Bệnh thán thư hại đậu đỗ được phát hiện đầu Không chỉ có vậy, vết đục của sâu làm nước tiên ở châu Âu. Hiện nay, bệnh rất phổ biến ở các mưa và nấm bệnh phát triển, thiệt hại gây ra còn vùng trồng đậu đỗ trên thế giới. Bệnh gây hại lớn hơn nhiều.

mạnh ở những vùng có khí hậu nóng ẩm. Ở nước

- Biện pháp phòng trừ:

ta, bệnh gây hại trên các vùng trồng đậu đỗ và

+ Vệ sinh đồng ruộng, làm đất kỹ tơi ải trước phá hại hầu hết các loại đậu đỗ như đậu côve, đậu khi trồng rau, cần làm sạch cỏ, vun xới thường vàng, đậu trạch, đậu bở, đậu đũa.

xuyên. Sau khi thu hoạch phải thu gom các tàn dư

- Triệu chứng bệnh:

cây trồng đem đốt hoặc lấp đất.

Bệnh có thể phá hại từ giai đoạn nảy mầm cho

+ Dùng bẫy đèn bả chua ngọt để thu bắt bướm đến khi thu hoạch. Trên lá mầm, vết bệnh có hình khi chúng ra rộ.

tròn, màu nâu đen, hơi ướt và lõm. Vết bệnh trên

+ Thường xuyên theo dõi kiểm tra đồng thân có hình thoi dài, hơi lõm có màu nâu đỏ.

ruộng, phát hiện kịp thời thu bắt sâu non hoặc Bệnh nặng cây con có thể chết rạp. Trên lá thật, ngắt ổ trứng.

vết bệnh thường gây hại ở phần gân lá và phiến lá

+ Bảo tồn các loài thiên địch như bọ xít ăn sát gân, vết bệnh có hình tròn hoặc không định sâu, ong ký sinh trứng, hổ trùng...

hình có màu nâu, xung quanh viền nâu đỏ. Trên

+ Tránh dùng thuốc có phổ tác động rộng; vết bệnh có các chấm đen nhỏ li ti, đó là các đĩa không sử dụng các loại thuốc có độ độc cao và chỉ

cành của nấm gây bệnh. Vết bệnh có thể liên kết dùng khi thật cần thiết.

với nhau làm lá bị cháy, khô và dễ rụng. Vết bệnh

+ Nhiều loại thuốc có thể phòng trừ song ưu trên cuống lá và thân cành thường kéo dài, có tiên sử dụng các loại thuốc vi sinh, thuốc kìm hãm màu nâu sẫm, hơi lõm, bệnh có thể gây hại hoa sinh trưởng và thuốc mới gốc sinh học và đảm bảo làm hoa dễ bị rụng. Trên quả, vết bệnh có hình thời gian cách ly để rau an toàn.

bầu dục hoặc hình tròn, có màu nâu vàng, hơi lõm, 111

112

https://thuviensach.vn

xung quanh có viền nâu đỏ. Trên vết bệnh hình nấm nảy mầm trong phạm vi nhiệt độ 4-340C, thành nhiều đĩa cành xếp theo vòng tròn đồng thích hợp nhất ở nhiệt độ 22-230C. Trong điều tâm hoặc xếp lộn xộn. Nấm gây bệnh có thể gây kiện nhiệt độ và ẩm độ thuận lợi, thời kỳ tiềm dục hại cả hạt, trên hạt vết bệnh là các chấm nhỏ màu của bệnh là 4-7 ngày. Ở nước ta, bệnh thường nâu hoặc màu đen.

phát sinh mạnh trên những chân ruộng trũng,

- Nguyên nhân gây bệnh:

thoát nước kém.

Nấm gây bệnh là Colletotrichum lindemuthianum

- Biện pháp phòng trừ:

Sacc. et Magn., thuộc họ Melanconiaceae, lớp Nấm Sử dụng giống chống bệnh, giống sạch bệnh.

Bất toàn. Giai đoạn hữu tính là Gloeosporium Lấy giống từ những ruộng không bị nhiễm bệnh lindemuthianum thuộc lớp Nấm Túi. Sợi nấm đa và từ các cây khoẻ, sạch bệnh. Xử lý hạt giống bào, phân nhánh, có màu nâu nhạt. Đĩa cành của bằng thuốc hoá học. Dọn sạch tàn dư cây bệnh, nấm gây bệnh có lông gai màu đen, đa bào, có từ 1-đem đốt hoặc chôn sâu, cày sâu để vùi lấp tàn dư

4 ngăn ngang, kích thước 40-110 x 4-6 µm. Cành cây bệnh, bón phân cân đối. Thực hiện luân canh bào tử phân sinh không màu, ngắn, đơn bào. Bào tử

2-3 năm với cây trồng nước ở những chân ruộng phân sinh không màu đơn bào, hình bầu dục, bị nhiễm bệnh nặng. Vun luống cao thoát nước thẳng hoặc hơi cong, kích thước 10,5-23 x 3,5-6,5

tốt, bảo đảm mật độ trồng thích hợp. Khi bệnh µm. Nấm tồn tại chủ yếu ở dạng sợi nấm trên hạt chớm xuất hiện cần phun thuốc hoá học: Zineb giống và trên tàn dư cây bệnh. Sợi nấm có thể tồn 80WP 0,4%; Daconil 50WP và 75WP nồng độ

tại trong nội nhũ và trong phôi hạt thời gian 0,125-0,250%.

khoảng 2 năm. Trên tàn dư cây bệnh nằm trong

2.2. Bệnh gỉ sắt đậu đỗ (Uromyces

đất sợi nấm có thể tồn tại trên 1 năm. Bào tử

appendiculatus (Pers.) Unger; U. phaseoli

phân sinh của nấm gây bệnh lan truyền qua gió,

(Pers.) G.Wint)

mưa, nước tưới, xâm nhập vào cây trực tiếp hoặc qua vết thương cơ giới. Bào tử phân sinh nảy mầm

- Phân bố:

trong giọt nước có thể hình thành 2-4 ống mầm.

Bệnh phổ biến trên các vùng trồng đậu đỗ

- Đặc điểm phát sinh phát triển bệnh: trên thế giới và gây hại mạnh trên các vùng nhiệt Bệnh phá hại mạnh trong điều kiện ẩm độ

đới và cận nhiệt, ở nước ta bệnh gây hại phổ biến không khí cao trên 80%, nhiệt độ 16-200C. Bào tử

trên một số cây trồng thuộc họ đậu. Thiệt hại do 113

114

https://thuviensach.vn

xung quanh có viền nâu đỏ. Trên vết bệnh hình nấm nảy mầm trong phạm vi nhiệt độ 4-340C, thành nhiều đĩa cành xếp theo vòng tròn đồng thích hợp nhất ở nhiệt độ 22-230C. Trong điều tâm hoặc xếp lộn xộn. Nấm gây bệnh có thể gây kiện nhiệt độ và ẩm độ thuận lợi, thời kỳ tiềm dục hại cả hạt, trên hạt vết bệnh là các chấm nhỏ màu của bệnh là 4-7 ngày. Ở nước ta, bệnh thường nâu hoặc màu đen.

phát sinh mạnh trên những chân ruộng trũng,

- Nguyên nhân gây bệnh:

thoát nước kém.

Nấm gây bệnh là Colletotrichum lindemuthianum

- Biện pháp phòng trừ:

Sacc. et Magn., thuộc họ Melanconiaceae, lớp Nấm Sử dụng giống chống bệnh, giống sạch bệnh.

Bất toàn. Giai đoạn hữu tính là Gloeosporium Lấy giống từ những ruộng không bị nhiễm bệnh lindemuthianum thuộc lớp Nấm Túi. Sợi nấm đa và từ các cây khoẻ, sạch bệnh. Xử lý hạt giống bào, phân nhánh, có màu nâu nhạt. Đĩa cành của bằng thuốc hoá học. Dọn sạch tàn dư cây bệnh, nấm gây bệnh có lông gai màu đen, đa bào, có từ 1-đem đốt hoặc chôn sâu, cày sâu để vùi lấp tàn dư

4 ngăn ngang, kích thước 40-110 x 4-6 µm. Cành cây bệnh, bón phân cân đối. Thực hiện luân canh bào tử phân sinh không màu, ngắn, đơn bào. Bào tử

2-3 năm với cây trồng nước ở những chân ruộng phân sinh không màu đơn bào, hình bầu dục, bị nhiễm bệnh nặng. Vun luống cao thoát nước thẳng hoặc hơi cong, kích thước 10,5-23 x 3,5-6,5

tốt, bảo đảm mật độ trồng thích hợp. Khi bệnh µm. Nấm tồn tại chủ yếu ở dạng sợi nấm trên hạt chớm xuất hiện cần phun thuốc hoá học: Zineb giống và trên tàn dư cây bệnh. Sợi nấm có thể tồn 80WP 0,4%; Daconil 50WP và 75WP nồng độ

tại trong nội nhũ và trong phôi hạt thời gian 0,125-0,250%.

khoảng 2 năm. Trên tàn dư cây bệnh nằm trong

2.2. Bệnh gỉ sắt đậu đỗ (Uromyces

đất sợi nấm có thể tồn tại trên 1 năm. Bào tử

appendiculatus (Pers.) Unger; U. phaseoli

phân sinh của nấm gây bệnh lan truyền qua gió,

(Pers.) G.Wint)

mưa, nước tưới, xâm nhập vào cây trực tiếp hoặc qua vết thương cơ giới. Bào tử phân sinh nảy mầm

- Phân bố:

trong giọt nước có thể hình thành 2-4 ống mầm.

Bệnh phổ biến trên các vùng trồng đậu đỗ

- Đặc điểm phát sinh phát triển bệnh: trên thế giới và gây hại mạnh trên các vùng nhiệt Bệnh phá hại mạnh trong điều kiện ẩm độ

đới và cận nhiệt, ở nước ta bệnh gây hại phổ biến không khí cao trên 80%, nhiệt độ 16-200C. Bào tử

trên một số cây trồng thuộc họ đậu. Thiệt hại do 113

114

https://thuviensach.vn

bệnh gây ra khoảng 8-30% ở các giống mẫn cảm, có sự lai chéo giữa các bào tử khác giới tính và có thể lên tới 100% nếu cây bị nhiễm bệnh vào giai hình thành ổ bào tử xuân (Aecia) có màu trắng.

đoạn sớm.

Bào tử xuân (Aeciospore) có hình elip có kích

- Triệu chứng:

thước 18-33 x 16-24 µm. Từ bào tử xuân của nấm Bệnh hại lá là chủ yếu nhưng vết bệnh có thể

gây bệnh tấn công vào cây đậu và hình thành ổ

xuất hiện ở thân, quả và các bộ phận khác của bào tử hạ (Uredinia) màu nâu đỏ bên trong có cây. Vết bệnh ban đầu là các chấm nhỏ màu vàng chứa các bào tử hạ (Urediniospore) hình oval có trong, sau đó vết bệnh phát triển tạo thành các ổ

màu nâu vàng, có gai nhỏ. Bào tử hạ phát tán lây nổi màu vàng nâu sau chuyển sang nâu đỏ, xung lan trên đồng ruộng, giai đoạn bào tử hạ có thể lặp quanh có quầng vàng. Đó là các ổ bào tử hạ của lại nhiều lần phụ thuộc vào điều kiện ngoại cảnh.

nấm gây bệnh. Kích thước ổ nấm có đường kính Khi gặp điều kiện không thuận lợi hoặc vào cuối khoảng 1-2mm phụ thuộc vào điều kiện ngoại giai đoạn sinh trưởng của cây, trên vết bệnh có cảnh và độ mẫn cảm của giống. Các ổ bào tử hạ

thể hình thành ổ bào tử đông (Telia) màu đen.

thường xuất hiện nhiều ở mặt dưới lá, khi bệnh Bào tử đông (Telliospore) đơn bào hình oval hoặc nặng vẫn có thể quan sát thấy ổ bào tử ở mặt trên hình cầu có núm, vỏ dày, kích thước 24-35 x 20-29

lá, thân và trên quả.

µm. Bào tử đông đóng vai trò là nguồn bệnh bảo

- Nguyên nhân gây bệnh:

tồn cho vụ sau. Nấm gây bệnh là loại nấm rất đa Bệnh do nấm Uromyces appendiculatus (Pers.) dạng về mặt sinh học. Trên thế giới, người ta đã Unger gây ra, nấm bệnh thuộc bộ Nấm Gỉ sắt xác định được 250 chủng nấm với độc tính khác Uredinales, lớp Nấm đảm (Basidiomycetes). Nấm nhau. Ở Mỹ, người ta dùng 19 giống đậu chỉ thị để

gây bệnh là ký sinh chuyên tính gây hại trên một phân biệt 20 chủng U. appendiculatus gây bệnh.

số cây trồng thuộc họ đậu như các loại đậu rau Nhiệt độ thích hợp để bào tử hạ của nấm nảy Phaseolus spp., và đậu lấy hạt như Vigna spp. Ở

mầm là 18-220C, thời kì tiềm dục khoảng 7 ngày ở

vùng ôn đới, nấm có chu kỳ phát triển hoàn toàn nhiệt độ 240C và 9 ngày ở nhiệt độ 160C. Nhiệt độ

gồm 5 giai đoạn bào tử, bào tử nảy mầm tấn công dưới 150C và trên 320C bệnh ngừng phát triển.

vào cây dại thuộc họ đậu trên đồng ruộng. Từ đó,

- Đặc điểm phát sinh phát triển bệnh: hình thành ổ bào tử giống (Spermagonia) màu Bệnh phát triển mạnh trong điều kiện nhiệt trắng tập trung thành cụm nhỏ trên lá bệnh từ đó độ ôn hoà, ẩm độ cao. Bào tử hạ lan truyền qua 115

116

https://thuviensach.vn

bệnh gây ra khoảng 8-30% ở các giống mẫn cảm, có sự lai chéo giữa các bào tử khác giới tính và có thể lên tới 100% nếu cây bị nhiễm bệnh vào giai hình thành ổ bào tử xuân (Aecia) có màu trắng.

đoạn sớm.

Bào tử xuân (Aeciospore) có hình elip có kích

- Triệu chứng:

thước 18-33 x 16-24 µm. Từ bào tử xuân của nấm Bệnh hại lá là chủ yếu nhưng vết bệnh có thể

gây bệnh tấn công vào cây đậu và hình thành ổ

xuất hiện ở thân, quả và các bộ phận khác của bào tử hạ (Uredinia) màu nâu đỏ bên trong có cây. Vết bệnh ban đầu là các chấm nhỏ màu vàng chứa các bào tử hạ (Urediniospore) hình oval có trong, sau đó vết bệnh phát triển tạo thành các ổ

màu nâu vàng, có gai nhỏ. Bào tử hạ phát tán lây nổi màu vàng nâu sau chuyển sang nâu đỏ, xung lan trên đồng ruộng, giai đoạn bào tử hạ có thể lặp quanh có quầng vàng. Đó là các ổ bào tử hạ của lại nhiều lần phụ thuộc vào điều kiện ngoại cảnh.

nấm gây bệnh. Kích thước ổ nấm có đường kính Khi gặp điều kiện không thuận lợi hoặc vào cuối khoảng 1-2mm phụ thuộc vào điều kiện ngoại giai đoạn sinh trưởng của cây, trên vết bệnh có cảnh và độ mẫn cảm của giống. Các ổ bào tử hạ

thể hình thành ổ bào tử đông (Telia) màu đen.

thường xuất hiện nhiều ở mặt dưới lá, khi bệnh Bào tử đông (Telliospore) đơn bào hình oval hoặc nặng vẫn có thể quan sát thấy ổ bào tử ở mặt trên hình cầu có núm, vỏ dày, kích thước 24-35 x 20-29

lá, thân và trên quả.

µm. Bào tử đông đóng vai trò là nguồn bệnh bảo

- Nguyên nhân gây bệnh:

tồn cho vụ sau. Nấm gây bệnh là loại nấm rất đa Bệnh do nấm Uromyces appendiculatus (Pers.) dạng về mặt sinh học. Trên thế giới, người ta đã Unger gây ra, nấm bệnh thuộc bộ Nấm Gỉ sắt xác định được 250 chủng nấm với độc tính khác Uredinales, lớp Nấm đảm (Basidiomycetes). Nấm nhau. Ở Mỹ, người ta dùng 19 giống đậu chỉ thị để

gây bệnh là ký sinh chuyên tính gây hại trên một phân biệt 20 chủng U. appendiculatus gây bệnh.

số cây trồng thuộc họ đậu như các loại đậu rau Nhiệt độ thích hợp để bào tử hạ của nấm nảy Phaseolus spp., và đậu lấy hạt như Vigna spp. Ở

mầm là 18-220C, thời kì tiềm dục khoảng 7 ngày ở

vùng ôn đới, nấm có chu kỳ phát triển hoàn toàn nhiệt độ 240C và 9 ngày ở nhiệt độ 160C. Nhiệt độ

gồm 5 giai đoạn bào tử, bào tử nảy mầm tấn công dưới 150C và trên 320C bệnh ngừng phát triển.

vào cây dại thuộc họ đậu trên đồng ruộng. Từ đó,

- Đặc điểm phát sinh phát triển bệnh: hình thành ổ bào tử giống (Spermagonia) màu Bệnh phát triển mạnh trong điều kiện nhiệt trắng tập trung thành cụm nhỏ trên lá bệnh từ đó độ ôn hoà, ẩm độ cao. Bào tử hạ lan truyền qua 115

116

https://thuviensach.vn

không khí, nhờ gió phát tán đi rất xa. Ngoài ra

+ Chọn giống chống bệnh, sử dụng nguồn nước mưa, nước tưới, dụng cụ canh tác, côn trùng giống sạch bệnh.

gây hại trên đồng ruộng, người và gia súc cũng có

+ Khi bệnh phát sinh có thể phun thuốc hoá học thể là con đường lan truyền bệnh. Nguồn bệnh tồn sau: Baycor 25WP (0,15-0,25kg a.i/ha); Bayleton tại ở dạng bào tử đông (ở vùng ôn đới), bào tử hạ

25EC 400-500 g/ha; Bayphidan 250EC 0,1%; Score và sợi nấm tiềm sinh ở vùng nhiệt đới. Bệnh gây 250 Oxycarboxin; Mancozeb; Bitertanol có thể hạn hại mạnh trên các loại đậu rau như đậu côve, đậu chế được bệnh. Phòng trừ sinh học: sử dụng vi khuẩn đũa, đậu trạch, đậu bở. Ngoài ra, bệnh còn gây hại đối kháng Bacillus subtilis isolate B206 và trên một số loại đậu lấy hạt như đậu xanh, đậu Athrobacter sp. B138 có thể giảm được bệnh đen, đậu đỏ... Các thí nghiệm về ảnh hưởng của

2.3. Bệnh khảm thường cây đậu (Bean

mức bón đạm và mật độ trồng đến sự phát triển

common mosaic virus - BCMV) Potyviridae

của bệnh (Panse và cộng sự, 1997) cho thấy bón đạm nhiều, không cân đối thì bệnh phát triển

- Đối tượng gây hại:

mạnh. Mật độ trồng hợp lý 71.000 cây/ha là thích Virus còn có tên gọi khác là: Bean common hợp nhất. Trồng xen đậu với ngô có thể hạn chế

mosaic potyvirus, Bean mosaic virus, Bean virus 1, được bệnh. Hầu hết các giống đậu mang gen chống Bean western mosaic virus, Phaseolus virus 1, chịu một vài chủng nấm gây bệnh, nhưng rất ít Mungbean mosaic virus, Common bean mosaic giống đậu có thể chống chịu được nhiều chủng virus Martyn, 1968.

nấm gây bệnh. Giống chống chịu TioCanela-75,

- Phân bố: BCMV gây hại ở khắp các vùng Newport (Mỹ) có thể chống được 53 chủng nấm trồng đậu trên thế giới, đặc biệt là các vùng trồng gây bệnh.

đậu thuộc các nước có khí hậu ôn đới, cận nhiệt

- Biện pháp phòng trừ:

đới và nhiệt đới.

+ Dọn sạch tàn dư cây bệnh ngay sau khi thu

- Triệu chứng bệnh:

hoạch, luân canh với cây trồng khác họ, ở những Triệu chứng bệnh thể hiện chủ yếu trên lá cây ruộng bị bệnh nặng cần luân canh với lúa nước.

bệnh. Triệu chứng bệnh có thể xuất hiện ngay sau Làm sạch cỏ dại, bón phân hợp lý, lên luống cao, khi cây đậu mới nảy mầm. Lá sò bị nhiễm bệnh thoát nước tốt để tránh úng ngập và hạn chế bệnh thể hiện triệu chứng lá bị co lại, hai mép lá lây lan.

thường cụp xuống và uốn cong. Trên lá thật có 117

118

https://thuviensach.vn

không khí, nhờ gió phát tán đi rất xa. Ngoài ra

+ Chọn giống chống bệnh, sử dụng nguồn nước mưa, nước tưới, dụng cụ canh tác, côn trùng giống sạch bệnh.

gây hại trên đồng ruộng, người và gia súc cũng có

+ Khi bệnh phát sinh có thể phun thuốc hoá học thể là con đường lan truyền bệnh. Nguồn bệnh tồn sau: Baycor 25WP (0,15-0,25kg a.i/ha); Bayleton tại ở dạng bào tử đông (ở vùng ôn đới), bào tử hạ

25EC 400-500 g/ha; Bayphidan 250EC 0,1%; Score và sợi nấm tiềm sinh ở vùng nhiệt đới. Bệnh gây 250 Oxycarboxin; Mancozeb; Bitertanol có thể hạn hại mạnh trên các loại đậu rau như đậu côve, đậu chế được bệnh. Phòng trừ sinh học: sử dụng vi khuẩn đũa, đậu trạch, đậu bở. Ngoài ra, bệnh còn gây hại đối kháng Bacillus subtilis isolate B206 và trên một số loại đậu lấy hạt như đậu xanh, đậu Athrobacter sp. B138 có thể giảm được bệnh đen, đậu đỏ... Các thí nghiệm về ảnh hưởng của

2.3. Bệnh khảm thường cây đậu (Bean

mức bón đạm và mật độ trồng đến sự phát triển

common mosaic virus - BCMV) Potyviridae

của bệnh (Panse và cộng sự, 1997) cho thấy bón đạm nhiều, không cân đối thì bệnh phát triển

- Đối tượng gây hại:

mạnh. Mật độ trồng hợp lý 71.000 cây/ha là thích Virus còn có tên gọi khác là: Bean common hợp nhất. Trồng xen đậu với ngô có thể hạn chế

mosaic potyvirus, Bean mosaic virus, Bean virus 1, được bệnh. Hầu hết các giống đậu mang gen chống Bean western mosaic virus, Phaseolus virus 1, chịu một vài chủng nấm gây bệnh, nhưng rất ít Mungbean mosaic virus, Common bean mosaic giống đậu có thể chống chịu được nhiều chủng virus Martyn, 1968.

nấm gây bệnh. Giống chống chịu TioCanela-75,

- Phân bố: BCMV gây hại ở khắp các vùng Newport (Mỹ) có thể chống được 53 chủng nấm trồng đậu trên thế giới, đặc biệt là các vùng trồng gây bệnh.

