CONFESSION

Lev Tolstoy

TỰ THÚ

Tự truyện của Lev Tolstoy

Bản dịch: Đỗ Tƣ Nghĩa

Thân mến gửi bản dịch này đến tất cả những tâm hồn đồng điệu trên mặt đất –

những người luôn thao thức về câu hỏi: “ Ý nghĩa của cuộc sống là gì?”

Đỗ Tư Nghĩa

Dalat. 14.7.2012

1

https://thuviensach.vn

* Nguyên tác tiếng Nga: Lev Tolstoy.

* Bản dịch tiếng Anh: David Patterson. NXB W.W. Norton & Company, Inch.

New York . 1996.

* Bản dịch Việt ngữ: Đỗ Tƣ Nghĩa. NXB Văn hóa Sài Gòn. 2007.

Mục Lục

Dẫn nhập

CHƯƠNG I

CHƯƠNG II

CHƯƠNG III

CHƯƠNG IV

CHƯƠNG V

CHƯƠNG VI

CHƯƠNG VII

CHƯƠNG VIII

CHƯƠNG IX

CHƯƠNG X

CHƯƠNG XI

CHƯƠNG XII

CHƯƠNG XIII

CHƯƠNG XIV

CHƯƠNG XV

CHƯƠNG XVI

Lời Cuối

2

https://thuviensach.vn

DẪN NHẬP

Vào mùa thu năm 1879, Lev Tolstoy, tác giả của Chiến tranh và

Hòa bình (1869) và Anna Karenina (1877), lúc ấy 51 tuổi, đi tới chỗ

tin rằng ông đã không thành tựu đƣợc gì trong đời, và rằng đời ông là

vô nghĩa. Một trong hai tác phẩm này có lẽ đã bảo đảm cho ông một

chỗ thƣờng hằng trong những cuốn sử biên niên của văn học thế giới;

cả hai đều chứng minh cho chiều sâu của thiên tài và tính sáng tạo của

ông. Nếu thành tựu nghệ thuật với độ lớn này không thể truyền ý

nghĩa vào cho cuộc sống, thì phải tìm ý nghĩa ở nơi đâu ? Đó là “câu

hỏi về cuộc sống” mà Tolstoy đã nêu ra trong Tự Thú của ông, một

câu hỏi cũng phi thời gian [1] nhƣ tinh thần [2] vậy.

Ernest J. Simmon đã mô tả Tự Thú nhƣ là “một trong những phát

ngôn [3] cao cả nhất và can đảm nhất của con ngƣời, những tuôn trào

[4] của một linh hồn bị bối rối cực độ bởi vấn đề lớn của cuộc sống –

mối quan hệ của con ngƣời với cái vô hạn – nhƣng đƣợc thực hiện với

sự chân thành hoàn toàn và nghệ thuật cao.” [5] Đó là một câu chuyện kể về cuộc khủng hoảng tâm linh xảy ra vào lúc nửa đời, mà những

thành tố của nó đã “ủ men” trong con ngƣời này từ trong tuổi trẻ của

ông. Nhƣ thế, Tự Thú đánh dấu một khúc ngoặt trong mối quan tâm

của Tolstoy với tƣ cách là một tác giả, và sau 1880, sự chú tâm của

ông đƣợc tập trung một cách hoàn toàn tƣờng minh và hầu nhƣ

chuyên nhất vào cuộc sống tôn giáo mà ông tin là đƣợc lý tƣởng hóa

[6] trong ngƣời nông dân.

3

https://thuviensach.vn

Mặc dù có những tƣơng đƣơng trùng hợp giữa những vò xé của

Levin trong Anna Karenina và những xung đột của chính Tolstoy

trong Tự Thú, cuốn sau đƣợc viết ra 2 năm sau khi ông cho xuất bản

cuốn trƣớc, và trình bày một suy tƣởng đƣợc khai triển nhiều hơn về

câu hỏi về ý nghĩa của cuộc sống và những vấn đề bao quanh đức tin;

quả thực, đây chính là những khó khăn mà nhiều nhân vật về sau của

ông phải đƣơng đầu, bao gồm những nhân vật có chức danh trong

Cái chết của Ivan Illich (1886), và Cha Sergius (1896), cũng nhƣ

Brekhunov trong Chủ và Tớ (Master and Man. 1895), và Nekhlyudov

trong Phục sinh (1900). Sau khi hoàn thành Anna Karenina, Tolstoy toan tính làm một ít phác thảo có tính thôn dã [7] về cuộc sống nông dân, nhƣng mối bận tâm của ông với đức tin, cái chết và ý nghĩa cuộc

sống khiến cho ông khó viết gì đƣợc.

Vào khoảng cuối năm 1877, Tolstoy bị chìm sâu trong cuộc xung

đột giữa đức tin và lý tính. [8] Vào mùa đông của năm 1877-78, chẳng hạn, ông viết một ít cho 2 tiểu phẩm nhan đề Một tranh luận về Đức

tin tại Kremlin và Những người đàm thoại (The Interlocutors) trong

đó ông đƣa ra những thảo luận về đức tin giữa những kẻ có đức tin [9]

và những kẻ vô tín [10]. Rồi ông đặt những dự án này sang một bên để bắt đầu việc khảo cứu cho một cuốn (xem nhƣ phần) tiếp theo của

Chiến tranh và Hòa bình đƣợc gọi là Những người tháng Chạp,

nhƣng công việc của ông trên cuốn tiểu thuyết mới này bị ngắt quãng

hơn một tháng vào mùa hạ năm 1878 – lúc đó, ông làm một chuyến đi

ẩn dật tôn giáo [11] tới Samara tại miền Nam nƣớc Nga. Không bao lâu sau, ông trở về nhà vào ngày 3 tháng 8, hòa giải một mối cừu hận

với Turgenev mà đã kéo dài 17 năm. Tuy nhiên, vào tháng 2 năm

4

https://thuviensach.vn

1879, ông hoàn toàn ngừng công việc của ông trên Những người tháng Chạp mà không có lời giải thích nào.

Tolstoy tin rằng một trong những câu hỏi vĩnh cửu đối với mọi

ngƣời là cái mức độ mà y phụng sự Thƣợng đế hay thần tiền tài vật

chất. Chính là với câu hỏi này trong tâm trí mà ông đã bắt đầu những

chuẩn bị cho một cuốn tiểu thuyết khác, Một trăm năm. Tác phẩm mới

này sẽ nói về Peter Đại Đế, nhƣng vào khoảng mùa hè năm 1879,

Tolstoy cảm thấy ông không có đủ nghị lực để tiếp tục cái dự án đó.

Vào 14 tháng 6, ông lại làm một chuyến đi ẩn dật tôn giáo khác, lần

này đến Tu viện Hang Động tại Kiev, nơi mà ông tìm thấy những tu sĩ

mộc mạc sống đời họ theo “ những đƣờng lối Kytô cổ xƣa”. Chuyến

đi tới Kiev đã phục hồi tinh thần của ông nhiều đến mức bây giờ ông

có đủ nghị lực để hoàn toàn cắt đứt với Hội thánh Chính thống Giáo,

và ngay sau đó, ông khởi sự chứng minh rằng những lời dạy của Hội

thánh thì chẳng phù hợp chút nào với Phúc Âm. Chắc chắn là Tự Thú

ban đầu có một tiểu đề : Dẫn nhập vào một tác phẩm chưa xuất Bản,

tác phẩm đó là Một điều nghiên về Thần học Giáo điều, trong đó

Tolstoy thực hiện một trong dăm bảy cuộc tấn công của ông nhắm vào

Hội thánh.

Sau khi hoàn tất một bản thảo sơ lƣợc của Tự Thú vào cuối năm

1879, Tolstoy hiệu đính nó bằng cách sử dụng tƣ liệu từ tiểu luận

mang tính tự truyện – chƣa đầy đủ – của ông, “Tôi là cái Gì?” Tự

Thú đƣợc dự tính là sẽ xuất hiện vào năm 1882, trong một số của tạp

chí Russkaya mysl", nhƣng do những khó khăn về kiểm duyệt, mãi

đến 1884 nó mới xuất hiện, khi mà nó đƣợc xuất bản tại Geneva. [12]

5

https://thuviensach.vn

Nên ghi nhận rằng cho mãi đến khi nó ra đời trong ấn bản tại Geneva,

nó mới mang cái nhan đề Tự Thú.

Để chứng minh cái gì đã bị nhà kiểm duyệt xem là hết sức đáng

chê trách về Tự Thú, có lẽ là hữu ích, khi trích dẫn lại ở đây trang đầu

tiên của ấn bản tại Geneva, đƣợc dự tính là một dẫn nhập cho ấn bản

“bị sẩy thai” [13] tại Nga.

Trong tác phẩm này của Bá tước L.N. Tolstoy, mà chúng tôi xuất

bản ở đây, có một tấn kịch nội tâm của một tâm hồn mạnh mẽ trong

tất cả chiều sâu và sự thâm thúy của nó, với tất cả cái xáo động khủng

khiếp và bi đát của nó. Đây là một tâm hồn được phú bẩm một năng

lực sáng tạo sung mãn, phấn đấu tiến về sự tự hoàn thiện [14] từ

những năm thơ ấu; nhưng đây cũng là một tâm hồn được giáo dục

trong những môi trường nơi mà mọi người sống theo những nguồn

gốc cơ bản [15] của họ; những nguồn gốc ấy không những không dính dáng gì tới những lời dạy của giáo lý, mà phần lớn, trái nghịch

lại với chúng – „bất cứ nơi nào những lời dạy của giáo lý hiện hữu",

được dạy một cách lạnh lùng và hình thức, „được hỗ trợ bởi bạo lực,

thì những lời dạy kia không phải là một phần của đời sống của những

con người và những mối quan hệ giữa họ."

Ở đây trải ra một tấn kịch của một tâm hồn mà đã tìm kiếm – từ

những năm thơ ấu – một lối đi tới chân lý, hay như tác giả nói, „ý nghĩa của cuộc sống". Đây là một tâm hồn phấn đấu với tất cả năng

lực nội tâm của mình tiến về làn ánh sáng mà nó định hình ông và soi

sáng cho ông ; ông cũng phấn đấu không kém, bằng phương tiện của

một cuộc điều tra có tính khoa học, lạnh lùng, thuần lý và trừu tượng,

6

https://thuviensach.vn

mà sau cùng dẫn tới Thượng Đế và chân lý thiêng liêng. Nó thật sự là một tấn kịch huy hoàng cho bất cứ ai mà linh hồn sống động của y có

cái năng lực để hiểu biết và tri giác [16] cái ý nghĩa thâm sâu của nó; nó được viết bởi bàn tay của một kẻ đã sống qua tất cả những va

chạm, vò xé và thống khổ nội tâm, bởi bàn tay của nhà văn tài ba

của chúng ta. Trong những hoàn cảnh như thế, thì bất cứ cái gì mà

người ta có thể nói về tác phẩm này sẽ dường như là thừa thãi. Tuy

nhiên, chúng tôi mong ước cảnh giác với bạn đọc, xin đừng phạm

phải cái sai lầm (mà) dễ dàng phạm phải bởi bất cứ ai nhặt lên một

tác phẩm mới xuất bản, bất luận nó bàn về thiên nhiên vô hồn [17]

hay bàn về tinh thần, là địa hạt của văn học. Cái sai lầm này phát

xuất từ cái thể cách mà trong đó bạn đọc đối xử với tác phẩm này, cái

cách mà bạn đọc tiếp cận nó và những điều mà y yêu sách từ nó.

Không nên để cho bất cứ cái gì thuộc loại đó làm méo mó những tư

tưởng của tác giả; đừng nên để cho bất cứ cái gì làm sai lạc hay làm

tối tăm cái ý nghĩa chân thực của tác phẩm của ông, chẳng hạn như

những định kiến [18] của chúng ta, theo đó chúng ta có thể nhìn tác phẩm bất cứ khi nào chúng ta bước vào nó với những câu hỏi võ đoán

mà tác giả không mong ước trả lời và (hẳn là) ông cũng không nghĩ là

ông quan tâm đến chúng [19]

Sau cùng, ngƣời ta có thể hỏi, liệu Tolstoy có bao giờ thực sự tìm

thấy cái ý nghĩa của cuộc sống hay cái chân lý mà ông tìm kiếm ? Về

mặt này, bất luận ngƣời ta có nói gì đi nữa, thì rõ ràng là ông đã tiếp

tục cuộc truy tầm của mình cho đến ngày nhắm mắt vào năm 1910:

đời ông là một cuộc đời đặc trƣng hóa bởi nhiều sự tìm kiếm, cũng

7

https://thuviensach.vn

nhiều bằng sự tìm thấy. [20] Quả thật, cái ý nghĩa mà ông phấn đấu để

đạt tới, nó tự tiết lộ ra trong cuộc truy tầm nhiều hơn là trong sự phát

hiện và việc nêu câu hỏi về ý nghĩa cuộc sống thì quan trọng hơn là

việc trả lời câu hỏi ấy. [21] Bởi vì, chính bằng cách nêu câu hỏi, mà tinh thần[22] dấn mình vào một cuộc tranh đấu cho một giọng nói, một cuộc đấu tranh mà tìm thấy sự biểu đạt của nó trong những tác

phẩm nhƣ Tự Thú.

DAVID PATTERSON

[1] Timeless.

[2] Spirit.

[3] Utterances.

[4] Outpourings.

[5] Ernest J. Simmons, Leo Tolstoy ( Boston : Little, Brown and Co. 1946), p.

326.

[6] Idealized.

[7] Idyllic.

[8] Mối quan hệ giữa đức tin [ faith] và lý tính [ reason] là một vấn đề rất quan trọng. Đức tin và lý tính xung đột với nhau, hay bổ túc, soi sáng cho nhau?

Đây là câu hỏi đã làm tốn rất nhiều giấy mực! (ĐTN).

[9] Believers.

[10] Nonbelievers.

[11] Religious retreat.

8

https://thuviensach.vn

[12] Nhƣ vậy, ấn bản tiếng Nga của Tự Thú [ vào thời đó] không đƣợc in tại Nga. Và ấn bản tại Geneva, chắc hẳn chỉ là một bản dịch.? (ĐTN).

[13] Aborted.

[14] Self-perfection.

[15] Basic origins.

[16] Perceive.

[17] Heartless nature.

[18] Preconceptions.

[19] Dịch từ N. N. Gusev, Lev N. Tolstoy, vol. 3. Moscow, 1963. t. 593.

[20] His life is characterized as much by seeking as by finding.

[21] David Patterson tỏ ra rất “ tri âm” với Tolstoy, khi ông đƣa ra nhận định này. Nêu câu hỏi, thì quan trọng hơn là trả lời nó. Câu nói này có vẻ nghịch lý,

nhƣng rất đáng suy ngẫm. (ĐTN).

[22] The spirit.

9

https://thuviensach.vn

CHƢƠNG I

Tôi đƣợc rửa tội và giáo dục theo đức tin Ky Tô giáo Chính

Thống. [1] Ngay từ tấm bé và suốt thời thiếu niên và thanh niên, tôi đã đƣợc rèn luyện theo tín ngƣỡng của Giáo hội Chính thống. Nhƣng ở

tuổi 18, khi tôi rời bỏ trƣờng đại học vào năm thứ hai,[2] tôi đã mất hết niềm tin vào những gì mà tôi đã đƣợc dạy.

Nếu xét theo những gì mà tôi có thể nhớ đƣợc, thì tôi đã chƣa bao

giờ thực sự có một niềm tin nghiêm túc. Tôi chỉ đơn giản tin cậy vào

những gì mà tôi đã đƣợc dạy và vào những điều mà những bậc đàn

anh của tôi đã tin tƣởng, gắn bó một cách trung thành. Nhƣng ngay cả

sự tin cậy này cũng rất bấp bênh.

Tôi nhớ rằng khi tôi 11 tuổi, một cậu học sinh trung học tên là

Volodin"ka M, đã chết từ lâu, đến thăm viếng chúng tôi vào một ngày

chủ nhật, thông báo về phát hiện mới nhất (đƣợc lƣu hành ) tại trƣờng

cậu. Cái phát hiện đó, là không có Thƣợng đế, và những điều mà

ngƣời ta đang dạy chúng tôi chỉ là những câu chuyện cổ tích (đó là

vào năm 1838). [3] Tôi nhớ, cái tin này đã cuốn hút sự quan tâm của các anh trai tôi nhƣ thế nào; thậm chí họ còn cho tôi tham dự vào

những cuộc thảo luận của họ. Tôi nhớ rằng tất cả chúng tôi đều rất

phấn khích, và chúng tôi xem cái tin này vừa là khá hấp dẫn, vừa

hoàn toàn có thể là đúng sự thật.

Tôi cũng nhớ cái thời gian khi mà anh trai tôi, Dmitri, lúc ấy đang

học tại trƣờng đại học, bỗng nhiên hiến mình cho đức tin với tất cả sự

đam mê cuồng nhiệt, một đam mê khác thƣờng, vốn phù hợp với bản

chất của anh; anh bắt đầu tham dự tất cả những khóa lễ tại nhà thờ, ăn

10

https://thuviensach.vn

kiêng, và sống một đời sống trong sạch và đạo đức. Tất cả chúng tôi, bao gồm cả những ngƣời lớn tuổi hơn, liên tục chế giễu anh, và vì một

lý do nào đó, tặng cho anh biệt danh là Noah. [4] Tôi nhớ rằng khi Musin-Pushkin, lúc bấy giờ là một ủy viên quản trị của đại học Kazan,

mời chúng tôi tới dự một buổi dạ vũ, anh tôi đã từ chối lời mời đó.

Musin-Pushkin, với một chút giễu cợt, cố thuyết phục anh đến dự, nói

rằng ngay cả David [5] cũng nhảy múa trƣớc con thuyền lớn đấy thôi.

Lúc bấy giờ, tôi đồng tình với những lời nói đùa từ các bậc đàn anh

của tôi, và họ dẫn tôi đến kết luận rằng: tôi phải học sách giáo lý vấn

đáp và đi lễ nhà thờ, nhƣng không cần thiết phải xem trọng tất cả mọi

thứ này. Tôi cũng nhớ là đã đọc Voltaire [6] khi tôi còn rất bé, và tôi không những là không khó chịu với sự giễu cợt của ông, mà thực sự

còn thấy nó rất thú vị nữa.

Sự cắt đứt với đức tin xảy ra trong tôi nhƣ nó đã xảy ra và vẫn còn

xảy ra giữa những ngƣời thuộc loại chúng tôi, xét về mặt xã hội và

văn hóa. Theo nhƣ tôi thấy, thì trong phần lớn trƣờng hợp, nó xảy ra

nhƣ vầy: ngƣời ta sống nhƣ mọi ngƣời sống, nhƣng tất cả họ đều

sống theo những nguyên tắc mà không những không dính líu gì

tới những lời dạy của đức tin, mà phần lớn là ngƣợc lại với những

lời dạy đó. [7] Những lời dạy của đức tin không có chỗ trong cuộc sống và không bao giờ đƣợc thể hiện trong những mối quan hệ giữa

con ngƣời; chúng chỉ đơn giản không đóng vai trò nào trong cuộc

sống. Những lời dạy của đức tin thì đƣợc phó thác cho một lãnh vực

nào khác, tách rời khỏi cuộc sống và độc lập với nó. Nếu tình cờ mà

ngƣời ta gặp phải chúng, thì đó chỉ nhƣ là một hiện tƣợng hời hợt nào

đó, không dính dáng gì tới cuộc sống.

11

https://thuviensach.vn

Ngày nay, nhƣ những ngày của quá khứ, nếu căn cứ vào cuộc

sống và những hành động của một ngƣời, thì không có cách nào nói

đƣợc rằng họ có phải là một kẻ có đức tin hay không. Nếu quả thật

không có khác biệt nào giữa những ngƣời mà (trên bề mặt. ĐTN) rõ

ràng là những tín đồ của đức tin Chính Thống và những ngƣời phủ

nhận nó, thì sẽ không thuận lợi cho nhóm trƣớc. Rồi thì, nhƣ bây giờ,

những ngƣời công khai tự xƣng là tín đồ của đức tin Chính Thống, thì

phần lớn họ đều là những kẻ cố chấp, hẹp hòi, tàn nhẫn và vô đạo, bị

gói kín trong cái tự cao tự đại của chính họ. Trái lại, trí tuệ, sự chính

trực, tính thẳng thắn, tính hiền lành đôn hậu, và tính đạo đức, thì phần

lớn đƣợc tìm thấy giữa những ngƣời tự xƣng là những kẻ vô-tín.

Ngƣời ta dạy sách giáo lý vấn đáp [8] trong các trƣờng học và đƣa học sinh tới nhà thờ; những viên chức phải có giấy chứng nhận [9] để

cho thấy rằng họ đã chịu phép ban thánh thể [10]. Nhƣng bây giờ, và thậm chí càng nhƣ thế trong quá khứ, một ngƣời thuộc giai cấp chúng

tôi mà không còn ở trƣờng và chƣa đi làm cho nhà nƣớc, có thể sống

hằng mấy chục năm mà không một lần đƣợc nhắc nhở rằng anh ta

đang sống giữa những ngƣời Kytô giáo, trong khi chính anh ta thì

đƣợc xem là một tín đồ của đức tin Ky tô giáo Chính thống.

Hôm nay, nhƣ trong quá khứ, những lời dạy về đức tin, đƣợc chấp

nhận theo kiểu tạm ứng, và đƣợc duy trì bởi áp lực bên ngoài, dần

dần phai nhạt đi dƣới ảnh hƣởng của kiến thức và những kinh nghiệm

sống, vốn đối nghịch với những lời dạy này. Rất thƣờng khi, một

ngƣời cứ tiếp tục – trong nhiều năm – ngỡ rằng lời dạy tôn giáo đã

đƣợc truyền vào cho anh ta từ thời thơ ấu thì vẫn còn nguyên vẹn,

12

https://thuviensach.vn

nhƣng thực ra, trong mọi lúc không có một dấu vết nào của nó (lời dạy) còn sót lại trong anh ta.

Có một ngƣời thông minh và trung thực, tên là S. đã một lần kể

cho tôi câu chuyện anh ta đã thôi không còn là tín đồ nhƣ thế nào. Vào

tuổi 26, trong khi tìm chỗ trú qua đêm trong một chuyến đi săn, anh

đã quỳ xuống để cầu nguyện vào buổi chiều tối, nhƣ thói quen của anh

từ ấu thơ. Anh trai của anh, đã đi cùng anh trong chuyến đi săn, thì

đang nằm xuống nghỉ trên một tấm rơm và đang quan sát anh. Khi S.

đã cầu kinh xong và chuẩn bị nằm xuống, ngƣời anh trai nói với anh,

“Hóa ra là em vẫn còn làm việc đó.” Và họ không nói gì thêm với

nhau. Từ ngày ấy về sau, S. từ bỏ việc cầu kinh và việc đi nhà thờ. Và

30 năm nay anh đã không cầu nguyện, không chịu phép ban thánh thể,

và không đi nhà thờ nữa. Không phải bởi vì anh chia sẻ những xác tín

của ngƣời anh trai và sống theo chúng; cũng không phải bởi vì anh đã

quyết định về cái này hay cái nọ trong chính tâm hồn mình. Chỉ đơn

giản là, lời nhận xét của ngƣời anh, nó giống nhƣ cái thúc nhẹ của

một ngón tay chạm vào bức tƣờng sắp sụp xuống do cái trọng lƣợng

của chính nó. Lời nhận xét của ngƣời anh trai đã chỉ ra cho anh thấy,

rằng cái nơi chốn mà anh nghĩ là đức tin đã có mặt, hóa ra nó đã từ

lâu trống rỗng; do vậy, những lời anh nói, những dấu thánh giá mà

anh làm, và sự cúi đầu khi cầu nguyện, thì trong bản chất là những

hành vi hoàn toàn vô nghĩa. Một khi đã thừa nhận sự vô nghĩa của

những cử chỉ này, anh đã không thể nào tiếp tục chúng đƣợc nữa.

Nó đã xảy ra nhƣ thế, và tôi tin rằng nó sẽ tiếp tục xảy ra, với đại

đa số ngƣời. Tôi đang nói đến những ngƣời cùng một loại trong chúng

tôi, xét về mặt văn hóa và xã hội, những ngƣời trung thực với chính

13

https://thuviensach.vn

mình, chứ không phải là những ngƣời dùng đức tin nhƣ một phƣơng

tiện để đạt một mục tiêu tạm bợ nào đó. (Những ngƣời này là những

kẻ vô tín triệt để nhất; vì nếu đức tin, theo quan điểm của họ, là một

phƣơng tiện để đạt tới một mục đích trần thế nào đó, thì quả thật, đó

chẳng phải là đức tin gì cả). Những ngƣời cùng loại với chúng tôi thì

ở trong một vị trí nơi mà ánh sáng của kiến thức và của cuộc sống đã

phá sập cái cấu trúc giả tạo đó, và họ, hoặc là đã nhận ra điều này và

đã bỏ nó lại đằng sau, hoặc là họ đã không còn ý thức đến nó nữa.

Những lời dạy của đức tin đƣợc truyền dần vào trong tôi từ thời

thơ ấu đã lìa bỏ tôi, y nhƣ chúng đã lìa bỏ những ngƣời khác; sự khác

biệt duy nhất là, ngay từ rất sớm, từ khi tôi bắt đầu đọc sách và suy

nghĩ nhiều, tôi đã sớm ý thức rằng tôi đã từ bỏ những lời dạy của đức

tin. Từ tuổi 16, tôi đã bỏ cầu nguyện, bỏ đi nhà thờ và bỏ ăn

kiêng. [11] Tôi ngừng tin vào cái đã đƣợc truyền dần vào tôi từ tuổi thơ, thế nhƣng tôi thật sự tin vào một cái gì đó, mặc dù tôi không thể

nói đó là cái gì. Tôi thậm chí tin vào Thƣợng đế – hay đúng hơn, tôi

không phủ nhận Thƣợng đế – nhƣng tôi không thể nói đó là loại

Thƣợng đế nào; tôi cũng không phủ nhận Chúa Kytô và những lời dạy

của Ngài, nhƣng tôi không thể nói là những lời dạy đó bao gồm những

gì.