đậu thuộc các nước có khí hậu ôn đới, cận nhiệt

- Biện pháp phòng trừ:

đới và nhiệt đới.

+ Dọn sạch tàn dư cây bệnh ngay sau khi thu

- Triệu chứng bệnh:

hoạch, luân canh với cây trồng khác họ, ở những Triệu chứng bệnh thể hiện chủ yếu trên lá cây ruộng bị bệnh nặng cần luân canh với lúa nước.

bệnh. Triệu chứng bệnh có thể xuất hiện ngay sau Làm sạch cỏ dại, bón phân hợp lý, lên luống cao, khi cây đậu mới nảy mầm. Lá sò bị nhiễm bệnh thoát nước tốt để tránh úng ngập và hạn chế bệnh thể hiện triệu chứng lá bị co lại, hai mép lá lây lan.

thường cụp xuống và uốn cong. Trên lá thật có 117

118

https://thuviensach.vn

nhiều dạng triệu chứng như khảm xanh nhạt và

- Đặc điểm phát sinh, phát triển bệnh: xanh đậm, cuộn lá, lá bị dị dạng hoặc có những Bệnh phát triển mạnh trên các cây đậu rau chấm màu vàng. Lá cây bệnh thường bị biến dạng.

trồng vào vụ đông xuân, vào thời kỳ các loài rệp Sinh trưởng của cây giảm, một số trường hợp làm muội phát triển mạnh trên đồng ruộng.

chết hoại mạch dẫn và cây bị chết nếu nhiễm từ

- Biện pháp phòng trừ: Do virus ký sinh nội giai đoạn còn non.

bào và nhiễm hệ thống, nên việc phòng trừ trực

- Nguyên nhân gây bệnh:

tiếp bằng các biện pháp hoá học, cơ giới... là khó Bệnh khảm thường cây đậu là do Bean thực hiện. Vì vậy, để phòng trừ bệnh virus BCMV

common mosaic virus (BCMV) Potyviridae gây ra.

cần chú ý các vấn đề sau:

- Hình thái và đặc tính chống chịu:

+ Kiểm tra sức khoẻ hạt giống trước khi gieo.

Virus gây bệnh có dạng sợi mềm, kích thước Đây là biện pháp phòng trừ bệnh có hiệu quả nhất 750x15 nm, nhiệt độ mất hoạt tính (Q10) từ 50-trong công tác bảo vệ thực vật, bằng cách loại bỏ

650C, ngưỡng pha loãng từ 10-3-10-4, thời gian hạt bệnh trước khi gieo trồng, không thu hạt tồn tại trong giọt dịch ở nhiệt độ phòng 1-4 ngày.

giống trên cây bệnh, chọn hạt giống khoẻ trước

- Khả năng lan truyền:

khi gieo trồng và trong quá trình trồng cần loại bỏ

Virus gây bệnh có thể truyền qua 11 loại rệp cây bệnh.

(Zanmeyer và Kearns, 1936) theo kiểu không bền

+ Xử lý hạt giống trước khi gieo: Dùng phương vững (non persistant). Ngoài ra, virus gây bệnh pháp xử lý nhiệt, dùng nhiệt độ 34-350C từ vài còn truyền qua tiếp xúc cơ học, qua hạt giống và phút đến vài giờ.

qua hạt phấn. Tỷ lệ truyền qua hạt giống có thể

lên tới trên 20%.

+ Phòng trừ côn trùng môi giới: Do virus

- Phạm vi ký chủ:

truyền lan trên đồng ruộng qua các côn trùng môi Phổ ký chủ của BCMV tương đối hẹp, chủ

giới nên việc khống chế mật độ các côn trùng môi yếu gây hại trên đậu đỗ, ngoài ra còn gây hại giới ở mức phù hợp bằng các biện pháp hoá học, trên một số loài cỏ dại. Trong tự nhiên BCMV

sinh học, canh tác... là hết sức quan trọng.

chủ yếu được tìm thấy trên loài Phaseolus, đặc

+ Chọn tạo giống chống chịu: Theo Tserncova biệt là Phaseolus vulgaris (Zanmeyer, 1951 và thì tính kháng virus của các giống rất khác nhau, Drijfhout, 1978).

có những trường hợp trong cây có virus tồn tại 119

120

https://thuviensach.vn

nhiều dạng triệu chứng như khảm xanh nhạt và

- Đặc điểm phát sinh, phát triển bệnh: xanh đậm, cuộn lá, lá bị dị dạng hoặc có những Bệnh phát triển mạnh trên các cây đậu rau chấm màu vàng. Lá cây bệnh thường bị biến dạng.

trồng vào vụ đông xuân, vào thời kỳ các loài rệp Sinh trưởng của cây giảm, một số trường hợp làm muội phát triển mạnh trên đồng ruộng.

chết hoại mạch dẫn và cây bị chết nếu nhiễm từ

- Biện pháp phòng trừ: Do virus ký sinh nội giai đoạn còn non.

bào và nhiễm hệ thống, nên việc phòng trừ trực

- Nguyên nhân gây bệnh:

tiếp bằng các biện pháp hoá học, cơ giới... là khó Bệnh khảm thường cây đậu là do Bean thực hiện. Vì vậy, để phòng trừ bệnh virus BCMV

common mosaic virus (BCMV) Potyviridae gây ra.

cần chú ý các vấn đề sau:

- Hình thái và đặc tính chống chịu:

+ Kiểm tra sức khoẻ hạt giống trước khi gieo.

Virus gây bệnh có dạng sợi mềm, kích thước Đây là biện pháp phòng trừ bệnh có hiệu quả nhất 750x15 nm, nhiệt độ mất hoạt tính (Q10) từ 50-trong công tác bảo vệ thực vật, bằng cách loại bỏ

650C, ngưỡng pha loãng từ 10-3-10-4, thời gian hạt bệnh trước khi gieo trồng, không thu hạt tồn tại trong giọt dịch ở nhiệt độ phòng 1-4 ngày.

giống trên cây bệnh, chọn hạt giống khoẻ trước

- Khả năng lan truyền:

khi gieo trồng và trong quá trình trồng cần loại bỏ

Virus gây bệnh có thể truyền qua 11 loại rệp cây bệnh.

(Zanmeyer và Kearns, 1936) theo kiểu không bền

+ Xử lý hạt giống trước khi gieo: Dùng phương vững (non persistant). Ngoài ra, virus gây bệnh pháp xử lý nhiệt, dùng nhiệt độ 34-350C từ vài còn truyền qua tiếp xúc cơ học, qua hạt giống và phút đến vài giờ.

qua hạt phấn. Tỷ lệ truyền qua hạt giống có thể

lên tới trên 20%.

+ Phòng trừ côn trùng môi giới: Do virus

- Phạm vi ký chủ:

truyền lan trên đồng ruộng qua các côn trùng môi Phổ ký chủ của BCMV tương đối hẹp, chủ

giới nên việc khống chế mật độ các côn trùng môi yếu gây hại trên đậu đỗ, ngoài ra còn gây hại giới ở mức phù hợp bằng các biện pháp hoá học, trên một số loài cỏ dại. Trong tự nhiên BCMV

sinh học, canh tác... là hết sức quan trọng.

chủ yếu được tìm thấy trên loài Phaseolus, đặc

+ Chọn tạo giống chống chịu: Theo Tserncova biệt là Phaseolus vulgaris (Zanmeyer, 1951 và thì tính kháng virus của các giống rất khác nhau, Drijfhout, 1978).

có những trường hợp trong cây có virus tồn tại 119

120

https://thuviensach.vn

nhưng cây vẫn không biểu hiện bệnh, không gây hại lớn đến năng suất và phẩm chất cây trồng.

+ Biện pháp canh tác: Luân canh cây trồng khác họ và trồng xen có tác dụng cắt đứt nguồn bệnh, tăng tính đa dạng sinh học đồng ruộng, Ch¬ng IX

tăng mật độ các loài thiên địch, giảm lượng côn Qu¶n lý vµ phßng trõ s©u bÖnh

trùng môi giới, làm cản trở sự lây lan virus.

+ Sử dụng tính kháng chéo bằng các chủng h¹i c©y hä thËp tù (c¶i b¾p, su hµo, supl¬...) virus nhược độc.

1. Quản lý và phòng trừ sâu hại cây họ

thập tự

1.1. Sâu tơ (plutella xyslostella. L)

- Phân bố: Là loài sâu phân bố rất rộng, từ các nước ôn đới ở châu Âu, châu Mỹ, đến các nước nhiệt đới. Ở nước ta, sâu tơ hại ở tất cả các vùng trồng rau họ thập tự.

- Ký chủ: Sâu tơ là loài có phạm vi ký chủ hẹp, chỉ phá hại các loại rau và các loại cây dại thuộc họ thập tự. Trong số gần 40 loại rau họ thập tự

gieo trồng thì gây hại nặng trên cải bắp, su hào, suplơ, cải xanh, cải Đông Dư, cải ngọt...

- Triệu chứng và mức độ gây hại: Sâu non tuổi 1 ăn nhu mô dưới biểu bì lá, sang tuổi 2 gặm ăn mặt dưới lá, để lại lớp biểu bì mặt trên lá, tạo thành những đốm trong mờ. Cuối tuổi 2 trở đi, sâu gặm lá thành những lỗ thủng. Chúng gây hại nhưng thường để lại các gân lá. Những trà 121

122

https://thuviensach.vn

nhưng cây vẫn không biểu hiện bệnh, không gây hại lớn đến năng suất và phẩm chất cây trồng.

+ Biện pháp canh tác: Luân canh cây trồng khác họ và trồng xen có tác dụng cắt đứt nguồn bệnh, tăng tính đa dạng sinh học đồng ruộng, Ch¬ng IX

tăng mật độ các loài thiên địch, giảm lượng côn Qu¶n lý vµ phßng trõ s©u bÖnh

trùng môi giới, làm cản trở sự lây lan virus.

+ Sử dụng tính kháng chéo bằng các chủng h¹i c©y hä thËp tù (c¶i b¾p, su hµo, supl¬...) virus nhược độc.

1. Quản lý và phòng trừ sâu hại cây họ

thập tự

1.1. Sâu tơ (plutella xyslostella. L)

- Phân bố: Là loài sâu phân bố rất rộng, từ các nước ôn đới ở châu Âu, châu Mỹ, đến các nước nhiệt đới. Ở nước ta, sâu tơ hại ở tất cả các vùng trồng rau họ thập tự.

- Ký chủ: Sâu tơ là loài có phạm vi ký chủ hẹp, chỉ phá hại các loại rau và các loại cây dại thuộc họ thập tự. Trong số gần 40 loại rau họ thập tự

gieo trồng thì gây hại nặng trên cải bắp, su hào, suplơ, cải xanh, cải Đông Dư, cải ngọt...

- Triệu chứng và mức độ gây hại: Sâu non tuổi 1 ăn nhu mô dưới biểu bì lá, sang tuổi 2 gặm ăn mặt dưới lá, để lại lớp biểu bì mặt trên lá, tạo thành những đốm trong mờ. Cuối tuổi 2 trở đi, sâu gặm lá thành những lỗ thủng. Chúng gây hại nhưng thường để lại các gân lá. Những trà 121

122

https://thuviensach.vn

cải bắp, su hào trồng muộn thì vào cuối tháng 3

lá và những nơi kín đáo trong ruộng rau, khi bị

đầu tháng 4 thường bị sâu phá hại rất nghiêm khua động mới bay từng quãng ngắn. Chiều tối trọng (mật độ có thể lên 100-300 con trên 1 cây ngài bay ra giao phối và đẻ trứng. Ngài hoạt động bắp cải) làm cho bắp cải không cuốn, củ su hào nhiều nhất từ chập tối đến nửa đêm. Sau khi vũ

không lớn lên được. Cây con bị hại chậm lớn và có hoá, ngài có thể giao phối ngay, và sau 1-2 ngày thể bị chết.

thì đẻ trứng, thường đẻ phân tán từng quả hoặc

- Hình thái:

thành cụm từ 3-5 quả ở mặt dưới lá, ở hai bên gân Ngài trưởng thành thân dài 6-7mm, sải cánh lá hoặc chỗ lõm trên lá. Số trứng đẻ ở mặt trên lá rộng 12-15mm, màu xám đen. Cánh trước màu rất ít, thường chỉ từ 10-15%. Ngài có khả năng nâu xám, trên có nhiều chấm nhỏ màu nâu. Từ

qua đông ở nhiệt độ dưới 00C từ 2-3 tháng. Thời chân cánh đến góc sau cánh trước có một dải màu gian phát triển trung bình của trứng là 3 ngày, tỷ

trắng ở ngài đực và nâu vàng ở ngài cái; dải này lệ nở của trứng phụ thuộc nhiều vào nhiệt độ.

hình nhấp nhô nên có cảm giác như chia làm 3

Sâu non sâu tơ thường sống ở mặt dưới lá đoạn. Khi đậu, cánh xếp xiên hình mái nhà, cuối (khoảng gần 87%), thích ăn lá non và lá bánh tẻ.

cánh hơi cao lên, mép ngoài có lông dài.

Khi bị khua động, sâu non nhanh nhẹn lẩn trốn Trứng rất nhỏ, hình bầu dục, màu vàng nhạt, hoặc dong tơ dệt mạng trên các lá ngọn cây rau.

đường kính 0,44 x 0,26 mm.

Khi đẫy sức, sâu non nhả tơ dệt kén ngay trên lá Sâu non có 4 tuổi, tuổi 1 có màu tương tự như

để hoá nhộng bên trong. Sâu tơ là loài chịu được màu của lá cây ký chủ, sau đó chuyển dần sang sự dao động tương đối lớn của nhiệt độ. Sâu có thể

màu xanh lá cây nhạt, sâu đẫy sức dài 10-12 mm.

sinh trưởng, phát dục và sinh sản trong khoảng Mỗi đốt đều có lông nhỏ. Phía trước mép ngoài của nhiệt độ từ 10-400C. Tuy vậy, nhiệt độ thích hợp phần gốc chân bụng có một u lông hình tròn, trên nhất cho phát dục trứng và trưởng thành là 20-đó có 3 lông nhỏ. Trên mảnh cứng của lưng ngực 300C. Vì vậy, ở nhiệt độ 100C, thời gian phát dục trước có những chấm xếp thành hình chữ U.

của trứng là 14 ngày và tỷ lệ trứng chết 75%; ở

Nhộng màu vàng nhạt, dài 5-6mm, mắt rất 350C thời gian phát dục của trứng chỉ 2 ngày và tỷ

rõ. Kén rất mỏng, hình thoi.

lệ trứng chết 95%. Ở nhiệt độ 32,5-17,50C, thời

- Tập tính sinh sống và quy luật phát sinh gây hại: gian phát triển của sâu non là 7,8-19,5 ngày ở

Ban ngày, ngài sâu tơ thường ẩn náu ở dưới nhiệt độ 20-300C, vòng đời sâu tơ là 21-30 ngày. Ở

123

124

https://thuviensach.vn

cải bắp, su hào trồng muộn thì vào cuối tháng 3

lá và những nơi kín đáo trong ruộng rau, khi bị

đầu tháng 4 thường bị sâu phá hại rất nghiêm khua động mới bay từng quãng ngắn. Chiều tối trọng (mật độ có thể lên 100-300 con trên 1 cây ngài bay ra giao phối và đẻ trứng. Ngài hoạt động bắp cải) làm cho bắp cải không cuốn, củ su hào nhiều nhất từ chập tối đến nửa đêm. Sau khi vũ

không lớn lên được. Cây con bị hại chậm lớn và có hoá, ngài có thể giao phối ngay, và sau 1-2 ngày thể bị chết.

thì đẻ trứng, thường đẻ phân tán từng quả hoặc

- Hình thái:

thành cụm từ 3-5 quả ở mặt dưới lá, ở hai bên gân Ngài trưởng thành thân dài 6-7mm, sải cánh lá hoặc chỗ lõm trên lá. Số trứng đẻ ở mặt trên lá rộng 12-15mm, màu xám đen. Cánh trước màu rất ít, thường chỉ từ 10-15%. Ngài có khả năng nâu xám, trên có nhiều chấm nhỏ màu nâu. Từ

qua đông ở nhiệt độ dưới 00C từ 2-3 tháng. Thời chân cánh đến góc sau cánh trước có một dải màu gian phát triển trung bình của trứng là 3 ngày, tỷ

trắng ở ngài đực và nâu vàng ở ngài cái; dải này lệ nở của trứng phụ thuộc nhiều vào nhiệt độ.

hình nhấp nhô nên có cảm giác như chia làm 3

Sâu non sâu tơ thường sống ở mặt dưới lá đoạn. Khi đậu, cánh xếp xiên hình mái nhà, cuối (khoảng gần 87%), thích ăn lá non và lá bánh tẻ.

cánh hơi cao lên, mép ngoài có lông dài.

Khi bị khua động, sâu non nhanh nhẹn lẩn trốn Trứng rất nhỏ, hình bầu dục, màu vàng nhạt, hoặc dong tơ dệt mạng trên các lá ngọn cây rau.

đường kính 0,44 x 0,26 mm.

Khi đẫy sức, sâu non nhả tơ dệt kén ngay trên lá Sâu non có 4 tuổi, tuổi 1 có màu tương tự như

để hoá nhộng bên trong. Sâu tơ là loài chịu được màu của lá cây ký chủ, sau đó chuyển dần sang sự dao động tương đối lớn của nhiệt độ. Sâu có thể

màu xanh lá cây nhạt, sâu đẫy sức dài 10-12 mm.

sinh trưởng, phát dục và sinh sản trong khoảng Mỗi đốt đều có lông nhỏ. Phía trước mép ngoài của nhiệt độ từ 10-400C. Tuy vậy, nhiệt độ thích hợp phần gốc chân bụng có một u lông hình tròn, trên nhất cho phát dục trứng và trưởng thành là 20-đó có 3 lông nhỏ. Trên mảnh cứng của lưng ngực 300C. Vì vậy, ở nhiệt độ 100C, thời gian phát dục trước có những chấm xếp thành hình chữ U.

của trứng là 14 ngày và tỷ lệ trứng chết 75%; ở

Nhộng màu vàng nhạt, dài 5-6mm, mắt rất 350C thời gian phát dục của trứng chỉ 2 ngày và tỷ

rõ. Kén rất mỏng, hình thoi.

lệ trứng chết 95%. Ở nhiệt độ 32,5-17,50C, thời

- Tập tính sinh sống và quy luật phát sinh gây hại: gian phát triển của sâu non là 7,8-19,5 ngày ở

Ban ngày, ngài sâu tơ thường ẩn náu ở dưới nhiệt độ 20-300C, vòng đời sâu tơ là 21-30 ngày. Ở

123

124

https://thuviensach.vn

nhiệt độ 15-200C vòng đời của sâu tơ trên 40 ngày.

bình là 3 tuần, phát sinh nhiều lứa trong năm, Thời gian phát triển của nhộng là 4 ngày, tỷ lệ

trung bình khoảng 14 lứa; ở vùng trồng rau họ

đực cái là 1:1. Thời gian sống của trưởng thành cái thập tự quanh năm có thể có tới 19 lứa trong một khoảng 16 ngày còn trưởng thành đực khoảng 12

năm. Từ tháng 9 đến tháng 3 năm sau, mật độ

ngày, 95% trưởng thành cái đẻ trứng ngay sau khi tăng dần, sau đó giảm dần đến tháng 9; khoảng giao phối, thời gian đẻ trứng kéo dài khoảng 10

cách giữa 2 đỉnh cao mật độ từ 10-36 ngày.

ngày, số lượng trứng đẻ trung bình trên dưới 159-

- Biện pháp phòng trừ:

288 quả (Ooi and Kelderman, 1979). Độ ẩm ảnh Đây là loài sâu có khả năng quen thuốc và hưởng rõ rệt đến khả năng đẻ trứng của trưởng kháng thuốc rất cao. Những nghiên cứu trong 40

thành. Ẩm độ dưới 70% kèm theo nhiệt độ thấp năm qua tại Hà Nội cũng như trên thế giới đã cho dưới 100C thì ngài không đẻ trứng. Độ ẩm không thấy rằng nếu dùng thuốc hoá học để trừ sâu tơ

khí cao hoặc mưa dầm ít nắng thì sâu non bị bệnh không hợp lý như dùng thường xuyên một loại nhiều do nấm Beauveria basiana và vi khuẩn thuốc, tăng số lần sử dụng và tăng liều lượng Bacillus thuringiensis.

thuốc đều dẫn đến việc sâu quen thuốc. Khi đã Có nhiều loài ong và ruồi ký sinh, trong đó quen và kháng một loại thuốc thì thời gian để

ong ký sinh Cotesia plutellae ký sinh lúc cao điểm quen và kháng một loại thuốc khác cũng rất ngắn.

đạt 22-24% sâu tơ non trên đồng ruộng. Các loài Vì vậy, cần sử dụng biện pháp quản lý dịch hại côn trùng bắt mồi ăn thịt như bọ rùa đỏ

tổng hợp mới có khả năng mang lại hiệu quả

(Micraspis discalor Fabr.), bọ rùa 8 chấm phòng trừ cao.

(Harmonia octomaculata Fabr.), bọ rùa 6 chấm Hệ thống quản lý dịch hại tổng hợp được sử

(Menochilus sexmaculatus Fabr.), bọ rùa chữ

dụng hiện nay là:

nhân (Coccinella transversalis Fabr.), bọ cánh cộc

+ Trồng xen rau họ thập tự với hành, tỏi, cà (Paederus guscipes Curt.) và một số loài nhện lớn chua, hoặc trồng xen kẽ 1 hàng cây mù tạt với 15-bắt mồi có vai trò nhất định trong việc ăn thịt sâu 20 hàng cây cải bắp cũng có tác dụng làm giảm sự

tuổi nhỏ ở miền Bắc nước ta.

gây hại của sâu tơ (Srinivasan and Krishna Sâu tơ ưa khí hậu ôn hòa, tùy theo điều kiện Moorthy, 1992).

nhiệt độ của từng vùng mà thời gian phát triển lứa

+ Luân canh cây họ thập tự với cây lúa nước, sâu có thể thay đổi từ 16 ngày tới 6 tuần, trung cây khác họ.

125

126

https://thuviensach.vn

nhiệt độ 15-200C vòng đời của sâu tơ trên 40 ngày.

bình là 3 tuần, phát sinh nhiều lứa trong năm, Thời gian phát triển của nhộng là 4 ngày, tỷ lệ

trung bình khoảng 14 lứa; ở vùng trồng rau họ

đực cái là 1:1. Thời gian sống của trưởng thành cái thập tự quanh năm có thể có tới 19 lứa trong một khoảng 16 ngày còn trưởng thành đực khoảng 12

năm. Từ tháng 9 đến tháng 3 năm sau, mật độ

ngày, 95% trưởng thành cái đẻ trứng ngay sau khi tăng dần, sau đó giảm dần đến tháng 9; khoảng giao phối, thời gian đẻ trứng kéo dài khoảng 10

cách giữa 2 đỉnh cao mật độ từ 10-36 ngày.

ngày, số lượng trứng đẻ trung bình trên dưới 159-

- Biện pháp phòng trừ:

288 quả (Ooi and Kelderman, 1979). Độ ẩm ảnh Đây là loài sâu có khả năng quen thuốc và hưởng rõ rệt đến khả năng đẻ trứng của trưởng kháng thuốc rất cao. Những nghiên cứu trong 40

thành. Ẩm độ dưới 70% kèm theo nhiệt độ thấp năm qua tại Hà Nội cũng như trên thế giới đã cho dưới 100C thì ngài không đẻ trứng. Độ ẩm không thấy rằng nếu dùng thuốc hoá học để trừ sâu tơ

khí cao hoặc mưa dầm ít nắng thì sâu non bị bệnh không hợp lý như dùng thường xuyên một loại nhiều do nấm Beauveria basiana và vi khuẩn thuốc, tăng số lần sử dụng và tăng liều lượng Bacillus thuringiensis.

thuốc đều dẫn đến việc sâu quen thuốc. Khi đã Có nhiều loài ong và ruồi ký sinh, trong đó quen và kháng một loại thuốc thì thời gian để

ong ký sinh Cotesia plutellae ký sinh lúc cao điểm quen và kháng một loại thuốc khác cũng rất ngắn.

đạt 22-24% sâu tơ non trên đồng ruộng. Các loài Vì vậy, cần sử dụng biện pháp quản lý dịch hại côn trùng bắt mồi ăn thịt như bọ rùa đỏ

tổng hợp mới có khả năng mang lại hiệu quả

(Micraspis discalor Fabr.), bọ rùa 8 chấm phòng trừ cao.

(Harmonia octomaculata Fabr.), bọ rùa 6 chấm Hệ thống quản lý dịch hại tổng hợp được sử

(Menochilus sexmaculatus Fabr.), bọ rùa chữ

dụng hiện nay là:

nhân (Coccinella transversalis Fabr.), bọ cánh cộc

+ Trồng xen rau họ thập tự với hành, tỏi, cà (Paederus guscipes Curt.) và một số loài nhện lớn chua, hoặc trồng xen kẽ 1 hàng cây mù tạt với 15-bắt mồi có vai trò nhất định trong việc ăn thịt sâu 20 hàng cây cải bắp cũng có tác dụng làm giảm sự

tuổi nhỏ ở miền Bắc nước ta.

gây hại của sâu tơ (Srinivasan and Krishna Sâu tơ ưa khí hậu ôn hòa, tùy theo điều kiện Moorthy, 1992).

nhiệt độ của từng vùng mà thời gian phát triển lứa

+ Luân canh cây họ thập tự với cây lúa nước, sâu có thể thay đổi từ 16 ngày tới 6 tuần, trung cây khác họ.

125

126

https://thuviensach.vn

+ Sử dụng biện pháp tưới mưa nặng hạt làm

1.2. Bọ nhảy hại rau (Phyllotreta spp).

giảm mật độ sâu (Talekar et al., 1986; Nakahara Trên rau họ thập tự thường gặp 2 loài bọ nhảy et al., 1986).

là bọ nhảy sọc thẳng Phyllotreta rectilineata Chen.

+ Gieo trồng cây giống trên đất sạch trong và bọ nhảy sọc cong P. striolata Fabr. (P. vittata nhà lưới để tránh sâu tơ đẻ trứng.

Fabr.). Mật độ loài bọ nhảy sọc cong chiếm ưu thế,

+ Sử dụng thuốc trừ sâu có nguồn gốc sinh học nên dưới đây trình bày sâu về loài bọ nhảy này.

như: Tạp kỳ, Neeem Bond, Cộng hợp 32 BTN, Delfin,

- Phân bố:

các chế phẩm vi khuẩn Bacillus thuringiensis.

Bọ nhảy hại rau là loài rất phổ biến ở các nước

+ Dùng pheromone giới tính tiêu diệt bớt trên thế giới. Ở nước ta, loài này hại rau họ thập trưởng thành đực trong quần thể nhằm hạn chế

tự ở tất cả mọi nơi.

sự sinh sản (Chisholm et al., 1983, Chow et al.,

- Ký chủ:

1978, Lee et al., 1995).

Chúng gây hại trên 19 loại cây trồng thuộc 8

+ Sử dụng bẫy dính màu vàng để bẫy sâu tơ

họ cây trồng (họ thập tự, họ cà, họ đậu, họ bầu trưởng thành làm giảm sự sinh sản và sự gây hại bí...), trong đó họ mà chúng ưa thích nhất là họ

(Rushtapakornchai et al., 1992).

thập tự. Khi không có rau họ thập tự, bọ nhảy ăn

+ Niu Dilân, Australia, Malaixia, Philippin đã các loại cây dại của họ này.

sử dụng 2 loài ong Diadegma semiclausum &

- Triệu chứng và mức độ gây hại: Diadromus collaris nhập từ nước Anh để ký sinh Trưởng thành bọ nhảy ăn lá tạo thành những sâu tơ. Đài Loan (1972) đã sử dụng ong Cotesia lỗ nhỏ li ti hình bầu dục, với những lá dày thì bọ

plutellae để trừ sâu tơ (Talekar and Yang, 1991).

nhảy trưởng thành chỉ ăn thịt lá và để lại biểu bì.

+ Sử dụng chế phẩm B. thuringiensis, nước Đối với cây để giống thì ngoài cắn lá, chúng còn chiết từ lá xoan... để trừ sâu tơ (Sun, 1992; Hama, cắn bề mặt quả, núm quả, bọ trưởng thành thích 1992; Syed, 1992; Leibee & Savage, 1992; Magaro & ăn lộc non của cây. Thời kỳ cây con mới chui khỏi Edelson, 1990; Plapp et al., 1992; Andrews et mặt đất nếu bị hại sẽ không sinh trưởng được. Bọ

al., 1992).

nhảy trưởng thành cũng có thể ăn cả bộ phận dưới

+ Có thể phun các thuốc hoá học ở liều khuyến mặt đất. Sâu non sống trong đất, chuyên gây hại ở

cáo như: Abamectin, Nockout, Cyperkill, Regent, vỏ rễ và tạo thành đường ngoằn ngoèo trên rễ

Sherpa.

127

128

https://thuviensach.vn

+ Sử dụng biện pháp tưới mưa nặng hạt làm

1.2. Bọ nhảy hại rau (Phyllotreta spp).

giảm mật độ sâu (Talekar et al., 1986; Nakahara Trên rau họ thập tự thường gặp 2 loài bọ nhảy et al., 1986).

là bọ nhảy sọc thẳng Phyllotreta rectilineata Chen.

+ Gieo trồng cây giống trên đất sạch trong và bọ nhảy sọc cong P. striolata Fabr. (P. vittata nhà lưới để tránh sâu tơ đẻ trứng.

Fabr.). Mật độ loài bọ nhảy sọc cong chiếm ưu thế,

+ Sử dụng thuốc trừ sâu có nguồn gốc sinh học nên dưới đây trình bày sâu về loài bọ nhảy này.

như: Tạp kỳ, Neeem Bond, Cộng hợp 32 BTN, Delfin,

- Phân bố:

các chế phẩm vi khuẩn Bacillus thuringiensis.

Bọ nhảy hại rau là loài rất phổ biến ở các nước

+ Dùng pheromone giới tính tiêu diệt bớt trên thế giới. Ở nước ta, loài này hại rau họ thập trưởng thành đực trong quần thể nhằm hạn chế

tự ở tất cả mọi nơi.

sự sinh sản (Chisholm et al., 1983, Chow et al.,

- Ký chủ:

1978, Lee et al., 1995).

Chúng gây hại trên 19 loại cây trồng thuộc 8

+ Sử dụng bẫy dính màu vàng để bẫy sâu tơ

họ cây trồng (họ thập tự, họ cà, họ đậu, họ bầu trưởng thành làm giảm sự sinh sản và sự gây hại bí...), trong đó họ mà chúng ưa thích nhất là họ

(Rushtapakornchai et al., 1992).

thập tự. Khi không có rau họ thập tự, bọ nhảy ăn

+ Niu Dilân, Australia, Malaixia, Philippin đã các loại cây dại của họ này.

sử dụng 2 loài ong Diadegma semiclausum &

- Triệu chứng và mức độ gây hại: Diadromus collaris nhập từ nước Anh để ký sinh Trưởng thành bọ nhảy ăn lá tạo thành những sâu tơ. Đài Loan (1972) đã sử dụng ong Cotesia lỗ nhỏ li ti hình bầu dục, với những lá dày thì bọ

plutellae để trừ sâu tơ (Talekar and Yang, 1991).

nhảy trưởng thành chỉ ăn thịt lá và để lại biểu bì.

+ Sử dụng chế phẩm B. thuringiensis, nước Đối với cây để giống thì ngoài cắn lá, chúng còn chiết từ lá xoan... để trừ sâu tơ (Sun, 1992; Hama, cắn bề mặt quả, núm quả, bọ trưởng thành thích 1992; Syed, 1992; Leibee & Savage, 1992; Magaro & ăn lộc non của cây. Thời kỳ cây con mới chui khỏi Edelson, 1990; Plapp et al., 1992; Andrews et mặt đất nếu bị hại sẽ không sinh trưởng được. Bọ

al., 1992).

nhảy trưởng thành cũng có thể ăn cả bộ phận dưới

+ Có thể phun các thuốc hoá học ở liều khuyến mặt đất. Sâu non sống trong đất, chuyên gây hại ở

cáo như: Abamectin, Nockout, Cyperkill, Regent, vỏ rễ và tạo thành đường ngoằn ngoèo trên rễ

Sherpa.

127

128

https://thuviensach.vn

chính, gây khô héo, như cây củ cải khi bị hại thì dài. Phần lưng bụng và ngực có một vài lông cứng bề mặt củ có nhiều vết đen và thối, đối với cây cải màu nâu. Đốt cuối cùng có 2 gai lồi màu nâu.

trắng thì bọ nhảy hại còn có thể truyền bệnh thối

- Tập tính sinh sống và quy luật phát sinh rữa. Tuy kích thước nhỏ nhưng bọ nhảy thường gây hại:

phát sinh với số lượng rất lớn nên gây thiệt hại rất Bọ trưởng thành hoạt động nhanh nhẹn, nhảy nghiêm trọng tại các vùng trồng rau ở nước ta xa và bay khoẻ, ở nhiệt độ cao có tính hướng sáng, hiện nay.

thường hoạt động lúc sáng sớm và chiều mát. Khi

- Hình thái:

nắng thường ẩn nấp vào nơi râm mát, dưới mặt lá Bọ nhảy trưởng thành có kích thước cơ thể dài ở sát đất. Trời mưa to cũng ít hoạt động. Bọ

1,8-2,4mm, hình bầu dục, toàn thân màu đen và trưởng thành mẫn cảm với đèn có bước sóng ngắn, lấp lánh ánh kim. Râu đầu đốt 1 dài và to, đốt 5

chịu lạnh tốt (ở -50 C kéo dài trong 20 ngày thì tỷ

dài nhất và thường gấp 2 lần đốt 4, đốt 6 ngắn và lệ chết là 10%). Ngày mùa đông ở 110C thì chúng nhỏ nhất. Mặt lưng đốt ngực trước và trên cánh ngừng hoạt động, giữa trưa là lúc chúng hoạt động cứng có các chấm xếp thành hàng dọc. Mỗi cánh ở

mạnh nhất. Bọ trưởng thành ăn lá và giao phối giữa có vân thẳng màu vàng, phía cạnh ngoài của trên cây. Đẻ trứng chủ yếu trong đất, cách rễ

vân lõm vào, phía trong của vân thẳng hay nói chính khoảng 3cm, khi đất ướt thì lại đẻ ngay trên cách khác là 2 đầu cong phía trong hình củ lạc.

thân cây chỗ sát mặt đất. Thời gian từ lúc hoá Chân sau đốt đùi phình to. Phân biệt giữa con đực trưởng thành đến lúc trưởng thành và đẻ trứng và cái chủ yếu dựa vào râu. Trứng hình trứng, dài biến động rất lớn, phụ thuộc từng cá thể và điều 0,3 mm, màu vàng nhạt.

kiện sống, từ 15-79 ngày. Thời gian đẻ trứng kéo Sâu non dạng ít chân, đẫy sức dài 4mm, hình dài 30-40 ngày. Đẻ nhiều vào sau buổi trưa, buổi ống tròn phần cuối nhỏ, đầu màu nâu nhạt, lưng sáng và đêm đẻ ít. Một con cái đẻ 25-200 trứng, và bụng màu vàng nhạt, mảnh lưng đốt ngực lứa 1, 2 đẻ trung bình 25 quả, lứa qua đông đẻ

trước màu nâu nhạt và các đốt ngực, bụng thường nhiều nhất đạt tới 621 quả. Thời gian sống của bọ

có lông cứng màu đen. Đốt cuối bụng hình bầu trưởng thành rất dài, trung bình là 50 ngày, dài dục, ở mặt bụng có 1 mấu lồi. Nhộng hình bầu nhất có cá thể sống được một năm. Trứng đẻ rải dục, dài khoảng 2mm, màu sữa. Phần đầu ẩn ở

rác xung quanh gốc cây, cách gốc khoảng 3cm, sâu dưới đốt ngực trước, mầm cánh và mầm chân sau khoảng 1cm, nơi có nhiều rễ phụ.

129

130

https://thuviensach.vn

chính, gây khô héo, như cây củ cải khi bị hại thì dài. Phần lưng bụng và ngực có một vài lông cứng bề mặt củ có nhiều vết đen và thối, đối với cây cải màu nâu. Đốt cuối cùng có 2 gai lồi màu nâu.

trắng thì bọ nhảy hại còn có thể truyền bệnh thối

- Tập tính sinh sống và quy luật phát sinh rữa. Tuy kích thước nhỏ nhưng bọ nhảy thường gây hại:

phát sinh với số lượng rất lớn nên gây thiệt hại rất Bọ trưởng thành hoạt động nhanh nhẹn, nhảy nghiêm trọng tại các vùng trồng rau ở nước ta xa và bay khoẻ, ở nhiệt độ cao có tính hướng sáng, hiện nay.

thường hoạt động lúc sáng sớm và chiều mát. Khi

- Hình thái:

nắng thường ẩn nấp vào nơi râm mát, dưới mặt lá Bọ nhảy trưởng thành có kích thước cơ thể dài ở sát đất. Trời mưa to cũng ít hoạt động. Bọ

1,8-2,4mm, hình bầu dục, toàn thân màu đen và trưởng thành mẫn cảm với đèn có bước sóng ngắn, lấp lánh ánh kim. Râu đầu đốt 1 dài và to, đốt 5

chịu lạnh tốt (ở -50 C kéo dài trong 20 ngày thì tỷ

dài nhất và thường gấp 2 lần đốt 4, đốt 6 ngắn và lệ chết là 10%). Ngày mùa đông ở 110C thì chúng nhỏ nhất. Mặt lưng đốt ngực trước và trên cánh ngừng hoạt động, giữa trưa là lúc chúng hoạt động cứng có các chấm xếp thành hàng dọc. Mỗi cánh ở

mạnh nhất. Bọ trưởng thành ăn lá và giao phối giữa có vân thẳng màu vàng, phía cạnh ngoài của trên cây. Đẻ trứng chủ yếu trong đất, cách rễ

vân lõm vào, phía trong của vân thẳng hay nói chính khoảng 3cm, khi đất ướt thì lại đẻ ngay trên cách khác là 2 đầu cong phía trong hình củ lạc.

thân cây chỗ sát mặt đất. Thời gian từ lúc hoá Chân sau đốt đùi phình to. Phân biệt giữa con đực trưởng thành đến lúc trưởng thành và đẻ trứng và cái chủ yếu dựa vào râu. Trứng hình trứng, dài biến động rất lớn, phụ thuộc từng cá thể và điều 0,3 mm, màu vàng nhạt.

kiện sống, từ 15-79 ngày. Thời gian đẻ trứng kéo Sâu non dạng ít chân, đẫy sức dài 4mm, hình dài 30-40 ngày. Đẻ nhiều vào sau buổi trưa, buổi ống tròn phần cuối nhỏ, đầu màu nâu nhạt, lưng sáng và đêm đẻ ít. Một con cái đẻ 25-200 trứng, và bụng màu vàng nhạt, mảnh lưng đốt ngực lứa 1, 2 đẻ trung bình 25 quả, lứa qua đông đẻ

trước màu nâu nhạt và các đốt ngực, bụng thường nhiều nhất đạt tới 621 quả. Thời gian sống của bọ

có lông cứng màu đen. Đốt cuối bụng hình bầu trưởng thành rất dài, trung bình là 50 ngày, dài dục, ở mặt bụng có 1 mấu lồi. Nhộng hình bầu nhất có cá thể sống được một năm. Trứng đẻ rải dục, dài khoảng 2mm, màu sữa. Phần đầu ẩn ở

rác xung quanh gốc cây, cách gốc khoảng 3cm, sâu dưới đốt ngực trước, mầm cánh và mầm chân sau khoảng 1cm, nơi có nhiều rễ phụ.

129

130

https://thuviensach.vn

Trứng nở thuận lợi nhất ở nhiệt độ 260C và Hàng năm chúng phá hại trên rau vụ đông và ẩm độ 100%. Sâu non có 3 tuổi, sống trong đất, ăn đông xuân, gây thiệt hại nặng vào tháng 3 - đầu rễ cây, làm cho cây bị còi cọc, héo hoặc bị thối.

tháng 4 và giữa tháng 8 đến cuối tháng 10. Từ

Giai đoạn sâu non là 11-16 ngày, dài nhất tới 20

cuối tháng 4 đến đầu tháng 8, bọ nhảy thường ngày. Con non mới nở ăn từ rễ phụ tiến dần về

sống trên các cây dại họ thập tự và các cây phía rễ chính, ăn vỏ rễ. Độ sâu của lớp đất sâu trồng khác.

non sống tùy thuộc vào cây ký chủ: Với cây củ cải

- Biện pháp phòng trừ:

chúng thường sống ở độ sâu 4-5 cm, sâu nhất 12 cm;

+ Chọn nơi quang thoáng làm vườn ươm, với cây cải bẹ chúng thường sống ở lớp đất sâu 3-làm sạch cỏ, phát quang cây dại ven ruộng, thu 4 cm. Sâu non hóa nhộng ở lớp đất sâu 3-7 cm, dọn sạch tàn dư rau họ thập tự trên ruộng trồng thời gian tiền nhộng 2-12 ngày. Thời kỳ nhộng 3-rau mới.

17 ngày. Khi nhiệt độ không khí đạt 100C sâu bắt

+ Nếu cây giống đã nhiễm sâu hoặc trứng nên đầu ăn và gây hại, mức độ tăng dần đến 340C.

nhúng rễ cây vào thuốc trước khi trồng, và sau Trên 340C, sâu ít hoạt động và tìm nơi ẩn náu.

trồng 1 tuần nên tưới 1 lần thuốc vào vùng rễ, Nhiệt độ phù hợp nhất cho sâu là 24-280C. Khởi trước khi gieo hạt bón phân lót để cây con phát điểm phát dục của giai đoạn trứng là 120C, của triển tốt.

sâu non và nhộng là 110C. Bọ nhảy bắt đầu ăn khi

+ Luân canh rau thuộc họ thập tự với lúa nước nhiệt độ khoảng 100C, ăn nhiều nhất ở 32-340C, và các cây trồng không phải là ký chủ ưa thích nếu nhiệt độ cao hơn thì sức ăn giảm mạnh, nóng của bọ nhảy. Nếu không có điều kiện luân canh quá thì chúng chui vào đất nằm im. Bọ là loài ưa với lúa nước (điều kiện nhà lưới và một số vùng ẩm, ẩm độ không khí >80% là thích hợp. Nếu ẩm đất cao không có nước) thì sau vụ trồng nên rắc 30

độ không khí thấp <80% kéo dài sẽ ảnh hưởng rõ kg vôi bột/1 sào sau đó cày lật đất phơi khô hoặc rệt đến sức đẻ của bọ nhảy trưởng thành và tỷ lệ

cho nước vào ngâm (thời gian cho đất nghỉ khoảng chết của sâu non, tỷ lệ nở của trứng. Khi trời mưa 1 tháng).

nhiều, đất ướt, bọ nhảy trưởng thành cũng đẻ ít và

+ Diệt cây dại họ thập tự vụ hè cũng góp phần tỷ lệ trứng nở thấp.

hạn chế nguồn sâu cho vụ đông và đông xuân.

Vì bọ trưởng thành sống lâu và thời gian đẻ

+ Dùng 0,5 kg bột thuốc lá + 1,5 kg tro bếp trứng kéo dài nên không tạo thành lứa rõ rệt.

hoặc 5 phần bột thuốc lá + 4 phần vôi bột trộn đều 131

132

https://thuviensach.vn

Trứng nở thuận lợi nhất ở nhiệt độ 260C và Hàng năm chúng phá hại trên rau vụ đông và ẩm độ 100%. Sâu non có 3 tuổi, sống trong đất, ăn đông xuân, gây thiệt hại nặng vào tháng 3 - đầu rễ cây, làm cho cây bị còi cọc, héo hoặc bị thối.

tháng 4 và giữa tháng 8 đến cuối tháng 10. Từ

Giai đoạn sâu non là 11-16 ngày, dài nhất tới 20

cuối tháng 4 đến đầu tháng 8, bọ nhảy thường ngày. Con non mới nở ăn từ rễ phụ tiến dần về

sống trên các cây dại họ thập tự và các cây phía rễ chính, ăn vỏ rễ. Độ sâu của lớp đất sâu trồng khác.

non sống tùy thuộc vào cây ký chủ: Với cây củ cải

- Biện pháp phòng trừ:

chúng thường sống ở độ sâu 4-5 cm, sâu nhất 12 cm;

+ Chọn nơi quang thoáng làm vườn ươm, với cây cải bẹ chúng thường sống ở lớp đất sâu 3-làm sạch cỏ, phát quang cây dại ven ruộng, thu 4 cm. Sâu non hóa nhộng ở lớp đất sâu 3-7 cm, dọn sạch tàn dư rau họ thập tự trên ruộng trồng thời gian tiền nhộng 2-12 ngày. Thời kỳ nhộng 3-rau mới.