Bây giờ, khi nhìn lại thời gian đó, tôi thấy rõ rằng, trừ ra cái bản

năng thú vật, thì cái niềm tin mà đã tác động đến đời tôi, cái niềm tin

đích thực duy nhất mà tôi đã có, là niềm tin vào sự hoàn hảo [12].

Nhƣng lúc bấy giờ tôi đã không thể nói sự hoàn hảo đó bao gồm cái

gì, hay mục đích của nó có thể là cái gì. Tôi cố đạt tới sự hoàn hảo về

tri thức [13]; tôi học hỏi mọi thứ mà tôi có thể, mọi thứ mà cuộc sống 14

https://thuviensach.vn

đã cho tôi một cơ hội để học. Tôi cố hoàn thiện ý chí của mình và tự

đề ra những luật tắc cho chính mình mà tôi nỗ lực tuân thủ. Tôi phấn

đấu để đạt tới sự hoàn hảo về thể lực, bằng cách thực hành mọi bài tập

thể dục nhằm phát triển sức mạnh và sự nhanh nhẹn, và bằng cách

kinh qua tất cả những khó khăn vất vả nhằm chế ngự bản ngã qua sự

chịu đựng và kiên nhẫn. Tôi xem mọi thứ này là những cái phải làm

để đạt tới sự hoàn hảo. Dĩ nhiên, mục đích ban đầu của mọi thứ này là

nhằm đạt tới sự hoàn hảo về đạo đức, nhƣng rồi điều này nhanh

chóng đƣợc thay thế bằng một niềm tin vào sự hoàn hảo toàn diện, có

nghĩa là, một ham muốn trở nên tốt hơn, không phải trong mắt của

riêng tôi hay trong mắt Thƣợng đế, mà đúng hơn, là một ham muốn

trở nên tốt hơn trong mắt của ngƣời khác. Và cái nỗ lực này – trở nên

tốt hơn trong mắt ngƣời khác – thì nhanh chóng đƣợc thay thế bằng

một hoài vọng trở nên mạnh mẽ hơn những ngƣời khác, có nghĩa là,

đƣợc nổi tiếng nhiều hơn, quan trọng nhiều hơn, và giàu có hơn

những ngƣời khác. [14]

[1] Một giáo phái của Kytô giáo. Vào thế kỉ thứ 11, xảy ra cuộc Ly giáo Đông

- Tây năm 1054, phân chia thành Chính Thống giáo Đông phƣơng và Công giáo

Roma. (ĐTN).

[2] Vào ngày 12 tháng 4 năm 1847, Tolstoy xin thôi học đại học Kazan vì những lý do sức khoẻ. Không lâu sau đó, ông trở lại trang viên của mình tại

Yasnaya Polyana, cách Maskơva 130 dặm.

[3] Vào 25 tháng 5 năm này, Bà của Tolstoy mất. Sự qua đời của bà gây cho ông nỗi hãi hùng và khiến cho ông rất đỗi quan tâm về sự chết nhiều tháng sau đó.

15

https://thuviensach.vn

[4] Noah: ( Cựu ƣớc). Tên một tộc trƣởng. Để trừng phạt loài ngƣời, Đức Chúa Trời đã tạo ra cơn Đại hồng hủy, song Ngài ra lệnh cho ông đóng một con

thuyền lớn, nhờ vậy mà gia đình ông và các loài thú khỏi bị tuyệt chủng. (ĐTN).

[5] David: ( Cựu ƣớc): Vua của Israel, tác giả của Thánh vịnh (psalms).

(ĐTN).

[6] Francois Marie Arouet de Voltaire ( 1694 – 17778): là một triết gia, nhà viết kịch, nhà viết tiểu luận, nhà thơ, nhà sử học và nhà châm biếm của Pháp. Là

một trung tâm tranh cãi suốt đời ông, Voltaire trở thành phát ngôn viên cho những

ý tƣởng duy lý, chống giai cấp tăng lữ của Thời đại Ánh sáng.

[7] Đây là một thực tế, vốn xảy ra trong tất cả tôn giáo có tổ chức, và không có ngoại lệ! ( ĐTN).

[8] Catechism.

[9] Certificate.

[10] Holy communion.

[11] Nhƣ vậy, Tolstoy từ bỏ đức tin rất sớm. ( ĐTN).

[12] Perfection.

[13] Intellectual perfection.

[14] Niềm “ hoài vọng” này đã dẫn Tolstoy đi lạc đƣờng rồi! ( ĐTN).

16

https://thuviensach.vn

CHƢƠNG II

Một ngày nào đó, tôi sẽ kể câu chuyện đời tôi, bao gồm cả những

khía cạnh đáng thƣơng [1] lẫn (những khía cạnh) bổ ích [2] của 10

năm đó, trong thời tuổi trẻ của tôi.

Tôi nghĩ rằng nhiều ngƣời, rất nhiều ngƣời, đã có những kinh

nghiệm tƣơng tự. Với tất cả tâm hồn, tôi khát khao muốn đƣợc thiện

lành; nhƣng mà tôi thì còn trẻ, tôi có những đam mê, và tôi cô độc,

hoàn toàn cô độc, bất cứ khi nào tôi tìm kiếm cái gì (là) tốt lành. Cứ

mỗi lần tôi cố biểu lộ những mong ƣớc chân thành tâm huyết nhất của

tôi – mong ƣớc trở nên tốt lành về mặt đạo đức – thì tôi gặp phải sự

khinh miệt, sự chế giễu; và ngay khi tôi buông mình vào những đam

mê thấp hèn, tôi đƣợc ngợi khen và cổ vũ. Tham vọng, lòng yêu

quyền lực, quyền lợi cá nhân, sự dâm đãng, tính kiêu ngạo, sự

giận dữ, sự trả thù – tất cả mọi thứ này thì rất đƣợc nể trọng. [3]

Khi tôi tự nộp mình cho những đam mê này, tôi trở nên giống nhƣ

những bậc đàn anh của tôi, và tôi cảm thấy rằng họ hài lòng với tôi.

Một bà cô tốt bụng của tôi, mà với bà tôi đã sống – một trong những

phụ nữ xinh đẹp nhất – thì luôn bảo tôi rằng cái mong muốn tha thiết

nhất của bà, là tôi có một cuộc tình với một ngƣời phụ nữ đã có

chồng. [4] “Rien ne forme un jeune homme comme une liaison avec une femme comme il faut. [5] Một niềm hạnh phúc khác mà bà mong ƣớc cho tôi, là tôi trở nên một quan phụ tá, cho hoàng đế càng tốt. Và

niềm hạnh phúc lớn nhất cho tôi, sẽ là cƣới một tiểu thƣ con nhà giàu

(mà) có thể đem lại cho tôi càng nhiều nông nô càng tốt.

17

https://thuviensach.vn

Tôi không thể nào hồi tƣởng lại những năm tháng này mà không

có niềm kinh hãi, sự ghê tởm, và nỗi đau xé lòng. Tôi giết ngƣời trong

chiến tranh, thách đấu súng với mục đích giết chết đối thủ, và thua

bạc; tôi đã phung phí những thành quả lao động của những nông dân

và rồi ngƣợc đãi họ; tôi đã từng là một kẻ thông dâm và một kẻ lừa

đảo. Nói dối, trộm cắp, bừa bãi và lang chạ đủ kiểu, rƣợu chè, bạo

động, sát nhân – không có tội ác nào mà tôi đã không phạm phải;

[6] mặc dù thế, tôi đƣợc ca ngợi, và những đồng nghiệp của tôi đã và vẫn đang thực sự xem tôi là một ngƣời tƣơng đối có đạo đức. [7]

Tôi đã sống 10 năm nhƣ thế.

Trong thời gian này, tôi bắt đầu viết vì hƣ danh, quyền lợi riêng

tƣ và lòng kiêu mạn. [8]Trong tác phẩm, tôi làm cái mà tôi đã làm trong cuộc sống của mình. Để đạt đƣợc danh vọng và tiền bạc – là

mục đích của tôi khi tôi viết – thì cần thiết phải giấu đi cái tốt và phô

trƣơng cái xấu; và tôi đã làm nhƣ vậy. Lần này sang lần nọ, trong

những tác phẩm của mình, tôi thƣờng âm mƣu che giấu những khát

vọng về một cái gì đó mà sẽ mang lại ý nghĩa cho đời tôi – che giấu

chúng dƣới cái mặt nạ của sự thờ ơ hay thậm chí sự đùa cợt nữa. Và

tôi thành công trong việc này và đƣợc khen ngợi.

Vào tuổi 26, khi chiến tranh [9] đã chấm dứt, tôi đến St Peterburg và dần quen biết những nhà văn tại đó. Họ chấp nhận tôi nhƣ là một

thành viên thuộc phe nhóm của họ, chồng chất lên tôi sự vuốt ve tâng

bốc. Trƣớc khi tôi kịp ngoái cổ nhìn ra đằng sau, thì những quan điểm

của họ về cuộc sống – riêng cho phe nhóm của họ – đã trở thành

những quan điểm của chính tôi, và chẳng bao lâu sau, tất cả những nỗ

lực trƣớc đây của tôi – nỗ lực muốn trở nên tốt hơn – đã hoàn toàn

18

https://thuviensach.vn

chấm dứt. Không có kỷ luật nào kiềm chế nữa, tôi để cho những quan

điểm này biện minh cho đời mình.

Cái lý thuyết đƣợc áp dụng bởi những ngƣời này, những văn hữu

của tôi, là: cuộc sống diễn tiến theo một sự phát triển chung, và

những nhà tƣ tƣởng đóng vai trò hàng đầu trong sự phát triển ấy; và

rồi, chúng tôi (phe nhóm chúng tôi), những nghệ sĩ và những nhà thơ,

lại có ảnh hƣởng lớn nhất trên những nhà tƣ tƣởng. Sứ mệnh của

chúng tôi là giáo dục những con ngƣời. Để tránh câu hỏi hiển nhiên:

“Tôi biết những gì và tôi có thể dạy những gì?”, lý thuyết đó giải thích

rằng không cần biết cái gì cả, và nhà nghệ sĩ và nhà thơ dạy một

cách vô thức. [10] Bởi vì tôi đƣợc xem là một nghệ sĩ và một nhà thơ

đáng kể, đƣơng nhiên là tôi tán thành cái lý thuyết này. Với tƣ cách là

một nghệ sĩ và nhà thơ, tôi viết và dạy mà chính tôi không biết tôi

đang dạy cái gì. Làm việc này, tôi thu nhận tiền bạc; tôi tận hƣởng đàn

bà, nhà trọ [11], sự giao du với tầng lớp thƣợng lƣu – tất cả đều tuyệt diệu; tôi nổi danh. Do vậy, bất cứ cái gì mà tôi đang dạy thuở ấy phải

là rất tốt. Niềm tin vào kiến thức, thi ca, và sự tiến hóa của sự sống

quả thật là một đức tin, và tôi là một trong những giáo sĩ của nó. Là

một trong những giáo sĩ của nó – đây là một điều rất có lợi lộc và rất

thú vị. Tôi sống một thời gian khá dài trong đức tin này, mà không hề

nghi ngờ cái chân lý của nó. Nhƣng vào năm thứ hai và nhất là năm

thứ ba của một cuộc sống nhƣ thế, tôi bắt đầu nghi ngờ sự không-thể-

sai-lầm [12] của đức tin này và bắt đầu xem xét nó một cách sát sao hơn. Điều đầu tiên dẫn tôi đến sự nghi ngờ là: tôi bắt đầu nhận thấy

rằng chính những “giáo sĩ” rao giảng đức tin này (this faith) cũng

không đồng ý với nhau. Vài ngƣời thƣờng nói, “Trong số những vị

19

https://thuviensach.vn

thầy, chúng tôi là những vị thầy giỏi nhất và hữu ích nhất, bởi vì chúng tôi dạy những cái cần thiết, trong khi những vị thầy khác đều

sai lầm.” Những ngƣời khác sẽ nói, “Không, chúng tôi là những ngƣời

thầy đích thực. Chính các ông mới là sai lầm.”

Họ tranh luận, cãi vả, lăng mạ, dối gạt, và lừa đảo lẫn nhau. Thêm

vào đó, trong số chúng tôi, có nhiều ngƣời thậm chí không quan tâm

đến việc ai sai và ai đúng; họ chỉ đơn giản theo đuổi những cùng đích

ích kỷ của họ và có sự hỗ trợ từ hoạt động của chúng tôi. Tất cả những

sự kiện này buộc tôi phải nghi ngờ cái chân lý của đức tin của chúng

tôi.

Hơn nữa, một khi tôi đã đi tới chỗ nghi ngờ cái đức tin của những

nhà văn này, tôi bắt đầu quan sát những “giáo sĩ” của nó một cách kỹ

càng hơn, và trở nên xác tín rằng, gần nhƣ tất cả những giáo sĩ của

đức tin này (this faith) là những kẻ vô đạo đức, [13]và trong phần lớn trƣờng hợp, họ thiếu nhân cách, đê tiện và không xứng đáng.

Nhiều ngƣời trong số họ thì còn thấp kém hơn những ngƣời mà tôi đã

gặp trƣớc đây trong cuộc đời quân ngũ phóng đãng của tôi, nhƣng họ

hài lòng và tự mãn đến cái mức độ mà ngƣời ta chỉ có thể tìm thấy

hoặc là ở những vị thánh toàn thiện, hoặc là nơi những kẻ không biết

sự thiêng liêng linh thánh là cái gì. Mọi ngƣời trở nên đáng tởm [14]

trong mắt tôi, và tôi trở đáng tởm trong mắt chính mình. Và tôi nhận

thức rằng cái đức tin này là một ảo tƣởng lừa dối [15]

Và điều lạ, là cho dù tôi nhanh chóng nhận ra sự dối trá hoàn toàn

của niềm tin này và từ bỏ nó, tôi vẫn không từ bỏ cái địa vị đƣợc ban

tặng cho tôi bởi những ngƣời này, cái địa vị của một nghệ sĩ, một nhà

thơ, và một vị thầy. Tôi ngây thơ tƣởng tƣợng rằng tôi là một nhà thơ

20

https://thuviensach.vn

và một nghệ sĩ, và tôi có thể dạy mọi con ngƣời mà chính tôi không

biết tôi đang dạy cái gì. Và do vậy, tôi cứ tiếp tục.

Hậu quả của việc liên hệ với những ngƣời này, là tôi mắc phải một

tật xấu mới: tôi phát triển một niềm tự hào bệnh hoạn và cái xác tín

điên rồ rằng, sứ mệnh của tôi là dạy mọi ngƣời mà không cần biết tôi

đang dạy họ cái gì.

Bây giờ khi nhìn lại giai đoạn đó và hồi tƣởng lại cái tâm trạng

của tôi và tâm trạng của những ngƣời này (một tâm trạng, nhân thể

nói luôn, vẫn còn tồn tại giữa hằng ngàn ngƣời), tôi thấy mọi thứ đó

có vẻ thật là đáng thƣơng, khủng khiếp và lố bịch; nó gợi lên những

cảm nhận tƣơng tự nhƣ những cảm nhận mà ngƣời ta có thể trải

nghiệm trong một nhà thƣơng điên.

Vào thời đó, tất cả chúng tôi đều xác tín rằng chúng tôi phải nói,

viết, và xuất bản càng nhanh chóng càng tốt, càng nhiều càng tốt, và

rằng, điều ấy (thì) cần thiết cho sự tốt lành của nhân loại. Hằng ngàn

ngƣời trong chúng tôi xuất bản sách và viết với một nỗ lực để dạy

những ngƣời khác, trong khi đó, lại bài bác và xỉ vả lẫn nhau. Không

để tâm đến cái sự kiện rằng chúng tôi chẳng biết gì cả, rằng chúng tôi

không biết câu trả lời cho câu hỏi đơn giản nhất của cuộc đời, câu hỏi

về cái gì là đúng và cái gì là sai, tất cả chúng tôi tiếp tục nói mà không

còn lắng nghe nhau nữa. Thỉnh thoảng chúng tôi chiều chuộng và ca

tụng lẫn nhau với điều kiện là chúng tôi đƣợc chiều chuộng và đƣợc

ca tụng trở lại; vào những lúc khác, chúng tôi thƣờng chọc tức và quát

tháo lẫn nhau y hệt nhƣ trong một nhà thƣơng điên.

Hằng ngàn công nhân lao động vất vả ngày đêm, bằng tất cả sức

lực của họ, thu thập và in ấn hằng triệu chữ để phát hành qua bƣu điện

21

https://thuviensach.vn

đi khắp nƣớc Nga. Chúng tôi tiếp tục dạy, dạy, và dạy thêm mãi, và

dạy tất cả mọi thứ đó, mà chƣa từng có cách nào để dạy; và rồi chúng

tôi thƣờng nổi giận bởi vì ngƣời ta ít chú tâm đến chúng tôi.

Quả thật kỳ lạ, nhƣng bây giờ tôi hiểu điều đó. Lý do đích thực

đằng sau cái mà chúng tôi đang làm là: chúng tôi muốn kiếm đƣợc

càng nhiều tiền bạc và lời khen càng tốt. Viết sách và làm báo là cái

duy nhất mà chúng tôi biết cách làm để đạt tới mục đích này. Và do

vậy, đó là cái mà chúng tôi đã làm. Nhƣng mà để dấn mình vào một

cái gì quá vô ích nhƣ thế và đồng thời duy trì đƣợc cái xác tín rằng

chúng tôi là những ngƣời quan trọng, chúng tôi cần một “cơ sở hợp

lý” [16] để biện minh cho cái mà chúng tôi đang làm. Và do vậy, chúng tôi dựa vào cái cơ sở sau đây: tất cả những gì tồn tại thì đều phù

hợp với lý tính [17] . Hơn nữa, tất cả những gì tồn tại thì đang tiến hóa. Và nó đang tiến hóa qua phƣơng tiện của một sự “giác ngộ.” [18]

Sự giác ngộ, đến lƣợt nó, trải qua sự thay đổi nhờ việc lƣu hành

những cuốn sách và tạp chí định kỳ. Chúng tôi đƣợc trả tiền và đƣợc

kính nể do việc viết sách và báo, và bởi thế, chúng tôi là những con

ngƣời hữu ích và ƣu tú nhất. Cái lý luận này chắc đã có hiệu quả rất

tốt, nếu tất cả chúng tôi đều đồng ý với nhau; nhƣng thực trạng lại

nhƣ vầy: cứ một ngƣời phát biểu một quan niệm nào đó, lại có một

ngƣời khác, phát biểu một quan niệm đối nghịch hoàn toàn với nó –

sự kiện này lẽ ra phải dẫn chúng tôi đến chỗ xem xét lại vấn đề.

Nhƣng chúng tôi đã không bao giờ nhận ra điều ấy. Chúng tôi nhận

tiền, và những ngƣời thuộc tầng lớp chúng tôi ca ngợi chúng tôi; nhƣ

thế, mỗi một ngƣời trong chúng tôi đều tin rằng chính mình đúng.

22

https://thuviensach.vn

Bây giờ thì tôi thấy rõ rằng không có sự khác biệt nào giữa chúng

tôi và những ngƣời điên đang sống trong một nhà thƣơng điên; vào

thời ấy, tôi chỉ mơ hồ thoáng thấy điều này; và, giống nhƣ tất cả mọi

ngƣời điên, tôi nghĩ rằng trừ tôi ra, tất cả mọi ngƣời khác đều điên cả.

[1] Pathetic.

[2] Instructive.

[3] Điều này cho thấy cái xã hội mà trong đó Tolstoy đang sống, nó sa đọa nhƣ thế nào! ( ĐTN).

[4] “… Her fondest desire was for me to have an affair with a married woman.” Tôi dịch sát nguyên văn. Chƣa hiểu rõ ý của tác giả. ( ĐTN).

[5] Tiếng Pháp trong nguyên tác tiếng Nga. Tạm dịch: “ Không có gì hình thành một chàng trai trẻ cho bằng một cuộc dan díu với một ngƣời phụ nữ lịch

thiệp.”

[6] Dám phô bày hết những cái xấu xa của mình, Tolstoy thật trung thực và dũng cảm. J.J. Rousseau cũng viết một cuốn “Tự Thú”, nhƣng còn có ý muốn tự

biện minh cho mình; nếu so sánh, thì Rousseau không trung thực và chân thành

bằng Tolstoy. ( ĐTN).

[7] Quả thực, Tolstoy là một ngƣời hết sức trung thực. Nhƣng cũng thật mỉa mai, mặc dù ông phạm phải nhiều “ tội ác” nhƣ thế, mà vẫn đƣợc xã hội thời đó

xem nhƣ là ngƣời “ tƣơng đối có đạo đức” ! (ĐTN).

[8] Thời nào cũng có những “ nhà văn” viết vì hƣ danh, quyền lợi riêng tƣ và lòng kiêu mạn, nhƣng đã mấy ai dám công khai “ tự thú” nhƣ Tolstoy! ( ĐTN).

[9] Đây là cuộc chiến tranh Cremea ( 1853 – 1856), trong đó Anh quốc, Pháp, Thổ Nhĩ Kỳ và Sardinia hợp lực để đánh bại Nga.

[10] Thật là ngụy biện! ( ĐTN).

23

https://thuviensach.vn

[11] Lodgings.

[12] Infallibility.

[13] Nhân loại vẫn luôn là nạn nhân của những “ giáo sĩ” kiểu này ! ( ĐTN).

[14] Repugnant.

[15] Delusion.

[16] Rationale.

[17] Everything that exists is rational.

[18] Enlightenment.

24

https://thuviensach.vn

CHƢƠNG III

Tôi đã sống nhƣ thế, buông mình vào trong cái sự điên rồ này

thêm 6 năm nữa, cho đến khi tôi kết hôn. [1] Trong suốt thời gian này, tôi đi ra nƣớc ngoài. Cuộc sống của tôi tại châu Âu và sự quen biết

của tôi với những ngƣời châu Âu nổi tiếng và thông thái, lại càng

củng cố niềm tin của tôi vào cái khả-năng-trở-nên-hoàn-hảo nói

chung, [2] bởi vì tôi cũng tìm thấy nơi họ một niềm tin tƣơng tự.

Niềm tin của tôi thuở ấy mang một hình thức tƣơng tự nhƣ cái hình

thức mà vẫn đang thịnh hành ở những ngƣời “ có học” [3] hiện nay của thời đại chúng ta. Niềm tin này đƣợc diễn đạt bởi cái từ “tiến bộ. ”

Vào thời ấy, đối với tôi, dƣờng nhƣ cái từ này có ý nghĩa. Giống nhƣ

bất cứ cá nhân nào đang sống, tôi bị dày vò bởi câu hỏi: “Làm thế nào

để sống tốt hơn?” Tôi vẫn chƣa hiểu đƣợc rằng, khi trả lời rằng ngƣời

ta phải sống theo sự tiến bộ, thì tôi chỉ đang nói giống hệt nhƣ một

ngƣời ở trong một chiếc xuồng đang bị sóng và gió cuốn đi; đáp lại

câu hỏi quan trọng duy nhất – “Chúng ta phải lái về đâu?” – một

ngƣời nhƣ thế nói, “Chúng ta đang bị cuốn đi tới một nơi nào đó.”

Vào thời đó, tôi đã không nhận ra điều này. Chỉ thỉnh thoảng,

những cảm xúc chứ không phải lý tính của tôi, phản kháng lại cái sự

mê tín này, sự mê tín phổ biến của thời đại, mà nhờ nó ngƣời tự che

giấu sự dốt nát của chính bản thân về cuộc sống – để khỏi nhìn thấy

nó. Trong thời gian tôi lƣu lại Paris nhƣ thế, thì cảnh tƣợng của một

cuộc hành hình đã phát hiện cho tôi sự mỏng manh thiếu vững chắc

của niềm tin mê tín của tôi vào sự tiến bộ.[4] Khi tôi thấy cái đầu bị

25

https://thuviensach.vn

tách lìa khỏi thân xác và nghe tiếng “bộp” của mỗi bộ phận khi nó rơi vào trong cái hộp (box), tôi đã hiểu, không phải với trí năng của tôi,

mà với toàn bộ con ngƣời tôi, rằng không có lý thuyết nào về cái hữu

lý [5] của sự hiện hữu hay của sự tiến bộ có thể biện minh cho một hành vi nhƣ thế; tôi nhận thức rằng, cho dù tất cả mọi ngƣời trên thế

gian kể từ ngày sáng thế, xem cái việc hành hình này là cần thiết [6]

theo bất cứ lý thuyết nào, thì tôi vẫn biết rằng nó không cần thiết, và

nó sai trái. Bởi vậy, những phán đoán của tôi phải đƣợc đặt nền tảng

trên cái gì là đúng và cần thiết, chứ không phải trên cái mà ngƣời ta

nói và làm; tôi không nên phán đoán theo sự tiến bộ, mà phải phán

đoán theo trái tim của riêng tôi. Cái chết của anh trai tôi là một thí dụ

khác mà qua đó tôi nhận thức cái thiếu sót, bất cập của sự mê tín về sự

tiến bộ trong mối quan hệ với cuộc sống. [7] Một con ngƣời nghiêm túc, thông minh, thiện lành, anh vẫn còn trẻ khi anh ngã bệnh. Anh

chịu khổ sở trong hơn 1 năm và chết một cái chết đau đớn mà chƣa

từng hiểu tại sao anh sống và càng ít hiểu tại sao anh đang nằm hấp

hối. Không có lý thuyết nào có thể cung cấp bất cứ câu trả lời nào cho

những câu hỏi này, hoặc cho anh, hoặc cho tôi, trong cái chết chầm

chậm và đau đớn của anh.

Nhƣng đây chỉ là những thí dụ hiếm hoi của sự nghi ngờ; nhìn

chung, tôi vẫn tiếp tục sống, có một niềm tin duy nhất vào sự tiến bộ.