17 ngày. Khi nhiệt độ không khí đạt 100C sâu bắt

+ Nếu cây giống đã nhiễm sâu hoặc trứng nên đầu ăn và gây hại, mức độ tăng dần đến 340C.

nhúng rễ cây vào thuốc trước khi trồng, và sau Trên 340C, sâu ít hoạt động và tìm nơi ẩn náu.

trồng 1 tuần nên tưới 1 lần thuốc vào vùng rễ, Nhiệt độ phù hợp nhất cho sâu là 24-280C. Khởi trước khi gieo hạt bón phân lót để cây con phát điểm phát dục của giai đoạn trứng là 120C, của triển tốt.

sâu non và nhộng là 110C. Bọ nhảy bắt đầu ăn khi

+ Luân canh rau thuộc họ thập tự với lúa nước nhiệt độ khoảng 100C, ăn nhiều nhất ở 32-340C, và các cây trồng không phải là ký chủ ưa thích nếu nhiệt độ cao hơn thì sức ăn giảm mạnh, nóng của bọ nhảy. Nếu không có điều kiện luân canh quá thì chúng chui vào đất nằm im. Bọ là loài ưa với lúa nước (điều kiện nhà lưới và một số vùng ẩm, ẩm độ không khí >80% là thích hợp. Nếu ẩm đất cao không có nước) thì sau vụ trồng nên rắc 30

độ không khí thấp <80% kéo dài sẽ ảnh hưởng rõ kg vôi bột/1 sào sau đó cày lật đất phơi khô hoặc rệt đến sức đẻ của bọ nhảy trưởng thành và tỷ lệ

cho nước vào ngâm (thời gian cho đất nghỉ khoảng chết của sâu non, tỷ lệ nở của trứng. Khi trời mưa 1 tháng).

nhiều, đất ướt, bọ nhảy trưởng thành cũng đẻ ít và

+ Diệt cây dại họ thập tự vụ hè cũng góp phần tỷ lệ trứng nở thấp.

hạn chế nguồn sâu cho vụ đông và đông xuân.

Vì bọ trưởng thành sống lâu và thời gian đẻ

+ Dùng 0,5 kg bột thuốc lá + 1,5 kg tro bếp trứng kéo dài nên không tạo thành lứa rõ rệt.

hoặc 5 phần bột thuốc lá + 4 phần vôi bột trộn đều 131

132

https://thuviensach.vn

và phun lên lá vào sáng sớm khi sương vẫn còn thức ăn gia súc, cây hoa và cây cảnh. Trên cây đậu trên lá thì hiệu quả cao.

đỗ, chúng thường cắn ngang thân và quả.

+ Khi mật độ bọ nhảy cao có thể phun thuốc

- Triệu chứng và mức độ gây hại:

hoá học theo liều lượng khuyến cáo vào lúc trưởng Sâu xám là loại sâu hại nguy hiểm đối với các thành bắt đầu hoạt động mà chưa bắt đầu đẻ, loại hoa màu gieo trồng trong vụ đông xuân ở

hoặc ở thời kỳ cây non mới chui ra khỏi đất nếu miền Bắc nước ta. Hàng năm, sâu phát sinh trên phát hiện thấy bọ nhảy phải phun thuốc. Khi diện tích rộng lớn và gây thiệt hại rất nghiêm phun thuốc phải phun vòng tròn từ xung quanh trọng. Nhiều vùng có tỷ lệ cây khuyết lên tới 20 -

ngoài vào giữa. Các loại thuốc thường dùng là 30%, nhiều cánh đồng bị sâu cắn phải gieo trồng Endosal, Cyclodan, Tigrodan, Thiodan, Thasodan.

lại hoặc lỡ thời vụ phải bỏ hoá. Triệu chứng tác Khi phun nên kết hợp tưới ngập 2/3 rãnh để bọ

hại của sâu xám rõ rệt nhất là sâu lớn tuổi (tuổi 5, chui lên lớp đất mặt, sau đó phun thuốc thì tỷ lệ

tuổi 6) thường gặm đứt gốc cây non (dưới 5 - 6 lá) chết sẽ cao hơn.

và kéo thân cây bị hại xuống nơi trú ẩn. Khi thân cây ngô đã lớn, sâu có thể cắn phá dưới thân.

1.3. Sâu xám (Agrotis ypsilon Rott)

- Tập tính sinh sống và quy luật phát sinh

- Phân bố: Loài này phân bố rộng rãi ở các gây hại:

vùng ôn đới, cận nhiệt đới, trừ vùng sa mạc châu Ngài sâu xám vũ hoá vào lúc chập tối, hoạt Phi, Trung Á. Trong nước ta, chúng có ở khắp động về ban đêm, mạnh nhất là vào lúc 19 - 23

các vùng trồng ngô từ biên giới phía Bắc đến các giờ. Ban ngày, chúng ẩn nấp trong các khe đất tỉnh phía nam khu IV cũ, từ miền núi cao (Mộc hoặc các lò kéo mật, nơi nấu rượu. Sau khi vũ hoá Châu, Sa Pa, Đồng Văn) đến các miền đồng 3 - 5 ngày, ngài bắt đầu đẻ trứng kiểu phân tán bằng ven biển.

hoặc thành từng ổ (mỗi ổ 1 - 3 trứng) trên mặt lá

- Ký chủ: Sâu xám là loài sâu đa thực, có thể

gần mặt đất hoặc trong kẽ nứt của đất, hoặc trên phá hại hàng trăm loại cây trồng và cây dại khác cỏ dại. Đầu vụ đông xuân, ngài đẻ trứng trên các nhau: ngô, đậu đỗ, khoai tây, cà chua, các loại rau loại rau sớm và rau chính vụ. Sức sinh sản của mùa đông, thuốc lá, đay, lạc, bông, kê, cao lương, ngài phụ thuộc vào thức ăn thêm. Trung bình một thầu dầu, bầu, bí, ớt, khoai lang, chè, cam quýt, ngài cái có thể đẻ khoảng 1.000 trứng. Đối với ánh cây lâm nghiệp (trong vườn ươm), các loại cỏ làm sáng đèn, thông thường ngài ít có phản ứng. Ngài 133

134

https://thuviensach.vn

và phun lên lá vào sáng sớm khi sương vẫn còn thức ăn gia súc, cây hoa và cây cảnh. Trên cây đậu trên lá thì hiệu quả cao.

đỗ, chúng thường cắn ngang thân và quả.

+ Khi mật độ bọ nhảy cao có thể phun thuốc

- Triệu chứng và mức độ gây hại:

hoá học theo liều lượng khuyến cáo vào lúc trưởng Sâu xám là loại sâu hại nguy hiểm đối với các thành bắt đầu hoạt động mà chưa bắt đầu đẻ, loại hoa màu gieo trồng trong vụ đông xuân ở

hoặc ở thời kỳ cây non mới chui ra khỏi đất nếu miền Bắc nước ta. Hàng năm, sâu phát sinh trên phát hiện thấy bọ nhảy phải phun thuốc. Khi diện tích rộng lớn và gây thiệt hại rất nghiêm phun thuốc phải phun vòng tròn từ xung quanh trọng. Nhiều vùng có tỷ lệ cây khuyết lên tới 20 -

ngoài vào giữa. Các loại thuốc thường dùng là 30%, nhiều cánh đồng bị sâu cắn phải gieo trồng Endosal, Cyclodan, Tigrodan, Thiodan, Thasodan.

lại hoặc lỡ thời vụ phải bỏ hoá. Triệu chứng tác Khi phun nên kết hợp tưới ngập 2/3 rãnh để bọ

hại của sâu xám rõ rệt nhất là sâu lớn tuổi (tuổi 5, chui lên lớp đất mặt, sau đó phun thuốc thì tỷ lệ

tuổi 6) thường gặm đứt gốc cây non (dưới 5 - 6 lá) chết sẽ cao hơn.

và kéo thân cây bị hại xuống nơi trú ẩn. Khi thân cây ngô đã lớn, sâu có thể cắn phá dưới thân.

1.3. Sâu xám (Agrotis ypsilon Rott)

- Tập tính sinh sống và quy luật phát sinh

- Phân bố: Loài này phân bố rộng rãi ở các gây hại:

vùng ôn đới, cận nhiệt đới, trừ vùng sa mạc châu Ngài sâu xám vũ hoá vào lúc chập tối, hoạt Phi, Trung Á. Trong nước ta, chúng có ở khắp động về ban đêm, mạnh nhất là vào lúc 19 - 23

các vùng trồng ngô từ biên giới phía Bắc đến các giờ. Ban ngày, chúng ẩn nấp trong các khe đất tỉnh phía nam khu IV cũ, từ miền núi cao (Mộc hoặc các lò kéo mật, nơi nấu rượu. Sau khi vũ hoá Châu, Sa Pa, Đồng Văn) đến các miền đồng 3 - 5 ngày, ngài bắt đầu đẻ trứng kiểu phân tán bằng ven biển.

hoặc thành từng ổ (mỗi ổ 1 - 3 trứng) trên mặt lá

- Ký chủ: Sâu xám là loài sâu đa thực, có thể

gần mặt đất hoặc trong kẽ nứt của đất, hoặc trên phá hại hàng trăm loại cây trồng và cây dại khác cỏ dại. Đầu vụ đông xuân, ngài đẻ trứng trên các nhau: ngô, đậu đỗ, khoai tây, cà chua, các loại rau loại rau sớm và rau chính vụ. Sức sinh sản của mùa đông, thuốc lá, đay, lạc, bông, kê, cao lương, ngài phụ thuộc vào thức ăn thêm. Trung bình một thầu dầu, bầu, bí, ớt, khoai lang, chè, cam quýt, ngài cái có thể đẻ khoảng 1.000 trứng. Đối với ánh cây lâm nghiệp (trong vườn ươm), các loại cỏ làm sáng đèn, thông thường ngài ít có phản ứng. Ngài 133

134

https://thuviensach.vn

sâu xám có sức chống rét tương đối khoẻ. Trứng Thiên địch: Sâu xám thường bị một số loài ong sâu xám cũng vậy, ở nhiệt độ 5-60C trong 48 giờ, và ruồi ký sinh và một số nấm gây bệnh. Ở vùng đạt tỷ lệ nở 92%.

đồng bằng và trung du Bắc Bộ thường có ong đen Sâu non có 5 tuổi, một số ít có thể có 7-8 tuổi.

kén trắng (Bracon sp.) và ruồi họ Tachinidae Sâu non vừa nở, đầu tiên ăn vỏ trứng. Sâu tuổi 1

thường gặp rất phổ biến. Tỷ lệ sâu non và nhộng sống ngay trên cây hoặc ở quanh thân cây non bị ký sinh có trường hợp lên tới 50%. Nấm bệnh hoặc cắn ngang phiến lá. Tới tuổi 4 trở đi, sâu bắt thuộc bộ Entomophthorales thường gặp trong các đầu phá mạnh cắn đứt ngang thân cây ngô non tháng mùa xuân ẩm ướt. Sâu bị bệnh chết trên kéo thụt xuống đất. Sâu tuổi 6 phá hại mạnh cây, quanh mình có một lớp nấm trắng.

nhất, mỗi đêm có thể cắn đứt 3-4 cây ngô non. Khi

- Biện pháp phòng chống:

+ Làm sạch cỏ trong ruộng và xung quanh bờ

thiếu thức ăn, sâu có thể di chuyển từ ruộng này là biện pháp rất quan trọng để đề phòng sâu hại sang ruộng khác phá hại. Sâu non có tính giả

ngay từ đầu vụ.

chết, khi bắt lên thì chúng cuộn tròn mình lại,

+ Bẫy diệt ngài bằng mồi chua ngọt. Khi ngài một lát sau mới bò đi.

vào bẫy liên tiếp 3 đêm liền, mỗi đêm từ 3 con trở

Độ ẩm đất: Ở nơi đất quá ẩm ướt hoặc quá khô lên thì bắt đầu đặt bẫy rộng rãi trên cả cánh đồng, đều không có lợi cho sâu sinh trưởng. Đất khô quá mỗi hécta đặt từ 2 - 3 bẫy. Khi cây đã cao tới 20-làm cho trứng không nở được, sâu non tuổi nhỏ dễ

30 cm thì không cần đặt bẫy. Mồi chua ngọt làm bị chết, nhộng không vũ hoá được hoặc hoá thành bằng mật trộn với các chất theo công thức pha chế

những ngài có tất ở chân và cánh, không bay được.

sau: mật xấu hoặc đường đen 4 phần + dấm 4

Ở đất ngập nước, sau 48 giờ, sâu non chết toàn bộ.

phần + rượu 1 phần + nước 1 phần + 1% thuốc Sau những trận mưa lớn cuối tháng 3 - đầu tháng 4, sâu. Nếu không có dấm, có thể thay thế bằng nước trên đồng ruộng bị đọng nước, mật độ sâu xám gạo chua, nước đậu chua hoặc khoai lang nấu giảm đi nhiều.

chính cho lên men chua. Nếu thiếu rượu có thể

Tính chất đất: Chân đất thích hợp là đất thịt thay bằng bỗng rượu. Mồi pha xong cho vào chậu nhẹ hoặc cát pha tơi xốp, thoáng, dễ thấm nước và sành, mỗi chậu cho lượng mồi bằng 1/4 lít. Bẫy thoát nước. Đất nhiều sét và nhiều cát không đặt ở ruộng, nơi thoáng gió. Bẫy đặt cao cách mặt thích hợp đối với sâu.

đất khoảng 1m. Ban ngày đậy nắp chậu cho mồi 135

136

https://thuviensach.vn

sâu xám có sức chống rét tương đối khoẻ. Trứng Thiên địch: Sâu xám thường bị một số loài ong sâu xám cũng vậy, ở nhiệt độ 5-60C trong 48 giờ, và ruồi ký sinh và một số nấm gây bệnh. Ở vùng đạt tỷ lệ nở 92%.

đồng bằng và trung du Bắc Bộ thường có ong đen Sâu non có 5 tuổi, một số ít có thể có 7-8 tuổi.

kén trắng (Bracon sp.) và ruồi họ Tachinidae Sâu non vừa nở, đầu tiên ăn vỏ trứng. Sâu tuổi 1

thường gặp rất phổ biến. Tỷ lệ sâu non và nhộng sống ngay trên cây hoặc ở quanh thân cây non bị ký sinh có trường hợp lên tới 50%. Nấm bệnh hoặc cắn ngang phiến lá. Tới tuổi 4 trở đi, sâu bắt thuộc bộ Entomophthorales thường gặp trong các đầu phá mạnh cắn đứt ngang thân cây ngô non tháng mùa xuân ẩm ướt. Sâu bị bệnh chết trên kéo thụt xuống đất. Sâu tuổi 6 phá hại mạnh cây, quanh mình có một lớp nấm trắng.

nhất, mỗi đêm có thể cắn đứt 3-4 cây ngô non. Khi

- Biện pháp phòng chống:

+ Làm sạch cỏ trong ruộng và xung quanh bờ

thiếu thức ăn, sâu có thể di chuyển từ ruộng này là biện pháp rất quan trọng để đề phòng sâu hại sang ruộng khác phá hại. Sâu non có tính giả

ngay từ đầu vụ.

chết, khi bắt lên thì chúng cuộn tròn mình lại,

+ Bẫy diệt ngài bằng mồi chua ngọt. Khi ngài một lát sau mới bò đi.

vào bẫy liên tiếp 3 đêm liền, mỗi đêm từ 3 con trở

Độ ẩm đất: Ở nơi đất quá ẩm ướt hoặc quá khô lên thì bắt đầu đặt bẫy rộng rãi trên cả cánh đồng, đều không có lợi cho sâu sinh trưởng. Đất khô quá mỗi hécta đặt từ 2 - 3 bẫy. Khi cây đã cao tới 20-làm cho trứng không nở được, sâu non tuổi nhỏ dễ

30 cm thì không cần đặt bẫy. Mồi chua ngọt làm bị chết, nhộng không vũ hoá được hoặc hoá thành bằng mật trộn với các chất theo công thức pha chế

những ngài có tất ở chân và cánh, không bay được.

sau: mật xấu hoặc đường đen 4 phần + dấm 4

Ở đất ngập nước, sau 48 giờ, sâu non chết toàn bộ.

phần + rượu 1 phần + nước 1 phần + 1% thuốc Sau những trận mưa lớn cuối tháng 3 - đầu tháng 4, sâu. Nếu không có dấm, có thể thay thế bằng nước trên đồng ruộng bị đọng nước, mật độ sâu xám gạo chua, nước đậu chua hoặc khoai lang nấu giảm đi nhiều.

chính cho lên men chua. Nếu thiếu rượu có thể

Tính chất đất: Chân đất thích hợp là đất thịt thay bằng bỗng rượu. Mồi pha xong cho vào chậu nhẹ hoặc cát pha tơi xốp, thoáng, dễ thấm nước và sành, mỗi chậu cho lượng mồi bằng 1/4 lít. Bẫy thoát nước. Đất nhiều sét và nhiều cát không đặt ở ruộng, nơi thoáng gió. Bẫy đặt cao cách mặt thích hợp đối với sâu.

đất khoảng 1m. Ban ngày đậy nắp chậu cho mồi 135

136

https://thuviensach.vn

khỏi bay hơi, chiều tối mở nắp để ngài vào bẫy.

- Nguyên nhân gây bệnh:

Cách 5 - 7 ngày đổ thêm mồi hoặc thay mồi mới.

Nấm gây bệnh là Alternaria brassicae (Berk.)

+ Dùng thuốc hoá học như khuyến cáo.

Sacc. thuộc bộ Moniliales, lớp Nấm Bất toàn. Trên mô bệnh có lớp nấm mốc đen, đó là đám cành bào 2. Quản lý và phòng trừ bệnh hại cây họ

tử phân sinh và bào tử phân sinh. Sợi nấm đa bào, thập tự

phân nhánh màu vàng nâu. Cành bào tử phân

2.1. Bệnh đốm vòng su hào, bắp cải (Alternaria

sinh ngắn, đa bào, màu nâu nhạt, thẳng hoặc uốn

brassicae (Berk.) Sacc.)

khúc, không phân nhánh, mọc thành cụm hoặc

- Đối tượng gây hại:

riêng lẻ. Bào tử phân sinh đa bào, có nhiều ngăn Là một bệnh hại rất phổ biến trong các vùng ngang và ngăn dọc, nàu nâu nhạt, hình trái lựu trồng bắp cải ở các nước trên thế giới và ở nước ta.

đạn có vòi dài, kích thước khoảng 60-140 x 14-18

Bệnh có thể phá hại từ giai đoạn cây con, cây đã µm. Nấm gây bệnh là loại bán ký sinh, xâm nhập cuốn bắp và trên nhiều loại cây họ thập tự khác.

vào cây qua vết thương sây sát và qua vết hại của

- Triệu chứng bệnh:

côn trùng. Nấm tồn tại trên tàn dư lá bệnh và Trên cây con, vết bệnh thường xuất hiện trên trên hạt giống ở dạng sợi nấm và bào tử phân lá sò và thân non, màu đen, hình tròn hoặc hình sinh. Bào tử phân sinh lan truyền nhờ gió, nước bất định, bệnh nặng làm cây chết. Trên cây đã mưa, nước tưới, côn trùng, dụng cụ và con người lớn, vết bệnh hình thành trên lá hình tròn, có qua quá trình chăm sóc.

nhiều vòng đồng tâm màu nâu nhạt hoặc nâu

- Đặc điểm phát sinh phát triển: sẫm, xung quanh có thể có quầng vàng. Vết bệnh Bệnh phát sinh phát triển thuận lợi trong lớn, đường kính có khi đến 1cm, nhiều vết bệnh có điều kiện ẩm ướt, mưa nhiều, nhiệt độ khoảng thể liên kết với nhau thành hình bất định. Khi 250C. Bệnh phá hại mạnh trên những ruộng cải gặp trời ẩm ướt, trên mặt vết bệnh thường hình bắp thấp trũng, ứ đọng nước, mật độ trồng dày, thành một lớp nấm mốc màu đen. Bệnh có thể

nhất là các vụ trồng muộn và các giống chín xuất hiện ở cả giai đoạn sau thu hoạch, trong thời muộn. Hầu như chưa có giống bắp cải nào có tính kỳ vận chuyển và bảo quản bắp cải trong kho làm chống bệnh. Nấm bệnh phá hại quả giống, sợi lá bắp thối hỏng.

nấm có thể ăn sâu tới phôi hạt làm hạt lép.

137

138

https://thuviensach.vn

khỏi bay hơi, chiều tối mở nắp để ngài vào bẫy.

- Nguyên nhân gây bệnh:

Cách 5 - 7 ngày đổ thêm mồi hoặc thay mồi mới.

Nấm gây bệnh là Alternaria brassicae (Berk.)

+ Dùng thuốc hoá học như khuyến cáo.

Sacc. thuộc bộ Moniliales, lớp Nấm Bất toàn. Trên mô bệnh có lớp nấm mốc đen, đó là đám cành bào 2. Quản lý và phòng trừ bệnh hại cây họ

tử phân sinh và bào tử phân sinh. Sợi nấm đa bào, thập tự

phân nhánh màu vàng nâu. Cành bào tử phân

2.1. Bệnh đốm vòng su hào, bắp cải (Alternaria

sinh ngắn, đa bào, màu nâu nhạt, thẳng hoặc uốn

brassicae (Berk.) Sacc.)

khúc, không phân nhánh, mọc thành cụm hoặc

- Đối tượng gây hại:

riêng lẻ. Bào tử phân sinh đa bào, có nhiều ngăn Là một bệnh hại rất phổ biến trong các vùng ngang và ngăn dọc, nàu nâu nhạt, hình trái lựu trồng bắp cải ở các nước trên thế giới và ở nước ta.