“Mọi sự thì đang phát triển, và tôi đang phát triển; cái lý do tại sao tôi

đang phát triển trong cách thức này, nó sẽ hiện ra ánh sáng, cùng với

mọi thứ khác.” Vào thời đó, tôi đƣợc dẫn đến chỗ công thức hóa cái

“đức tin” của tôi nhƣ vậy .

26

https://thuviensach.vn

Khi tôi trở về nƣớc, tôi định cƣ tại vùng quê và dồn hết tâm sức

vào những trƣờng học nông dân. Công việc này thì đặc biệt thân thiết

với trái tim tôi, bởi vì nó không dính líu gì đến những lời dối trá mà

đã trở thành hiển nhiên với tôi, những dối trá mà đã làm tôi khó chịu

khi tôi là một vị thầy văn học. Ở đây tôi cũng đang hành động nhân

danh sự tiến bộ, nhƣng tôi giữ một thái độ phê phán đối với sự tiến

bộ. Tôi tự nhủ thầm rằng trong nhiều hình thức của nó, sự tiến bộ đã

không diễn ra nhƣ lẽ ra nó phải, và rằng ở đây, cần phải để cho một

dân tộc bán khai [8], những đứa trẻ nông dân, hoàn toàn tự do để chọn con đƣờng của tiến bộ mà họ muốn.

Về bản chất, tôi vẫn đối mặt với cùng một vấn đề không thể giải

quyết: tôi làm thế nào để dạy, mà không biết tôi đang dạy cái gì.

Trong những lãnh vực cao hơn của văn học, rõ ràng là tôi không thể

dạy mà không biết mình đang dạy cái gì; bởi vì tôi thấy rằng mọi

ngƣời dạy một cách khác nhau, và rằng trong những luận cứ mà họ có,

hầu nhƣ họ không che giấu nhau sự dốt nát của họ. Nhƣng ở đây, với

con cái của nông dân, tôi nghĩ tôi có thể tránh né sự khó khăn này

bằng cách cho phép lũ trẻ học bất cứ cái gì mà chúng thích. Bây giờ,

điều ấy dƣờng nhƣ lố bịch đối với tôi khi tôi hồi tƣởng lại, nhƣ thế

nào mà tôi đã thử làm điều này điều nọ để thực hiện cái ý muốn bốc

đồng này – cái ý muốn dạy dỗ của tôi – trong lúc đó tôi biết rất rõ

trong sâu thẳm linh hồn tôi rằng, không có cách gì tôi có thể dạy cái

cần thiết cho mọi ngƣời, bởi vì tôi không biết cái gì là cần thiết. Sau

một năm bận bịu với trƣờng học, tôi lại ra nƣớc ngoài để tìm kiếm

xem làm thế nào để dạy trong điều kiện chính tôi không biết phải dạy

nhƣ thế nào.

27

https://thuviensach.vn

Tôi tin rằng tôi đã tìm ra một giải pháp ở nƣớc ngoài, và đƣợc trang bị bằng tất cả sự khôn ngoan này, tôi trở lại nƣớc Nga vào cái

năm khi mà những nông nô đƣợc giải phóng.[9] Tôi nhận chức vụ

của một trọng tài và bắt đầu dạy những ngƣời mù chữ trong những

trƣờng học và những ngƣời biết chữ thông qua những tạp chí định kỳ

mà tôi đã bắt đầu xuất bản. Mọi sự có vẻ tiến hành tốt, nhƣng tôi cảm

thấy rằng, sức khoẻ tinh thần của tôi thì không là cái mà nó phải là, và

rằng tình trạng này không thể tiếp diễn lâu.

Ngay cả lúc bấy giờ, có lẽ tôi đã rơi vào nỗi tuyệt vọng mà sau

này sẽ đến với tôi vào tuổi 50, nếu không nhờ một khía cạnh khác nữa

của cuộc đời mà trƣớc đây tôi chƣa trải nghiệm, nó hứa hẹn sự cứu

rỗi: cuộc sống hôn nhân. [10]

Trong 1 năm, tôi bận bịu với việc làm trọng tài, với các trƣờng

học, và với cái tạp chí (của tôi). Nhƣng chẳng bao lâu tôi mệt nhoài

kiệt sức vì bị vƣớng kẹt vào trong toàn bộ sự việc. Cuộc đấu tranh với

công việc trọng tài trở nên nặng nề với tôi; hoạt động của tôi tại các

trƣờng học thì quá rắc rối phiền nhiễu, và sự lê lết của tôi với cái tạp

chí trở nên khó chịu đối với tôi, bởi vì nó muôn đời đặt trọng tâm vào

cùng một chuyện – cái ƣớc muốn dạy mọi ngƣời trong khi che giấu đi

cái sự kiện rằng tôi không biết tôi đang dạy cái gì. Sau cùng, sự việc

đi tới một điểm, tại đó tôi ngã bệnh, về tinh thần hơn là về thể xác; tôi

từ bỏ hết mọi thứ và đi tới vùng thảo nguyên của những ngƣời

Bashkirs để thở không khí trong lành; uống koumiss . [11] và sống một cuộc sống của loài thú. [12]

Sau khi trở lại, tôi lập gia đình. Hoàn cảnh mới của một gia đình

hạnh phúc đƣa tôi trệch hoàn toàn ra khỏi bất cứ sự tìm kiếm nào về

28

https://thuviensach.vn

cái ý nghĩa toàn diện của cuộc đời. Vào thời đó, toàn bộ đời tôi tập trung vào gia đình tôi, vợ tôi, con cái tôi, và nhƣ thế, vào một mối

quan tâm đến việc cải thiện cách sống của chúng tôi. Việc phấn đấu

cho sự hoàn hảo cá nhân, mà đã đƣợc thay thế bằng một phấn đấu cho

sự hoàn hảo nói chung, một phấn đấu cho sự tiến bộ, bây giờ trở thành

một phấn đấu cho cái tốt nhất cho gia đình tôi và cho tôi.

Mƣời lăm (15) năm nữa đã trôi đi nhƣ thế.

Mặc dù trong suốt 15 năm này, tôi đã xem việc viết lách nhƣ là

một nỗ lực vặt vãnh, [13] tôi vẫn tiếp tục viết. [14] Tôi đã nếm vị

ngọt cám dỗ của nghề viết văn, những cám dỗ của những phần thƣởng

to lớn về tiền bạc và sự hoan nghênh cho công việc vô giá trị, và tôi

buông mình vào nó nhƣ là một phƣơng tiện để cải thiện cái tình huống

vật chất của tôi và nhƣ là một cách để bóp nghẹt bất cứ câu hỏi nào

trong tâm hồn tôi liên quan đến ý nghĩa của đời tôi và cuộc sống

nói chung.

Khi tôi viết, tôi dạy cái mà với tôi là chân lý duy nhất: rằng chúng

ta phải sống cho bất cứ cái gì là tốt nhất cho chính chúng ta và gia

đình chúng ta.

Và tôi đã sống nhƣ vậy. Nhƣng cách đây 5 năm, một cái gì đó rất

lạ kỳ đã xảy đến với tôi. Thoạt tiên, tôi bắt đầu có những khoảnh khắc

bối rối ngỡ ngàng,[15] khi đời tôi đi tới một sự bế tắc, nhƣ thể là tôi không biết sống ra sao hay phải làm cái gì. tôi thƣờng đánh mất sự

nhanh trí [16] và rơi vào trong một trạng thái trầm cảm, chán chƣờng.[17] Nhƣng trạng thái này qua đi, và tôi tiếp tục sống nhƣ

trƣớc đây. Rồi những khoảnh khắc ngỡ ngàng bối rối hoang mang lại

tái xuất hiện thƣờng xuyên hơn, và chúng luôn có cùng một hình thức.

29

https://thuviensach.vn

Bất cứ khi nào cuộc đời tôi đi tới chỗ bế tắc, những câu hỏi thƣờng

nổi lên: “Tại sao? Và cái gì tiếp theo?”

Ban đầu, tôi nghĩ đây là những câu hỏi không đâu, và không ăn

nhập gì đến tôi. Tôi nghĩ rằng những câu trả lời cho chúng thì đã đƣợc

nhiều ngƣời biết tới, và rằng, nếu tôi có bao giờ muốn giải đáp chúng,

thì việc ấy cũng không quá khó đối với tôi; chỉ có điều, là bây giờ tôi

chƣa cần phải bận tâm tới việc đó, nhƣng nếu tôi phải tự mình giải

đáp những câu hỏi đó, thì tôi sẽ tìm thấy những câu trả lời. Nhƣng

những câu hỏi bắt đầu hiện lên mỗi lúc một thƣờng xuyên, và những

yêu sách đòi hỏi câu trả lời trở nên ngày càng khẩn cấp. Và giống nhƣ

những điểm [18] đƣợc tập trung vào trong một vị trí duy nhất, những câu hỏi không có câu trả lời này cứ tụ lại cùng nhau để tạo thành một

vết đen duy nhất.

Nó đã xảy ra với tôi nhƣ nó thƣờng xảy ra với bất cứ ai mắc phải

một cơn bệnh nội tâm chết ngƣời. Ban đầu, có những triệu chứng

không đáng kể của một cơn bệnh, mà bệnh nhân bỏ lơ đi; rồi những

triệu chứng này tái xuất hiện mỗi lúc một thƣờng xuyên hơn, cho đến

khi chúng đổ dồn vào thành một nỗi khổ không dứt. Sự khổ đau gia

tăng, và trƣớc khi bệnh nhân có thể ngoái cổ nhìn ra sau, y khám phá

ra cái mà y đã biết : cái mà y đã xem chỉ là một sự se mình, khó ở –

cái đó lại là cái quan trọng nhất trên thế gian đối với y; thật ra,

cái đó chính là cái chết. [19]

Chính đây là cái đã xảy đến cho tôi. Tôi nhận thức rằng đây không

phải là một cơn bệnh tình cờ thoáng qua, mà là một cái gì đó rất

nghiêm trọng, và rằng, nếu những câu hỏi tƣơng tự còn tiếp tục tái

diễn, tôi sẽ phải trả lời chúng. Và tôi cố trả lời chúng. Những câu hỏi

30

https://thuviensach.vn

này có vẻ nhƣ là những câu hỏi ngờ nghệch[20], giản đơn và trẻ con.

Nhƣng ngay khi tôi đặt hai bàn tay lên chúng và cố giải đáp chúng, tôi

liền xác tín ngay rằng, trƣớc tiên, chúng không phải là những câu hỏi

ngờ nghệch và trẻ con, mà chúng là những câu hỏi sâu xa và cốt tủy

nhất trong đời, và, thứ hai, cho dẫu tôi có suy ngẫm về chúng nhiều

thế nào đi nữa, tôi cũng không có cách gì giải đáp chúng. Trƣớc khi

tôi có thể bận tâm với trang trại Samara, với sự giáo dục con trai tôi,

hay với việc viết những quyển sách, tôi phải biết tại sao tôi đang làm

những điều này. Chừng nào mà tôi không biết lý do tại sao, tôi không

thể làm cái gì cả. Giữa cái mối quan tâm của tôi với gia đình, mà vào

thời đó giữ cho tôi khá bận rộn, một câu hỏi bỗng nhiên đến trong đầu

tôi: “ Rất tốt, bạn sẽ có 6.000 desiatin [21] tại tỉnh Samara, cũng nhƣ

300 con ngựa; rồi sao nữa ?” Và tôi hoàn toàn bị bất ngờ và không

biết phải nghĩ gì khác. Ngay khi tôi bắt đầu nghĩ về việc giáo dục các

con tôi, tôi thƣờng tự hỏi, “Tại sao ?” Hay tôi thƣờng suy tƣởng :

bằng cách nào mà ngƣời ta có thể đạt đƣợc sự thịnh vƣợng, và tôi

thƣờng bất giác tự hỏi, “ Nó có quan hệ gì đến tôi?” Hay giữa sự suy

nghĩ của tôi về danh vọng mà những tác phẩm của tôi đang mang đến

cho tôi, tôi thƣờng tự hỏi, “Rất tốt, bạn sẽ nổi danh hơn cả Gogol,

Pushkin, Shakespeare, Moliere, nổi danh hơn cả tất cả những nhà văn

trên thế giới – vậy thì sao ?”

Và tôi tuyệt đối không thể tìm thấy một câu trả lời nào.

31

https://thuviensach.vn

[1] Vào ngày 23. 9. 1862, lúc 34 tuổi, Tolstoy cƣới Sofia Andrevna Bers, mới 18 tuổi.

[2] General perfectibility.

[3] Educated.

[4] Vào ngày 25. 3. 1857, Francoise Riche bị hành quyết về tội sát nhân. Vào 6. 4, Tolstoy đề cập đến cuộc hành quyết này trong nhật ký của ông: “ Anh ta hôn

cuốn Phúc Âm và rồi - cái chết. Thật là một sự điên rồ!”

[5] Rationality.

[6] Necessary. Cũng có nghĩa là “ tất yếu.”

[7] Ngƣời anh trai mà Tolstoy đặc biệt yêu quý, Nikolai, chết vì bệnh lao phổi vào ngày 20. 9. 1860, ở tuổi 37. Trƣớc đó, vào 21. 1. 1856, anh trai Dmitri của

Tolstoy đã chết ở tuổi 28, cũng vì bệnh lao phổi. Mặc dù Dmitri đƣợc dùng làm

ngƣời mẫu cho ngƣời anh trai của Levin trong Anna Karenina (1877), ở đây, chắc

hẳn Tolstoy đang nói đến cái chết của Nikolai.

[8] A primitive people.

[9] Vào ngày 18. 2. 1861, Nga Hoàng Alexander II ban hành chiếu chỉ bãi bỏ

chế độ nông nô.

[10] Thực ra, cuộc sống hôn nhân hầu nhƣ không “ cứu rỗi” đƣợc gì cho Tolstoy, mà nó còn [ góp phần] biến đời ông thành… bi kịch! ( ĐTN).

[11] Một loại sữa bò. ( ĐTN).

[12] Animal life.

[13] Chính trong giai đoạn này, khi ông “xem việc viết văn nhƣ là một nỗ lực vặt vãnh”, mà ông đã cho ra đời tác phẩm Chiến tranh & Hoà bình ( 1869).

[14] Chiến tranh & Hòa bình luôn đƣợc xem là một kiệt tác của nền văn học thế giới. Nhƣng lại đƣợc Tolstoy xem chỉ là một “ nỗ lực vặt vãnh” mà thôi! Cũng

không có gì đáng ngạc nhiên, bởi vì trên phƣơng diện văn học, nó là một kiệt tác.

32

https://thuviensach.vn

Nhƣng cái mà Tolstoy đang tìm kiếm, là “ ý nghĩa của cuộc sống” – mà văn học chỉ là một thành tố góp phần tạo nên cái “ ý nghĩa” đó. (ĐTN).

[15] Bewilderment.

[16] Presence of mind.

[17] Depression.

[18] Points.

[19] Cái chết ! Đây có phải là một vấn đề “ quan trọng nhất” ? Câu trả lời có thể rất khác nhau ở mỗi ngƣời. Tuy nhiên, phải thừa nhận rằng, đa phần nhân loại

xem cái chết là điều “ tự nhiên”, và họ gạt nó sang một bên, không nghĩ về nó

nữa. Theo ĐTN, cái chết là một vấn đề rất lớn, bởi vì quan niệm của ta về sự chết,

sẽ có ảnh hƣởng vô cùng lớn trên cách sống của ta. ( ĐTN).

[20] Foolish.

[21] 1 desyatin = 2. 7 mẫu Tây. Nhƣ vậy, Tolstoy có 16. 200 mẫu Tây tại tỉnh Samsara.

33

https://thuviensach.vn

CHƢƠNG IV

Đời tôi đi tới chỗ bế tắc. Tôi có thể thở, ăn, uống, và ngủ; quả

thật, tôi không thể không thở, không ăn, và không ngủ. Nhƣng không

có chút sự sống nào trong tôi, bởi vì tôi đã không có một ƣớc vọng

nào; giá nhƣ mà tôi có, thì thì hẳn tôi đã thấy sự thỏa mãn nó là có lý.

[1] Nếu tôi đã muốn một cái gì đó, thì tôi đã biết trƣớc rằng, dù có đạt đƣợc nó hay không, thì cũng chừng ấy chuyện.

Nếu một bà tiên đến và có nhã ý cho tôi đƣợc thỏa mãn mọi ƣớc

vọng của tôi, thì có lẽ tôi đã không biết tôi mong ƣớc cái gì. [2] Nếu trong những khoảnh khắc say sƣa, [3] tôi không có những ƣớc vọng nào ngoài những ƣớc vọng cũ đã thành thói quen, thì trong những

khoảnh khắc tỉnh táo, [4] tôi biết rằng tất cả đó chỉ là một ảo ảnh lừa dối; rằng tôi đã thực sự không ƣớc vọng điều gì. Tôi thậm chí không

còn muốn khám phá chân lý bởi vì tôi đã đoán trƣớc nó là cái gì.

Chân lý đó là: cuộc đời là vô nghĩa.[5]

Sự việc diễn ra nhƣ thể tôi đã sống một ít, lang thang một ít, cho

đến khi tôi đến cái vực thẳm, và tôi thấy một cách rõ ràng rằng không

có gì phía trƣớc ngoài ra sự đổ nát. Và tôi không thể ngừng lại, không

thể quay trở lại, không thể nhắm mắt lại để khỏi thấy rằng không có

gì ở phía trƣớc, ngoại trừ cái ảo ảnh lừa dối của cuộc đời, của hạnh

phúc, và cái thực tại của đau khổ và sự chết, của sự hủy diệt hoàn

toàn.

Tôi đâm ra chán cuộc sống; một sức mạnh bất khả kháng nào đó

đang dẫn tôi đến chỗ muốn loại bỏ nó bằng cách nào đó. Không phải

34

https://thuviensach.vn

là tôi muốn tự kết liễu đời mình. Cái sức mạnh vốn đang dẫn tôi rời

khỏi cuộc sống thì mạnh mẽ hơn, tuyệt đối hơn, bao trùm toàn diện

hơn bất cứ ƣớc vọng nào. Với tất cả sức lực của tôi, tôi vùng vẫy để

rời khỏi cuộc đời. Lúc bấy giờ, cái ý tƣởng tự vẫn đến với tôi một

cách cũng tự nhiên nhƣ cái ý tƣởng về việc cải thiện cuộc sống vốn đã

đến với tôi trƣớc đó. Cái ý tƣởng này có sức cám dỗ quá mạnh mẽ,

đến nỗi tôi phải dùng thủ đoạn mƣu mẹo chống lại chính mình, để

không phải thực hiện nó việc tự vẫn một cách quá vội vã. Tôi không

muốn vội vàng chỉ vì tôi muốn sử dụng tất cả sức mạnh [6] của tôi để

gỡ rối những ý tƣởng của mình. Nếu không thể gỡ rối chúng, tôi tự

nhủ, tôi luôn luôn có thể tiến hành việc tự vẫn. Và hãy nhìn tôi kia –

một con ngƣời may mắn – lại phải mang một sợi dây thừng ra

khỏi căn phòng, nơi tôi ở một mình mỗi đêm khi thay quần áo, để

sẽ không tự treo cổ từ cái xà ngang giữa những cái tủ. Và tôi từ bỏ

việc đi săn với một khẩu súng ngắn, để sẽ không bị cám dỗ một

cách dễ dàng đi tới chỗ loại bỏ chính mình. Chính tôi không biết là

tôi muốn cái gì. Tôi sợ cuộc sống, tôi vùng vẫy để loại bỏ nó, và tuy

vậy, tôi vẫn hy vọng về một cái gì đó từ nó.

Và điều này đang xảy ra cho tôi vào một thời điểm mà, từ mọi dấu

chỉ, [7] lẽ ra tôi nên đƣợc xem là một ngƣời hoàn toàn hạnh phúc;

[8] sự việc này xảy ra khi tôi chƣa đầy 50 tuổi. Tôi có một ngƣời vợ

tốt, nàng yêu tôi và tôi tha thiết yêu nàng, những đứa con xinh xắn và

một bất động sản lớn đang phát triển và bành trƣớng mà tôi khỏi cần

có nỗ lực nào. Hơn bao giờ cả, tôi đƣợc kính nể bởi bạn hữu và ngƣời

quen, đƣợc ca ngợi bởi những ngƣời lạ, và tôi có thể tự đòi hỏi [9]

một danh tiếng nào đó mà thực sự không tự lừa dối mình. Hơn nữa,

35

https://thuviensach.vn

tôi không bệnh hoạn về thể xác và tinh thần; [10] trái lại, tôi đƣợc hƣởng một khí lực mạnh mẽ về cả thể xác lẫn tinh thần, mà tôi hiếm

khi gặp đƣợc trong số những ngƣời cùng lứa tuổi với tôi. Về mặt thể

lực, tôi có thể theo kịp những nông dân làm việc trên cánh đồng; về

mặt tâm thần, tôi có thể làm việc 8 - 10 tiếng đồng hồ liên tiếp mà

không phải chịu bất cứ hậu quả nào từ sự căng thẳng đó. Và trong cái

hiện tình nhƣ thế, tôi đã đi tới một điểm mà tại đó tôi không thể sống;

và cho dù tôi không sợ hãi cái chết, tôi đã phải sử dụng những mƣu

mẹo chống lại chính mình để giữ cho mình khỏi tự vẫn.

Tôi đã mô tả cái điều kiện tâm linh của tôi cho chính mình trong

cách này: đời tôi là một loại trò đùa ngu xuẩn và ác độc mà một ai đó

đang chơi, nhắm vào tôi. Mặc dù sự kiện rằng tôi không công nhận sự

hiện hữu của một ai đó mà có lẽ đã sáng tạo ra tôi [11] – mặc dù vậy, cái ý niệm rằng một ai đó đã cho tôi ra đời nhƣ là một trò đùa ngu

xuẩn và độc ác, cái ý niệm ấy dƣờng nhƣ là cách tự nhiên nhất để mô

tả cái tình trạng [12] của tôi.

Tôi đã không thể không tƣởng tƣợng rằng, một ai đó đang tự lấy

làm thích chí, đang cƣời nhạo tôi và cái cách mà tôi đã sống 30-40

năm, học tập, phát triển, tăng trƣởng về thể xác và tinh thần ; cƣời

nhạo tôi về việc bằng cách nào mà tôi đã (trở nên) hoàn toàn chín

chắn về mặt trí năng và đã tới cái chóp đỉnh mà từ đó cuộc sống tự

phát lộ chính nó – chỉ để đứng ở đó giống nhƣ một gã khờ chính hiệu,

thấy rõ rằng không có gì trong cuộc đời, rằng đã không bao giờ có và

sẽ không bao giờ có. “Và điều đó khiến cho y (một ai đó) cƣời lớn …”

Nhƣng dù thực sự có hay không có một ai đó (mà) đang chế giễu

tôi, cái điều ấy cũng không khiến cho tôi dễ chịu hơn chút nào. Tôi

36

https://thuviensach.vn

không thể gắn một ý nghĩa hợp lý [13] nào vào một hành vi đơn lẻ

nào trong toàn bộ đời tôi. Cái điều duy nhất khiến cho tôi kinh ngạc,

là làm sao mà tôi đã không nhận thức ra điều này ngay từ đầu. Đã từ

lâu, mọi thứ này là điều mà ai cũng biết. Nếu không phải hôm nay, thì

ngày mai, bệnh tật và cái chết sẽ đến (quả thật, chúng đang đến gần

rồi) với mọi ngƣời, với tôi, và sẽ không có gì còn lại ngoài cái mùi hôi

hám và lũ bọ giòi. Những hành động của tôi, dù chúng có thể là cái gì

đi nữa, cũng sẽ bị lãng quên sớm hay muộn, và chính tôi sẽ không còn

nữa. Vậy thì, tại sao phải làm một cái gì đó ? Làm sao ngƣời ta có thể

không thấy điều này và có thể sống chứ ? Cái đó là điều đáng ngạc

nhiên! Chúng ta có thể sống chừng nào mà cuộc sống làm say sƣa mê

muội [14] chúng ta; một khi chúng ta tỉnh táo, chúng ta không thể

không thấy rằng tất cả mọi thứ đó đều là một ảo ảnh lừa dối, một ảo

ảnh ngu xuẩn [15] ! Cũng nhƣ không có gì là buồn cƣời hay dí dỏm về điều ấy; nó chỉ là tàn nhẫn và ngu xuẩn.

Có một chuyện ngụ ngôn cổ phƣơng Đông, [16] về một kẻ lữ hành bị bất ngờ trên thảo nguyên bởi một con dã thú đang hoành hành. Cố

cứu mình thoát khỏi con dã thú, ngƣời lữ hành nhảy vào trong một cái

giếng đã cạn nƣớc; nhƣng ở dƣới đáy giếng, y thấy một con rồng đang

giƣơng móng vuốt ra chờ vồ lấy y. Kẻ bất hạnh không dám leo ra vì

sợ bị con dã thú giết, y cũng không dám nhảy xuống đáy giếng vì sợ

bị con rồng vồ. Bởi vậy, y bám vào một cành của một bụi cây hoang

dã đang mọc trong những kẽ nứt của cái giếng, và níu vào đó. Hai

cánh tay y trở nên yếu dần và y cảm thấy rằng chẳng bao lâu nữa, y sẽ

phải làm mồi cho Thần Chết đang đợi y ở cả hai phía. Thế nhƣng y

vẫn cứ níu vào đó; và khi đang níu vào cành cây, y nhìn lên, thấy 2

37

https://thuviensach.vn

con chuột, một đen một trắng, đang gặm vào xung quanh cái bụi cây

nơi mà y đang treo lủng lẳng. Chẳng bao lâu bụi cây sẽ gãy và đổ

xuống, và y sẽ rơi vào trong nanh vuốt của con rồng. Ngƣời lữ hành

thấy điều này và biết rằng y chắc chắn sẽ chết. Nhƣng trong khi y

đang treo lủng lẳng ở đó, y nhìn quanh và thấy những giọt mật trên

những chiếc lá của bụi cây, và y lè lƣỡi ra và liếm chúng. Tôi cũng

đang đeo níu vào cành cây của đời nhƣ thế, biết rằng tất yếu con rồng

của sự chết đang chờ đợi, sẵn sàng xé tôi ra từng mảnh; và tôi không

thể hiểu tại sao cái sự tra tấn này đã đổ xuống tôi. Tôi cố mút những

giọt mật vốn đã một lần an ủi tôi, nhƣng mật thì không còn ngọt nữa.