đạn có vòi dài, kích thước khoảng 60-140 x 14-18

Bệnh có thể phá hại từ giai đoạn cây con, cây đã µm. Nấm gây bệnh là loại bán ký sinh, xâm nhập cuốn bắp và trên nhiều loại cây họ thập tự khác.

vào cây qua vết thương sây sát và qua vết hại của

- Triệu chứng bệnh:

côn trùng. Nấm tồn tại trên tàn dư lá bệnh và Trên cây con, vết bệnh thường xuất hiện trên trên hạt giống ở dạng sợi nấm và bào tử phân lá sò và thân non, màu đen, hình tròn hoặc hình sinh. Bào tử phân sinh lan truyền nhờ gió, nước bất định, bệnh nặng làm cây chết. Trên cây đã mưa, nước tưới, côn trùng, dụng cụ và con người lớn, vết bệnh hình thành trên lá hình tròn, có qua quá trình chăm sóc.

nhiều vòng đồng tâm màu nâu nhạt hoặc nâu

- Đặc điểm phát sinh phát triển: sẫm, xung quanh có thể có quầng vàng. Vết bệnh Bệnh phát sinh phát triển thuận lợi trong lớn, đường kính có khi đến 1cm, nhiều vết bệnh có điều kiện ẩm ướt, mưa nhiều, nhiệt độ khoảng thể liên kết với nhau thành hình bất định. Khi 250C. Bệnh phá hại mạnh trên những ruộng cải gặp trời ẩm ướt, trên mặt vết bệnh thường hình bắp thấp trũng, ứ đọng nước, mật độ trồng dày, thành một lớp nấm mốc màu đen. Bệnh có thể

nhất là các vụ trồng muộn và các giống chín xuất hiện ở cả giai đoạn sau thu hoạch, trong thời muộn. Hầu như chưa có giống bắp cải nào có tính kỳ vận chuyển và bảo quản bắp cải trong kho làm chống bệnh. Nấm bệnh phá hại quả giống, sợi lá bắp thối hỏng.

nấm có thể ăn sâu tới phôi hạt làm hạt lép.

137

138

https://thuviensach.vn

- Biện pháp phòng trừ: Sau khi rễ bị hư hại và lá chuyển sang vàng, dày Sau khi thu hoạch cần thu dọn sạch tàn dư

thô, lá mất độ nhẵn bóng, cây chết héo dần. Bệnh thân lá bệnh trên ruộng đem tiêu huỷ. Lấy giống sưng rễ có thể phá hại trên 100 loại cây trồng và từ cây và ruộng không bị bệnh. Quả để giống phơi cây dại trong họ thập tự. Tế bào bị bệnh lớn gấp khô cần đập lấy hạt ngay. Trong thời kỳ cây sinh 3-4 lần tế bào rễ cây bình thường.

trưởng cần ngắt tỉa lá già, lá bị bệnh, tưới nước

- Nguyên nhân gây bệnh:

vừa phải, lên luống cao tránh để ứ đọng nước trên Nấm gây bệnh Plasmodiophora brassicae Wor.

ruộng. Khi bệnh chớm phát sinh cần phun thuốc là loại nấm nội ký sinh chuyên tính. Cơ quan sinh phòng trừ kịp thời, có thể phun dung dịch Zineb trưởng của nấm là nguyên sinh bào Plasmodium.

80WP; Rovral; Kasuran 50WP. Hạt giống trước Quá trình phát triển của nấm hầu như chỉ tiến khi gieo cần được xử lý bằng nước nóng 500C trong hành trong tế bào rễ cây ký chủ và tạo thành vô số

vòng 20 - 25 phút.

bào tử tĩnh trong tế bào rễ cây ở giai đoạn cuối cùng. Bào tử tĩnh hình cầu, đơn bào, không màu,

2.2. Bệnh sưng rễ cải bắp (Plasmodiophora

vỏ dày, bề mặt nhẵn, kích thước trung bình 3,3 -

brassicae Wor.)

3,9 µm. Khi u sưng, rễ thối mục sẽ giải phóng bào

- Đối tượng gây hại:

tử tĩnh rơi vào trong đất. Vì vậy, nguồn bệnh lưu Bệnh sưng rễ gây hại cải bắp và một số cây họ

truyền từ năm này sang năm khác là bào tử tĩnh thập tự. Đặc biệt, các vùng có khí hậu mát, lạnh ở

bên trong rễ cây bệnh nằm trong đất. Bào tử tĩnh châu Âu, châu Đại Dương, châu Mỹ và một số

lan truyền nhờ nước mưa, nước tưới và trong quá nước châu Á như Nhật Bản thường bị hại nghiêm trình cày, bừa, vun, xới đất.

trọng. Ở nước ta, bệnh ít phổ biến.

- Đặc điểm phát sinh phát triển bệnh:

- Triệu chứng bệnh:

Khi gặp điều kiện thuận lợi, nhiệt độ khoảng Bệnh hại ở bộ phận rễ và gốc thân nằm sâu 16-190C, độ ẩm trên 75%, bào tử tĩnh nhanh trong đất tạo ra u sưng nổi cục sần sùi, xuất hiện chóng nảy mầm hình thành các bào tử động xâm từng đoạn hoặc kéo dài cả rễ. Các u sưng lúc đầu nhiễm qua lông hút ở rễ, đầu chóp rễ hoặc qua chỗ

có màu sắc tương tự như màu rễ cây, bề mặt mọc ra các rễ phụ xâm nhập vào rễ cây bắp cải nhẵn, bên trong ruột trắng và cứng. Sau một thời mới. Tiếp đó tế bào rễ bị kích thích, sinh sản rối gian u sưng và rễ chuyển sang màu nâu, thối mục.

loạn, tăng số lượng và kích thước dẫn đến hình 139

140

https://thuviensach.vn

- Biện pháp phòng trừ: Sau khi rễ bị hư hại và lá chuyển sang vàng, dày Sau khi thu hoạch cần thu dọn sạch tàn dư

thô, lá mất độ nhẵn bóng, cây chết héo dần. Bệnh thân lá bệnh trên ruộng đem tiêu huỷ. Lấy giống sưng rễ có thể phá hại trên 100 loại cây trồng và từ cây và ruộng không bị bệnh. Quả để giống phơi cây dại trong họ thập tự. Tế bào bị bệnh lớn gấp khô cần đập lấy hạt ngay. Trong thời kỳ cây sinh 3-4 lần tế bào rễ cây bình thường.

trưởng cần ngắt tỉa lá già, lá bị bệnh, tưới nước

- Nguyên nhân gây bệnh:

vừa phải, lên luống cao tránh để ứ đọng nước trên Nấm gây bệnh Plasmodiophora brassicae Wor.

ruộng. Khi bệnh chớm phát sinh cần phun thuốc là loại nấm nội ký sinh chuyên tính. Cơ quan sinh phòng trừ kịp thời, có thể phun dung dịch Zineb trưởng của nấm là nguyên sinh bào Plasmodium.

80WP; Rovral; Kasuran 50WP. Hạt giống trước Quá trình phát triển của nấm hầu như chỉ tiến khi gieo cần được xử lý bằng nước nóng 500C trong hành trong tế bào rễ cây ký chủ và tạo thành vô số

vòng 20 - 25 phút.

bào tử tĩnh trong tế bào rễ cây ở giai đoạn cuối cùng. Bào tử tĩnh hình cầu, đơn bào, không màu,

2.2. Bệnh sưng rễ cải bắp (Plasmodiophora

vỏ dày, bề mặt nhẵn, kích thước trung bình 3,3 -

brassicae Wor.)

3,9 µm. Khi u sưng, rễ thối mục sẽ giải phóng bào

- Đối tượng gây hại:

tử tĩnh rơi vào trong đất. Vì vậy, nguồn bệnh lưu Bệnh sưng rễ gây hại cải bắp và một số cây họ

truyền từ năm này sang năm khác là bào tử tĩnh thập tự. Đặc biệt, các vùng có khí hậu mát, lạnh ở

bên trong rễ cây bệnh nằm trong đất. Bào tử tĩnh châu Âu, châu Đại Dương, châu Mỹ và một số

lan truyền nhờ nước mưa, nước tưới và trong quá nước châu Á như Nhật Bản thường bị hại nghiêm trình cày, bừa, vun, xới đất.

trọng. Ở nước ta, bệnh ít phổ biến.

- Đặc điểm phát sinh phát triển bệnh:

- Triệu chứng bệnh:

Khi gặp điều kiện thuận lợi, nhiệt độ khoảng Bệnh hại ở bộ phận rễ và gốc thân nằm sâu 16-190C, độ ẩm trên 75%, bào tử tĩnh nhanh trong đất tạo ra u sưng nổi cục sần sùi, xuất hiện chóng nảy mầm hình thành các bào tử động xâm từng đoạn hoặc kéo dài cả rễ. Các u sưng lúc đầu nhiễm qua lông hút ở rễ, đầu chóp rễ hoặc qua chỗ

có màu sắc tương tự như màu rễ cây, bề mặt mọc ra các rễ phụ xâm nhập vào rễ cây bắp cải nhẵn, bên trong ruột trắng và cứng. Sau một thời mới. Tiếp đó tế bào rễ bị kích thích, sinh sản rối gian u sưng và rễ chuyển sang màu nâu, thối mục.

loạn, tăng số lượng và kích thước dẫn đến hình 139

140

https://thuviensach.vn

thành các u sưng trên rễ cây bệnh. Thời kỳ tiềm sau đó bừa, cày luống. Có thể bón vôi trực tiếp vào dục của bệnh khoảng 9-10 ngày. Nấm có thể xâm hốc (50-100g/hốc) trước khi trồng hoặc tưới nước nhập vào rễ trong suốt thời kỳ sinh trưởng của vôi 8-15% vào gốc cây sau khi trồng ra ruộng.

cây, nhưng thời kỳ cây non là giai đoạn dễ xâm

+ Thực hiện luân canh, không trồng cải bắp và nhập và phá hại mạnh. Sự xâm nhiễm, lây bệnh các loại cây họ thập tự kế tiếp nhau liên tục nhiều của nấm còn phụ thuộc vào số lượng bào tử tĩnh năm trên một ruộng. Khi thấy bệnh xuất hiện cần tồn tại trong đất. Lượng xâm nhiễm tối thiểu của nhổ cả gốc rễ đem đốt hoặc vùi sâu trong các hố có bệnh là 200.000 bào tử, khi đó bệnh mới phát sinh vôi bột để diệt trừ nguồn bệnh.

mạnh. Nấm sưng rễ cải bắp phát triển mạnh

2.3. Bệnh thối hạch cải bắp (Sclerotinia

trong điều kiện đất chua pH 5,4 - 6,5, đất ẩm ướt,

sclerotiorum (Lib.) De Bary)

độ ẩm tương đối cao. Trong điều kiện đó, quá trình xâm nhiễm hoàn thành trong 18 giờ. Vì vậy,

- Đối tượng gây hại:

đất trũng, ẩm thấp, đất quá chua và có nhiệt độ

Bệnh thối hạch phá hại rất phổ biến trên 160

thích hợp 19-250C, bệnh phát sinh phá hại mạnh.

loài cây thuộc 32 họ khác nhau, nhưng chủ yếu là

- Biện pháp phòng trừ bệnh:

cải bắp, cà rốt, đậu trắng, khoai lang, v.v.. Cây cải

+ Cần chọn lọc giống và áp dụng các biện pháp bắp có thể bị bệnh từ giai đoạn còn non, nhưng kỹ thuật canh tác, đặc biệt là việc cải tạo đất bệnh phá hại chủ yếu vào thời kỳ cuốn bắp trở đi trồng. Sử dụng và chọn lọc giống lành mạnh, làm cây chết, bắp cải thối khô.

không bị bệnh để đem trồng ra ruộng sản xuất.

- Triệu chứng bệnh:

Đất vườn ươm và ruộng sản xuất phải cao ráo.

Cây con bị bệnh, gốc thân sát mặt đất bị thối Chọn đất trung tính hoặc hơi kiềm để trồng.

nhũn làm cây chết gục đổ trên ruộng. Trên cây

+ Nếu đất nhiễm bệnh có thể xử lý đất vườn lớn, vết bệnh thường bắt đầu từ các lá già sát mặt ươm trước khi gieo hạt 10 ngày bằng Focmol 3%

đất và gốc thân. Ở trên thân vết bệnh lúc đầu có tưới 5-10 lít/m2, bón vôi bột vào đất.

màu vàng nâu, nếu trời ẩm ướt chỗ bị bệnh dễ bị

+ Biện pháp tích cực nhất là bón vôi thích hợp thối nhũn nhưng không có mùi thối, nếu trời khô ở vườn ươm và ruộng sản xuất đại trà để cải biến hanh chỗ bị bệnh khô teo có màu nâu nhạt. Khi độ chua của đất tới giới hạn trung tính - kiềm. Có cắt ngang thân thấy lớp vỏ và lớp gỗ có màu nâu thể bón vãi vôi bột rải đều trước khi trồng cây con, sẫm. Cuống lá và phiến lá bị bệnh có màu trắng 141

142

https://thuviensach.vn

thành các u sưng trên rễ cây bệnh. Thời kỳ tiềm sau đó bừa, cày luống. Có thể bón vôi trực tiếp vào dục của bệnh khoảng 9-10 ngày. Nấm có thể xâm hốc (50-100g/hốc) trước khi trồng hoặc tưới nước nhập vào rễ trong suốt thời kỳ sinh trưởng của vôi 8-15% vào gốc cây sau khi trồng ra ruộng.

cây, nhưng thời kỳ cây non là giai đoạn dễ xâm

+ Thực hiện luân canh, không trồng cải bắp và nhập và phá hại mạnh. Sự xâm nhiễm, lây bệnh các loại cây họ thập tự kế tiếp nhau liên tục nhiều của nấm còn phụ thuộc vào số lượng bào tử tĩnh năm trên một ruộng. Khi thấy bệnh xuất hiện cần tồn tại trong đất. Lượng xâm nhiễm tối thiểu của nhổ cả gốc rễ đem đốt hoặc vùi sâu trong các hố có bệnh là 200.000 bào tử, khi đó bệnh mới phát sinh vôi bột để diệt trừ nguồn bệnh.

mạnh. Nấm sưng rễ cải bắp phát triển mạnh

2.3. Bệnh thối hạch cải bắp (Sclerotinia

trong điều kiện đất chua pH 5,4 - 6,5, đất ẩm ướt,

sclerotiorum (Lib.) De Bary)

độ ẩm tương đối cao. Trong điều kiện đó, quá trình xâm nhiễm hoàn thành trong 18 giờ. Vì vậy,

- Đối tượng gây hại:

đất trũng, ẩm thấp, đất quá chua và có nhiệt độ

Bệnh thối hạch phá hại rất phổ biến trên 160

thích hợp 19-250C, bệnh phát sinh phá hại mạnh.

loài cây thuộc 32 họ khác nhau, nhưng chủ yếu là

- Biện pháp phòng trừ bệnh:

cải bắp, cà rốt, đậu trắng, khoai lang, v.v.. Cây cải

+ Cần chọn lọc giống và áp dụng các biện pháp bắp có thể bị bệnh từ giai đoạn còn non, nhưng kỹ thuật canh tác, đặc biệt là việc cải tạo đất bệnh phá hại chủ yếu vào thời kỳ cuốn bắp trở đi trồng. Sử dụng và chọn lọc giống lành mạnh, làm cây chết, bắp cải thối khô.

không bị bệnh để đem trồng ra ruộng sản xuất.

- Triệu chứng bệnh:

Đất vườn ươm và ruộng sản xuất phải cao ráo.

Cây con bị bệnh, gốc thân sát mặt đất bị thối Chọn đất trung tính hoặc hơi kiềm để trồng.

nhũn làm cây chết gục đổ trên ruộng. Trên cây

+ Nếu đất nhiễm bệnh có thể xử lý đất vườn lớn, vết bệnh thường bắt đầu từ các lá già sát mặt ươm trước khi gieo hạt 10 ngày bằng Focmol 3%

đất và gốc thân. Ở trên thân vết bệnh lúc đầu có tưới 5-10 lít/m2, bón vôi bột vào đất.

màu vàng nâu, nếu trời ẩm ướt chỗ bị bệnh dễ bị

+ Biện pháp tích cực nhất là bón vôi thích hợp thối nhũn nhưng không có mùi thối, nếu trời khô ở vườn ươm và ruộng sản xuất đại trà để cải biến hanh chỗ bị bệnh khô teo có màu nâu nhạt. Khi độ chua của đất tới giới hạn trung tính - kiềm. Có cắt ngang thân thấy lớp vỏ và lớp gỗ có màu nâu thể bón vãi vôi bột rải đều trước khi trồng cây con, sẫm. Cuống lá và phiến lá bị bệnh có màu trắng 141

142

https://thuviensach.vn

ủng nước, thường lan từ rìa mép lá vào trong. Khi điều kiện mưa nhiều, liên tục, thường tạo điều trời ẩm ướt, lá bệnh dễ bị thối, rách nát, các lá kiện thuận lợi cho hạch nấm nảy mầm, tạo nhiều khác bị vàng dần. Bệnh lan rộng lên bắp đang quả thể. Bào tử túi hình thành thuận lợi trong cuốn làm bắp cải thối từ ngoài vào trong, dần dần điều kiện độ ẩm cao và nhiệt độ 18-240C. Bào tử

cây chết khô trên ruộng. Đặc biệt trên bề mặt túi có thể nảy mầm trong phạm vi nhiệt độ khá hình thành lớp nấm màu trắng xen lẫn nhiều rộng từ 2-330C. Sợi nấm sinh trưởng thuận lợi ở

hạch nấm màu đen nâu hình dạng không đều bám nhiệt độ 15-250C (chết ở nhiệt độ 480C trong 3

chặt trên đó. Đến giai đoạn này, bắp cải rất dễ bị

phút), độ ẩm không khí thích hợp trên 85% và độ

gục đổ trên ruộng.

pH 5-8. Quá trình xâm nhập của nấm vào cây tiến

- Nguyên nhân gây bệnh:

hành thuận lợi ở nhiệt độ 19-240C. Vì vậy, bệnh Bệnh thối hạch cải bắp do nấm Sc/erotinia thường phá hại cải bắp từ tháng 11 đến tháng 4

sclerotiorum (Lib.) De Bary gây ra. Nấm này năm sau, nhất là thời kỳ cây bắt đầu cuốn bắp đến thuộc họ Scloerotiniaceae, bộ Helotiales, lớp Nấm thu hoạch. Nguồn bệnh chủ yếu bảo tồn là dạng Túi. Hạch nấm là một giai đoạn bắt buộc trong hạch nấm rơi rụng trong đất sau thu hoạch, có thể

chu kỳ phát triển của nấm.

tồn tại nhiều năm nhưng nếu bị vùi sâu 6-7cm

- Đặc điểm phát sinh phát triển bệnh: trong đất thì chỉ bảo tồn sức sống trong 1 năm.

Khi gặp điều kiện thuận lợi hạch nấm nảy Bào tử túi nhờ gió lan truyền. Khi có điều kiện mầm hình thành quả thể đĩa. Quả thể đĩa hình thuận lợi nảy mầm xâm nhập vào các lá già, loa kèn hoặc hình phễu dẹt, đường kính 2 - 8 mm, xuyên qua tế bào biểu bì hình thành sợi nấm, tiết có cuống dài hay ngắn tuỳ thuộc vị trí hạch nấm ra enzym Pectinaza phân giải mô tế bào. Sợi nấm nằm trong đất sâu hay nông. Quả thể màu nâu phát triển thành tản nấm lan rộng ở trong và bề

hồng hoặc màu hồng nhạt, cuống có màu nâu sẫm mặt ký chủ. Ngoài gió thì nước mưa và nước tưới hoặc nâu đen. Túi hình trụ dài, không màu, kích cây là những con đường truyền lan bệnh đi xa.

thước 111,4-128 x 5,2-6,5 µm, bên trong có chứa 8

Nguồn bệnh bảo tồn chủ yếu cho các vụ sau là bào tử túi hình bầu dục, đơn bào không màu, kích dạng hạch nấm và sợi nấm trên tàn dư cây bệnh.

thước 11,7-16,9 x 3,9-5,2 µm. Để nảy mầm, hạch

- Biện pháp phòng trừ:

nấm phải hút một số lượng nước nhất định cũng

+ Thu dọn sạch tàn dư cây, bệnh đem đốt như đòi hỏi nhiệt độ tương đối thấp. Vì vậy, trong hoặc tiêu huỷ. Cày lật đất sâu để vùi lấp hạch 143

144

https://thuviensach.vn

ủng nước, thường lan từ rìa mép lá vào trong. Khi điều kiện mưa nhiều, liên tục, thường tạo điều trời ẩm ướt, lá bệnh dễ bị thối, rách nát, các lá kiện thuận lợi cho hạch nấm nảy mầm, tạo nhiều khác bị vàng dần. Bệnh lan rộng lên bắp đang quả thể. Bào tử túi hình thành thuận lợi trong cuốn làm bắp cải thối từ ngoài vào trong, dần dần điều kiện độ ẩm cao và nhiệt độ 18-240C. Bào tử

cây chết khô trên ruộng. Đặc biệt trên bề mặt túi có thể nảy mầm trong phạm vi nhiệt độ khá hình thành lớp nấm màu trắng xen lẫn nhiều rộng từ 2-330C. Sợi nấm sinh trưởng thuận lợi ở

hạch nấm màu đen nâu hình dạng không đều bám nhiệt độ 15-250C (chết ở nhiệt độ 480C trong 3

chặt trên đó. Đến giai đoạn này, bắp cải rất dễ bị

phút), độ ẩm không khí thích hợp trên 85% và độ

gục đổ trên ruộng.

pH 5-8. Quá trình xâm nhập của nấm vào cây tiến

- Nguyên nhân gây bệnh:

hành thuận lợi ở nhiệt độ 19-240C. Vì vậy, bệnh Bệnh thối hạch cải bắp do nấm Sc/erotinia thường phá hại cải bắp từ tháng 11 đến tháng 4

sclerotiorum (Lib.) De Bary gây ra. Nấm này năm sau, nhất là thời kỳ cây bắt đầu cuốn bắp đến thuộc họ Scloerotiniaceae, bộ Helotiales, lớp Nấm thu hoạch. Nguồn bệnh chủ yếu bảo tồn là dạng Túi. Hạch nấm là một giai đoạn bắt buộc trong hạch nấm rơi rụng trong đất sau thu hoạch, có thể

chu kỳ phát triển của nấm.

tồn tại nhiều năm nhưng nếu bị vùi sâu 6-7cm

- Đặc điểm phát sinh phát triển bệnh: trong đất thì chỉ bảo tồn sức sống trong 1 năm.