Ngày và đêm, con chuột trắng và đen đang gặm cái cành cây mà tôi

đang níu vào. Tôi thấy con rồng một cách rõ ràng, và mật đã mất hết

tất cả cái vị ngọt của nó. Tôi chỉ thấy con rồng mà tôi không thể trốn

thoát và những con chuột, và tôi không thể quay mắt khỏi chúng. Đây

không phải là câu chuyện cổ tích, mà là chân lý không thể bác bỏ, và

đƣợc hiểu bởi mọi ngƣời.

Cái ảo ảnh của hạnh phúc cuộc đời, mà trƣớc đây đã bịt mắt tôi lại

trƣớc cái sự khủng khiếp của con rồng, bây giờ không còn lừa dối tôi

đƣợc nữa. Dù tôi có tự khuyên nhủ chính mình thế nào đi nữa, rằng tôi

không thể hiểu ý nghĩa của cuộc đời, rằng tôi nên sống mà không nghĩ

về nó – tôi không thể làm điều này bởi vì tôi đã làm điều này quá lâu

rồi. Bây giờ tôi không thể không thấy những ngày và đêm đang lao

nhanh về phía tôi và dẫn tôi đến sự chết. Tôi chỉ thấy điều này, và chỉ

điều này thôi, là chân lý. Mọi thứ khác chỉ là sự dối trá.

Hai giọt mật mà, hơn bất cứ cái gì khác, đã làm mắt tôi xoay

hƣớng, trệch khỏi cái chân lý tàn nhẫn này, là tình yêu dành cho gia

38

https://thuviensach.vn

đình tôi, và việc viết lách của tôi, mà tôi đề cập đến nhƣ là nghệ

thuật; thế nhƣng thứ mật này đã mất hết vị ngọt đối với tôi.

“ Gia đình tôi…,” tôi nhủ thầm. Nhƣng gia đình tôi, vợ tôi và con

tôi, cũng là những con ngƣời. Họ cũng đang chịu những điều kiện

tƣơng tự nhƣ tôi : họ phải hoặc là sống trong dối trá hoặc là phải đối

mặt với cái chân lý khủng khiếp đó. Tại sao họ nên sống ? Tại sao tôi

nên thƣơng yêu họ ? Tại sao quan tâm tới họ, nuôi nấng họ, và chăm

nom họ ? Hãy để cho họ có thể chìm vào trong nỗi tuyệt vọng, cái

đang ăn mòn tôi, hay cứ để họ tiếp tục sống với sự ngu xuẩn [17] ?

Nếu tôi yêu thƣơng họ, thì tôi không thể không phơi bày cái sự thật

này cho họ thấy. Mọi bƣớc chân mà họ đang đi trong kiến thức [18]

đều sẽ dẫn họ tới cái chân lý này. Và cái chân lý này là sự chết.

“Nghệ thuật, văn học…?” Dƣới ảnh hƣởng của sự thành công và

sự ca tụng từ những ngƣời khác, tôi đã tự thuyết phục mình một thời

gian dài rằng có lẽ đây là cái mà tôi nên làm, mặc dù cái chết đang tới

và nó sẽ hƣ vô hóa mọi sự – chính tôi, tác phẩm của tôi, và cái ký ức

về chúng. Nhƣng chẳng bao lâu tôi thấy cả cái này nữa, là một ảo ảnh

lừa dối. Mỗi lúc, tôi càng thấy rõ ràng rằng nghệ thuật là một sự trang

trí của cuộc sống, một cái gì đó khuyến dụ chúng ta vào với cuộc đời.

Nhƣng cuộc sống đã đánh mất sự quyến rũ của nó đối với tôi, vậy thì

tôi làm sao để quyến rũ kẻ khác ? Chừng nào tôi không đang sống

cuộc đời của chính mình, mà chỉ sống cuộc đời của một ngƣời khác,

cuộc đời ấy nhƣ một ngọn sóng đang mang tôi đi trên cái chóp đỉnh

của nó [19]; chừng nào mà tôi tin rằng cuộc sống có một ý nghĩa –

mặc dù tôi không thể diễn đạt nó – thì cái phản ảnh của mọi thứ về

cuộc sống qua văn học và nghệ thuật mang đến cho tôi lạc thú; tôi

39

https://thuviensach.vn

hƣởng thụ việc nhìn đời trong tấm gƣơng soi của nghệ thuật. Nhƣng

khi tôi bắt đầu tìm kiếm ý nghĩa của cuộc sống, khi tôi bắt đầu cảm

thấy cái nhu cầu phải sống, thì cái tấm gƣơng soi này lại trở thành

hoặc là cái vò xé tâm hồn tôi, hoặc là nó trở nên không cần thiết, dƣ

thừa, và lố bịch. [20] Tôi không còn có thể đƣợc an ủi bởi cái mà tôi thấy ở trong tấm gƣơng, bởi vì tôi có thể thấy rằng cái tình huống của

tôi là ngu xuẩn và đầy tuyệt vọng. Thật tốt cho tôi để mà hân hoan,

khi nào tận đáy linh hồn tôi, tôi tin rằng đời tôi có ý nghĩa. Khi nào tin

nhƣ vậy, thì cái trò chơi của ánh sáng và bóng tối, trò chơi của cái hài,

cái bi, cái gây xúc động, cái đẹp, và những thành tố khủng khiếp trong

cuộc sống đã an ủi tôi. Nhƣng một khi tôi đã thấy cuộc sống là vô

nghĩa và khủng khiếp, thì cái trò chơi trong tấm gƣơng không thể làm

vui tôi đƣợc nữa. Dù mật có ngọt tới đâu chăng nữa, nó không thể

ngọt đối với tôi, vì tôi thấy con rồng và những con chuột đang

gặm vào cái trụ cột đang nâng đỡ tôi.

Nhƣng mà sự việc không dừng lại ở đây. Nếu tôi chỉ đơn giản

hiểu rằng đời không có ý nghĩa, có lẽ tôi đã có khả năng chấp nhận nó

một cách bình thản; có lẽ tôi đã công nhận rằng số phận của tôi là nhƣ

thế. Nhƣng tôi đã không thể thỏa mãn với chừng đó. Nếu tôi là một

ngƣời sống trong một khu rừng, từ đó không có lối nào thoát ra, có lẽ

tôi đã có khả năng tiếp tục sống; nhƣng tôi giống nhƣ ngƣời lạc lối

trong rừng, kinh hãi bởi sự kiện rằng y bị lạc; giống nhƣ một ngƣời cứ

chạy vòng quanh, mong ƣớc tìm đƣờng ra, và biết rằng mọi bƣớc chân

đều dẫn y vào trong sự hỗn loạn sâu hơn, và thế nhƣng, lại không thể

không chạy vòng quanh nhƣ thế.

40

https://thuviensach.vn

Nỗi khủng khiếp đó là nhƣ vậy. Và để đƣợc giải phóng khỏi nỗi

khủng khiếp đó, tôi đã muốn tự kết liễu đời mình. Tôi cảm thấy sự

khủng khiếp của cái đang đợi tôi; tôi biết rằng sự khủng khiếp này thì

ghê rợn hơn cái tình huống hiện tại của mình, nhƣng tôi không thể

ngăn bƣớc đi của nó, và tôi không có sự kiên nhẫn để chờ sự kết thúc.

Cho dù cái lập luận rằng, một mạch máu nào đó trong quả tim tôi dù

sao cũng sẽ vỡ; rằng một cái gì khác sẽ làm cho nó vỡ, và mọi sự sẽ

kết thúc – dù cái lập luận này có thuyết phục đến đâu chăng nữa, thì

tôi cũng không thể kiên nhẫn chờ đợi sự kết thúc. Cái khủng khiếp

của bóng tối thì quá lớn, và tôi muốn thoát khỏi nó càng nhanh

càng tốt, bằng một sợi dây thừng, hay một viên đạn. Chính cái cảm

nhận này, mạnh mẽ hơn bất kỳ cảm nhận nào khác, chính nó đang dẫn

tôi về phía sự quyên sinh..

[1] Reasonable.

[2] Trong một lúc nào đó, chắc nhiều ngƣời cũng có ý tƣởng này, giống nhƣ

Tolstoy? ( ĐTN).

[3] Intoxication.

[4] Sobriety.

[5] Jean-Paul Sartre và Albert Camus … cũng có quan niệm tƣơng tự. Nhƣng thực ra, đây là cũng chỉ là một trong số những cách nhìn về cuộc đời. Còn có rất

nhiều quan niệm khác “ tích cực” hơn thế rất nhiều! ( ĐTN).

[6] Strength.

[7] Indications.

41

https://thuviensach.vn

[8] Quả vậy, Tolstoy có đủ “ tiền tài, danh vọng; vợ đẹp, con khôn” – ông không thiếu một cái gì trong số đó! Nếu theo tiêu chí thông thƣờng, thì ông là

ngƣời “hoàn toàn hạnh phúc.” Nhƣng, kẻ ấy, lại luôn muốn tự vẫn ! Có lẽ, đó là bi

kịch, và cũng là sự vĩ đại của đời ông. (ĐTN).

[9] Claim.

[10] Mental.

[11] “ Một ai đó” này, hẳn là Thƣợng đế. ( ĐTN).

[12] Condition.

[13] Rational meaning.

[14] Intoxicates us.

[15] A stupid delusion.

[16] Đây là một câu chuyện ngụ ngôn thật hay, đáng cho ta suy ngẫm. (

ĐTN).

[17] Stupidity.

[18] Knowledge.

[19] Có lẽ, Tolstoy muốn ví những ngƣời dân lao động là những ngọn sóng, và ông thuộc giai cấp đƣợc ƣu đãi, sống ăn bám vào quần chúng lao động, và

đƣợc họ mang đi, cƣỡi trên chóp đỉnh của những ngọn sóng đó? ( ĐTN).

[20] Ludicrous.

42

https://thuviensach.vn

CHƢƠNG V

Dăm bảy lần tôi tự hỏi, “ Phải chăng là tôi đã bỏ qua một cái gì

đó; phải chăng là có một cái gì đó mà tôi đã không hiểu đƣợc ? Há

chẳng phải, có thể trạng thái tuyệt vọng này là chung cho mọi ngƣời

?” Và tôi tìm kiếm một câu trả lời cho những câu hỏi của tôi,

trong mọi lãnh vực của kiến thức đã thủ đắc bởi con ngƣời. [1]

Trong một thời gian dài, tôi thực hiện cuộc tìm kiếm vất vả của mình;

tôi không kiếm tìm một cách ngẫu hứng tùy tiện, chỉ do sự hiếu kỳ,

nhƣng một cách đau đớn,[2] kiên trì dai dẳng, ngày đêm, giống nhƣ

một ngƣời hấp hối đang tìm kiếm sự cứu rỗi. Tôi đã không tìm thấy

gì.

Tôi lục soát [3] mọi lãnh vực của kiến thức, và tôi không chỉ

không thấy một cái gì, mà tôi còn xác tín rằng, tất cả những ngƣời mà

đã thám hiểm kiến thức nhƣ tôi, sau cùng họ cũng không tìm thấy gì.

Họ không chỉ không tìm thấy gì, mà họ còn công nhận một cách rõ

ràng cùng một điều tƣơng tự, cái điều mà đã mang đến nỗi tuyệt vọng

cho tôi: kiến thức độc nhất mà con ngƣời có thể đạt tới, đó là: cuộc

sống là vô nghĩa. [4]

Tôi lùng sục khắp nơi. Và nhờ vào một cuộc đời trải qua trong

nghiên cứu, nhờ vào những mối quan hệ của tôi với thế giới có học

thức, tôi đã tiếp cận những ngƣời thông thái nhất trong tất cả mọi lãnh

vực đa dạng của kiến thức. Những học giả này không từ chối tiết lộ

cho tôi cái tổng số kiến thức của họ, không chỉ qua những cuốn sách

43

https://thuviensach.vn

của họ, mà còn qua những cuộc trò chuyện với họ; tôi biết mọi thứ mà kiến thức đã có để trả lời câu hỏi về cuộc sống..

Trong một thời gian dài, tôi đã không thể đƣa chính mình tới chỗ

tin rằng kiến thức không có câu trả lời nào cho câu hỏi về cuộc sống

ngoài cái câu trả lời mà tôi đã gặp, đã tìm thấy. Trong một thời gian

dài, tôi đã nghĩ rằng có lẽ tôi đã hiểu nhầm một cái gì đó, khi tôi quan

sát kỹ càng sự nghiêm trọng trọng [5] và tính nghiêm túc [6] trong cái giọng điệu của khoa học, xác tín trong cái lập trƣờng của nó, trong khi

nó lại không dính dáng gì tới cái câu hỏi về cuộc sống của con ngƣời.

Trong một thời gian dài, tôi rụt rè [7] xung quanh kiến thức, và tôi nghĩ rằng cái sự phi lý [8] của những câu trả lời đã đƣợc cung cấp cho câu hỏi của tôi, thì không phải là lỗi của kiến thức, mà là do sự ngu

dốt của riêng tôi; nhƣng có điều là, đối với tôi, đây không phải là một

trò đùa, một trò chơi, mà là một vấn đề sinh tử; và sau cùng tôi đi tới

kết luận rằng, những câu hỏi của tôi là những câu hỏi chính đáng duy

nhất làm cơ sở cho mọi kiến thức, và rằng, không phải tôi, mà khoa

học đã phạm tội [9] trƣớc những câu hỏi của tôi nếu nó làm ra vẻ [10]

nhƣ muốn trả lời những câu hỏi này.

Câu hỏi của tôi, cái câu hỏi mà đã đƣa tôi tới bờ mép của sự quyên

sinh khi tôi 50 tuổi, là câu hỏi đơn giản nhất nằm trong tâm hồn của

mọi con ngƣời, từ một đứa trẻ ngờ nghệch cho đến những bậc cao

niên khôn ngoan nhất, câu hỏi mà thiếu nó thì không thể sống đƣợc;

đó là cái cách mà tôi đã cảm nhận về vấn đề này. Câu hỏi đó là nhƣ

vầy: “Cái gì sẽ xảy ra với cái mà tôi làm hôm nay và ngày mai ? Cái

gì sẽ xảy ra với toàn bộ đời tôi ?”

44

https://thuviensach.vn

Diễn đạt một cách khác, câu hỏi có lẽ là: “ Tại sao tôi nên sống ?

Tại sao tôi nên ao ƣớc một điều gì đó, hay làm một cái gì đó?” Hay,

nói một cách khác nữa: “Có chăng một ý nghĩa trong đời tôi, [11]

cái ý nghĩa mà sẽ không bị hủy diệt bởi cái chết của tôi – cái chết tất

yếu, và đang tới gần ?

Qua suốt kiến thức con ngƣời, tôi đã tìm kiếm một câu trả lời cho

câu hỏi này – chỉ là một câu hỏi độc nhất đƣợc diễn đạt bằng nhiều

cách khác nhau. Và tôi thấy rằng về câu hỏi này, thì cái tổng số kiến

thức của con ngƣời dƣờng nhƣ đƣợc chia thành hai bán cầu nằm đối

diện với nhau, thành hai đối cực chiếm giữ hai cực, một dƣơng [12] và một âm.[13] Nhƣng, ở cả hai cực đó, không có câu trả lời nào cho câu hỏi về cuộc sống.

Một lãnh vực của kiến thức thì thậm chí không công nhận câu hỏi

đó, cho dù nó trả lời một cách rõ ràng và chính xác những câu hỏi mà

nó đã đặt ra một cách độc lập. Đây là lãnh vực của khoa học thực

nghiệm, và cái đầu mút tận cùng [14] của nó là toán học. Lãnh vực kia của kiến thức thì công nhận câu hỏi đó, nhƣng không trả lời nó.

Đây là lãnh vực của triết học tƣ biện [15] và tận cuối của nó là siêu hình học.

Từ thuở còn rất trẻ, tôi đã nghiên cứu triết học tƣ biện, nhƣng về

sau, cả toán học lẫn những khoa học tự nhiên đã hấp dẫn tôi. Và tôi

thỏa mãn với những câu trả lời giả mạo [16] mà kiến thức đã có để

cung ứng, cho đến khi tôi đặt câu hỏi này một cách rõ ràng cho chính

mình, cho đến khi chính câu hỏi lớn dần lên bên trong tôi và khẩn cấp

đòi hỏi một giải đáp.

45

https://thuviensach.vn

Về lãnh vực của kinh nghiệm, tôi tự nhủ, “Mọi sự thì đang phát

triển, và đang bị sai biệt hóa [17] trở nên ngày càng phức tạp và tiến về sự hoàn hảo, và có những định luật điều khiển cái tiến trình này.

Bạn là một phần của cái toàn thể. Nếu bạn biết càng nhiều càng tốt về

cái toàn thể và nếu bạn biết cái qui luật của sự phát triển của nó, bạn

sẽ đi tới chỗ biết vị trí của bạn trong cái toàn thể và biết chính bạn.”

Mặc dù tôi xấu hổ nhiều khi thú nhận, đã có một thời gian dƣờng nhƣ

tôi cũng rất thỏa mãn với cái câu trả lời này. Chính vào thời điểm này

mà bản thân tôi đang phát triển và đang trở nên phức tạp hơn. Những

bắp thịt của tôi đang tăng trƣởng và trở nên mạnh mẽ hơn, trí nhớ của

tôi đang đƣợc bồi đắp, khả năng suy tƣởng và thông hiểu của tôi cũng

đang trở nên lớn hơn; tôi đang tăng trƣởng và phát triển. Cảm nhận sự

tăng trƣởng bên trong tôi, thật tự nhiên khi tôi tin rằng sự có-thể-hoàn-

thiện [18] quả thật là qui luật của toàn vũ trụ và rằng, trong cái ý tƣởng này, tôi có thể tìm thấy những câu trả lời cho những câu hỏi của

đời tôi. Nhƣng đến một lúc, khi mà tôi ngừng tăng trƣởng; tôi cảm

thấy rằng tôi không đang tăng trƣởng, mà đang khô cạn đi. Những bắp

thịt của tôi đang trở nên yếu hơn, những cái răng của tôi đang rơi ra,

và tôi thấy rằng, không những cái qui luật này không giải thích điều gì

cho tôi, mà tôi còn thấy rằng, chƣa bao giờ, và sẽ không bao giờ có

thể có một qui luật thuộc loại này. Tôi chỉ nhầm lẫn xem một cái gì đó

– mà tôi đã tình cờ tìm thấy trong chính bản thân mình vào một thời

điểm nhất định nào đó trong đời tôi – là một quy luật Khi tôi xem xét

bản chất của cái qui luật này một cách cặn kẽ, tôi thấy rõ rằng không

thể có qui luật nào nhƣ thế – cái qui luật về sự phát triển có tính

thƣờng hằng, vĩnh cửu [19]. Tôi thấy rõ là, nói rằng mọi sự thì đang phát triển, trở nên hoàn hảo hơn, phức tạp hơn và sai biệt hơn trong

46

https://thuviensach.vn

không gian và thời gian vô tận – nói nhƣ vậy, thì cũng nhƣ không nói gì cả. Không có từ nào trong số này có chút ý nghĩa nào, bởi vì trong

cái vô hạn không có cái gì là đơn giản hay phức tạp, không có cái gì

trƣớc hay sau, không có cái gì tốt hơn hay xấu hơn.

Cái điều chính yếu là: câu hỏi riêng tƣ của tôi, câu hỏi: “ Tôi là cái

gì, với tất cả những khát vọng của tôi?” – câu hỏi ấy vẫn còn hoàn

toàn không đƣợc trả lời. Tôi nhận thức rằng, những lãnh vực kiến thức

này có thể rất thú vị và hấp dẫn, nhƣng sự minh bạch và sự chính xác

của chúng thì tỷ lệ nghịch với việc có thể áp dụng chúng vào câu hỏi

về cuộc sống. Chúng càng ít dính líu đến những câu hỏi về cuộc sống,

thì chúng càng minh bạch và chính xác. Nhƣng chúng càng cố gắng

cung cấp những câu trả lời cho những câu hỏi về cuộc sống, thì chúng

càng trở nên mơ hồ và thiếu hấp dẫn. Nếu chúng ta xoay hƣớng sang

những lãnh vực kiến thức vốn cố gắng mang đến những câu trả lời

cho những câu hỏi – chẳng hạn nhƣ nhƣ lãnh vực của sinh lý học,

tâm lý học, sinh vật học, xã hội học– thì chúng ta gặp phải một sự

nghèo nàn đáng chú ý về tƣ tƣởng và sự tối tăm lớn nhất; chúng ta

thấy trong chúng một cao vọng [20] hoàn toàn không đƣợc biện minh

– cao vọng muốn quyết định những câu hỏi nằm bên ngoài phạm

vi của chúng; trong những lãnh vực nói trên, chúng ta cũng tìm thấy

sự mâu thuẫn liên miên giữa một nhà tƣ tƣởng này và một nhà tƣ

tƣởng khác, và thậm chí, mỗi nhà tƣ tƣởng cũng tự mâu thuẫn với

chính mình. Nếu chúng ta quay sang những lãnh vực kiến thức không

quan tâm đến việc trả lời những câu hỏi về cuộc sống, mà chỉ quan

tâm đến việc trả lời những câu hỏi đặc thù, có tính khoa học của

chúng, rồi thì chúng ta có thể bị “ngợp”[21] bởi cái quyền lực của trí 47

https://thuviensach.vn

năng con ngƣời, nhƣng chúng ta biết trƣớc rằng chúng ta sẽ không

tìm thấy câu trả lời nào cho những câu hỏi về cuộc sống. Những

lãnh vực kiến thức này hoàn toàn bỏ qua câu hỏi về cuộc sống. Chúng

nói, “ Chúng tôi không thể nói cho bạn biết bạn là cái gì, và tại sao

bạn sống; chúng tôi không có những câu trả lời cho những câu hỏi

này, và chúng tôi không quan tâm đến chúng.Tuy nhiên, nếu bạn

muốn biết về những qui luật của ánh sáng, hay về những hợp chất hóa

học, hay những qui luật điều khiển sự phát triển của những cơ thể

sống [22] ; nếu bạn muốn biết về những qui luật điều khiển những cơ

thể vật lý, những hình thái của chúng và mối liên hệ giữa kích cỡ và

số lƣợng của chúng; nếu bạn muốn biết về những qui luật của trí óc

bạn – thì về tất cả những thứ này, chúng tôi có những câu trả lời rõ

ràng, chính xác, và không thể nghi ngờ.”

Nhìn chung, sự quan hệ giữa những khoa học thực nghiệm và câu

hỏi về cuộc sống có thể đƣợc diễn đạt trong cách này: Câu hỏi: Tại

sao tôi sống ? Trả lời: Trong không gian vô hạn, trong thời gian vô

hạn, những hạt cực nhỏ trải qua những biến thái [23] phức tạp vô hạn, và khi bạn hiểu những qui luật điều khiển những biến thái này, thì bạn

sẽ hiểu tại sao bạn sống.

Rồi đi dọc theo những đƣờng lối tƣ biện, tôi thƣờng tự nhủ, “ Tất

cả nhân loại sống và phát triển theo những nguyên lý tâm linh, theo

những lý tưởng chỉ đạo nó. Những lý tƣởng này tìm thấy sự biểu đạt

trong những tôn giáo, nghệ thuật, những khoa học, và những hình

thức chính quyền. Khi những lý tƣởng này ngày càng đƣợc nâng cao,

nhân loại sẽ tiến tới hạnh phúc lớn hơn. Tôi là một phần của nhân loại,

và do vậy, cái sứ mệnh của tôi nằm ở chỗ giúp đỡ nhân loại thông qua

48

https://thuviensach.vn

việc ý thức và thực hiện những lý tƣởng này.” Trong trạng thái “đần

độn” [24] của trí óc, tôi đã tự thoả mãn với điều này. Nhƣng ngay khi câu hỏi về cuộc sống bắt đầu hiện lên một cách rõ ràng bên trong tôi,

thì toàn bộ cái lý thuyết này đã sụp đổ ngay lập tức. Do bất cẩn, loại

kiến thức này thƣờng rút ra những kết luận thiếu chính xác; sau khi

chỉ mới nghiên cứu một mảng nhỏ của nhân loại, ngƣời ta đã vội

vàng đƣa ra những khẳng định khái quát về nó. Ngoài ra, về câu hỏi :

“ những lý tƣởng của con ngƣời bao gồm những gì?” – thì những

ngƣời cổ xúy cho cái quan điểm này cũng mâu thuẫn với nhau. Sự kỳ

lạ, nếu không phải là sự ngu xuẩn, của cái quan điểm này là: để trả lời

câu hỏi thƣờng hiện ra cho mọi ngƣời: “ Tôi là cái gì ?” hay, “ Tại sao

tôi sống?” hay, “Tôi phải làm cái gì? “ – thì một câu hỏi khác phải

đƣợc giải đáp trƣớc tiên: “Cuộc sống của nhân loại nói chung – cái mà

chúng ta không biết tới, cái cuộc sống mà chúng ta chỉ có thể biết một

mảng nhỏ, qua một giai đoạn thời gian ngắn – cái đó là cái gì?” Để

biết y là cái gì, một ngƣời trƣớc hết phải biết tổng số của cái nhân

loại bí hiểm này [25] là cái gì – một nhân loại đƣợc cấu thành bởi những con ngƣời mà, giống nhƣ chính y, cũng không hiểu họ là cái gì.

Tôi phải thú nhận rằng có một thời gian tôi đã tin điều này. Đó là

trong suốt thời gian khi mà tôi có những lý tƣởng ƣa thích của riêng

tôi để biện minh cho những thị hiếu bốc đồng [26] của tôi; khi mà tôi cố sáng chế ra một lý thuyết này hay lý thuyết nọ để tôi có thể nhìn

những thị hiếu bốc đồng của tôi nhƣ là những qui luật điều khiển con

ngƣời. Nhƣng ngay khi câu hỏi về cuộc sống bắt đầu nổi lên trong tâm

hồn tôi với tất cả sự minh bạch của nó, thì câu trả lời này bỗng nhiên

biến thành tro bụi. Và tôi nhận thức rằng, bên trong những khoa học

49

https://thuviensach.vn

thực nghiệm, có những ngành là khoa học đích thực, và có những ngành chỉ là bán khoa học [27] – những ngành bán khoa học này cố

trả lời những câu hỏi hoàn toàn vƣợt quá phạm vi của chúng. Nhƣ thế,

tôi nhận thức rằng có một loạt những lãnh vực kiến thức đa dạng nhất,

mà cố trả lời những câu hỏi vƣợt quá phạm vi của chúng. Những

ngành chỉ là những ngành bán khoa học gồm có: ngành tƣ pháp, khoa

học về xã hội, hay là khoa học về lịch sử ; trong cách thức riêng của

nó, mỗi trong số những khoa học đó cố quyết định những câu hỏi liên

quan đến cá nhân bằng cách có vẻ nhƣ muốn quyết định câu hỏi về

cuộc sống liên quan đến tất cả nhân loại.

Nhƣng, nhƣ trong địa hạt của những khoa học thực nghiệm, nếu

một ngƣời chân thành tự hỏi là y phải sống nhƣ thế nào, thì y không

thể thoả mãn với một câu trả lời : “Hãy nghiên cứu những cái phức

tạp vô hạn và những thay đổi vô hạn mà một số lƣợng vô hạn của

những phân tử [28] có thể kinh qua trong một không gian và thời gian vô hạn;” và trong một cách tƣơng tự, một con ngƣời chân thành không

thể thỏa mãn với một câu trả lời nhƣ: “ Hãy nghiên cứu toàn bộ nhân

loại – cái nhân loại mà sự bắt đầu và kết thúc của nó chúng ta không

thể biết – và những bộ phận của nó nằm ngoài tầm với của chúng ta.”

Những ngành bán khoa học [29] cũng tƣơng tự nhƣ những khoa học bán thực nghiệm [30] : chúng càng bị dính kẹt trong sự tối tăm, sự

thiếu chính xác, sự ngu xuẩn, và sự mâu thuẫn bao nhiêu, thì chúng

càng trệch xa ra khỏi cái nhiệm vụ đích thực của chúng bấy nhiêu.

Nhiệm vụ của khoa học thực nghiệm là qui định mối quan hệ nhân

quả của những hiện tƣợng vật chất. Nếu những khoa học thực nghiệm

50

https://thuviensach.vn

tình cờ chạy (lạc) vào trong một câu hỏi có liên quan đến cái nguyên nhân sau cùng, thì nó vấp té vào sự vớ vẩn vô nghĩa. [31]

Nhiệm vụ của khoa học tƣ biện là khám phá ra cái bản chất, yếu

tính [32] của sự sống nằm phía bên kia nhân và quả. Nếu sự khảo sát của nó tình cờ chạy lạc vào trong những hiện tƣợng có tính nhân quả,

nhƣ những hiện tƣợng xã hội và lịch sử, thì khoa học tƣ biện cũng vấp

té vào cái sự vớ vẩn vô nghĩa.

Vậy thì, khoa học thực nghiệm chỉ quan tâm đến cái kiến thức xác

thực và phát lộ sự vĩ đại của trí năng con ngƣời bất cứ khi nào những

cuộc khảo sát của nó không đi vào những nguyên nhân tối hậu. Và,

mặt khác, khoa học tƣ biện phát lộ cái vĩ đại của trí năng con ngƣời

chỉ khi nào nó hoàn toàn loại bỏ tất cả những câu hỏi liên quan đến cái

chuỗi nối tiếp của những hiện tƣợng có tính nhân quả, và chỉ xem xét

con ngƣời trong mối quan hệ với một nguyên nhân tối hậu. Siêu hình

học, hay triết học tƣ biện, chiếm cứ cái đầu mút nằm ở cuối tấm quang

phổ [33] của những khoa học tƣ biện. Khoa học này, một cách minh bạch, đặt câu hỏi : “Tôi là gì? Vũ trụ là gì?”, câu hỏi “Tại sao tôi sống

và tại sao vũ trụ hiện hữu?” Và ngay từ buổi đầu tiên của nó, nó luôn

trả lời cùng một cách giống nhau. Bất luận nhà triết học gọi cái yếu

tính của sự sống ở bên trong tôi và trong tất cả mọi sinh vật thụ tạo là

cái gì – một ý tƣởng, một bản chất,[34] một tinh thần, [35] hay một ý chí – ông ta vẫn đang nói rằng cái yếu tính này hiện hữu và rằng tôi là

cái yếu tính này; nhƣng tại sao nó có mặt ở đó, ông ta không biết, và

nếu ông ta là một nhà tƣ tƣởng chính xác, ông ta không trả lời. Tôi

hỏi, “Tại sao cái yếu tính này hiện hữu, và cái gì xảy đến cho cái sự

kiện rằng nó đang hiện hữu và sẽ hiện hữu?” Và không những triết

51

https://thuviensach.vn

học bỏ qua không trả lời, mà tất cả những gì mà chính nó có thể làm, là đặt ra câu hỏi tƣơng tự. Và nếu nó là một triết học đích thực, rồi thì

tổng số cái lao động của nó nằm trong việc đặt câu hỏi này một cách

minh bạch. Và nếu nó kiên trì bám chắc nhiệm vụ của nó, rồi thì nó

chỉ có độc nhất một câu trả lời cho câu hỏi: “Tôi là cái gì? Vũ trụ là

cái gì?”. Câu trả lời đó là: tất cả, và không là gì cả. Và để trả lời cho

câu hỏi: “Tại sao vũ trụ hiện hữu?” và “Tại sao tôi hiện hữu?” nó chỉ

trả lời: “Tôi không biết.”

Cho dù tôi có xoay đi đảo lại [36] những câu trả lời tƣ biện [37]

của triết học nhƣ thế, tôi cũng không thể đạt tới một cái gì giống nhƣ

một câu trả lời; không phải bởi vì câu trả lời đó không liên quan gì tới

câu hỏi của tôi – nhƣ trong trƣờng hợp những khoa học thực nghiệm

chính xác, rõ ràng – nhƣng bởi vì, cho dẫu tổng số của cái lao động trí

năng ở đây đều đƣợc hƣớng về câu hỏi của tôi, thì cũng không có

câu trả lời. Và thay vì một câu trả lời, tất cả những gì mà ngƣời ta có

thể đạt tới, là chính câu hỏi tƣơng tự, đƣợc đặt ra trong một hình thức

rối rắm phức tạp.

[1] Trong lịch sử nhân loại, những kẻ “ miệt mài đi tìm chân lý” nhƣ Tolstoy không phải là không có. Nhƣng có lẽ, cũng không nhiều lắm? ( ĐTN).

[2] Painfully.

[3] Search.

[4] Dĩ nhiên, đây cũng chỉ là quan niệm riêng của những ngƣời này mà thôi; nó không phải là chân lý phổ quát mà mọi ngƣời phải chấp nhận. ( ĐTN).

[5] Gravity.

52

https://thuviensach.vn

[6] Seriousness.

[7] Timid.

[8] Absurdity.

[9] Guilty.

[10] Pretend.

[11] Đây là một câu hỏi mà một kẻ trung thực không thể nào không đặt ra cho mình. ( ĐTN).

[12]Positive..

[13] Negative.

[14] Extreme end.

[15] Speculative philosophy.

[16] Counterfeit answers.

[17] Differentiated.

[18] Perfectibility.

[19] Law of eternal development.

[20] Pretension.

[21] To be carried away.

[22] Organism.

[23] Modifications.

[24] Feeble–mindedness.

[25] The sum of this mysterious humanity. Nếu đúng nhƣ vậy, thì đây là điều quá khó khăn, nếu không nói là bất khả! ( ĐTN).

[26] Whims.

[27] Half scientific.

53

https://thuviensach.vn

[28] Particles.

[29] Semi-sciences.

[30] Semi-experimental sciences.

[31] Nonsense.

[32] Essence.

[33] Spectrum.

[34] Substance.

[35] Spirit.

[36] Twist and turn : đi vào mọi ngóc ngách.

[37] Speculative answers.

54

https://thuviensach.vn

CHƢƠNG VI

Trong cuộc truy tầm của tôi, tìm kiếm những câu trả lời cho câu

hỏi về cuộc sống, tôi cảm thấy y hệt nhƣ một ngƣời bị lạc giữa một

khu rừng.

Tôi đến một khu rừng thƣa, leo lên một cành cây, và có một tầm

nhìn rõ ràng về cái khoảng không gian vô tận xung quanh tôi. Nhƣng

tôi có thể thấy rằng không có ngôi nhà nào và rằng không thể có ngôi

nhà nào; tôi đi vào nơi rậm nhất của khu rừng, vào trong bóng tối,

nhƣng một lần nữa, tôi không thể thấy ngôi nhà nào – chỉ có bóng tối.

Tôi lang thang đó đây nhƣ thế trong khu rừng của kiến thức con

ngƣời. Ở một phía của tôi, là những khu rừng thƣa của toán học và

khoa học thực nghiệm, phát hiện cho tôi những chân trời rõ ràng,

minh bạch; nhƣng tôi không thể thấy một ngôi nhà nào ở bất cứ

hƣớng nào. Ở phía bên kia, là bóng tối của những khoa học tƣ biện,

nơi mà mọi bƣớc chân tôi đi, càng dìm tôi xuống sâu hơn vào trong

bóng tối, và sau cùng, tôi xác tín rằng không thể có lối nào thoát ra.

Khi tự buông mình vào cái ánh sáng rực rỡ của kiến thức, tôi chỉ

đang hƣớng mắt tôi trệch ra khỏi câu hỏi đó. Cho dẫu những chân trời

mở ra với tôi có thể rõ ràng và cám dỗ tôi thế nào chăng nữa, dù việc

lặn chìm vào cái vô hạn của cái kiến thức này có cám dỗ tới đâu chăng

nữa, chẳng bao lâu tôi nhận thức rằng, cái kiến thức này càng rõ

ràng bao nhiêu, thì tôi càng ít cần đến nó bấy nhiêu, thì nó càng ít

trả lời cho câu hỏi của tôi bấy nhiêu.

55

https://thuviensach.vn

“ Ờ,” tôi tự nhủ, “ Tôi biết mọi thứ mà khoa học rất muốn biết,

nhƣng lối đi này sẽ không dẫn tôi tới một câu trả lời cho câu hỏi về ý

nghĩa của đời tôi.” Trong lãnh vực của khoa học tƣ biện, tôi thấy rằng,

mặc dù – hay chính xác hơn, bởi vì – sự kiện rằng cái kiến thức này

đƣợc thiết kế để trả lời câu hỏi của tôi, cho nên không thể có câu trả

lời nào khác ngoài câu trả lời mà tôi đã trao cho chính mình: “ Ý

nghĩa của đời tôi là gì? “– Nó không có ý nghĩa nào. Hay: “Cái gì sẽ

xảy đến cho đời tôi ?” – Không có gì cả. Hay: “Tại sao mọi sự đang

tồn tại lại tồn tại, [1] và tại sao tôi tồn tại?” – Bởi vì nó tồn tại. [2]

Từ một ngành của kiến thức con ngƣời, tôi nhận đƣợc một số

lƣợng vô tận những câu trả lời chính xác cho những câu hỏi mà tôi đã

không hỏi – những câu trả lời liên quan đến sự cấu tạo hóa học của

những tinh tú, sự chuyển động của mặt trời về phía chòm sao

Hercules, nguồn gốc của những chủng loại [3] và của con ngƣời, những hình thể của những nguyên tử cực vi, và sự rung chuyển của

những phân tử ether cực nhỏ và cực nhẹ. Nhƣng câu trả lời đƣợc cung

cấp bởi ngành kiến thức này cho câu hỏi của tôi về ý nghĩa đời tôi chỉ

là nhƣ vầy: bạn là cái mà bạn gọi là đời bạn; bạn là một sự kết hợp

ngẫu nhiên, tạm thời của những phân tử. Bạn đƣợc dẫn tới cái đƣợc

nói đến nhƣ là đời bạn – cái ấy chỉ đơn giản là sự tƣơng tác và biến

đổi [4] của những phân tử này. Sự kết hợp này sẽ tiếp tục trong một giai đoạn thời gian nhất định nào đó; rồi sự tƣơng tác của những phân

tử này sẽ ngừng lại, và cái mà bạn gọi là đời bạn sẽ chấm dứt, và với

nó, tất cả những câu hỏi của bạn. Bạn là một mảnh nhỏ bé của một cái

gì đó mà dính lại với nhau một cách ngẫu nhiên. Cái mảnh này phân

hủy. [5] Sự phân hủy của cái mảnh này thì đƣợc biết đến nhƣ là cuộc 56

https://thuviensach.vn

sống của bạn. Cái mảnh đó lại rã ra từng phần, [6] và nhƣ thế sự phân hủy kết thúc, cũng nhƣ tất cả những câu hỏi của bạn. Cái phía rõ ràng,

minh bạch của kiến thức trả lời nhƣ thế, và nếu nó tuân thủ một cách

chặt chẽ những nguyên tắc của chính nó, thì không còn gì để mà nói

nữa.

Tuy nhiên, hóa ra một câu trả lời nhƣ thế không cấu thành một lời

đáp cho câu hỏi đó. Tôi phải biết cái ý nghĩa của đời tôi, nhƣng nói

rằng nó là một phân tử của cái vô hạn, nói nhƣ vậy không những đã

bỏ qua, không đem lại cho nó bất cứ ý nghĩa nào, mà còn tiêu diệt hết

mọi ý nghĩa khả thể.[7]

Cái phía thực nghiệm, chính xác của kiến thức có thể tạo ra một

sự nhất trí mơ hồ nào đó với cái phía tƣ biện, khi nói rằng, ý nghĩa

cuộc sống nằm trong sự phát triển và trong những đóng góp của con

ngƣời vào trong sự phát triển này. Nhƣng một nhận xét thiếu chính

xác và tối tăm nhƣ thế không thể đƣợc xem là một câu trả lời.

Bất cứ khi nào nó bám sát vào những nguyên lý của chính nó

trong việc trả lời câu hỏi đó, cái phía tƣ biện của kiến thức luôn luôn

gặp phải cùng một câu trả lời tƣơng tự đã lƣu truyền hằng bao thế kỷ:

vũ trụ là một cái gì đó vô hạn và không thể thông hiểu đƣợc. Cuộc

sống con ngƣời là một phần bất khả phân của cái toàn bộ bí ẩn, khôn

dò này. [8] Một lần nữa, tôi để sang một bên tất cả những sự nhất trí đã đạt tới đƣợc giữa cái kiến thức thực nghiệm và tƣ biện, những nhất

trí này đã cấu thành toàn bộ cái trụ cột[9], làm chỗ dựa cho những bán khoa học – những khoa học đƣợc mệnh danh là những khoa học về

pháp lý, chính trị, và lịch sử. Trong những khoa học này, một lần nữa,

chúng ta đƣợc dẫn đến một khái niệm sai lầm về sự phát triển và sự

57

https://thuviensach.vn

hoàn hảo, với một khác biệt duy nhất là trong một lãnh vực, chúng ta có sự phát triển chung của mọi sự, và trong lãnh vực kia, sự phát triển

của riêng con ngƣời. Sự sai lầm thì tƣơng tự trong cả hai trƣờng hợp:

sự phát triển và sự hoàn hảo không thể có mục đích nào trong cái vô

hạn, nó không có phƣơng hƣớng, và do vậy, nó không thể cung cấp

câu trả lời nào cho câu hỏi của tôi.

Bất cứ nơi nào kiến thức tƣ biện là chính xác và có thể đƣợc gọi là

triết học đích thực, chứ không phải là cái mà Schopenhauer nói đến

nhƣ là “ triết học chuyên nghiệp”[10], chỉ có mục đích duy nhất là chia tất cả những hiện tƣợng đang hiện hữu thành những cột báo triết

học với những cái tên mới; bất cứ nơi nào triết học không quay mặt

khỏi câu hỏi cốt tủy này, thì câu trả lời luôn tƣơng tự với câu trả lời

đã đƣợc cung cấp bởi Socrates, Schopenhauer, Solomon, và Đức

Phật.

Socrates nói [11] khi ông chuẩn bị cho cái chết:

“ Chúng ta càng di chuyển ra xa cuộc sống bao nhiêu, thì chúng ta

càng di chuyển đến gần chân lý bấy nhiêu. Chúng ta, những ngƣời yêu

chân lý, chúng ta phấn đấu cho cái gì trong đời ? – Để thoát khỏi thể

xác và tất cả những cái xấu ác [12] do sự sống của thân xác mang lại.

Nếu đúng là nhƣ vậy, thì làm thế nào mà chúng ta lại không hân hoan

khi cái chết tới gần ?

“ Kẻ hiền nhân tìm kiếm sự chết suốt đời mình, và vì lý do này, sự

chết thì không kinh hãi đối với vị ấy.”

Schopenhauer nói, “ Nếu chúng ta chấp nhận cái yếu tính nội tại

[13] của vũ trụ nhƣ là ý chí, và nếu chúng ta chấp nhận tính khách 58

https://thuviensach.vn

quan của cái ý chí này trong mọi hiện tƣợng – từ những làn sóng cồn

vô ý thức của những sức mạnh tối tăm của thiên nhiên cho đến hoạt

động hoàn toàn có ý thức của con ngƣời – thì chúng ta không thể

tránh cái kết luận rằng, tất cả những hiện tƣợng này biến mất trong sự

phủ nhận và sự tự hủy diệt – có tính tự do – của ý chí [14]; sự phấn đấu thƣờng trực, cái khuynh hƣớng không mục đích và không ngừng

nghỉ hƣớng về phía tất cả những mức độ của khách quan tính vốn tạo

thành vũ trụ sẽ biến mất, và cái đa dạng của những hình tƣớng[15] nối tiếp nhau sẽ chấm dứt; và khi hình tƣớng biến đi, thì tất cả những hiện

tƣợng của hình tƣớng cũng vậy, bao gồm cả không gian lẫn thời gian,

cho đến khi cái nền tảng tối hậu của hình tƣớng – cái nền tảng của chủ

thể và khách thể – sẽ sau cùng biến mất. Nơi nào không có ý chí,

không có sự xuất hiện của những hiện tƣợng, thì không có vũ trụ. Cái

duy nhất còn lại trƣớc mắt chúng ta, dĩ nhiên, là hƣ vô. [16] Nhƣng cái vốn chống đối sự di chuyển này – sự di chuyển vào trong hƣ vô –

cái ấy là bản chất [17] của chúng ta, cái ý chí muốn sống [18] của chính chúng ta, bởi nó mà chúng ta đƣợc cấu thành, nhƣ vũ trụ của

chúng ta đƣợc cấu thành. Cái sự kiện rằng chúng ta quá kinh hãi trƣớc

hƣ vô, hoặc, cái sự kiện rằng chúng ta quá muốn sống, chỉ có nghĩa

là, chính chúng ta chỉ là cái dục vọng muốn sống [19] này; và những sự kiện đó có nghĩa là, ngoài cái dục vọng này, chúng ta không biết

cái gì cả. Bởi vậy, khi cái ý chí này bị hoàn toàn hủy diệt, thì tất cả

những gì còn lại với chúng ta – những kẻ đƣợc thành tựu [20] bởi cái ý chí ấy – dĩ nhiên, là hƣ vô; nhƣng về mặt khác, đối với những ngƣời

mà ở họ ý chí này đƣợc chuyển hóa và từ bỏ, thì cái vũ trụ này của

chúng ta, (tuy nom có vẻ.ĐTN) quá thực, với tất cả những mặt trời và

những thiên hà của nó – chính cái vũ trụ này cũng là hư vô.” [21]

59

https://thuviensach.vn

Solomon nói, “ Hƣ vô trong những hƣ vô,[22] hƣ vô trong những hƣ vô, tất cả đều là hƣ vô! Một ngƣời có thể thu lợi đƣợc gì từ tất cả

những lao động vất vả của y dƣới mặt trời? Một thế hệ đến, trong khi

một thế hệ khác qua đi, nhƣng trái đất vẫn cứ tồn tại mãi. Cái đã và

đang tồn tại, sẽ tồn tại [23], cái đã đƣợc làm sẽ đƣợc làm; và không có gì mới dƣới ánh mặt trời. Có một cái gì mà về nó ngƣời ta có thể nói,

“hãy nhìn, cái này thì mới?” Không, nó đã từng hiện hữu trong những

thế kỷ đến trƣớc chúng ta. Không có hoài niệm [24] nào về những cái xƣa cũ; và sẽ không có hoài niệm nào về cái mà sẽ đến với những kẻ

hậu sinh sau này. Tôi, Kẻ Rao Giảng, là Vua trị vì Israel tại Jerusalem.

Và tôi để hết tâm hồn vào việc truy tầm và tìm kiếm qua minh triết tất

cả những cái hiện hữu dƣới mặt trời – cuộc theo đuổi khó khăn mà

Đức Chúa Trời đã ban cho những đứa con trai của con ngƣời [25], để

chúng nó có thể đƣợc rèn luyện trong đó. Tôi đã thấy mọi thứ vốn

đƣợc làm dƣới ánh mặt trời, và hãy nhìn xem, tất cả là hƣ vô, và một

sự héo mòn của tâm thức [26] … Tôi nói thầm trong tim, rằng, “hãy nhìn xem, tôi đã đƣợc tán tụng nhƣ thế nào và bằng cách nào mà tôi

đã đạt tới nhiều minh triết hơn tất cả những ai vốn đã từng trị vì

Jesusalem trƣớc tôi. Và trái tim tôi đã nắm giữ nhiều minh triết và

kiến thức. Và tôi hiến trái tim tôi cho việc nhận biết sự minh triết, sự

điên rồ và cái dại dột nực cƣời [27] ; tôi phát hiện rằng cái này cũng là một sự héo mòn của tâm thức. Vì trong nhiều minh triết là nhiều sầu

muộn, và kẻ nào gia tăng minh triết, cũng gia tăng nỗi sầu muộn.

“ Tôi nói trong tim mình, rằng, ta sẽ cho mi thử nếm trải sự vui

thú, và mi sẽ tận hƣởng những lạc thú của những điều tốt đẹp; nhƣng

cái này nữa, cũng là hƣ vô. Về tiếng cƣời, tôi nói: “Nó là sự khờ

60

https://thuviensach.vn

khạo” [28]; và về sự vui thú : “ Nó làm cái gì?” [29] Tôi nghĩ thầm: hãy làm sảng khoái thể xác mình với rƣợu, và dù trái tim tôi đƣợc dẫn

dắt bởi minh triết, tôi nghĩ : hãy cứ bám vào sự khờ khạo cho đến khi

tôi có thể thấy cái gì tốt cho những đứa con trai của con ngƣời và

khám phá ra cái gì mà chúng nên làm dƣới bầu trời trong những ngày

ít ỏi của đời chúng. Tôi đảm đƣơng những công trình vĩ đại: tôi dựng

những tòa nhà và trồng những vƣờn nho cho chính mình. Tôi dựng

những khu vƣờn và vƣờn cây ăn quả đủ loại cây; tôi làm những hồ

chứa nƣớc để tƣới những vƣờn cây ăn quả, để cây có thể lớn nhanh.

Tôi thủ đắc những tôi tớ và tỳ nữ, và có những tôi tớ đƣợc ra đời trong

nhà tôi; tôi cũng có gia súc, lớn và nhỏ, nhiều hơn bất cứ ai đã từng

hiện hữu tại Jerusalem trƣớc tôi; tôi thu đƣợc vàng bạc và những kho

tàng từ những vị vua và từ những vùng khác; tôi thu thập cho tôi

những ca nhân và những phụ nữ biết xƣớng ca, những nhạc cụ đa

dạng; thu góp về cho tôi mọi hoan lạc mà những đứa con trai của con

ngƣời có thể thu góp đƣợc. Và tôi trở nên vĩ đại hơn và giàu sang hơn

tất cả những ngƣời đã trị vì Jerusalem trƣớc tôi; và sự minh triết của

tôi vẫn lƣu lại với tôi. Bất cứ cái gì mà mắt tôi thèm muốn, tôi muốn

sở hữu chúng, tôi cũng không cấm trái tim tôi bất cứ hoan lạc nào. Và

tôi nhìn quanh vào tất cả những việc làm mà hai bàn tay tôi đã thực

hiện, và nhìn vào những lao khổ đi kèm với những việc mà tôi đã làm;

và hãy nhìn, tất cả đều là hƣ vô, và một sự héo mòn của tâm thức, và

không có lợi lộc gì từ chúng dƣới ánh mặt trời. Và tôi quay mắt nhìn

ra xung quanh để nhìn lên sự minh triết, sự điên khùng và sự khờ

khạo. Nhƣng tôi thấy một số phận độc nhất đổ xuống tất cả chúng. Và

trong trái tim tôi, tôi nói: một số phận tƣơng tự sẽ đổ xuống tôi nhƣ nó

đổ xuống kẻ khờ khạo – vậy, tôi đã trở nên quá khôn ngoan minh triết

61

https://thuviensach.vn

nhƣ thế để làm gì? Và tôi nói với trái tim mình : cả cái này nữa, cũng là hƣ vô. Bởi vì sẽ không có cái ký ức vĩnh cửu nào về bậc hiền nhân

hay kẻ khờ khạo; vào những ngày sẽ đến, tất cả sẽ bị lãng quên, và

than ôi, bậc hiền nhân sẽ chết cái chết tƣơng tự nhƣ cái chết của kẻ

khờ khạo ! Và tôi đi tới chỗ ghét cuộc sống, bởi vì tất cả những công

trình đƣợc làm ra dƣới mặt trời, đã trở nên gớm ghiếc [30] đối với tôi; bởi vì tất cả là hƣ vô, và là một sự héo mòn của tâm thức. Và tôi đi

tới chỗ ghét bỏ nỗi vất vả trong việc lao động của tôi dƣới ánh mặt

trời, bởi vì nó phải đƣợc để lại cho cái ngƣời sẽ đến sau tôi. Bởi vì

một ngƣời sẽ có gì từ tất cả cái lao khổ của y và những âu lo của trái

tim y qua sự lao động vất vả của y dƣới ánh mặt trời ? Bởi vì tất cả

những ngày tháng của y là buồn phiền và việc lao động của y là sầu

khổ ; ngay cả ban đêm trái tim y cũng không biết đến sự bình an. Và

cái này nữa, cũng là hƣ vô. Không có cái gì tốt cho một ngƣời hơn là

ăn, uống và để cho tâm hồn y tìm thấy hoan lạc trong lao động của

y…

“ Mọi sự xảy đến giống nhau cho tất cả mọi ngƣời; một số phận

độc nhất đổ xuống trên kẻ công chính và kẻ độc ác, trên ngƣời

thiện và kẻ ác, trên ngƣời trong sạch và kẻ ô uế, trên kẻ hy sinh và

kẻ không hy sinh; giống nhau cho kẻ đạo hạnh và kẻ tội lỗi, cho kẻ

thề thốt, và cho kẻ sợ hãi một lời thề. Đây là một điều ác giữa tất cả

những thứ đƣợc làm dƣới ánh mặt trời : một số phận độc nhất đổ

xuống tất cả, và, trái tim của những đứa con trai của con ngƣời thì đầy

sự ác, và có sự điên rồ trong trái tim và trong cuộc sống của họ; và sau

cái kiếp sống này, họ sẽ đi nhập bọn với những ngƣời đã chết. Bất cứ

ai còn sống đều vẫn có hy vọng, bởi vì thà là một con chó đang sống

62

https://thuviensach.vn

còn tốt hơn một con sƣ tử đã chết. Ngƣời sống biết rằng họ sẽ chết,

nhƣng ngƣời chết thì không biết gì, họ cũng không có phần thƣởng

nào, bởi vậy ngay cả cái ký ức về họ đã bị chìm vào trong sự quên

lãng; tình yêu của họ, sự thù ghét của họ, và sự ghen tuông của họ, đã

biến mất, và sẽ không có thêm sự tôn vinh nào dành cho họ trong tất

cả những cái mà đã đƣợc làm dƣới ánh mặt trời.[31]”

Solomon – hay là kẻ đã viết những lời này – đã nói nhƣ thế. Và

đây cũng là cái mà một hiền nhân Ấn Độ đã nói.