Khi gặp điều kiện thuận lợi hạch nấm nảy Bào tử túi nhờ gió lan truyền. Khi có điều kiện mầm hình thành quả thể đĩa. Quả thể đĩa hình thuận lợi nảy mầm xâm nhập vào các lá già, loa kèn hoặc hình phễu dẹt, đường kính 2 - 8 mm, xuyên qua tế bào biểu bì hình thành sợi nấm, tiết có cuống dài hay ngắn tuỳ thuộc vị trí hạch nấm ra enzym Pectinaza phân giải mô tế bào. Sợi nấm nằm trong đất sâu hay nông. Quả thể màu nâu phát triển thành tản nấm lan rộng ở trong và bề

hồng hoặc màu hồng nhạt, cuống có màu nâu sẫm mặt ký chủ. Ngoài gió thì nước mưa và nước tưới hoặc nâu đen. Túi hình trụ dài, không màu, kích cây là những con đường truyền lan bệnh đi xa.

thước 111,4-128 x 5,2-6,5 µm, bên trong có chứa 8

Nguồn bệnh bảo tồn chủ yếu cho các vụ sau là bào tử túi hình bầu dục, đơn bào không màu, kích dạng hạch nấm và sợi nấm trên tàn dư cây bệnh.

thước 11,7-16,9 x 3,9-5,2 µm. Để nảy mầm, hạch

- Biện pháp phòng trừ:

nấm phải hút một số lượng nước nhất định cũng

+ Thu dọn sạch tàn dư cây, bệnh đem đốt như đòi hỏi nhiệt độ tương đối thấp. Vì vậy, trong hoặc tiêu huỷ. Cày lật đất sâu để vùi lấp hạch 143

144

https://thuviensach.vn

nấm. Khi ở độ sâu 20cm hạch nấm dễ chết và khó nảy mầm. Do nấm có phạm vi ký chủ rộng nên cần áp dụng biện pháp luân canh với cây trồng mới như lúa nước để cách ly ký chủ, đồng thời hạch nấm sẽ bị thối chết khi đất ruộng ngập nước Ch¬ng X

một thời gian dài.

+ Khi làm đất trồng cải bắp có thể bón Qu¶n lý vµ phßng trõ s©u bÖnh

Cyanamit canxi có tác dụng tiêu diệt quả thể

h¹i c©y hä bÇu bÝ

nấm. Cải bắp nên trồng với mật độ vừa phải, không nên bón nhiều phân đạm, lên luống cao, có 1. Quản lý và phòng trừ sâu hại

rãnh thoát nước.

+ Khi bệnh chớm phát sinh, cần kịp thời tỉa bỏ

1.1. Bọ trĩ sọc vàng (Thrips palmi K)

lá già, lá vàng, nếu cần thiết nhổ bỏ cả cây bệnh,

- Phân bố:

kết hợp bón vôi bột vào gốc và luống cải bắp 500 -

Là loại sâu đa thực, phá hại trên 100 loài cây 600kg/ha và phun thuốc hoá học phòng trừ bệnh.

trồng thuộc họ đậu, họ bầu bí, họ cà, họ hành tỏi.

Kịp thời phun thuốc phòng trừ. Có thể dùng Các cây ký chủ chính của bọ trĩ sọc vàng là dưa Aliette 80WP; Ridomil 68WP; Carbenzim 500FL.

hấu, dưa leo, hành, nho, bông vải, đậu cô ve,v.v..

- Triệu chứng gây hại:

Cả bọ trĩ sọc vàng non và trưởng thành chích hút nhựa ở ngọn, lá, nụ, hoa và trái non. Bị bọ trĩ

sọc vàng gây hại nặng, lá non khi nở ra thường bị

dị dạng, nhăn nhúm, hoa bị thui, quả bị nám nâu và rất dễ bị rụng khi còn non. Các cây họ bầu bí ở

giai đoạn sinh trưởng thân lá, nếu bị bọ trĩ sọc vàng gây hại nhiều ở ngọn chính thì ngọn cây bị

đứng, không phân nhánh và phát triển chiều cao.

Bọ trĩ sọc vàng gây hại trên cây suốt từ giai đoạn cây con đến khi cây ngừng sinh trưởng.

145

146

https://thuviensach.vn

nấm. Khi ở độ sâu 20cm hạch nấm dễ chết và khó nảy mầm. Do nấm có phạm vi ký chủ rộng nên cần áp dụng biện pháp luân canh với cây trồng mới như lúa nước để cách ly ký chủ, đồng thời hạch nấm sẽ bị thối chết khi đất ruộng ngập nước Ch¬ng X

một thời gian dài.

+ Khi làm đất trồng cải bắp có thể bón Qu¶n lý vµ phßng trõ s©u bÖnh

Cyanamit canxi có tác dụng tiêu diệt quả thể

h¹i c©y hä bÇu bÝ

nấm. Cải bắp nên trồng với mật độ vừa phải, không nên bón nhiều phân đạm, lên luống cao, có 1. Quản lý và phòng trừ sâu hại

rãnh thoát nước.

+ Khi bệnh chớm phát sinh, cần kịp thời tỉa bỏ

1.1. Bọ trĩ sọc vàng (Thrips palmi K)

lá già, lá vàng, nếu cần thiết nhổ bỏ cả cây bệnh,

- Phân bố:

kết hợp bón vôi bột vào gốc và luống cải bắp 500 -

Là loại sâu đa thực, phá hại trên 100 loài cây 600kg/ha và phun thuốc hoá học phòng trừ bệnh.

trồng thuộc họ đậu, họ bầu bí, họ cà, họ hành tỏi.

Kịp thời phun thuốc phòng trừ. Có thể dùng Các cây ký chủ chính của bọ trĩ sọc vàng là dưa Aliette 80WP; Ridomil 68WP; Carbenzim 500FL.

hấu, dưa leo, hành, nho, bông vải, đậu cô ve,v.v..

- Triệu chứng gây hại:

Cả bọ trĩ sọc vàng non và trưởng thành chích hút nhựa ở ngọn, lá, nụ, hoa và trái non. Bị bọ trĩ

sọc vàng gây hại nặng, lá non khi nở ra thường bị

dị dạng, nhăn nhúm, hoa bị thui, quả bị nám nâu và rất dễ bị rụng khi còn non. Các cây họ bầu bí ở

giai đoạn sinh trưởng thân lá, nếu bị bọ trĩ sọc vàng gây hại nhiều ở ngọn chính thì ngọn cây bị

đứng, không phân nhánh và phát triển chiều cao.

Bọ trĩ sọc vàng gây hại trên cây suốt từ giai đoạn cây con đến khi cây ngừng sinh trưởng.

145

146

https://thuviensach.vn

- Hình thái: Bọ trưởng thành nhỏ, màu vàng

- Biện pháp phòng trừ:

xám, dài 1,2-1,4mm. Cánh trước có hàng lông Phòng trừ bọ trĩ thường gặp rất nhiều khó cứng trên gân cánh, không liên tục. Trứng được đẻ

khăn nếu chúng đang gây hại ở ngọn non và trong trong mô ở các bộ phận non của cây, một bọ trĩ cái hoa. Cần áp dụng các biện pháp phòng trừ tổng đẻ được 40-50 trứng.

hợp sau đối với bọ trĩ sọc vàng:

Bọ trĩ non màu vàng nhạt, sống gây hại

+ Vệ sinh đồng ruộng để giảm nguồn bọ trĩ sọc chung với bọ trĩ trưởng thành. Bọ trĩ thuộc loại vàng tồn tại và lây lan.

côn trùng biến thái trung gian, khi đẫy sức bọ trĩ

+ Trồng cây trong nhà lưới để hạn chế việc di non chuyển sang giai đoạn nhộng giả có thể ở

chuyển của bọ trĩ từ phía ngoài vào.

trong lá khô hay vỏ cây, nhưng chủ yếu vẫn là ở

+ Gieo trồng cây con khỏe, phủ đất bằng màng trong đất.

phủ nông nghiệp màu xám trắng.

- Đặc điểm phát sinh, phát triển:

+ Điều tra chính xác, phun trừ kịp thời lứa bọ

Ở nhiệt độ 20oC, thời gian phát triển vòng đời trĩ sọc vàng gây hại giai đoạn đầu trên cây. Các của bọ trĩ là 17-20 ngày, ở 25oC là 14-18 ngày và ở

loại thuốc phòng trừ bọ trĩ sọc vàng là confidor 30oC là 12-13 ngày. Một năm có khoảng 20 thế hệ

40sc, oncol 5EC, regent 800WG, Bulldock 2,5EC.

bọ trĩ hoàn thành chu kỳ phát triển. Màu trắng, màu xanh tia tử ngoại đều thu hút bọ trĩ.

1.2. Rệp muội: ((Brev) icoryne brassica L.)

Ở mật độ thấp, bọ trĩ sọc vàng thường gây hại

- Phân bố:

ở mặt dưới của lá cây, ở mật độ cao, thấy chúng Phân bố hầu hết ở các nước trên thế giới và xuất hiện ở cả mặt trên của lá. Ở Nhật Bản và trên nhiều loại cây trồng như cây họ cải, cây họ

Thái Lan, bọ trĩ sọc vàng được xem như là một bầu bí.

loài sâu khó phòng trừ vì có tính kháng đối với

- Đặc điểm phát sinh, phát triển:

một số thuốc trừ sâu.

Bọ trĩ sọc vàng là môi giới truyền bệnh Bud Rệp có hai hình dạng:

necrosis virus cho cây, gây hại nặng cho vụ đông Rệp cái có cánh: cơ thể màu đen xanh hay xuân muộn và vụ hè thu.

vàng, kích thước dài khoảng 1,6 -1,8mm. Râu đầu Ong ký sinh Ceranisus sp. thuộc họ Eulophidae có 6 đốt, cuối đốt 5, 6 có màu nâu đậm, phần còn là loại thiên địch quan trọng của bọ trĩ sọc vàng lại màu nâu hay vàng nhạt. Đốt râu thứ 3 dài có 4-7

hiện nay.

lỗ cảm giác xếp thành hàng. Bụng to, mặt lưng 147

148

https://thuviensach.vn

- Hình thái: Bọ trưởng thành nhỏ, màu vàng

- Biện pháp phòng trừ:

xám, dài 1,2-1,4mm. Cánh trước có hàng lông Phòng trừ bọ trĩ thường gặp rất nhiều khó cứng trên gân cánh, không liên tục. Trứng được đẻ

khăn nếu chúng đang gây hại ở ngọn non và trong trong mô ở các bộ phận non của cây, một bọ trĩ cái hoa. Cần áp dụng các biện pháp phòng trừ tổng đẻ được 40-50 trứng.

hợp sau đối với bọ trĩ sọc vàng:

Bọ trĩ non màu vàng nhạt, sống gây hại

+ Vệ sinh đồng ruộng để giảm nguồn bọ trĩ sọc chung với bọ trĩ trưởng thành. Bọ trĩ thuộc loại vàng tồn tại và lây lan.

côn trùng biến thái trung gian, khi đẫy sức bọ trĩ

+ Trồng cây trong nhà lưới để hạn chế việc di non chuyển sang giai đoạn nhộng giả có thể ở

chuyển của bọ trĩ từ phía ngoài vào.

trong lá khô hay vỏ cây, nhưng chủ yếu vẫn là ở

+ Gieo trồng cây con khỏe, phủ đất bằng màng trong đất.

phủ nông nghiệp màu xám trắng.

- Đặc điểm phát sinh, phát triển:

+ Điều tra chính xác, phun trừ kịp thời lứa bọ

Ở nhiệt độ 20oC, thời gian phát triển vòng đời trĩ sọc vàng gây hại giai đoạn đầu trên cây. Các của bọ trĩ là 17-20 ngày, ở 25oC là 14-18 ngày và ở

loại thuốc phòng trừ bọ trĩ sọc vàng là confidor 30oC là 12-13 ngày. Một năm có khoảng 20 thế hệ

40sc, oncol 5EC, regent 800WG, Bulldock 2,5EC.

bọ trĩ hoàn thành chu kỳ phát triển. Màu trắng, màu xanh tia tử ngoại đều thu hút bọ trĩ.

1.2. Rệp muội: ((Brev) icoryne brassica L.)

Ở mật độ thấp, bọ trĩ sọc vàng thường gây hại

- Phân bố:

ở mặt dưới của lá cây, ở mật độ cao, thấy chúng Phân bố hầu hết ở các nước trên thế giới và xuất hiện ở cả mặt trên của lá. Ở Nhật Bản và trên nhiều loại cây trồng như cây họ cải, cây họ

Thái Lan, bọ trĩ sọc vàng được xem như là một bầu bí.

loài sâu khó phòng trừ vì có tính kháng đối với

- Đặc điểm phát sinh, phát triển:

một số thuốc trừ sâu.

Bọ trĩ sọc vàng là môi giới truyền bệnh Bud Rệp có hai hình dạng:

necrosis virus cho cây, gây hại nặng cho vụ đông Rệp cái có cánh: cơ thể màu đen xanh hay xuân muộn và vụ hè thu.

vàng, kích thước dài khoảng 1,6 -1,8mm. Râu đầu Ong ký sinh Ceranisus sp. thuộc họ Eulophidae có 6 đốt, cuối đốt 5, 6 có màu nâu đậm, phần còn là loại thiên địch quan trọng của bọ trĩ sọc vàng lại màu nâu hay vàng nhạt. Đốt râu thứ 3 dài có 4-7

hiện nay.

lỗ cảm giác xếp thành hàng. Bụng to, mặt lưng 147

148

https://thuviensach.vn

của bụng có những đốm vân, đốt bụng thứ 7 có 1

rệp. Ở điều kiện độ ẩm 50-80% có lợi cho rệp sinh đôi ống bụng, cuối bụng có phiến đuôi nhỏ dài.

sản. Độ ẩm dưới 40% hoặc trên 85% đều ảnh Rệp cái không cánh: cơ thể màu tím xám hay hưởng đến sự phát triển của rệp. Lượng mưa và đen, kích thước dài khoảng 1,8 - 2mm. Râu đầu có thời gian mưa có ảnh hưởng đến mật độ rệp. Nếu 6 đốt, các đốt 1, 2, 5, 6 của râu đầu có màu nâu mưa to kéo dài 7-8 ngày thì số lượng rệp giảm đậm, phần còn lại màu vàng nhạt. Đốt râu thứ 3

xuống nhanh chóng.

không có lỗ cảm giác. Nửa phần trước ngực có vân Trong quá trình phát sinh, phát triển, rệp màu xám.

thường bị một số loài nấm, ong ký sinh và bọ rùa Cả rệp trưởng thành và rệp non đều tập trung tấn công, đặc biệt là bọ rùa ăn thịt. Các loài thiên trên các bộ phận non của cây để hút dịch. Thời địch kể trên có khả năng kìm hãm sự phát triển gian gây hại từ tháng 3 rồi chuyển sang phá hại của rệp.

rau vụ hè, vụ thu. Cho đến cuối tháng 9 lại hình

- Triệu chứng gây hại:

thành dạng rệp hữu tính để chuẩn bị qua đông.

Quá trình sinh sản của rệp diễn ra ngay trên Rệp hữu tính và một số trứng qua đông trên cây rau. Rệp sinh sản rất nhanh, tập trung ở búp cỏ dại, hoặc trên một số cây họ thập tự khác. Nếu non, lá non, quả và nụ... Rệp chích hút nhựa cây gặp điều kiện ấm áp trong giai đoạn này thì vẫn làm cho cây còi cọc không phát triển được. Lá bị

có thể phát triển và hoàn thành dạng rệp có cánh rệp hút quăn queo, phiến lá hẹp, vẹo cong rồi héo bay tới ruộng rau khác như cà chua, dưa chuột vàng, khô, búp lá bị xoăn lại, nụ và ngọn cây trùn hoặc các loại đậu đỗ để gây hại.

ngắn không lớn được, phẩm chất rau kém hẳn nếu

- Quy luật phát sinh, phát triển:

mật độ cao thì rau sẽ chết.

1 năm rệp có thể phát sinh 20 - 30 lứa tùy Rệp muội gây hại cho tất cả các giai đoạn sinh thuộc vào điều kiện thời tiết. Sự phát sinh của rệp trưởng của cây, đặc biệt là giai đoạn vườn ươm, có quan hệ khá rõ rệt với điều kiện nhiệt độ và ẩm ngoài ra rệp còn là môi giới truyền bệnh virus trên độ. Theo tài liệu của Trung Quốc, nhiệt độ thích cây rau.

hợp cho rệp phát sinh là 10-240C (thích hợp nhất là 16-220 C). Ở nhiệt độ dưới 15-250C đều có ảnh

- Biện pháp phòng trừ:

hưởng rõ rệt đến tốc độ phát sinh, phát triển của

+ Thực hiện tốt vệ sinh đồng ruộng, diệt ký chủ cùng họ, thu nhặt cành lá rơi rụng đem đốt.

149

150

https://thuviensach.vn

của bụng có những đốm vân, đốt bụng thứ 7 có 1

rệp. Ở điều kiện độ ẩm 50-80% có lợi cho rệp sinh đôi ống bụng, cuối bụng có phiến đuôi nhỏ dài.

sản. Độ ẩm dưới 40% hoặc trên 85% đều ảnh Rệp cái không cánh: cơ thể màu tím xám hay hưởng đến sự phát triển của rệp. Lượng mưa và đen, kích thước dài khoảng 1,8 - 2mm. Râu đầu có thời gian mưa có ảnh hưởng đến mật độ rệp. Nếu 6 đốt, các đốt 1, 2, 5, 6 của râu đầu có màu nâu mưa to kéo dài 7-8 ngày thì số lượng rệp giảm đậm, phần còn lại màu vàng nhạt. Đốt râu thứ 3

xuống nhanh chóng.

không có lỗ cảm giác. Nửa phần trước ngực có vân Trong quá trình phát sinh, phát triển, rệp màu xám.

thường bị một số loài nấm, ong ký sinh và bọ rùa Cả rệp trưởng thành và rệp non đều tập trung tấn công, đặc biệt là bọ rùa ăn thịt. Các loài thiên trên các bộ phận non của cây để hút dịch. Thời địch kể trên có khả năng kìm hãm sự phát triển gian gây hại từ tháng 3 rồi chuyển sang phá hại của rệp.

rau vụ hè, vụ thu. Cho đến cuối tháng 9 lại hình

- Triệu chứng gây hại:

thành dạng rệp hữu tính để chuẩn bị qua đông.

Quá trình sinh sản của rệp diễn ra ngay trên Rệp hữu tính và một số trứng qua đông trên cây rau. Rệp sinh sản rất nhanh, tập trung ở búp cỏ dại, hoặc trên một số cây họ thập tự khác. Nếu non, lá non, quả và nụ... Rệp chích hút nhựa cây gặp điều kiện ấm áp trong giai đoạn này thì vẫn làm cho cây còi cọc không phát triển được. Lá bị

có thể phát triển và hoàn thành dạng rệp có cánh rệp hút quăn queo, phiến lá hẹp, vẹo cong rồi héo bay tới ruộng rau khác như cà chua, dưa chuột vàng, khô, búp lá bị xoăn lại, nụ và ngọn cây trùn hoặc các loại đậu đỗ để gây hại.

ngắn không lớn được, phẩm chất rau kém hẳn nếu

- Quy luật phát sinh, phát triển:

mật độ cao thì rau sẽ chết.

1 năm rệp có thể phát sinh 20 - 30 lứa tùy Rệp muội gây hại cho tất cả các giai đoạn sinh thuộc vào điều kiện thời tiết. Sự phát sinh của rệp trưởng của cây, đặc biệt là giai đoạn vườn ươm, có quan hệ khá rõ rệt với điều kiện nhiệt độ và ẩm ngoài ra rệp còn là môi giới truyền bệnh virus trên độ. Theo tài liệu của Trung Quốc, nhiệt độ thích cây rau.

hợp cho rệp phát sinh là 10-240C (thích hợp nhất là 16-220 C). Ở nhiệt độ dưới 15-250C đều có ảnh

- Biện pháp phòng trừ:

hưởng rõ rệt đến tốc độ phát sinh, phát triển của

+ Thực hiện tốt vệ sinh đồng ruộng, diệt ký chủ cùng họ, thu nhặt cành lá rơi rụng đem đốt.

149

150

https://thuviensach.vn

+ Tưới nước đủ và đúng lúc tùy từng loại rau, hoặc màu xanh nhạt, sau đó chuyển sang màu nhất là trong những ngày nắng hạn, khô hanh.

xanh vàng đến nâu nhạt, hình tròn đa giác hoặc

+ Đảm bảo chế độ phân bón đầy đủ cho rau.

hình bất định. Vết bệnh nằm rải rác trên lá hoặc

+ Gieo trồng với mật độ hợp lý.

nằm dọc các gân lá thường có góc cạnh và bị giới

+ Có thể trộn thuốc hóa học với đất bột hoặc hạn bởi các gân lá.

tro bếp rắc bón cho cây.

Khi gặp điều kiện thời tiết thuận lợi (mưa

+ Trộn 40g Fipronil 800 WG với 40 - 50kg đất phùn, nhiệt độ tương đối thấp), quan sát mặt dưới bột hoặc 3kg Diazinon10H với 7,5kg đất bột hoặc lá, chỗ vết bệnh thường thấy một lớp nấm mọc 0,5kg Rơgo 1,5% với 15kg đất bột. Mỗi ha dùng thưa, màu trắng xám (nên dễ nhầm lẫn với bệnh 750kg hỗn hợp trên.

phấn trắng), bệnh nặng gây rách các mô tế bào,

+ Dùng Diazinon 10H, lượng 30kg trộn với tro thậm chí làm lá biến dạng, cây phát triển yếu, rắc bón. Khi bón hỗn hợp nên bón tập trung toàn lá héo khô và chết.

quanh gốc cây để diệt rệp.

Bệnh giả sương mai thường phát triển và gây

+ Phun thuốc Rơgo 40% với nồng độ 0,1-0,15%.

hại mạnh ở mặt dưới của lá. Khi nhìn phía trên xuống chỉ thấy những đốm vàng loang lổ. Nguồn 2. Quản lý và phòng trừ bệnh hại

bệnh tồn tại trong lá và tàn dư cây bệnh.

2.1. Bệnh giả sương mai

- Tác nhân gây bệnh:

- Đối tượng gây hại:

Bệnh phấn vàng do nấm Pseudoperonospora Nhóm cây trồng họ dưa, bầu bí, mướp, khổ

cubensis gây ra.

qua rất mẫn cảm với bệnh phấn vàng (hay còn gọi

- Đặc điểm phát sinh, phát triển của bệnh: là giả sương mai), nhất là khi điều kiện thời tiết Bệnh lây lan qua tàn dư cây bệnh, cỏ dại.

thuận lợi thì chúng phát sinh gây hại rất nhanh, Trong điều kiện thuận lợi, nấm bệnh lây lan bằng làm ảnh hưởng lớn đến năng suất.

bào tử phân sinh. Bệnh thường gây hại từ lá gốc

- Triệu chứng:

phát sinh dần lên phía trên. Nấm bệnh xâm nhập

- Bệnh phát sinh gây hại trên tất cả các bộ

và gây hại nặng trong mùa mưa và những ngày có phận của cây, nhưng phổ biến nhất là trên lá. Vết sương mù buổi sáng.

bệnh ban đầu là những chấm nhỏ, không màu Bệnh phát sinh sớm từ khi cây có 3 lá thật và càng cuối vụ càng nặng. Bệnh gây hại làm lá rụng, 151

152

https://thuviensach.vn

+ Tưới nước đủ và đúng lúc tùy từng loại rau, hoặc màu xanh nhạt, sau đó chuyển sang màu nhất là trong những ngày nắng hạn, khô hanh.

xanh vàng đến nâu nhạt, hình tròn đa giác hoặc

+ Đảm bảo chế độ phân bón đầy đủ cho rau.

hình bất định. Vết bệnh nằm rải rác trên lá hoặc

+ Gieo trồng với mật độ hợp lý.

nằm dọc các gân lá thường có góc cạnh và bị giới

+ Có thể trộn thuốc hóa học với đất bột hoặc hạn bởi các gân lá.

tro bếp rắc bón cho cây.