Thích Ca Mâu Ni [32] – một hoàng tử trẻ và hạnh phúc, bị che giấu khỏi bệnh tật, tuổi già và sự chết – một hôm đi ra ngoài dạo một

vòng và thấy một cụ già rụng hết răng, mũi dãi lòng thòng, và nom dễ

sợ. Vị hoàng tử – mà cho tới lúc ấy đã bị che giấu khỏi tuổi già – bị

bất ngờ và hỏi ngƣời đánh xe điều này có nghĩa gì, và tại sao ngƣời

đàn ông này đã đi tới một tình trạng đáng thƣơng, kinh tởm và gớm

ghiếc nhƣ thế. Và khi chàng phát hiện ra rằng, đây là số phận chung

của tất cả mọi con ngƣời; rằng chàng, một hoàng tử trẻ tuổi, cũng sẽ

tới tình trạng này, chàng không thể tiếp tục đi với ngƣời đánh xe và ra

lệnh cho y trở về nhà để có thể suy tƣởng về điều này. Và chàng tự

giam mình trong phòng và suy ngẫm về nó. Chắc hẳn chàng nghĩ ra

một cái này hay cái nọ để tự an ủi mình, bởi vì một lần nữa, hạnh

phúc và vui tƣơi, chàng lại ra ngoài dạo một vòng. Nhƣng lần này

chàng gặp một ngƣời bệnh hoạn. Chàng thấy một ngƣời đàn ông hốc

hác, yếu ớt, run rẩy, với đôi mắt mờ. Vị hoàng tử – kẻ bị che giấu

không cho thấy bệnh tật – ngừng lại và hỏi điều này có thể có nghĩa

là gì. Và khi chàng phát hiện ra rằng đây là bệnh tật – đổ xuống tất cả

mọi ngƣời – và rằng ngay cả chàng, vị hoàng tử khoẻ mạnh và hạnh

63

https://thuviensach.vn

phúc, cũng có thể ngã bệnh ngày mai, một lần nữa cái tinh thần vui

tƣơi rời bỏ chàng; chàng ra lệnh cho ngƣời đánh xe trở về nhà, nơi mà

chàng lại tìm kiếm sự bình an của tâm hồn. Và chắc hẳn chàng tìm

thấy nó, bởi vì lần thứ ba chàng ra ngoài dạo một vòng. Nhƣng lần

này chàng thấy một cảnh tƣợng mới khác; chàng thấy vài ngƣời đang

khiêng một cái gì đó. “Đó là cái gì?” – “Một ngƣời chết.” “Chết nghĩa

là gì?” hoàng tử hỏi. Và chàng đƣợc cho biết rằng, trở thành một

ngƣời chết có nghĩa là trở thành cái mà ngƣời đàn ông này đã trở

thành. Hoàng tử đi tới bên ngƣời chết, lật tấm vải che, và và nhìn vào

ông ta. “Và bây giờ cái gì sẽ xảy ra với ông ta?” – hoàng tử hỏi. Và

chàng đƣợc cho biết rằng ngƣời đàn ông này sẽ đƣợc chôn xuống đất.

“Tại sao?” – Bởi vì ông ta sẽ không bao giờ sống lại, chỉ có cái mùi

hôi và những bọ giòi sẽ xảy đến với ông. “Và đây là cái số phận của

mọi con ngƣời ƣ ? Và nó cũng sẽ xảy đến cho ta nữa? Họ sẽ chôn ta,

và một mùi hôi sẽ bốc lên từ ta, và bọ giòi cũng sẽ gặm nhắm ta?”

Vâng. “ Hãy quay về! Ta không muốn đi dạo, ta sẽ không bao giờ

đi dạo nữa.”

Thích Ca Mâu Ni [33] không thể nào tìm thấy sự bình an trong đời. Chàng quyết định rằng cuộc sống là một điều xấu to lớn, và

chàng huy động tất cả sức mạnh của linh hồn chàng để giải thoát

chính mình và những ngƣời khác ra khỏi cuộc sống, giải phóng họ

nhƣ thế nào đó, để sau cái chết, sự sống sẽ không bao giờ bị tái sinh,

và cái gốc rễ của sự sống sẽ hoàn toàn bị hủy diệt. Tất cả những hiền

nhân của Ấn Độ đều nói nhƣ thế.

64

https://thuviensach.vn

Nhƣ vậy, chúng ta có những câu trả lời trực tiếp mà sự khôn

ngoan minh triết của con ngƣời có để cung cấp khi nó trả lời câu hỏi

về cuộc sống.

* “ Sự sống của thân xác là một điều xấu và một sự dối trá.[34] Và bởi vậy, việc hủy diệt sự sống của thân xác là một phúc lành, và

chúng ta nên mong ƣớc điều đó ,” – Socrates nói.

* “ Sự sống là cái mà nó không nên là, một điều xấu; và một sự di

chuyển vào trong hƣ vô [35] là cái phúc lành duy nhất mà cuộc sống có để ban tặng,” –Schopenhauer nói.

* “ Mọi sự trên thế gian – cả sự rồ dại lẫn sự khôn ngoan, sự giàu

sang và sự nghèo khó, niềm vui và nỗi sầu – tất cả đều là hƣ vô và sự

trống rỗng. Một ngƣời chết đi và không có gì còn lại.Và điều này thì

phi lý,” – Solomon nói.

* “ Thật không thể nào sống đƣợc, khi biết rằng sự đau khổ, sự hƣ

nát, tuổi già và sự chết là tất yếu; chúng ta phải giải thoát chính mình

ra khỏi sự sống [36] và ra khỏi tất cả mọi khả tính [37] của sự sống,”

– đức Phật nói.

Và cái điều mà đã đƣợc thốt ra bởi những trí óc hùng mạnh[38]

này, chính điều ấy đã đƣợc nói lên, suy nghĩ, và cảm nhận bởi hằng

triệu ngƣời giống nhƣ họ. Tôi cũng đã suy nghĩ và cũng đã cảm nhận

một cách tƣơng tự.

Những chuyến lang thang của tôi nhƣ thế giữa những lãnh vực của

kiến thức đã không những không dẫn tôi ra khỏi cơn tuyệt vọng của

tôi, mà càng làm gia tăng nó. Một khu vực của kiến thức không trả lời

câu hỏi về cuộc sống; ngành kiến thức còn lại, thì quả thật có trả lời –

65

https://thuviensach.vn

nhƣng nó chỉ càng củng cố thêm cơn tuyệt vọng của tôi, và cho tôi

thấy rằng, cái điều (mà) đã đổ xuống tôi, thì không phải do một sai

lầm về phía tôi, hay là một trạng thái bệnh hoạn của tâm thức. Trái lại,

cái khu vực kiến thức này xác nhận cho tôi cái sự kiện rằng, tôi đã và

đang suy nghĩ một cách đúng đắn và trùng hợp với những trí óc hùng

mạnh nhất đã từng đƣợc nhân loại biết đến.

Tôi đã không thể bị đánh lừa. Mọi sự đều là hƣ vô. Hạnh phúc

thay cho kẻ nào chƣa từng đƣợc sinh ra; cái chết thì tốt hơn cuộc

sống; chúng ta phải loại bỏ sự sống ra khỏi chính mình. [39]

[1] Why does everything that is exists.

[2] Trả lời nhƣ vậy, thà đừng trả lời còn hơn! ( ĐTN).

[3] Species.

[4] Alterations.

[5] Decompose.

[6] Fall apart.

[7] Every possible meaning.

[8] This mysterious, inscrutable whole.

[9] Ballast.

[10] Profesional philosophy.

[11] Socrates ( 470 – 399) thảo luận điều này trong tíết mục 62 – 69 trong tác phẩm Phaedo của Plato, khi các bạn ông đến thăm ông lần cuối cùng trƣớc ngày

ông bị hành quyết.

66

https://thuviensach.vn

[12] Evils.

[13] Inner essence.

[14] The free denial and self-annihilation of will.

[15] Form : hình thể, hình tƣớng, sắc tƣớng (ĐTN).

[16] Nothingness.

[17] Our nature.

[18] Will to live.

[19] Desire to live.

[20] Fulfilled.

[21] Arthur Schopenhauer (1788 – 1860) : có một ảnh hƣởng sâu xa trên tƣ

duy của Tolstoy, nhất là trong suốt thời gian khi ông đang viết Chiến tranh & Hòa bình. Những khái niệm đƣợc trình bày ở đây đƣợc tìm thấy trong tác phẩm

Paregrga and Paralipomena của Schopenhauer.

[22] Vaniy of vanities.

[23] What have been, will be.

[24] Remembrance.

[25] The sons of men.

[26] A languishing of the spirit.

[27] Folly.

[28] Foolishness.

[29] What does it do? Tôi dịch sát nguyên văn, nhƣng chƣa rõ ý của câu này. (

ĐTN).

[30] Repulsive.

67

https://thuviensach.vn

[31] Đoạn này đƣợc Tolstoy trích dẫn từ The Book of Ecclesiates, thực sự

không phải do Solomon viết; ông này mất khoảng năm 920 trƣớc Chúa Giáng

Sinh. Đúng ra, sách này xuất hiện vào khoảng thế kỷ thứ III trƣớc công nguyên.

[32] Có lẽ, dùng từ “Siddharta” thì sẽ thích hợp hơn. ( ĐTN).

[33] Lúc ấy là thái tử Siddartha. (ĐTN).

[34] A lie.

[35] A passage into nothingness.

[36] Life.

[37] Possibility.

[38] Powerful.

[39] Những dòng chữ đầy bi quan! Có lẽ, trên đƣờng đi tìm chân lý, Tolstoy đã gặp những ngƣời “ bi quan” nhƣ Schopenhauer, Solomon… Ông có nhắc đến

đức Phật, nhƣng ông không hiểu đúng giáo lý của Ngài… ĐTN nghĩ rằng,

Tolstoy rất “ phiến diện” khi viết những dòng này. ( ĐTN).

68

https://thuviensach.vn

CHƢƠNG VII

Đã thất bại trong việc tìm thấy một giải thích trong kiến thức, tôi

bắt đầu tìm kiếm nó trong cuộc đời, hy vọng tìm thấy nó trong những

ngƣời xung quanh tôi. Và do vậy, tôi bắt đầu quan sát những ngƣời

giống nhƣ chính tôi, để xem họ sống nhƣ thế nào, và xác định cái mối

quan hệ mà họ có với câu hỏi mà đã dẫn tôi đến cơn tuyệt vọng, xem

nó thuộc loại nào.

Và đây là cái mà tôi đã tìm thấy giữa những ngƣời mà hoàn cảnh

của họ thì giống hệt nhƣ hoàn cảnh của tôi về phƣơng diện giáo dục

và cách sống.

Tôi đã thấy rằng, đối với những ngƣời cùng giai cấp của tôi, thì có

4 cách để chạy trốn [1] cái tình huống khủng khiếp mà trong đó tất cả chúng tôi thƣờng rơi vào.

Cách chạy trốn thứ nhất, là cách chạy trốn của sự ngu dốt. Nó

gồm có việc không nhận thức đƣợc và không hiểu rằng cuộc sống là

xấu xa và vô nghĩa. Phần lớn những ngƣời trong phạm trù này là phụ

nữ, hay là những chàng trai rất trẻ, hay là những ngƣời đàn ông rất

ngu xuẩn; họ vẫn chƣa hiểu vấn đề của cuộc sống mà đã khởi lên với

Schopenhauer, Solomon và Đức Phật. Họ không thấy con rồng đang

chờ đợi họ, cũng không thấy những con chuột đang gặm vào cành cây

mà họ đang bám vào; họ chỉ đơn giản liếm những giọt mật. Nhƣng họ

chỉ liếm những giọt mật này trong khi chờ đợi; một cái gì đó sẽ xoay

hƣớng sự chú ý của họ sang con rồng và những con chuột, và việc

69

https://thuviensach.vn

liếm mật của họ sẽ có một kết thúc. Tôi không học đƣợc nơi họ một

cái gì, bởi vì chúng ta không thể ngừng biết cái mà chúng ta biết.

Lối chạy trốn thứ hai là lối chạy trốn của chủ nghĩa khoái lạc. Ý

thức một cách đầy đủ về sự tuyệt vọng của cuộc sống, lối chạy trốn

này bao gồm việc tận hƣởng – trong hiện tại – những phúc lành mà

chúng ta đang có mà không nhìn vào con rồng hay những con chuột;

nó nằm trong việc liếm càng nhiều mật càng tốt, nhất là trong những

nơi chốn có nhiều mật nhất trong bụi cây. Solomon mô tả sự chạy trốn

này theo thể cách sau đây:

“Và tôi ca ngợi sự vui thú, bởi vì không có gì tốt hơn cho một

ngƣời dƣới ánh mặt trời hơn là ăn, uống, và vui chơi; đây sẽ là cái

rƣờng cột nâng đỡ cho sự lao động vất vả của y qua những ngày của

đời y, mà Thƣợng đế đã ban cho y dƣới ánh mặt trời.

“ Vậy thì hãy đi và ăn cái bánh mì của bạn với niềm vui và uống

rƣợu của bạn trong sự vui mừng [2] của trái tim bạn … Hãy tận hƣởng cuộc đời với một ngƣời đàn bà mà bạn yêu qua suốt những ngày của

cuộc sống hƣ vô của bạn, qua tất cả những ngày tháng hƣ ảo [3] của bạn; bởi vì đây là số phận của bạn trong cuộc đời và trong những lao

khổ của bạn dƣới ánh mặt trời … Hãy làm bất cứ cái gì mà bạn có thể

làm với sức mạnh của bàn tay bạn, bởi vì không có công việc nào để

làm trong cái nấm mồ nơi mà bạn đang đi tới, không có sự suy tƣởng,

không có kiến thức, không có sự minh triết.”

Phần lớn những ngƣời thuộc giai cấp của chúng tôi theo đuổi cách

trốn chạy thứ hai này. Cái tình huống mà trong đó họ rơi vào, là một

tình huống cung cấp cho họ nhiều những thứ tốt lành trong đời hơn là

những thứ xấu xa; sự ngu dốt về đạo đức của họ khiến cho họ quên

70

https://thuviensach.vn

rằng, tất cả những thuận lợi của cái địa vị của họ là tình cờ, rằng

không phải tất cả mọi ngƣời đều có thể có một ngàn ngƣời đàn bà và

những cung điện, nhƣ Solomon đã có; họ quên rằng, cứ một ngƣời

đàn ông với một ngàn ngƣời vợ, thì lại có một ngàn ngƣời không có

vợ; rằng cứ mỗi cung điện, có một ngàn ngƣời xây nó với mồ hôi trên

trán họ; và rằng, cùng một sự tình cờ mà đã biến họ thành một

Solomon hôm nay, sự tình cờ ấy ấy cũng có thể khiến cho họ trở

thành ngƣời nô lệ của một Solomon ngày mai. Cái trí tƣởng tƣợng

nghèo nàn của những ngƣời này khiến cho họ quên đi cái mà đã

không để lại cho đức Phật chút bình an nào : sự tất yếu của bệnh tật,

tuổi già, và cái chết, mà nếu không hôm nay thì ngày mai , sẽ hủy diệt

tất cả những lạc thú này. Sự kiện rằng, một số trong những ngƣời này

cứ cho rằng sự nghèo nàn của họ về tƣ tƣởng và trí tƣởng tƣợng là

triết lý tích cực, theo ý tôi, thì sự kiện ấy không phân biệt họ với

những ngƣời liếm mật mà không thấy cái vấn đề. Tôi không thể bắt

chƣớc những ngƣời đó, bởi vì tôi không thiếu trí tƣởng tƣợng và

không thể giả vờ rằng tôi thiếu. Giống nhƣ mọi con ngƣời sống chân

thực, tôi không thể quay mắt khỏi những con chuột và con rồng, một

khi tôi đã thấy chúng.

Cách chạy trốn thứ ba là qua sức mạnh và nghị lực. Nó bao gồm

việc hủy diệt sự sống một khi ngƣời ta đã nhận thức rằng cuộc sống là

xấu ác và vô nghĩa. Chỉ có những ngƣời cực kỳ mạnh mẽ và nhất quán

về mặt logic mới hành động theo cách này. Đã nhận thức tất cả sự ngu

xuẩn của cái trò đùa (mà) đang đƣợc chơi trên chúng ta, và thấy rằng,

những phúc lành của những ngƣời đã chết thì lớn hơn những phúc

lành của những ngƣời đang sống, và thấy rằng rằng không hiện hữu

71

https://thuviensach.vn

thì tốt hơn – họ hành động và chấm dứt cái trò đùa ngu xuẩn này; và

họ dùng bất cứ phƣơng tiện nào để làm việc đó: một sợi dây thừng

xung quanh cổ, một con dao đâm vào tim, một nơi sông nƣớc, một

chiếc xe lửa. Mỗi lúc càng có nhiều ngƣời thuộc giai cấp của chúng

tôi đang hành động theo cách này. Phần lớn những ngƣời thực hiện

hành vi này thì đang ở ngay trong tuổi thanh xuân, khi sức mạnh của

linh hồn đang ở đỉnh điểm của nó và khi những thói quen vốn ăn mòn

lý tính con ngƣời chƣa đến tiếp quản đời họ. Tôi thấy rằng đây là

cách trốn chạy xứng đáng nhất, và tôi muốn áp dụng nó. [4]

Cách trốn chạy thứ tƣ là cách trốn chạy của sự yếu đuối. Nó bao

gồm việc tiếp tục kéo lê một cuộc đời xấu ác và vô nghĩa, biết trƣớc

rằng, không có gì có thể xảy ra với một cuộc đời nhƣ thế. Những

ngƣời trong phạm trù này biết rằng cái chết thì tốt hơn đời sống,

nhƣng họ không có nghị lực, sức mạnh để hành động một cách hợp lý

tính và nhanh chóng chấm dứt cái ảo ảnh lừa dối bằng cách tự kết liễu

đời mình; thay vào đó, họ dƣờng nhƣ đang chờ đợi một cái gì đó xảy

ra. Đây là lối trốn chạy của sự yếu đuối, vì nếu tôi biết cái gì là tốt hơn

và có nó trong tầm tay của mình, vậy thì tại sao lại không tự hiến

mình cho nó? Chính tôi thuộc về phạm trù này.

Những ngƣời thuộc giai cấp của tôi tự cứu mình thoát khỏi một

mâu thuẫn khủng khiếp bằng một trong bốn cách này. Cho dù vận

dụng những quan năng tri thức [5] nhiều tới đâu chăng nữa, tôi vẫn không thể thấy có cách chạy trốn nào khác ngoài 4 cách này. [6]

Một cách chạy trốn nằm ở chỗ không nhận thức đƣợc rằng cuộc sống

là vô nghĩa, hƣ ảo, và xấu ác, và rằng không sống thì tốt hơn. Tôi

không thể nào không biết điều này, và một khi tôi đã khám phá ra

72

https://thuviensach.vn

chân ly đó, tôi không thể nào nhắm mắt trƣớc nó. Một cách chạy trốn

khác nằm ở chỗ tận dụng tất cả những gì cuộc sống có để ban cho mà

không nghĩ về tƣơng lai. Và tôi không thể làm điều này. Giống nhƣ

Thích ca Mâu ni, [7]tôi không tìm thấy lạc thú trong cuộc đời một khi đã đi tới chỗ biết cái cái gì là tuổi già, sự đau khổ và sự chết. Trí tƣởng tƣợng của tôi quá năng động. [8] Vả lại, tôi không thể vui hƣởng những lạc thú phù du mà đã tình cờ đến lối đi của tôi trong một

khoảnh khắc. Cái lối trốn chạy thứ ba nằm ở chỗ biết rằng đời là xấu

ác, phi lý, và chấm dứt nó bằng cách quyên sinh. Tôi hiểu điều này,

nhƣng vì lý do nào đó, tôi đã không tự vẫn. Cách trốn chạy thứ tƣ nằm

ở chỗ biết rằng cuộc sống là cái mà Solomon và Schopenhauer đã mô

tả nó, biết rằng nó là một trò đùa ngu xuẩn đang đƣợc chơi trên chúng

ta, và thế nhƣng, vẫn tiếp tục sống, tắm rửa, mặc quần áo, ăn, nói

chuyện, và thậm chí, viết những cuốn sách. Một vị trí nhƣ thế thật

đáng kinh tởm [9] và đau đớn đối với tôi, nhƣng tôi vẫn cứ lƣu lại trong nó nhƣ thƣờng.

Bây giờ tôi thấy rằng, nếu tôi đã không tự kết liễu đời mình, là bởi

vì tôi có một khái niệm mơ hồ nào đó, rằng những ý tƣởng của tôi đều

hoàn toàn sai lầm. Cho dẫu cái dòng tƣ tƣởng của tôi và của những

bậc hiền nhân – những ý tƣởng mà đã dẫn chúng tôi đến chỗ khẳng

định cái sự vô nghĩa của cuộc đời – cho dù chúng có vẻ thuyết phục

và bất khả vấn [10] đến đâu chăng nữa – tôi vẫn có một sự nghi hoặc mơ hồ nào đó về cái điểm xuất phát của những suy tƣởng của tôi.

Sự nghi ngờ của tôi đƣợc diễn đạt trong cách này: tôi, có nghĩa là,

lý tính[11] của tôi, tuyên bố rằng đời là phi lý. Nếu không có cái gì cao hơn lý tính (và không có cách nào chứng minh rằng có cái gì cao

73

https://thuviensach.vn

hơn nó), vậy thì lý tính là cái sáng tạo ra cuộc sống cho tôi. Nếu không có lý tính, thì đối với tôi, sẽ không có sự sống. Do vậy, làm thế

nào mà cái lý tính này lại phủ nhận sự sống khi chính nó là cái sáng

tạo ra sự sống ? Hay, nói cách khác, nếu không có sự sống, thì lý tính

của tôi cũng sẽ không hiện hữu. Bởi vậy, lý tính là con đẻ của sự

sống. Sự sống là tất cả. Lý tính là hoa trái của sự sống, và thế nhƣng

cái lý tính này lại phủ nhận chính sự sống đó. Tôi cảm thấy rằng có

một cái gì sai lầm, không ổn ở đây.

“ Cuộc sống là một điều xấu phi lý, không có gì phải nghi ngờ

điều này,” – tôi nhủ thầm. “ Nhƣng mà từ trƣớc tới nay tôi đã sống, và

tôi vẫn còn đang sống; và tất cả nhân loại đã sống và vẫn tiếp tục

sống. Làm thế nào mà điều này có thể xảy ra? Tại sao con ngƣời sống

khi mà họ có đủ khả năng [12] để chết ? Phải chăng chỉ có Schopenhauer và tôi là những kẻ duy nhất đủ thông minh để nhận

thức rằng đời là vô nghĩa và xấu ác ?”

Hiểu đƣợc cái hƣ ảo [13] của cuộc sống không phải là quá khó, và ngay cả những kẻ mộc mạc nhất cũng đã hiểu điều đó từ lâu; thế

nhƣng họ đã sống và tiếp tục sống. Làm thế nào mà tất cả họ đều tiếp

tục sống và không bao giờ suy nghĩ để mà nghi ngờ tính hợp lý [14]

của cuộc sống ?

Cái kiến thức đƣợc thủ đắc của tôi, đƣợc củng cố bởi sự minh triết

của những ngƣời khôn ngoan nhất, đã tiết lộ cho tôi rằng mọi sự trên

thế gian, cả hữu cơ lẫn vô cơ, đều đƣợc sắp xếp với sự thông minh

khác thƣờng; chỉ riêng cái quan điểm của tôi là phi lý. Nhƣng mà

những kẻ khờ khạo này, đám quần chúng khổng lồ bao gồm những

con ngƣời thô mộc, không biết gì về sự sắp xếp hữu cơ và vô cơ của

74

https://thuviensach.vn

thế giới này, và thế nhƣng họ sống, và trong mọi lúc, họ tin rằng cuộc sống đƣợc sắp xếp trong một cách thức rất hợp lý!