Khi gặp điều kiện thời tiết thuận lợi (mưa

+ Trộn 40g Fipronil 800 WG với 40 - 50kg đất phùn, nhiệt độ tương đối thấp), quan sát mặt dưới bột hoặc 3kg Diazinon10H với 7,5kg đất bột hoặc lá, chỗ vết bệnh thường thấy một lớp nấm mọc 0,5kg Rơgo 1,5% với 15kg đất bột. Mỗi ha dùng thưa, màu trắng xám (nên dễ nhầm lẫn với bệnh 750kg hỗn hợp trên.

phấn trắng), bệnh nặng gây rách các mô tế bào,

+ Dùng Diazinon 10H, lượng 30kg trộn với tro thậm chí làm lá biến dạng, cây phát triển yếu, rắc bón. Khi bón hỗn hợp nên bón tập trung toàn lá héo khô và chết.

quanh gốc cây để diệt rệp.

Bệnh giả sương mai thường phát triển và gây

+ Phun thuốc Rơgo 40% với nồng độ 0,1-0,15%.

hại mạnh ở mặt dưới của lá. Khi nhìn phía trên xuống chỉ thấy những đốm vàng loang lổ. Nguồn 2. Quản lý và phòng trừ bệnh hại

bệnh tồn tại trong lá và tàn dư cây bệnh.

2.1. Bệnh giả sương mai

- Tác nhân gây bệnh:

- Đối tượng gây hại:

Bệnh phấn vàng do nấm Pseudoperonospora Nhóm cây trồng họ dưa, bầu bí, mướp, khổ

cubensis gây ra.

qua rất mẫn cảm với bệnh phấn vàng (hay còn gọi

- Đặc điểm phát sinh, phát triển của bệnh: là giả sương mai), nhất là khi điều kiện thời tiết Bệnh lây lan qua tàn dư cây bệnh, cỏ dại.

thuận lợi thì chúng phát sinh gây hại rất nhanh, Trong điều kiện thuận lợi, nấm bệnh lây lan bằng làm ảnh hưởng lớn đến năng suất.

bào tử phân sinh. Bệnh thường gây hại từ lá gốc

- Triệu chứng:

phát sinh dần lên phía trên. Nấm bệnh xâm nhập

- Bệnh phát sinh gây hại trên tất cả các bộ

và gây hại nặng trong mùa mưa và những ngày có phận của cây, nhưng phổ biến nhất là trên lá. Vết sương mù buổi sáng.

bệnh ban đầu là những chấm nhỏ, không màu Bệnh phát sinh sớm từ khi cây có 3 lá thật và càng cuối vụ càng nặng. Bệnh gây hại làm lá rụng, 151

152

https://thuviensach.vn

dưa tàn sớm, giảm năng suất cây trồng. Bệnh lây và nếu ánh sáng không lọt vào tán cây thì nên lan qua tàn dư cây bệnh, cỏ dại. Trong điều kiện tiến hành tỉa bỏ bớt các chồi phía trên để tạo thuận lợi, nấm bệnh lây lan bằng bào tử phân sinh.

thông thoáng.

- Biện pháp phòng trừ:

+ Khi có mưa nhiều, hoặc ban đêm có sương, Một là, biện pháp cơ giới:

nên kiểm tra kỹ các lá gần mặt đất, nếu có triệu

+ Vệ sinh đồng ruộng, thu dọn tàn dư cây chứng nhiễm bệnh song song với việc thu hái, tiêu trồng, có điều kiện nên ngâm nước ruộng một thời hủy các lá già, lá bệnh, nên sử dụng thuốc trừ

gian để diệt nấm.

bệnh phun đều trên lá để hạn chế lây lan lên các

+ Trồng luân canh với cây khác họ (cây dưa lá tầng trên.

leo, khổ qua, bầu, bí là những cây trồng cùng Hai là, biện pháp hóa học:

họ), do đó không thể trồng luân phiên các cây này Có thể dùng một số loại thuốc bảo vệ thực vật với nhau, tốt nhất nên canh tác với các cây trồng để phun trừ khi bệnh chớm xuất hiện và gặp điều khác như vụ thứ nhất dưa leo, vụ thứ hai rau cải, kiện thời tiết thuận lợi cho sự phát sinh gây hại vụ thứ ba khổ qua..., còn nếu để tận dụng lại của bệnh:

màng phủ, chà cắm vụ thứ nhất là dưa leo, vụ thứ

+ Mataxyl, Aliette, Ridomil Gold, Vicarben hai là các loại đậu như cô ve,...

50 HP, Vialphos 80 BHN để phun trừ bệnh giả

+ Sử dụng màng phủ nông nghiệp giảm ẩm sương mai.

độ xung quanh gốc và để lá không tiếp xúc với

+ Ở những vùng đang có bệnh, phun phòng khi mặt đất.

dưa có từ 3-4 lá thật hoặc khi khổ qua có từ 5-6 lá

+ Mật độ trồng thưa hợp lý, không quá dày để

thật bằng các thuốc gốc đồng, Zineb, Mancozeb, tránh bớt ẩm độ cao khi cây giao tán. Đối với Ridomil Gold, Topsin-M và nên phun 2-3 lần, mỗi giống F1 chỉ nên trồng 1 hạt/hốc, còn giống địa lần cách nhau 10 ngày.

phương có thể trồng 2 hạt/hốc nhưng tốt nhất vẫn

+ Khi bệnh chớm phát dùng các thuốc gốc 1 hạt/ hốc và thu hẹp khoảng cách cây.

đồng, Alliete, Antracol, Topsin-M, Ridomil Gold

+ Bón phân cân đối N-P-K, khi bệnh chớm phát nên ngừng bón phân đạm.

phun trải đều trên lá dưa, khổ qua, nếu bệnh

+ Kết hợp với việc ngắt bỏ bớt lá già, lá sâu nặng có thể phun liên tiếp 2 lần, lần thứ hai cách bệnh, dọn sạch cỏ dại trong luống dưa leo, khổ qua lần thứ nhất 3-5 ngày tuỳ loại thuốc.

153

154

https://thuviensach.vn

dưa tàn sớm, giảm năng suất cây trồng. Bệnh lây và nếu ánh sáng không lọt vào tán cây thì nên lan qua tàn dư cây bệnh, cỏ dại. Trong điều kiện tiến hành tỉa bỏ bớt các chồi phía trên để tạo thuận lợi, nấm bệnh lây lan bằng bào tử phân sinh.

thông thoáng.

- Biện pháp phòng trừ:

+ Khi có mưa nhiều, hoặc ban đêm có sương, Một là, biện pháp cơ giới:

nên kiểm tra kỹ các lá gần mặt đất, nếu có triệu

+ Vệ sinh đồng ruộng, thu dọn tàn dư cây chứng nhiễm bệnh song song với việc thu hái, tiêu trồng, có điều kiện nên ngâm nước ruộng một thời hủy các lá già, lá bệnh, nên sử dụng thuốc trừ

gian để diệt nấm.

bệnh phun đều trên lá để hạn chế lây lan lên các

+ Trồng luân canh với cây khác họ (cây dưa lá tầng trên.

leo, khổ qua, bầu, bí là những cây trồng cùng Hai là, biện pháp hóa học:

họ), do đó không thể trồng luân phiên các cây này Có thể dùng một số loại thuốc bảo vệ thực vật với nhau, tốt nhất nên canh tác với các cây trồng để phun trừ khi bệnh chớm xuất hiện và gặp điều khác như vụ thứ nhất dưa leo, vụ thứ hai rau cải, kiện thời tiết thuận lợi cho sự phát sinh gây hại vụ thứ ba khổ qua..., còn nếu để tận dụng lại của bệnh:

màng phủ, chà cắm vụ thứ nhất là dưa leo, vụ thứ

+ Mataxyl, Aliette, Ridomil Gold, Vicarben hai là các loại đậu như cô ve,...

50 HP, Vialphos 80 BHN để phun trừ bệnh giả

+ Sử dụng màng phủ nông nghiệp giảm ẩm sương mai.

độ xung quanh gốc và để lá không tiếp xúc với

+ Ở những vùng đang có bệnh, phun phòng khi mặt đất.

dưa có từ 3-4 lá thật hoặc khi khổ qua có từ 5-6 lá

+ Mật độ trồng thưa hợp lý, không quá dày để

thật bằng các thuốc gốc đồng, Zineb, Mancozeb, tránh bớt ẩm độ cao khi cây giao tán. Đối với Ridomil Gold, Topsin-M và nên phun 2-3 lần, mỗi giống F1 chỉ nên trồng 1 hạt/hốc, còn giống địa lần cách nhau 10 ngày.

phương có thể trồng 2 hạt/hốc nhưng tốt nhất vẫn

+ Khi bệnh chớm phát dùng các thuốc gốc 1 hạt/ hốc và thu hẹp khoảng cách cây.

đồng, Alliete, Antracol, Topsin-M, Ridomil Gold

+ Bón phân cân đối N-P-K, khi bệnh chớm phát nên ngừng bón phân đạm.

phun trải đều trên lá dưa, khổ qua, nếu bệnh

+ Kết hợp với việc ngắt bỏ bớt lá già, lá sâu nặng có thể phun liên tiếp 2 lần, lần thứ hai cách bệnh, dọn sạch cỏ dại trong luống dưa leo, khổ qua lần thứ nhất 3-5 ngày tuỳ loại thuốc.

153

154

https://thuviensach.vn

+ Trong sử dụng thuốc trừ bệnh nên sử dụng bệnh ban đầu. Trên lá sò có những vết bệnh màu luân phiên thuốc, đọc kỹ và thực hiện theo những nâu nhạt ở rìa mép lá hoặc trên phiến lá. Lá sò khuyến cáo ghi trên nhãn thuốc để an toàn cho bé nhỏ hơn và chuyển thành màu nâu nhạt, cây người, cây trồng.

con bị chết. Khi mầm non mới mọc ra ở trong đất

+ Ngoài ra, trong điều kiện trời mát, ít nắng, và nhiễm bệnh có màu nâu, teo chết sớm. Trên lá ẩm độ cao và cây dưa leo đã sinh trưởng được 1/2

thật, vết bệnh đặc trưng là những vết đốm có góc thời gian nếu chúng ta kìm chế được bệnh phấn cạnh (giới hạn bởi mạng gân lá), trong giọt dầu vàng lây lan thì bệnh phấn trắng sẽ phát sinh gây thời tiết ẩm ướt sau đó chuyển sang màu xám hại, do đó ở lần phun thuốc cuối cùng nên thay các sẫm, nâu đỏ. Nhiều vết bệnh khô giòn bong tách loại trên bằng thuốc trừ bệnh Anvil hoặc Score.

ra để lại những lỗ thủng lỗ chỗ trên phiến lá.

2.2. Bệnh đốm góc dưa chuột [Pseudomonas

Trên quả bị bệnh xuất hiện nhiều vết đốm hình

lachrymans (Smith et Bryan) Carsner]

tròn, màu nâu vàng, lõm vào thịt quả. Trong điều kiện ẩm ướt, trên vết lõm tiết ra những giọt dịch

- Đối tượng gây hại:

vi khuẩn.

Bệnh đốm góc dưa chuột rất phổ biến ở các nước, gây thiệt hại nặng, năng suất giảm từ 30

- Nguyên nhân gây bệnh:

-

50%, nhất là đối với ruộng sản xuất dưa chuột làm Loài vi khuẩn gây bệnh Ps. lachrymans phân giống. Bệnh làm chết cây con, giảm chất lượng hoá thành các pathotype (các dạng) có tính chuyên quả. Bệnh được phát hiện năm vào năm 1931 ở

hoá hẹp. Có dạng chỉ gây hại trên cây dưa chuột Mỹ và được mô tả, xác định nguyên nhân là mà không lây nhiễm được trên các loài cây khác gọi Bacterium lachrymans vào năm 1915, đến nay đổi là Pseudomonas lachrymans f. cucumis Gorl. Có thành Pseudomonas lachrymans. Phạm vi ký chủ

dạng chuyên hoá chỉ gây hại trên dưa mơ lông gọi đã phát hiện là dưa chuột (Cucumis sativus), dưa là Ps. lachrymans f. melonis Gorl., v.v.. Dạng vi mơ lông (Cucumis melon), bí đao (Cucurbita khuẩn gây bệnh trên dưa chuột có đặc tính chung maxima; C. pepo) và nhiều loại cây trong họ bầu như sau: hình gậy ngắn, kích thước 0,8 x 1-1,2 µm.

bí tuỳ theo chủng khác nhau của vi khuẩn.

Chuyển động nhờ có lông roi ở một đầu, có vỏ nhờn,

- Triệu chứng bệnh:

gram âm, háo khí. Khuẩn lạc hình tròn, màu Bệnh hại ở lá sò, lá thật, hoa và quả dưa trắng, nhẵn bóng. Có khả năng phân giải gelatin chuột. Lá sò bị bệnh là do từ hạt giống bị nhiễm (yếu), tạo indol, thuỷ phân tinh bột, phân giải 155

156

https://thuviensach.vn

+ Trong sử dụng thuốc trừ bệnh nên sử dụng bệnh ban đầu. Trên lá sò có những vết bệnh màu luân phiên thuốc, đọc kỹ và thực hiện theo những nâu nhạt ở rìa mép lá hoặc trên phiến lá. Lá sò khuyến cáo ghi trên nhãn thuốc để an toàn cho bé nhỏ hơn và chuyển thành màu nâu nhạt, cây người, cây trồng.

con bị chết. Khi mầm non mới mọc ra ở trong đất

+ Ngoài ra, trong điều kiện trời mát, ít nắng, và nhiễm bệnh có màu nâu, teo chết sớm. Trên lá ẩm độ cao và cây dưa leo đã sinh trưởng được 1/2

thật, vết bệnh đặc trưng là những vết đốm có góc thời gian nếu chúng ta kìm chế được bệnh phấn cạnh (giới hạn bởi mạng gân lá), trong giọt dầu vàng lây lan thì bệnh phấn trắng sẽ phát sinh gây thời tiết ẩm ướt sau đó chuyển sang màu xám hại, do đó ở lần phun thuốc cuối cùng nên thay các sẫm, nâu đỏ. Nhiều vết bệnh khô giòn bong tách loại trên bằng thuốc trừ bệnh Anvil hoặc Score.

ra để lại những lỗ thủng lỗ chỗ trên phiến lá.

2.2. Bệnh đốm góc dưa chuột [Pseudomonas

Trên quả bị bệnh xuất hiện nhiều vết đốm hình

lachrymans (Smith et Bryan) Carsner]

tròn, màu nâu vàng, lõm vào thịt quả. Trong điều kiện ẩm ướt, trên vết lõm tiết ra những giọt dịch

- Đối tượng gây hại:

vi khuẩn.

Bệnh đốm góc dưa chuột rất phổ biến ở các nước, gây thiệt hại nặng, năng suất giảm từ 30

- Nguyên nhân gây bệnh:

-

50%, nhất là đối với ruộng sản xuất dưa chuột làm Loài vi khuẩn gây bệnh Ps. lachrymans phân giống. Bệnh làm chết cây con, giảm chất lượng hoá thành các pathotype (các dạng) có tính chuyên quả. Bệnh được phát hiện năm vào năm 1931 ở

hoá hẹp. Có dạng chỉ gây hại trên cây dưa chuột Mỹ và được mô tả, xác định nguyên nhân là mà không lây nhiễm được trên các loài cây khác gọi Bacterium lachrymans vào năm 1915, đến nay đổi là Pseudomonas lachrymans f. cucumis Gorl. Có thành Pseudomonas lachrymans. Phạm vi ký chủ

dạng chuyên hoá chỉ gây hại trên dưa mơ lông gọi đã phát hiện là dưa chuột (Cucumis sativus), dưa là Ps. lachrymans f. melonis Gorl., v.v.. Dạng vi mơ lông (Cucumis melon), bí đao (Cucurbita khuẩn gây bệnh trên dưa chuột có đặc tính chung maxima; C. pepo) và nhiều loại cây trong họ bầu như sau: hình gậy ngắn, kích thước 0,8 x 1-1,2 µm.

bí tuỳ theo chủng khác nhau của vi khuẩn.

Chuyển động nhờ có lông roi ở một đầu, có vỏ nhờn,

- Triệu chứng bệnh:

gram âm, háo khí. Khuẩn lạc hình tròn, màu Bệnh hại ở lá sò, lá thật, hoa và quả dưa trắng, nhẵn bóng. Có khả năng phân giải gelatin chuột. Lá sò bị bệnh là do từ hạt giống bị nhiễm (yếu), tạo indol, thuỷ phân tinh bột, phân giải 155

156

https://thuviensach.vn

đường glucose, saccharose tạo ra axit, không sinh

+ Dùng hạt giống khoẻ, sạch bệnh. Có thể xử

khí, phân giải đường lactose và glycerin không sinh lý hạt giống bằng thuốc hoá học trước khi gieo.

ra axit. Vi khuẩn không có khả năng khử nitrat, Phun thuốc hoá học (gốc đồng) có tác dụng hạn không tạo H S, không làm đông váng sữa,...

2

chế bệnh trong thời kỳ sinh trưởng.

- Đặc điểm phát sinh, phát triển:

+ Chọn tạo các giống dưa chuột chống chịu Nguồn bệnh vi khuẩn truyền qua hạt giống, bệnh.

qua tàn dư cây bệnh chưa bị hoai mục ở trong đất.

2.3. Bệnh phấn trắng (Erysiphe cichoracearum

Đó là nguồn vi khuẩn xâm nhiễm đầu tiên. Hạt

De Candolle)

giống nhiễm vi khuẩn ở bề mặt và bên trong hạt.

Từ hạt nhiễm bệnh sau khi gieo, bệnh xuất hiện

- Phân bố:

trên lá sò. Những lá sò bị bệnh đầu tiên khô rụng, Bệnh phấn trắng phá hại phổ biến trên hầu nhờ mưa gió vi khuẩn ở đó truyền lan gây bệnh hết các cây trồng họ bầu bí (bầu, bí xanh, dưa hấu, trên các lá thật và quả non. Vi khuẩn có thể

dưa bở, dưa chuột...). Bệnh ảnh hưởng trực tiếp truyền lan qua côn trùng Diabrrotica vittita. Vi đến quá trình quang hợp, làm rụng lá, cây sinh khuẩn xâm nhiễm vào lá ở quả thông qua vết trưởng kém, giảm năng suất.

thương. Bệnh phát triển mạnh trong điều kiện

- Triệu chứng bệnh:

thời tiết nóng ấm và nhiệt độ cao, mưa gió nhiều.

Bệnh xuất hiện phá hại ngay từ thời kỳ cây Nhiệt độ thích hợp cho vi khuẩn phát triển là 23-con, hại lá, thân, cành. Ban đầu trên lá xuất hiện 270C. Trên vết bệnh ở vỏ quả dưa chuột có khi mọc những chòm nhỏ mất màu xanh hoá vàng dần, ra lớp nấm Scolecotrichum melophthorum hoặc bao phủ một lớp nấm trắng xám dày đặc như bột Cladosporium herbarum. Mối quan hệ giữa chúng phấn, bao trùm tất cả phiến lá. Lá bệnh chuyển và vi khuẩn còn chưa được xác định rõ.

dần từ màu xanh sang vàng, lá khô cháy và rất dễ

- Biện pháp phòng trừ:

rụng. Bệnh nặng, lớp phấn trắng xuất hiện trên Phòng trừ bệnh đốm góc dưa chuột trên cơ sở: cả thân, cành, hoa làm hoa khô và chết. Cây bị

+ Các biện pháp canh tác phòng ngừa bệnh bệnh sinh trưởng yếu, phẩm chất kém (giảm như luân canh (2 năm), làm đất kỹ, cày lật vùi lấp lượng đường và axit amin) và phải thu hoạch quả

tàn dư bệnh. Bón phân hữu cơ.

trước thời hạn, năng suất kém.

157

158

https://thuviensach.vn

đường glucose, saccharose tạo ra axit, không sinh

+ Dùng hạt giống khoẻ, sạch bệnh. Có thể xử

khí, phân giải đường lactose và glycerin không sinh lý hạt giống bằng thuốc hoá học trước khi gieo.

ra axit. Vi khuẩn không có khả năng khử nitrat, Phun thuốc hoá học (gốc đồng) có tác dụng hạn không tạo H S, không làm đông váng sữa,...

2

chế bệnh trong thời kỳ sinh trưởng.

- Đặc điểm phát sinh, phát triển:

+ Chọn tạo các giống dưa chuột chống chịu Nguồn bệnh vi khuẩn truyền qua hạt giống, bệnh.

qua tàn dư cây bệnh chưa bị hoai mục ở trong đất.

2.3. Bệnh phấn trắng (Erysiphe cichoracearum

Đó là nguồn vi khuẩn xâm nhiễm đầu tiên. Hạt

De Candolle)

giống nhiễm vi khuẩn ở bề mặt và bên trong hạt.

Từ hạt nhiễm bệnh sau khi gieo, bệnh xuất hiện

- Phân bố:

trên lá sò. Những lá sò bị bệnh đầu tiên khô rụng, Bệnh phấn trắng phá hại phổ biến trên hầu nhờ mưa gió vi khuẩn ở đó truyền lan gây bệnh hết các cây trồng họ bầu bí (bầu, bí xanh, dưa hấu, trên các lá thật và quả non. Vi khuẩn có thể

dưa bở, dưa chuột...). Bệnh ảnh hưởng trực tiếp truyền lan qua côn trùng Diabrrotica vittita. Vi đến quá trình quang hợp, làm rụng lá, cây sinh khuẩn xâm nhiễm vào lá ở quả thông qua vết trưởng kém, giảm năng suất.

thương. Bệnh phát triển mạnh trong điều kiện

- Triệu chứng bệnh:

thời tiết nóng ấm và nhiệt độ cao, mưa gió nhiều.

Bệnh xuất hiện phá hại ngay từ thời kỳ cây Nhiệt độ thích hợp cho vi khuẩn phát triển là 23-con, hại lá, thân, cành. Ban đầu trên lá xuất hiện 270C. Trên vết bệnh ở vỏ quả dưa chuột có khi mọc những chòm nhỏ mất màu xanh hoá vàng dần, ra lớp nấm Scolecotrichum melophthorum hoặc bao phủ một lớp nấm trắng xám dày đặc như bột Cladosporium herbarum. Mối quan hệ giữa chúng phấn, bao trùm tất cả phiến lá. Lá bệnh chuyển và vi khuẩn còn chưa được xác định rõ.

dần từ màu xanh sang vàng, lá khô cháy và rất dễ

- Biện pháp phòng trừ:

rụng. Bệnh nặng, lớp phấn trắng xuất hiện trên Phòng trừ bệnh đốm góc dưa chuột trên cơ sở: cả thân, cành, hoa làm hoa khô và chết. Cây bị

+ Các biện pháp canh tác phòng ngừa bệnh bệnh sinh trưởng yếu, phẩm chất kém (giảm như luân canh (2 năm), làm đất kỹ, cày lật vùi lấp lượng đường và axit amin) và phải thu hoạch quả

tàn dư bệnh. Bón phân hữu cơ.

trước thời hạn, năng suất kém.

157

158

https://thuviensach.vn

- Nguyên nhân gây bệnh:

+ Vệ sinh đồng ruộng sạch sẽ trước, trong và Do nấm phấn trắng (Erysiphe sp. và Sphaerotheca ngay sau khi trồng cây. Không nên trồng cây cùng fuligena sp.) gây ra, là loại ký sinh chuyên tính, họ liên tục nhiều vụ trên cùng một mảnh đất.

ngoại ký sinh. Sợi nấm bám dầy đặc trên bề mặt

+ Sử dụng giống kháng bệnh.

lá, tạo các vòi hút chọc sâu vào trong tế bào để hút

+ Xử lý hạt giống trước khi gieo bằng thuốc các chất dinh dưỡng. Giai đoạn sinh sản vô tính, Thiram, xử lý cây con trước khi trồng bằng thuốc cành bào tử phân sinh thẳng góc với sợi nấm, Benlate-C.

không phân nhánh, không màu. Bào tử bệnh phân

+ Trồng đúng mật độ, không nên trồng dày sinh hình trứng hoặc hình bầu dục, đơn bào, quá. Thường xuyên vệ sinh đồng ruộng, tỉa bỏ lá không màu, kích thước 4-5 x 5-7

già tạo sự thông thoáng cho cây.

µm. Về cuối thời

+ Phun thuốc trừ nấm Aliete, Bayleton, nhóm kỳ sinh trưởng của cây, trên lá bệnh rất hiếm thấy thuốc chứa đồng (Boócđô, Coper hydroxide, nấm hình thành, các quả thể kín hình cầu, có lông Funguran, Kocide)... Topsin M. 0,1 % hay Anvil và bám đơn giản, nhỏ, màu đen, đường kính 80-140 µm.

các loại thuốc chứa lưu huỳnh, phun với nồng độ

Bên trong quả thể chứa các túi (10-15 túi) hình và liều lượng theo như chỉ dẫn trên nhãn thuốc.

trứng. Trong mỗi túi thường có hai bào tử túi hình Phương châm phòng bệnh là chính.

bầu dục, đơn bào, không màu. Kích thước 12-20 x 20-28 µm.

2.4. Bệnh khảm lá dưa chuột (Cucumber

- Đặc điểm phát sinh, phát triển:

mosaic virus - CMV) Bromoviridae

Trong thời kỳ cây sinh trưởng, bệnh lây lan

- Đối tượng gây hại:

nhanh bằng bào tử qua không khí và gió. Bào tử

Bệnh được công bố đầu tiên vào năm 1916.

phân sinh nảy mầm thuận lợi ở nhiệt độ 20-240C

Hiện nay, bệnh phổ biến ở khắp nơi trên thế

và độ ẩm không khí cao. Tuy vậy, bệnh vẫn có thể

giới. Bệnh gây hại trên nhiều loại cây trồng và phát triển được trong điều kiện khô hạn. Sợi nấm làm giảm năng suất, chất lượng nông sản. Ở

và quả thể bảo tồn trên tàn dư cây bệnh.

nước ta, bệnh gây hại mạnh trên nhiều cây

- Biện pháp phòng trừ: Để phòng trừ bệnh trồng quan trọng như các cây trồng họ bầu bí, này cần áp dụng các biện pháp kỹ thuật canh tác; họ cà, họ đậu, chuối cây dược liệu và nhiều loại đặc biệt chú ý:

hoa và cây cảnh.

159

160

https://thuviensach.vn

- Nguyên nhân gây bệnh:

+ Vệ sinh đồng ruộng sạch sẽ trước, trong và Do nấm phấn trắng (Erysiphe sp. và Sphaerotheca ngay sau khi trồng cây. Không nên trồng cây cùng fuligena sp.) gây ra, là loại ký sinh chuyên tính, họ liên tục nhiều vụ trên cùng một mảnh đất.

ngoại ký sinh. Sợi nấm bám dầy đặc trên bề mặt

+ Sử dụng giống kháng bệnh.

lá, tạo các vòi hút chọc sâu vào trong tế bào để hút

+ Xử lý hạt giống trước khi gieo bằng thuốc các chất dinh dưỡng. Giai đoạn sinh sản vô tính, Thiram, xử lý cây con trước khi trồng bằng thuốc cành bào tử phân sinh thẳng góc với sợi nấm, Benlate-C.

không phân nhánh, không màu. Bào tử bệnh phân

+ Trồng đúng mật độ, không nên trồng dày sinh hình trứng hoặc hình bầu dục, đơn bào, quá. Thường xuyên vệ sinh đồng ruộng, tỉa bỏ lá không màu, kích thước 4-5 x 5-7

già tạo sự thông thoáng cho cây.

µm. Về cuối thời

+ Phun thuốc trừ nấm Aliete, Bayleton, nhóm kỳ sinh trưởng của cây, trên lá bệnh rất hiếm thấy thuốc chứa đồng (Boócđô, Coper hydroxide, nấm hình thành, các quả thể kín hình cầu, có lông Funguran, Kocide)... Topsin M. 0,1 % hay Anvil và bám đơn giản, nhỏ, màu đen, đường kính 80-140 µm.

các loại thuốc chứa lưu huỳnh, phun với nồng độ

Bên trong quả thể chứa các túi (10-15 túi) hình và liều lượng theo như chỉ dẫn trên nhãn thuốc.

trứng. Trong mỗi túi thường có hai bào tử túi hình Phương châm phòng bệnh là chính.

bầu dục, đơn bào, không màu. Kích thước 12-20 x 20-28 µm.

2.4. Bệnh khảm lá dưa chuột (Cucumber

- Đặc điểm phát sinh, phát triển:

mosaic virus - CMV) Bromoviridae

Trong thời kỳ cây sinh trưởng, bệnh lây lan

- Đối tượng gây hại:

nhanh bằng bào tử qua không khí và gió. Bào tử

Bệnh được công bố đầu tiên vào năm 1916.

phân sinh nảy mầm thuận lợi ở nhiệt độ 20-240C

Hiện nay, bệnh phổ biến ở khắp nơi trên thế

và độ ẩm không khí cao. Tuy vậy, bệnh vẫn có thể

giới. Bệnh gây hại trên nhiều loại cây trồng và phát triển được trong điều kiện khô hạn. Sợi nấm làm giảm năng suất, chất lượng nông sản. Ở

và quả thể bảo tồn trên tàn dư cây bệnh.

nước ta, bệnh gây hại mạnh trên nhiều cây

- Biện pháp phòng trừ: Để phòng trừ bệnh trồng quan trọng như các cây trồng họ bầu bí, này cần áp dụng các biện pháp kỹ thuật canh tác; họ cà, họ đậu, chuối cây dược liệu và nhiều loại đặc biệt chú ý:

hoa và cây cảnh.

159

160

https://thuviensach.vn

- Triệu chứng bệnh: đều đặn. Những trường hợp cây bị bệnh nặng có Trên cây dưa chuột và các cây thuộc họ bầu bí, thể xuất hiện các điểm chết thối khắp thân giả.

bệnh thường thể hiện rõ trên các lá non những vết Nếu bị nhiễm nhẹ, cây có thể hồi phục nhưng chồi khảm loang lổ, xanh đậm và xanh vàng xen kẽ

non có biểu hiện khảm nhẹ. Cây chuối nuôi cấy nhau, lá cây thường bị biến dạng, phiến lá gồ ghề, mô ít bị nhiễm virus CMV, trường hợp cá biệt nếu bệnh nặng lá nhỏ hẹp co quắp. Quả bị bệnh nhiễm triệu chứng có thể xuất hiện sau 6 - 12

thường nhỏ và biến dạng, trên vỏ quả có các vết tuần khi cây được chuyển ra đất. Cây bị nhiễm đốm xanh đậm và xanh nhạt loang lổ. Trên cây cà bệnh thường xuất hiện các đốm chết hoại, khảm chua nhiễm virus CMV, lá cây bệnh thường biến xanh đậm hoặc nhăn lá nhẹ.

dạng, thuỳ lá co lại, chỉ còn lại đường gân lá, cây Virus CMV còn gây hiện tượng khảm lá cần nhiễm bệnh thấp lùn, hoa biến dạng. Cây con tây, chết lụi củ cải đường,...

nhiễm bệnh thường không có khả năng hình

- Nguyên nhân gây bệnh:

thành quả, nếu bị nhiễm bệnh muộn cây có thể ra Bệnh do virus khảm lá dưa chuột Cucumber quả nhưng quả nhỏ biến dạng, có màu nhợt nhạt.

mosaic virus (CMV) gây ra. Virus thuộc nhóm Trên cây ớt nhiễm virus CMV, lá thường có Cucumovirus, là loại virus hình cầu, đường kính các vết đốm vàng sáng và các vết chết hoại; thân 28 nm, có cấu trúc phân tử ARN, trọng lượng cành có các vết đen mọng nước, có thể nứt vỡ dễ

phân tử là 5,0-6,7.106. Virus không bền vững dàng; hoa biến dạng và bất dục; quả nhỏ, biến trong dịch cây bệnh sau một vài ngày ở nhiệt độ

dạng và có các vết chết đốm vàng sáng trên bề

phòng, virus chống chịu được nhiệt độ 700C trong mặt quả.

thời gian 10 phút. Virus truyền qua tiếp xúc cơ

Trên cây cà tím, cà pháo nhiễm bệnh, lá học và dễ dàng lan truyền bởi hàng loạt các loại thường xuất hiện các vết khảm vàng loang lổ, lá rệp muội theo kiểu không bền vững. Có khoảng 60

nhỏ và biến dạng; bệnh nặng lá bị khảm và nhăn loài rệp truyền virus CMV, một số loài rệp chính có vết chết hoại.

là rệp bông Aphis gossypii Glover, rệp đào Myzus Trên cây chuối: một loại gây chứng sọc vàng persicae Sulz, rệp ngô Rhopalosiphum maydis trên các lá già, thường chạy gần từ giữa mép lá; Fitch thuộc họ Aphididae. Trong số đó, rệp bông là sọc có thể liên tục hoặc có thể đứt quãng; loại thứ

nghiêm trọng nhất. Virus có thể truyền qua hạt hai gây khảm kèm theo các vết đốm vòng không giống của một số loài cỏ và loài tơ hồng Cuscuta.

161

162

https://thuviensach.vn

- Triệu chứng bệnh: đều đặn. Những trường hợp cây bị bệnh nặng có Trên cây dưa chuột và các cây thuộc họ bầu bí, thể xuất hiện các điểm chết thối khắp thân giả.

bệnh thường thể hiện rõ trên các lá non những vết Nếu bị nhiễm nhẹ, cây có thể hồi phục nhưng chồi khảm loang lổ, xanh đậm và xanh vàng xen kẽ

non có biểu hiện khảm nhẹ. Cây chuối nuôi cấy nhau, lá cây thường bị biến dạng, phiến lá gồ ghề, mô ít bị nhiễm virus CMV, trường hợp cá biệt nếu bệnh nặng lá nhỏ hẹp co quắp. Quả bị bệnh nhiễm triệu chứng có thể xuất hiện sau 6 - 12

thường nhỏ và biến dạng, trên vỏ quả có các vết tuần khi cây được chuyển ra đất. Cây bị nhiễm đốm xanh đậm và xanh nhạt loang lổ. Trên cây cà bệnh thường xuất hiện các đốm chết hoại, khảm chua nhiễm virus CMV, lá cây bệnh thường biến xanh đậm hoặc nhăn lá nhẹ.

dạng, thuỳ lá co lại, chỉ còn lại đường gân lá, cây Virus CMV còn gây hiện tượng khảm lá cần nhiễm bệnh thấp lùn, hoa biến dạng. Cây con tây, chết lụi củ cải đường,...

nhiễm bệnh thường không có khả năng hình

- Nguyên nhân gây bệnh:

thành quả, nếu bị nhiễm bệnh muộn cây có thể ra Bệnh do virus khảm lá dưa chuột Cucumber quả nhưng quả nhỏ biến dạng, có màu nhợt nhạt.

mosaic virus (CMV) gây ra. Virus thuộc nhóm Trên cây ớt nhiễm virus CMV, lá thường có Cucumovirus, là loại virus hình cầu, đường kính các vết đốm vàng sáng và các vết chết hoại; thân 28 nm, có cấu trúc phân tử ARN, trọng lượng cành có các vết đen mọng nước, có thể nứt vỡ dễ

phân tử là 5,0-6,7.106. Virus không bền vững dàng; hoa biến dạng và bất dục; quả nhỏ, biến trong dịch cây bệnh sau một vài ngày ở nhiệt độ

dạng và có các vết chết đốm vàng sáng trên bề

phòng, virus chống chịu được nhiệt độ 700C trong mặt quả.

thời gian 10 phút. Virus truyền qua tiếp xúc cơ

Trên cây cà tím, cà pháo nhiễm bệnh, lá học và dễ dàng lan truyền bởi hàng loạt các loại thường xuất hiện các vết khảm vàng loang lổ, lá rệp muội theo kiểu không bền vững. Có khoảng 60

nhỏ và biến dạng; bệnh nặng lá bị khảm và nhăn loài rệp truyền virus CMV, một số loài rệp chính có vết chết hoại.

là rệp bông Aphis gossypii Glover, rệp đào Myzus Trên cây chuối: một loại gây chứng sọc vàng persicae Sulz, rệp ngô Rhopalosiphum maydis trên các lá già, thường chạy gần từ giữa mép lá; Fitch thuộc họ Aphididae. Trong số đó, rệp bông là sọc có thể liên tục hoặc có thể đứt quãng; loại thứ

nghiêm trọng nhất. Virus có thể truyền qua hạt hai gây khảm kèm theo các vết đốm vòng không giống của một số loài cỏ và loài tơ hồng Cuscuta.

161

162

https://thuviensach.vn

Virus có phạm vi ký chủ rộng, gây hại trên 800

dụng cụ thu hái, hạn chế gây các vết thương sây loài thuộc 85 họ thực vật.

sát cho cây trong quá trình chăm sóc. Có thể sử

Triệu chứng bệnh thể hiện đa dạng tuỳ thuộc dụng phương pháp kháng chéo bằng cách sử

vào chủng virus. Nhiều chủng gây vàng gân lá và dụng những chủng nhược độc chỉ gây triệu chứng khảm. + Vigna unguiculata: vết bệnh nâu đỏ trên nhẹ, không ảnh hưởng đến năng suất cây và lây lá. Một số chủng nhiễm hệ thống và tạo khảm bệnh cho cây khỏe.

trung bình. Cây nhân nồng độ virus CMV: N.

glutinosa, N. tabacum. Chủng CMV: Rất nhiều chủng CMV đã được xác định qua ký chủ, triệu chứng, qua mối quan hệ huyết thanh và kỹ thuật lai DNA, bao gồm các chủng: Y, M, S, Q.

- Đặc điểm phát sinh, phát triển bệnh: Virus CMV có thể gây hại từ giai đoạn cây con cho đến khi cây ra hoa, hình thành quả. Giai đoạn cây còn non, bón đạm nhiều, bón không cân đối thường mẫn cảm với bệnh. Bệnh phát triển mạnh ở nhiệt độ khoảng 20-220C, cây trồng trong điều kiện ánh sáng yếu, mật độ dày, chăm sóc kém thường mẫn cảm với bệnh. Bệnh lây lan mạnh trong vụ đông xuân.

- Phòng trừ bệnh:

Có thể dùng biện pháp phòng trừ tổng hợp đối với bệnh: nhổ bỏ cây bệnh, trồng cây khoẻ

sạch bệnh từ nguồn nuôi cấy mô và xử lý nhiệt trong quá trình nuôi cấy mô có thể hạn chế được virus gây bệnh. Vệ sinh đồng ruộng, thường xuyên nhổ bỏ cây bệnh và phun thuốc trừ rệp muội để hạn chế sự lây lan của bệnh. Khử trùng 163

164

https://thuviensach.vn

Virus có phạm vi ký chủ rộng, gây hại trên 800

dụng cụ thu hái, hạn chế gây các vết thương sây loài thuộc 85 họ thực vật.

sát cho cây trong quá trình chăm sóc. Có thể sử

Triệu chứng bệnh thể hiện đa dạng tuỳ thuộc dụng phương pháp kháng chéo bằng cách sử

vào chủng virus. Nhiều chủng gây vàng gân lá và dụng những chủng nhược độc chỉ gây triệu chứng khảm. + Vigna unguiculata: vết bệnh nâu đỏ trên nhẹ, không ảnh hưởng đến năng suất cây và lây lá. Một số chủng nhiễm hệ thống và tạo khảm bệnh cho cây khỏe.

trung bình. Cây nhân nồng độ virus CMV: N.

glutinosa, N. tabacum. Chủng CMV: Rất nhiều chủng CMV đã được xác định qua ký chủ, triệu chứng, qua mối quan hệ huyết thanh và kỹ thuật lai DNA, bao gồm các chủng: Y, M, S, Q.

- Đặc điểm phát sinh, phát triển bệnh: Virus CMV có thể gây hại từ giai đoạn cây con cho đến khi cây ra hoa, hình thành quả. Giai đoạn cây còn non, bón đạm nhiều, bón không cân đối thường mẫn cảm với bệnh. Bệnh phát triển mạnh ở nhiệt độ khoảng 20-220C, cây trồng trong điều kiện ánh sáng yếu, mật độ dày, chăm sóc kém thường mẫn cảm với bệnh. Bệnh lây lan mạnh trong vụ đông xuân.

- Phòng trừ bệnh:

Có thể dùng biện pháp phòng trừ tổng hợp đối với bệnh: nhổ bỏ cây bệnh, trồng cây khoẻ

sạch bệnh từ nguồn nuôi cấy mô và xử lý nhiệt trong quá trình nuôi cấy mô có thể hạn chế được virus gây bệnh. Vệ sinh đồng ruộng, thường xuyên nhổ bỏ cây bệnh và phun thuốc trừ rệp muội để hạn chế sự lây lan của bệnh. Khử trùng 163

164

https://thuviensach.vn

Chương VIII: Quản lý và phòng trừ sâu bệnh hại cây họ đậu (các loại đậu đỗ

như: đậu cô ve, đậu vàng,...)

102

Chương IX:

Quản lý và phòng trừ sâu bệnh

hại cây họ thập tự (cải bắp, su Môc lôc

hào, suplơ,...)

122

Chương X:

Quản lý và phòng trừ sâu bệnh

hại cây họ bầu bí

146

Trang

Lời Nhà xuất bản

5

Chương I:

Đặc điểm chung của cây rau và

những yếu tố liên quan đến

sâu bệnh hại rau

7

Chương II:

Công tác quản lý dịch hại tổng

hợp đối với cây rau (IPM)

11

Chương III:

Đặc tính của một số nhóm và

một số loại thuốc thuộc trong

"Danh mục thuốc bảo vệ thực

vật được phép sử dụng trên rau"

33

Chương IV:

Phương pháp chế biến một số

loại thuốc trừ sâu sinh học

42

Chương V:

Các nhóm bệnh hại rau và

nguyên tắc phòng trừ

49

Chương VI:

Các nhóm sâu hại rau và phương

hướng phòng chống sâu hại

65

Chương VII:

Quản lý và phòng trừ sâu bệnh

hại cây họ cà (cà chua, cà tím, ớt, khoai tây...)

69

165

166

https://thuviensach.vn

Chương VIII: Quản lý và phòng trừ sâu bệnh hại cây họ đậu (các loại đậu đỗ

như: đậu cô ve, đậu vàng,...)

102

Chương IX:

Quản lý và phòng trừ sâu bệnh

hại cây họ thập tự (cải bắp, su Môc lôc

hào, suplơ,...)

122

Chương X:

Quản lý và phòng trừ sâu bệnh

hại cây họ bầu bí

146

Trang

Lời Nhà xuất bản

5

Chương I:

Đặc điểm chung của cây rau và

những yếu tố liên quan đến

sâu bệnh hại rau

7

Chương II:

Công tác quản lý dịch hại tổng

hợp đối với cây rau (IPM)

11

Chương III:

Đặc tính của một số nhóm và

một số loại thuốc thuộc trong

"Danh mục thuốc bảo vệ thực

vật được phép sử dụng trên rau"

33

Chương IV:

Phương pháp chế biến một số

loại thuốc trừ sâu sinh học

42

Chương V:

Các nhóm bệnh hại rau và

nguyên tắc phòng trừ

49

Chương VI:

Các nhóm sâu hại rau và phương

hướng phòng chống sâu hại

65

Chương VII:

Quản lý và phòng trừ sâu bệnh

hại cây họ cà (cà chua, cà tím, ớt, khoai tây...)

69

165

166

https://thuviensach.vn

Chịu trách nhiệm xuất bản Q. GIÁM ĐỐC - TỔNG BIÊN TẬP

TS. HOÀNG PHONG HÀ

Chịu trách nhiệm nội dung

PHÓ GIÁM ĐỐC - PHÓ TỔNG BIÊN TẬP

TS. ĐỖ QUANG DŨNG

Biên tập nội dung: ThS. PHẠM THỊ KIM HUẾ

ThS. ĐÀO DUY NGHĨA

Trình bày bìa:

NGUYỄN MẠNH HÙNG

Chế bản vi tính:

PHẠM THU HÀ

Sửa bản in:

PHÒNG BIÊN TẬP KỸ THUẬT

Đọc sách mẫu:

BAN KINH TẾ

167

168

https://thuviensach.vn

https://thuviensach.vn