Bỗng nhiên tôi thấy rằng, có lẽ vẫn còn có một cái gì đó mà tôi

không biết. Dù nói gì đi nữa, thì sự ngu dốt hành động (act) trong thể

cách này – chính xác trong thể cách này. Sự ngu dốt luôn nói y hệt

những cái mà tôi đang nói. Bất cứ khi nào nó không biết một cái gì

đó, nó nói rằng bất cứ cái gì mà nó không biết, cái đó là ngu xuẩn.

Quả thực, sự việc tựu trung là nhƣ vầy: tất cả nhân loại đã sống và

tiếp tục sống nhƣ thể họ biết cái ý nghĩa của cuộc sống, bởi vì nếu

không biết ý nghĩa của cuộc sống, thì họ đã không thể sống; nhƣng tôi

đang nói rằng, toàn bộ cuộc sống này là vô nghĩa và rằng tôi không

thể sống.

Không ai ngăn cản chúng ta phủ nhận cuộc sống, nhƣ

Schopenhauer đã làm. Vậy thì hãy tự vẫn, và bạn sẽ không phải lo

lắng về điều đó. Nếu bạn không thích cuộc sống, hãy tự vẫn. Nếu bạn

sống mà không thể hiểu ý nghĩa của cuộc sống, hãy chấm dứt nó;

nhƣng đừng quay mặt và khởi sự nói và viết về việc nhƣ thế nào mà

bạn không hiểu cuộc sống. Các bạn có mặt trong một đám ngƣời lạc

quan mà đối với họ, mọi sự đang tiến hành tốt, và tất cả họ biết họ

đang làm cái gì; nếu bạn thấy chán và khó chịu, thì hãy cứ bỏ đi.”

Nói gì đi nữa, nếu chúng ta xác tín về sự cần thiết [tất yếu] của

việc tự vẫn, mà lại không thực hiện điều đó, vậy thì bạn là cái gì, nếu

không phải là những kẻ yếu đuối nhất, thiếu nhất quán nhất, và, nói

cho thật lòng, là những kẻ ngu xuẩn nhất trong tất cả mọi con ngƣời,

nhặng xị om sòm giống nhƣ những đứa trẻ ngờ nghệch với một đồ

chơi mới?.

75

https://thuviensach.vn

Nói gì thì nói, sự minh triết của chúng tôi [15], dù có thể chính xác tới đâu chăng nữa, đã không cung cấp cho chúng tôi một sự hiểu

biết về ý nghĩa của cuộc sống. Thế nhƣng hằng triệu ngƣời – vốn tạo

thành cái tổng số của nhân loại – tham dự tham dự vào cuộc sống mà

không hề nghi ngờ cái ý nghĩa của cuộc sống.

Quả thật, từ thời cổ đại, khi cuộc sống của con ngƣời bắt đầu xuất

hiện – một cuộc sống cổ xƣa mà về nó tôi thực sự có biết chút ít – từ

thuở ấy, những ngƣời biết những luận cứ liên quan tới cái hƣ ảo của

cuộc sống, những luận cứ mà đã tiết lộ cho tôi cái vô nghĩa của nó –

những ngƣời ấy vẫn sống, mang lại cho cuộc sống một ý nghĩa của

riêng họ. Từ cái thời khi mà ngƣời ta bắt đầu sống một cách nào đó,

thì cái ý nghĩa của cuộc sống này đã có mặt với họ, và họ đã dẫn cái

cuộc sống này tới thời đại của chính tôi. Mọi thứ vốn ở trong tôi và

xung quanh tôi, đều là kết quả của kiến thức của họ về cuộc sống.

Chính những công cụ của tƣ tƣởng mà nhờ đó tôi phán đoán cuộc

sống và kết án nó, những công cụ ấy đã đƣợc sáng tạo ra, không phải

bởi tôi, mà bởi họ. Chính tôi đƣợc sinh ra, đƣợc giáo dục, và đã

trƣởng thành nhờ vào họ. Họ đào đất để lấy sắt, dạy chúng ta cách đẵn

gỗ, thuần hóa gia súc và ngựa, chỉ cho chúng ta cách gieo những vụ

mùa, và sống cùng nhau; họ mang đến trật tự cho đời sống chúng ta.

Họ dạy tôi cách suy nghĩ và cách nói. Tôi là hậu duệ của họ, đƣợc

nuôi nấng, đƣợc giáo dục bởi họ, đƣợc dạy dỗ bởi họ; tôi suy nghĩ

theo những tƣ tƣởng của họ, lời nói của họ, và bây giờ tôi chứng minh

cho họ (thấy) rằng tất cả mọi thứ đó đều là vô nghĩa ! “ Có một cái gì

sai lầm, [16] không ổn ở đây,” tôi tự nhủ, “Chắc hẳn tôi đã phạm một 76

https://thuviensach.vn

sai lầm ở một nơi nào đó.” Nhƣng tôi đã nhìn đi nhìn lại, và không thể

thấy cái sai lầm đó nằm ở chỗ nào.

[1] Chúng ta có đang “ chạy trốn” không? Và đang chạy trốn bằng cách nào?

( ĐTN).

[2] Gladness.

[3] Your vain days.

[4] Đây chỉ là ý nghĩ riêng của Tolstoy. Tôi tôn trọng và dịch đúng ý của tác giả, và dành sự phán đoán cho bạn đọc. ( ĐTN).

[5] Intellectual faculties.

[6] Phải chăng, chỉ có 4 cách chạy trốn đó? Còn cách nào khác nữa không? (

ĐTN).

[7] Cần phần biệt thái tử Siddhartha và Phật Thích ca. Thái tử Siddhartha là một ngƣời bình thƣờng nhƣ tất cả mọi chúng sinh, nhƣng Phật là danh hiệu dành

cho ngƣời đã giác ngộ. Cũng cần biết, do thiếu điều kiện để tiếp cận với đạo Phật

một cách thấu đáo, nên Tolstoy có những nhận định phiến diện và sai lạc về Thích

ca, về đạo Phật. Thực ra, đạo Phật khẳng định chân lý “ đời là khổ”, nhƣng cũng

đƣa ra con đƣờng diệt khổ - chứ không hề bi quan yếm thế nhƣ Tolstoy đã

nghĩ. ( ĐTN).

[8] Active.

[9] Disgusting.

[10] Unquestionable.

[11] My reason.

[12] Điều kiện.

[13] Vanity.

77

https://thuviensach.vn

[14] Rationality.

[15] Our wisdom – có lẽ Tolstoy muốn nói đến chính ông và những ngƣời nhƣ Schopenhauer… (ĐTN).

[16] Theo cách nhìn của đạo Phật, thì có lẽ Tolstoy còn nặng “ sở tri chƣớng”, ông chƣa thoát ra khỏi quỹ đạo của những cái đã “ quy định” ông. ( ĐTN).

78

https://thuviensach.vn

CHƢƠNG VIII

Tất cả những nghi ngờ này – mà bây giờ tôi ở trong một vị thế

phải diễn tả, một cách ít hay nhiều rõ ràng hơn – thì lúc bấy giờ tôi đã

không có khả năng diễn tả chúng. Tôi chỉ cảm thấy rằng, cho dù

những kết luận của tôi về cái hƣ ảo của cuộc đời có thể đã là tất yếu

đến mấy đi chăng nữa về mặt logic; cho dù chúng đã đƣợc xác nhận

bởi nhà tƣ tƣởng vĩ đại nhất trong các nhà tƣ tƣởng – cho dẫu nhƣ

vậy, thì cũng có một cái gì đó sai lầm với chúng. Cái sai lầm này nằm

ở cái tƣ duy của tôi hay ở sự công thức hóa [1] của tôi về câu hỏi đó, tôi cũng không biết nữa. Tôi chỉ cảm thấy rằng, dù cái lý tính của tôi

có xác tín đến đâu chăng nữa, thì điều này cũng chƣa đủ. Tất cả những

luận cứ này không thể thuyết phục tôi theo đuổi sự tƣ duy của tôi tới

tận cùng logic của nó, có nghĩa là, tới việc tự kết liễu đời mình. Tôi sẽ

không đang nói sự thật nếu tôi phải nói rằng, chính là nhờ lý tính mà

tôi đã đi tới cái điểm này [2] mà không tự vẫn. Lý tính đã làm việc nhƣng có một cái gì khác cũng làm việc nữa, một cái gì đó mà tôi chỉ

có thể gọi là một ý thức [3] về cuộc sống. Cũng có một lực đang làm việc, mà đã dẫn tôi đến chỗ tập trung sự chú ý của tôi về cái này thay

vì một cái khác; chính cái lực này đã mang tôi ra khỏi tình huống

tuyệt vọng của tôi, và nó đi theo một hƣớng hoàn toàn xa lạ với lý

tính. Lực này dẫn tôi tới chỗ tập trung chú ý của tôi vào sự kiện rằng,

giống nhƣ hằng trăm ngƣời khác thuộc giai cấp tôi, tôi không phải là

toàn bộ nhân loại, và rằng, tôi vẫn không biết cuộc sống của nhân loại

(nói chung) là cái gì.

79

https://thuviensach.vn

Khi tôi nhìn xung quanh vào cái tầng lớp nhỏ hẹp của những bậc

đàn anh của tôi, tôi chỉ thấy những loại ngƣời nhƣ sau: những ngƣời

không hiểu vấn đề đó, những ngƣời hiểu nó nhƣng nhận chìm nó

trong sự say sƣa mê muội của họ với cuộc đời, những ngƣời hiểu nó

và chấm dứt cuộc sống, và những ngƣời hiểu nó, nhƣng vì sự yếu

đuối, vẫn tiếp tục sống một cuộc sống tuyệt vọng. Đó là tất cả những

gì mà tôi có thể thấy. Tôi đã nghĩ rằng, cái tầng lớp nhỏ hẹp này

(những ngƣời có học thức, giàu có, và nhàn rỗi, mà tôi thuộc về) bao

gồm toàn bộ nhân loại, và rằng hằng triệu ngƣời đã sống và tiếp tục

sống bên ngoài cái vòng tròn này đều là những thú vật, chứ không

phải là những con ngƣời.

Bây giờ, tôi thấy dƣờng nhƣ thật lạ lùng và hoàn toàn không thể

tin đƣợc, rằng trƣớc đây, trong quá trình lý luận của tôi, có lẽ tôi đã bỏ

qua cuộc sống của nhân loại xung quanh tôi; rằng tôi đã rơi vào trong

một trạng thái quá sai lầm lố bịch, đến mức nghĩ rằng đời tôi và đời

của Solomon hay Schopenhauer là cuộc sống đích thực, bình thƣờng

[4], trong khi cuộc đời của hằng triệu ngƣời khác thì không đáng kể; nhƣng dù bây giờ điều đó có vẻ kỳ lạ với tôi thế nào đi nữa, thì vào

thƣở đó, quả thật tôi đã nghĩ nhƣ vậy. Bị dẫn đi lạc đƣờng bởi sự kiêu

ngạo về tri thức, tôi nghĩ – không có gì phải nghi ngờ – rằng tôi cùng

với Solomon và Schopenhauer, đã đặt câu hỏi này một cách quá chính

xác, quá chân thành, đến nỗi không còn có cách nào khác nữa (hợp lý

hơn); tôi nghĩ, không có gì phải nghi ngờ, rằng tất cả hằng triệu ngƣời

này đều ở trong số những ngƣời mà chƣa bao giờ xuyên thấu [5] tận chiều sâu của câu hỏi đó. Trong khi tôi truy tầm ý nghĩa của đời tôi,

chƣa bao giờ tôi từng tự hỏi, “ Hằng triệu ngƣời trên thế giới mà đã

80

https://thuviensach.vn

sống và bây giờ đang sống, họ đã gán cho cuộc đời họ loại ý nghĩa gì ?”

Trong một thời gian dài tôi đã sống trong cái tình trạng điên rồ

này – cái tình trạng mà, nếu không phải trong lời nói, thì trong việc

làm – đƣợc biểu lộ rõ nét, nhất là trong số những ngƣời có khuynh

hƣớng tự do cấp tiến [6] nhất, và thông thái nhất. Tôi tự hỏi: phải chăng do một loại tình thƣơng bẩm sinh kỳ lạ mà tôi đã có đối với

nhân dân lao động, chính tình thƣơng này đã buộc tôi phải hiểu họ,

và thấy rằng họ không ngu xuẩn nhƣ tôi nghĩ ? Hay phải chăng là do

cái xác tín chân thành của tôi – rằng tôi không biết có gì tốt hơn để

làm ngoài việc tự treo cổ – phải chăng chính cái xác tín ấy đã dẫn tôi

đến chỗ nhận thức ra điều này: nếu tôi muốn sống và hiểu ý nghĩa

cuộc đời, tôi phải tìm cái ý nghĩa này không phải trong số những

ngƣời mà đã đánh mất nó và muốn tự hủy diệt mình, mà tôi phải tìm ý

nghĩa cuộc đời trong số hằng triệu những con ngƣời, đang sống và đã

chết, chính họ đã sáng tạo ra cuộc sống và nhận lấy cho mình gánh

nặng của đời họ cũng nhƣ đời của chính chúng ta? Bởi vậy, tôi nhìn

quanh vào khối quần chúng khổng lồ, bao gồm những con ngƣời mộc

mạc, đang sống hay đã chết – họ không có học thức, cũng không giàu

có – và thấy một cái gì đó hoàn toàn khác. Tôi thấy rằng, tất cả hằng

triệu con ngƣời này mà đã sống và vẫn đang sống, họ không rơi vào

trong cái phạm trù của tôi, với chỉ vài ngoại lệ hiếm hoi. Tôi không

thể xem họ nhƣ là những ngƣời không hiểu câu hỏi, bởi vì chính họ đã

đặt câu hỏi với sự minh bạch khác thƣờng, và đã trả lời nó. Tôi cũng

không thể nhìn họ nhƣ là những ngƣời theo chủ nghĩa Epicurus[7],

bởi vì nét đặc trƣng của đời họ là sự thiếu thốn và khổ đau hơn là lạc

81

https://thuviensach.vn

thú. Tôi càng ít có thể xem họ nhƣ những ngƣời đang tiếp tục sống

một cuộc đời vô nghĩa trong một thể cách phi lý, bởi vì họ có thể giải

thích mọi hành vi của đời họ, ngay cả chính cái chết. Và họ xem việc

tự vẫn nhƣ là điều xấu lớn nhất trong tất cả mọi điều xấu. Hóa ra, tất

cả nhân loại đều có một loại hiểu biết [8] nào đó về ý nghĩa cuộc đời mà tôi đã bỏ qua và xem thƣờng, khinh bỉ. Sự kiện này dẫn tới hệ luận

là, kiến thức thuần lý [9] không mang đến ý nghĩa cho cuộc đời, rằng nó khai trừ cuộc đời; cái ý nghĩa mà hằng triệu con ngƣời trao

cho cuộc đời thì đƣợc đặt nền móng trên một loại kiến thức nào đó,

một loại kiến thức vốn bị khinh bỉ và xem là giả dối, sai lầm.

Nhƣ đƣợc trình bày bởi những kẻ thông thái và khôn ngoan, kiến

thức thuần lý phủ nhận ý nghĩa của cuộc đời, nhƣng khối quần chúng

khổng lồ này thừa nhận ý nghĩa thông qua một kiến thức phi lý tính.

[10] Và cái kiến thức phi lý tính này là đức tin [11], một điều độc nhất mà tôi đã không thể chấp nhận. Đức tin này bao gồm vị Thƣợng

đế vừa là một, vừa là ba [12], việc sáng thế trong 6 ngày, quỷ sứ, thiên thần và mọi thứ khác mà tôi đã không thể chấp nhận mà không rời bỏ

những giác quan của tôi.

Cái vị trí của tôi thật là khủng khiếp. Tôi biết rằng tôi không thể

tìm thấy cái gì trên con đƣờng của kiến thức thuần lý ngoài sự phủ

nhận cuộc sống; và trong đức tin, tôi không tìm thấy cái gì ngoài sự

phủ nhận lý tính, và việc này thì càng bất-khả hơn là một sự phủ nhận

cuộc sống. Nếu chấp nhận kiến thức thuần lý, thì cũng phải chấp

nhận rằng cuộc sống là xấu xa, [13] và ngƣời ta biết điều đó. Họ

không cần phải sống, thế mà họ đã sống, và họ đang thực sự sống, y

nhƣ chính tôi đã sống, cho dù tôi đã biết từ lâu rằng đời là vô nghĩa và

82

https://thuviensach.vn

xấu ác. Nếu chấp nhận đức tin, thì để hiểu cái ý nghĩa của cuộc sống, tôi sẽ phải quay mặt khỏi lý tính – chính là cái cần thiết để mang lại ý

nghĩa.

[1] Formulation.

[2] This point.

[3] Consciousness of life.

[4] Normal.

[5] Penetrate.

[6] Liberal.

[7] Epicurism: Một chủ thuyết do Epicurus, triết gia Hy Lạp cổ đại, chủ

xƣớng. Thƣờng đƣợc gọi là “chủ nghĩa hƣởng lạc.” Theo chủ nghĩa này, thì mục

đích của cuộc sống là hƣởng khoái lạc càng nhiều càng tốt. Nhƣng, thực ra,

Epicurus phân biệt “khoái lạc vật chất” và “ khoái lạc tinh thần”, và ông ƣu tiên

cho khoái lạc tinh thần. Do vậy, đa phần những ngƣời mệnh danh là “ theo chủ

nghĩa Epicurus”, họ chỉ nhấn mạnh khoái lạc vật chất – đi ngƣợc lại hoàn toàn với

chủ nghĩa Epicurus đích thực. (ĐTN).

[8] Knowledge.

[9] Rational knowledge.

[10] Irrational knowledge.

[11] Faith. Đúng là “ đức tin” vƣợt lên lý tính, nhƣng có nhiều loại “ đức tin” , chứ không chỉ có đức tin Kytô giáo. Chẳng hạn, đức tin vào Đạo của Lão Tử cũng

“ phi lý tính”, nhƣng nó không hề xung đột với lý tính. ( ĐTN).

[12] Chúa 3 ngôi: Chúa Cha, chúa Con và chúa Thánh thần. ( ĐTN).

[13] Thực ra, cũng chƣa hẳn nhƣ Tolstoy nghĩ. ( ĐTN).

83

https://thuviensach.vn

CHƢƠNG IX

Tôi rơi vào một mâu thuẫn mà từ đó chỉ có 2 lối ra: hoặc là cái

mà tôi nói đến nhƣ là lý tính thì không hợp lý [1] nhƣ tôi đã nghĩ, hoặc là cái mà tôi xem là phi lý [2] thì không phi lý nhƣ tôi đã nghĩ.

Và tôi bắt đầu xem xét cái tiến trình của những luận cứ mà đã bắt

nguồn từ kiến thức thuần lý của tôi.

Khi tôi nhìn kỹ hơn vào tiến trình lý luận này, tôi thấy nó hoàn

toàn đúng. Cái kết luận rằng đời không là gì cả, là một kết luận không

thể tránh đƣợc; nhƣng tôi phát hiện ra một sai lầm. Cái sai lầm đó là,

tƣ duy của tôi không tƣơng ứng với câu hỏi mà tôi đã nêu ra. Câu hỏi

là: “Tại sao tôi nên sống ?” Hay: “Có chăng một cái gì đó thật [3] và không thể hủy diệt mà sẽ phát sinh từ cuộc sống hƣ ảo [4] và có thể bị

hủy diệt [5] của tôi?” Hay: “Sự tồn tại hữu hạn của tôi trong cái vũ trụ

vô hạn này có thể có loại ý nghĩa nào ?” Để trả lời câu hỏi này, tôi đã

nghiên cứu [6] cuộc sống.

Thật hiển nhiên là sự giải đáp cho tất cả mọi câu hỏi khả hữu [7]

về cuộc sống đã không thể thỏa mãn tôi, bởi vì câu hỏi của tôi, dù

thoạt nhìn có vẻ đơn giản tới đâu chăng nữa, nó đƣa tới một yêu sách

cần giải thích cái hữu hạn bằng phƣơng tiện của cái vô hạn, và cái vô

hạn bằng phƣơng tiện của cái hữu hạn.

Tôi hỏi, “ Ý nghĩa của đời tôi là gì, bên kia [8] không gian, thời gian và mối quan hệ nhân quả [9] ?” Và tôi trả lời, “ Ý nghĩa của đời tôi là gì, bên trong [10] không gian, thời gian và mối quan hệ nhân quả?” Sau một thời gian dài trải qua trong lao nhọc của suy tƣởng, kết

84

https://thuviensach.vn

quả tiếp theo là, tôi chỉ có thể trả lời rằng, đời tôi không có ý nghĩa gì cả.

Qua suốt quá trình lý luận của tôi, tôi thƣờng trực so sánh cái hữu

hạn với cái hữu hạn và cái vô hạn với cái vô hạn; quả thật, tôi không

thể làm khác đƣợc. Tôi kết luận, và phải kết luận rằng lực [11] là lực, vật chất là vật chất, ý chí là ý chí, vô hạn tính [12] là vô hạn tính, hƣ

vô [13] là hƣ vô, và tôi không thể vƣợt qua cái kết luận đó.

Nó là một cái gì đó tƣơng tự nhƣ cái xảy ra với toán học khi chúng

ta đang cố tìm cách giải một phƣơng trình và tất cả những gì mà

chúng ta có thể có là một sự đồng nhất [14]. Phƣơng pháp để giải cái phƣơng trình thì đúng, nhƣng tất cả những gì mà chúng ta có thể đạt

tới cho một câu trả lời là : a = a, hay x = x, hay 0 = 0. Cái tƣơng tự thì

đang xảy ra với quá trình lý luận của tôi về vấn đề liên quan tới ý

nghĩa của đời tôi. Những câu trả lời mà tất cả những khoa học cung

cấp cho câu hỏi này chỉ là những phƣơng trình đồng nhất [15]. Và trong thực tế, một kiến thức thuần lý nghiêm xác bắt đầu, trong thể

cách của Descartes[16], với một sự nghi ngờ tuyệt đối về mọi sự. Kiến thức thuần lý nghiêm xác gạt sang một bên bất cứ kiến thức nào đặt

nền trên đức tin, và xây dựng lại từ đầu theo những qui luật của lý tính

và thí nghiệm; nó không thể cung cấp câu trả lời nào cho câu hỏi về

cuộc sống khác hơn là câu trả lời mà tôi đã thu nhận đƣợc – một câu

trả lời bất định [17]. Thoạt tiên, chỉ thoạt tiên thôi, tôi thấy rằng, dƣờng nhƣ kiến thức thuần lý cung cấp một câu trả lời rõ ràng, dứt

khóat, câu trả lời của Schopenhauer: đời không có ý nghĩa nào, nó là

một điều xấu. Nhƣng khi tôi đi sâu hơn nữa vào trong vấn đề này, tôi

nhận thức rằng, đây không phải là một câu trả lời rõ ràng dứt khoát,

85

https://thuviensach.vn

và rằng, chỉ có những cảm xúc của tôi mới cho rằng nó là nhƣ vậy.

Diễn tả một cách chặt chẽ, nhƣ nó đƣợc diễn tả bởi những

Brahmins[18], bởi Solomon, và bởi Schopenhauer, đó chỉ là một câu trả lời mơ hồ hay chỉ là một đồng nhất thức : 0 = 0, cuộc sống mà tự

trình diện với tôi nhƣ là hƣ vô, là hƣ vô. Nhƣ vậy, kiến thức triết học

không phủ nhận cái gì cả, mà chỉ đáp rằng, nó không thể có câu trả

lời dứt khoát cho câu hỏi này; và rằng, theo quan điểm của nó, thì bất

cứ giải đáp nào cũng vẫn là bất định.

Sau khi đã hiểu điều này, tôi nhận thức rằng, tôi không thể truy

tầm một câu trả lời cho câu hỏi của tôi trong kiến thức thuần lý. Câu

trả lời đƣợc cung cấp trong kiến thức thuần lý chỉ cho thấy rằng, một

câu trả lời chỉ có thể đƣợc đạt tới chỉ bằng cách công thức hóa câu hỏi

một cách khác – có nghĩa là, chỉ khi nào mối quan hệ giữa cái hữu hạn

và cái vô hạn đƣợc đƣa vào trong câu hỏi. Tôi cũng nhận thức rằng,

cho dẫu những câu trả lời đƣợc cung cấp bởi đức tin có phi lý và thiếu

hấp dẫn đến mấy đi chăng nữa, thì chúng có cái thuận lợi là đã mang

đến cho mọi câu trả lời một mối quan hệ giữa cái hữu hạn và cái

vô hạn, mà không có nó thì không thể có câu trả lời nào cả. Dù tôi có

thể đặt câu hỏi “Tôi phải sống nhƣ thế nào?” bằng cách nào đi nữa, thì

câu trả lời vẫn là: “Theo qui luật của Thƣợng đế.” Hỏi: “Có chăng một

cái gì chân thực [19] mà sẽ xảy đến cho đời tôi ?” Trả lời: “Sự thống khổ vĩnh cửu, hay hạnh phúc vĩnh cửu.” Hỏi: “ Có ý nghĩa nào mà

không bị hủy diệt bởi cái chết?” Trả lời: “Sự hợp nhất với vị Thƣợng

đế vô hạn, thiên đƣờng.”

Nhƣ thế, thêm vào cái kiến thức thuần lý, mà trƣớc đây đối với tôi

là thứ kiến thức duy nhất, tôi tất yếu bị dẫn đến chỗ phải thừa nhận

86

https://thuviensach.vn

một loại kiến thức khác, một loại phi thuần lý, mà tất cả nhân loại đều có: đức tin, là cái cung cấp cho chúng ta khả tính của sự sống. Đối

với riêng tôi, thì đức tin vẫn phi thuần lý nhƣ bao giờ, nhƣng mà tôi

không thể không nhận thức rằng, chỉ có một mình nó mới cung cấp

cho nhân loại một câu trả lời cho câu hỏi về cuộc sống, và nhƣ thế,

khiến cho ngƣời ta có thể sống đƣợc.

Kiến thức thuần lý đã dẫn tôi đến cái kết luận rằng đời là vô

nghĩa; đời tôi đi tới chỗ bế tắc, và tôi đã muốn loại bỏ chính mình. Khi

tôi nhìn quanh, vào những con ngƣời, tôi thấy rằng họ đang sống và

tôi xác tín rằng họ biết cái ý nghĩa của cuộc đời. Rồi tôi quay lại nhìn

vào chính mình; chừng nào tôi hiểu ý nghĩa của cuộc sống, tôi sống.

Nhƣ với những ngƣời khác, với tôi cũng vậy: đức tin cung cấp cho tôi

ý nghĩa của cuộc sống và khả tính của sự sống.

Khi xem xét thêm về những con ngƣời tại những nƣớc khác, về

những kẻ đồng thời của tôi, và về những ngƣời mà đã qua đời, tôi thấy

cùng một điều tƣơng tự. Bất cứ nơi nào có cuộc sống, (nơi đó) có đức

tin; từ khởi thủy của nhân loại, đức tin đã khiến cho chúng ta sống

đƣợc, và những đặc tính chủ yếu của đức tin thì có mặt khắp mọi nơi

và luôn giống nhau.

Bất luận câu trả lời nào mà một đức tin nhất định có thể cung cấp

cho chúng ta, thì mọi câu trả lời của đức tin đều mang đến ý nghĩa vô

hạn cho cái sự tồn tại hữu hạn của con ngƣời, cái ý nghĩa không bị

hủy diệt bởi sự đau khổ, sự thiếu hụt [20] và cái chết. Bởi thế, ý nghĩa của cuộc sống và cái khả tính của sự sống chỉ có thể đƣợc tìm thấy

trong đức tin thôi. Tôi nhận thức rằng, cái ý nghĩa cốt tủy của đức tin

không chỉ nằm trong “ sự hiển thị của những điều không thấy đƣợc”,

87

https://thuviensach.vn

[21] và vân vân, hay trong sự mặc khải (đây chỉ là một mô tả về một trong số những dấu hiệu của đức tin); nó cũng không phải chỉ đơn

giản là mối quan hệ giữa con ngƣời và Thƣợng đế (đức tin phải trƣớc

tiên đƣợc qui định và sau đó Thƣợng đế, chứ không phải ngƣợc lại);

đức tin cũng không phải là sự đồng ý với cái mà ngƣời ta đƣợc nói

cho biết – cho dẫu đức tin rất thƣờng đƣợc ngƣời ta hiểu nhƣ vậy. Đức

tin là sự nhận biết về ý nghĩa của nhân sinh, nhờ đó mà con ngƣời tiếp

tục sống, chứ không tự hủy diệt chính mình. Đức tin là lực của cuộc

sống. Nếu một ngƣời sống, thì y phải có đức tin vào một cái gì đó.

Nếu y không tin rằng y phải sống cho một cái gì đó, thì y sẽ không

sống. Nếu y không thấy và không hiểu bản chất hƣ ảo của cái hữu

hạn, thì y tin vào cái hữu hạn; nếu y hiểu bản chất hƣ ảo của cái hữu

hạn, thì y phải tin vào cái vô hạn. Không có đức tin, thì không thể

nào sống đƣợc. [22]

Tôi nhìn lại cái tiến trình của cuộc sống nội tâm của tôi và tôi kinh

hãi. Bây giờ tôi thấy rõ rằng, để cho một ngƣời có thể sống, y phải

hoặc là không thấy cái vô hạn hay y phải có một giải thích về ý nghĩa

của cuộc sống mà nhờ đó cái hữu hạn và cái vô hạn sẽ đƣợc làm cho

cân bằng [23] với nhau. Tôi đã có một giải thích nhƣ thế, nhƣng tôi không cần nó bao lâu mà tôi còn vào cái hữu hạn, và tôi bắt đầu dùng

lý tính để trắc nghiệm nó. Và trong ánh sáng của lý tính, mọi mảnh

nhỏ của lời giải thích trƣớc kia của tôi tan thành tro bụi. Nhƣng rồi

đến một lúc mà tôi không còn tin vào cái hữu hạn đƣợc nữa.Và rồi,

dùng những nền tảng của lý tính, tôi bắt đầu dựa vào những gì mà tôi

biết để ráp những mảnh ấy lại thành một lời giải thích mà sẽ ban cho

cuộc sống ý nghĩa; nhƣng rồi cũng chẳng đi tới đâu. Cùng với những

88

https://thuviensach.vn

trí óc kiệt xuất nhất mà nhân loại đã từng sản sinh ra, tôi đạt tới câu trả

lời 0 = 0, và tôi hoàn toàn kinh ngạc trƣớc một giải đáp nhƣ thế; kinh

ngạc khi phát hiện ra rằng không có câu trả lời nào khác.

Và tôi đã làm gì khi tôi truy tầm một câu trả lời trong những khoa

học thực nghiệm? Tôi đã muốn khám phá ra tại sao tôi sống, và để

làm việc đó, tôi đã nghiên cứu mọi thứ nằm bên ngoài chính tôi. Chắc

chắn là tôi đã học đƣợc nhiều, nhƣng về những cái mà tôi cần (biết),

thì tôi lại không học đƣợc một cái gì cả.

Và tôi đã làm gì khi tôi truy tầm một câu trả lời trong lãnh vực

triết học? Tôi đã nghiên cứu những tƣ tƣởng của những ngƣời mà tự

thấy chính họ rơi vào cùng một tình huống tƣơng tự nhƣ tình huống

của tôi; và họ không có câu trả lời nào cho câu hỏi tại sao tôi sống.

Tại đây tôi đã không thể học bất cứ cái gì mà tôi đã không biết rồi –

cụ thể, điều tôi học đƣợc, là: không thể biết một cái gì cả.

Tôi là cái gì? Một phần của cái vô hạn. Quả thật, toàn bộ vấn đề

nằm trong những lời này. Có thể nào mà con ngƣời chỉ bây giờ mới

nêu ra cái câu hỏi này ? Và có thể nào mà không có ai trƣớc tôi đã đặt

câu hỏi này cho chính y, một câu hỏi quá đơn giản, đến nỗi nó nằm

trên chót lƣỡi của mọi đứa trẻ thông minh?

Không, câu hỏi này đã từng đƣợc đặt ra từ khi có những con ngƣời

để nêu nó ra; từ khởi thủy, con ngƣời đã hiểu rằng, giải quyết vấn đề

bằng cách làm cân bằng [24] cái hữu hạn với cái hữu hạn thì chỉ là thiếu sót nhƣ việc làm cân bằng cái vô hạn với cái vô hạn; từ khởi

thủy, con ngƣời đã tìm cách phát biểu rõ ràng khúc chiết về cái mối

quan hệ giữa cái hữu hạn và cái vô hạn. [25]

89

https://thuviensach.vn

Chúng ta đặt dƣới sự điều nghiên logic tất cả những khái niệm vốn

đồng hóa cái hữu hạn với cái vô hạn và thông qua đó, chúng ta thu

nhận cái ý nghĩa của cuộc sống và những ý tƣởng về Thƣợng đế, tự

do, và điều thiện. Và những khái niệm này không đứng vững trƣớc

những phê phán nẩy sinh từ lý tính.

Nếu không là khủng khiếp, thì sẽ là đáng nực cƣời khi nhìn thấy

cái sự kiêu hãnh và thỏa mãn của chúng ta: giống nhƣ những đứa trẻ,

chúng ta tháo rời cái đồng hồ ra, loại bỏ cái lò xo và biến nó thành

một đồ chơi, chỉ để mà ngạc nhiên khi thấy nó ngừng chạy.

Việc giải quyết sự mâu thuẫn giữa cái hữu hạn và cái vô hạn, một

câu trả lời cho câu hỏi về cuộc sống mà khiến cho ngƣời ta có thể

sống – một câu trả lời nhƣ vậy thì cần thiết và thân thiết với chúng ta.

Và một giải đáp độc nhất mà chúng ta tìm thấy khắp nơi, vào mọi thời

điểm, và trong tất cả mọi dân tộc, là cái giải đáp đã đƣợc lƣu truyền từ

một thời đại xa xƣa, mà trong đó toàn bộ sự sống con ngƣời thì đã

chìm khuất đối với chúng ta. Nó là một giải đáp quá khó khăn, đến

mức chúng ta không gặp phải một cái gì giống nhƣ nó, một giải đáp

mà chúng ta xoá bỏ một cách không suy nghĩ, bằng cách một lần nữa

nêu ra câu hỏi này – cái câu hỏi vẫn hằng xuất hiện với mọi ngƣời –

cái câu hỏi, mà câu trả lời cho nó, chúng ta không có.

Những khái niệm về một vị Thƣợng đế vô hạn, cái tốt và xấu về

đạo đức, sự bất tử của linh hồn, và một mối quan hệ giữa Thƣợng đế

và những công việc của con ngƣời – đó là những khái niệm đã đƣợc

phát triển dần trong quá trình lịch sử qua cuộc sống của nhân loại, mà

đã bị chìm khuất khỏi chúng ta. Chúng là những khái niệm mà nếu

thiếu đi, thì sẽ không có cuộc sống, không có chúng thì chính tôi

90

https://thuviensach.vn

không thể sống; và thế nhƣng, gạt sang một bên tất cả cái lao động

tinh thần của nhân loại, tôi đã muốn làm lại mọi thứ từ đầu, một mình,

và theo cách riêng của tôi .

Vào thời đó, tôi đã không nghĩ nhƣ vậy, nhƣng ngay cả lúc bấy

giờ, những hạt giống của những tƣ tƣởng này đã đƣợc gieo trồng vào

bên trong tôi. Tôi nhận thức trƣớc hết rằng, mặc dù sự khôn ngoan

minh triết của chúng tôi,[26] cái lập trƣờng của Schopenhauer, Solomon, và của chính tôi, là phi lý : Chúng tôi xem đời là xấu ác, và

thế nhƣng chúng tôi vẫn sống. Điều này rõ ràng thật phi lý, bởi vì nếu

cuộc sống là vô nghĩa, và nếu tôi quá yêu lý tính, thì tôi phải hủy diệt

cuộc sống để không còn có ai để phủ nhận nó. Thứ hai, tôi nhận thức

rằng, tất cả những luận cứ của chúng tôi cứ mãi đi vòng quanh, trong

một cái vòng lẩn quẩn, giống nhƣ một cái răng cƣa không khớp vào

trong cái bánh xe. Cho dẫu cái lý luận của chúng tôi có tinh tế đến

mấy đi chăng nữa, chúng tôi không thể tìm ra một câu trả lời; nó luôn

đƣa tới đáp số : 0 = 0, và cái phƣơng pháp của chúng tôi, do vậy, thì

hẳn là nhầm lẫn. Sau cùng, tôi bắt đầu nhận thức rằng, cái minh triết

sâu xa nhất của con ngƣời thì có gốc rễ trong những câu trả lời đƣợc

cung cấp bởi đức tin; và rằng, tôi không có quyền phủ nhận những

câu trả lời này trên những cơ sở của lý tính; trên hết, tôi nhận thức

rằng, chỉ có những câu trả lời này mới có thể tạo thành một lời đáp,

một câu trả lời cho câu hỏi về cuộc sống.

[1] Rational.

[2] Irrational.

91

https://thuviensach.vn

[3] Real.

[4] Illusory.

[5] Perishable.

[6] Study.

[7] Possible questions.

[8] Beyond.

[9] Causation.

[10] Within.

[11] Force.

[12] Infinity.

[13] Nothing.

[14] Identity.

[15] Identities.

[16] Réné Decartes (1596 – 1650) : thƣờng đƣợc nói tới nhƣ là cha đẻ của triết học hiện đại. Ông bắt đầu một trong những tác phẩm nổi tiếng nhất của ông,

Những Suy niệm siêu hình, từ một lập trƣờng hoài nghi tuyệt đối, một nguyên tắc

mà ông cũng thảo luận trong Phƣơng pháp luận ( Discourse on Method).

[17] Indefinite.

[18] Brahmins: ngƣời Bà La Môn, là những ngƣời thuộc giai cấp cao nhất của Ấn Độ; theo truyền thống, họ thuộc về giai cấp tăng sĩ.

[19] Real.

[20] Deprivation.

[21] The manifestations of things unseen.

[22] Câu này đúng. Nhƣng “tin” vào cái gì, đó mới là điều quan trọng. Đức tin có phải là “đặc quyền” của tôn giáo? Chúng ta cần biết, những “ nhà nhân bản

92

https://thuviensach.vn

chủ nghĩa [ humanists], họ không tin vào tôn giáo, vào Thƣợng đế, nhƣng họ có “

đức tin” vào con ngƣời. ( ĐTN).

[23] To be equated.

[24] Equate.

[25] Cái hữu hạn có quan hệ nhƣ thế nào với cái vô hạn? Đây là một câu hỏi cốt tủy, nhƣng đã có mấy ai trả lời đƣợc? ( ĐTN).

[26] Our wisdom: “của chúng tôi” - ở đây, Tolstoy chỉ muốn nói đến Schopenhauer, Solomon, chính ông, và những ngƣời cùng quan điểm với ông,

chứ không phải nói chung chung. (ĐTN).

93

https://thuviensach.vn

CHƢƠNG X

Tôi hiểu điều này, nhƣng nó không khiến cho tình hình dễ chịu

với tôi hơn tí nào.

Bây giờ tôi đã chuẩn bị để chấp nhận bất cứ đức tin nào, bao

lâu mà nó không đòi hỏi tôi phải phủ nhận lý tính một cách trực

tiếp, bởi vì một sự phủ nhận nhƣ thế sẽ là một lời nói dối. Do vậy, tôi

nghiên cứu những kinh điển của đạo Phật và của đạo Hồi; và hơn bao

giờ cả, những kinh điển của Kytô giáo và cuộc đời của những ngƣời

Kytô giáo sống xung quanh tôi.

Một cách tự nhiên, trƣớc hết tôi quay sang những tín đồ từ giai

cấp của chính tôi – những ngƣời có học thức, những nhà thần học

Chính thống giáo, những tu sĩ cao niên, những nhà thần học Chính

thống cấp tiến, và ngay cả những ngƣời đƣợc gọi là những ngƣời Kytô

giáo mới, [1] họ tin vào sự cứu rỗi qua đức tin vào sự chuộc tội. Tôi tóm lấy những tín đồ này và tra vấn họ về những gì mà họ tin và xem

họ nhìn cái ý nghĩa của cuộc sống nhƣ thế nào.

Mặc dù cái sự kiện rằng, tôi làm mọi sự nhƣợng bộ có thể đƣợc và

tránh mọi tranh biện, mặc dù vậy, tôi không thể chấp nhận cái đức

tin của những ngƣời này. Tôi thấy rằng cái mà họ xem là đức tin, cái

đó không giải thích ý nghĩa của cuộc sống mà chỉ làm cho nó tối tăm;

và rằng, chính họ tự tuyên xƣng[2] cái đức tin của họ không phải để

trả lời cho câu hỏi về cuộc sống, là cái đã kéo tôi về với đức tin, mà vì

mục đích nào đó, xa lạ với tôi. Tôi nhớ cái cảm giác đau đớn của sự

kinh hãi [3] khi tôi trở lại với nỗi tuyệt vọng nguyên khởi của tôi, theo 94

https://thuviensach.vn

sau niềm hy vọng mà tôi đã cảm nhận rất nhiều lần trong những quan

hệ của tôi với những ngƣời này. Họ càng đặt những lời dạy của họ

trƣớc tôi, với những chi tiết ngày càng gia tăng, thì tôi càng thấy rõ

ràng hơn cái sai lầm của họ, cho đến khi tôi mất hết hy vọng về việc

khám phá ra trong đức tin của họ bất cứ sự giải thích nào về ý nghĩa

của cuộc đời.

Tôi không cảm thấy mất cảm tình quá nhiều bởi sự kiện rằng,

trong việc trình bày những niềm tin của họ, họ thƣờng trộn lẫn

những chân lý Kytô giáo – vốn hằng thân thiết với tôi – trộn chung

với quá nhiều cái thừa thãi và phi lý. [4] Đúng hơn, tôi thấy rằng cuộc đời họ thì rất giống với đời tôi, nhƣng với một khác biệt độc

nhất: họ không sống theo những nguyên lý mà họ tuyên bố là đã

tin theo. Tôi cảm thấy rất mạnh mẽ rằng, họ đang tự đánh lừa chính

mình, [5] và rằng, giống nhƣ chính tôi, họ không có cảm thức nào về

ý nghĩa của cuộc sống ngoài việc sống một cách vô tƣ, và đặt hai bàn

tay họ lên mọi thứ mà họ có thể. Điều này thì rõ ràng với tôi, bởi vì

nếu họ đã mang giữ [6] bất cứ ý nghĩa nào – cái ý nghĩa mà sẽ có thể

tiêu diệt tất cả nỗi sợ hãi về sự thiếu hụt, đau khổ và cái chết – thì họ

sẽ không khiếp sợ những thứ này. Nhƣng mà những tín đồ này từ giai

cấp của tôi, họ sống một cuộc sống sung túc, y hệt nhƣ tôi; họ nỗ lực

gia tăng và duy trì sự giàu có của họ và sợ sự thiếu hụt, đau khổ và sự

chết. Giống nhƣ chính tôi, và tất cả những ngƣời còn lại trong chúng

tôi, những kẻ vô tín, họ sống chỉ để thoả mãn những dục vọng của

họ, sống một cách tồi tệ, y hệt nhƣ, nếu không nói là tồi tệ hơn,

những ngƣời không tín ngƣỡng.

95

https://thuviensach.vn

Không có sự biện minh [7] nào có thể thuyết phục tôi về cái chân lý của đức tin của họ, mặc dù một điều độc nhất có thể đã thuyết phục

tôi: những hành động chứng tỏ rằng, những ngƣời này đã nắm giữ

chìa khóa để mở vào cái ý nghĩa của cuộc sống – cái ý nghĩa mà sẽ

loại trừ trong họ nỗi sợ hãi về sự nghèo khó, bệnh tật, và cái chết, là

những cái đã ám ảnh tôi. Nhƣng tôi không thấy dấu vết nào của những

hành động nhƣ thế giữa những tín đồ khác nhau trong giai cấp của tôi.

Trái lại, tôi thấy những hành động nhƣ thế giữa những ngƣời thuộc

giai cấp của chúng tôi, nhƣng đó không phải là những tín đồ; và tôi

không bao giờ tìm thấy những hành động nhƣ thế giữa những ngƣời

mệnh danh là những tín đồ.

Nhƣ thế, tôi nhận thức rằng, đức tin của những ngƣời này

không phải là cái đức tin mà tôi tìm kiếm; rằng đức tin của họ

không phải là đức tin gì cả, mà chỉ là một trong những sự thỏa mãn

theo chủ nghĩa Epicurus trong cuộc sống. Tôi nhận thức rằng, mặc dù

cái đức tin nơi những những ngƣời này có thể không mang đến niềm

an ủi, nó có thể đƣợc dùng để xua tan nỗi hối hận của một Solomon

trên giƣờng chết của mình; nhƣng nó không có ích gì cho tuyệt đại đa

số nhân loại, những ngƣời có mặt trên đời không phải để tự làm vui

mình trên lao động vất vả của ngƣời khác, mà để sáng tạo ra cuộc

sống. Để cho tất cả nhân loại sống, duy trì sự sống và truyền dần vào

nó cái ý nghĩa, thì hằng triệu con ngƣời này, tất cả đều phải có một

khái niệm khác, chân thực hơn về đức tin. Thật vậy, cái đã thuyết

phục tôi về sự hiện hữu của đức tin, không phải là cái sự kiện rằng

Solomon, Schopenhauer và tôi đã không tự vẫn; cái đã thuyết phục

96

https://thuviensach.vn

tôi, là sự kiện rằng hằng triệu ngƣời đã sống và vẫn tiếp tục sống,

đang mang những Solomon và tôi trên những làn sóng của đời họ.[8]

Và tôi bắt đầu trở nên gần gũi hơn với những tín đồ trong số

những ngƣời nghèo, những ngƣời mộc mạc, thiếu học thức, trong số

những kẻ hành hƣơng, những nhà tu, những Raskolnik[9], những nông dân. Tín ngƣỡng [10] của họ, giống nhƣ tín ngƣỡng của những tín đồ khoa trƣơng và tự phụ [11] thuộc giai cấp của chúng tôi, là tín ngƣỡng Kytô giáo. Ở đây cũng có nhiều sự mê tín xen lẫn với những

chân lý của Kytô giáo, nhƣng với sự khác biệt này: những mê tín của

những tín đồ thuộc giai cấp của chúng tôi thì hoàn toàn không cần

thiết cho họ, không đóng vai trò nào trong đời họ, và chỉ là một

loại trò tiêu khiển của chủ nghĩa Epicurus, trong khi những mê tín

nơi những tín đồ thuộc tầng lớp lao động thì hòa quyện với cuộc

đời họ tới mức mà cuộc đời họ không thể quan niệm đƣợc nếu

không có chúng: những mê tín của họ là một điều kiện cần thiết

cho đời họ. Toàn bộ cuộc đời của những tín đồ từ giai cấp của chúng

tôi thì đi ngƣợc lại, mâu thuẫn với đức tin của họ, trong khi toàn bộ

cuộc đời của những tín đồ từ giai cấp lao động là một xác nhận ý

nghĩa của cuộc sống, là cái bản chất [12] của đức tin của họ. Bởi vậy tôi bắt đầu xem xét cuộc sống và những lời dạy mà những ngƣời này

tin theo, và càng nhìn kỹ, tôi càng xác tín rằng đức tin của họ là đức

tin chân thực [13]; rằng đức tin của họ thì cần thiết cho họ và rằng, chỉ đức tin này mới cung cấp cho họ ý nghĩa và khả tính của cuộc

sống. Giữa những ngƣời thuộc giai cấp của chúng tôi – nơi mà ngƣời

ta có thể sống đƣợc mà không cần đức tin – tôi thấy hiếm khi trong

một ngàn ngƣời, có một ngƣời là tín đồ; trái lại, trong số những ngƣời

97

https://thuviensach.vn

thuộc quần chúng lao động, thì trong một ngàn ngƣời, hiếm khi có

một ngƣời không phải là tín đồ. Trái với cái mà tôi thấy trong số

những ngƣời thuộc giai cấp của chúng tôi – nơi mà một đời ngƣời qua

đi trong sự nhàn rỗi, vui chơi, và bất mãn với cuộc sống – những

ngƣời dân mộc mạc này trải qua cuộc đời họ trong lao động vất vả và

ít bất mãn với cuộc đời hơn những kẻ giàu sang. Trái với những

ngƣời thuộc giai cấp chúng tôi – những ngƣời kháng cự [14] và không vui với sự khó nhọc và đau khổ của số phận họ – những ngƣời lao

động bình dị này chịu đựng bệnh tật và khổ não mà không nghi vấn

hay kháng cự, một cách bình an, trong cái xác tín vững chắc rằng,

điều này thì nhƣ nó phải là, không thể khác đƣợc, và là tốt. Trái với sự

kiện rằng, tri thức của chúng ta càng lớn, (thì) chúng ta càng ít hiểu ý

nghĩa của cuộc sống và chúng ta càng thấy một loại trò đùa nào đó

trong sự đau khổ và cái chết của chúng ta, những con ngƣời mộc

mạc này sống, đau khổ, và đi gần tới cái chết một cách bình an,

và, thông thƣờng hơn, một cách hân hoan.

Một cái chết bình an – cái chết không kinh hãi và tuyệt vọng – là

cái cái ngoại lệ hiếm hoi nhất trong giai cấp của chúng tôi; thƣờng

khi, đó là một cái chết bị vò xé, đầy kháng cự, và sầu muộn – nhƣng

đó lại là cái ngoại lệ hiếm hoi nhất giữa những con ngƣời mộc mạc

này. Và, bị cƣớp hết mọi thứ mà đối với Solomon và tôi cấu thành cái

tốt lành duy nhất trong cuộc sống, thế nhƣng họ lại là những kẻ tận

hƣởng cái hạnh phúc lớn nhất, [15] những ngƣời này, chính họ đã tạo thành cái đa số áp đảo của nhân loại. Tôi nhìn xa hơn nữa xung

quanh chính tôi. Tôi xem xét những cuộc đời của khối quần chúng

rộng lớn mà đã sống trong quá khứ và đang sống hôm nay. Trong số

98

https://thuviensach.vn

những ngƣời đã hiểu cái ý nghĩa của cuộc sống, biết cách sống và chết, tôi thấy không phải (chỉ có) 2 hay 3 hay 10 ngƣời, mà là hằng

trăm, hằng ngàn, hằng triệu. Và tất cả họ, khác nhau một cách vô hạn

trong phong tục, trí năng, giáo dục, và địa vị; và tƣơng phản hoàn toàn

với sự ngu dốt của tôi, họ biết ý nghĩa của cuộc sống và cái chết,

[16] chịu đựng đau khổ và sự khó nhọc, sống và chết, và thấy trong điều này không phải là sự hƣ ảo mà là sự tốt lành.

Tôi trở nên yêu mến những con ngƣời này. Tôi càng học hỏi về

cuộc đời của những ngƣời đang sống và chết mà về họ tôi đã đọc và

nghe, tôi càng yêu mến họ và tôi càng trở nên dễ sống. Tôi đã sống

cách này vào khoảng hai năm, và một sự chuyển hóa sâu sắc đến với

tôi, một sự chuyển hóa mà đã và đang tích tụ trong tôi trong một thời

gian dài, và những thành tố của nó đã luôn luôn là một phần của tôi.

Cuộc sống của giai cấp chúng tôi, của những ngƣời giàu có và những

kẻ học thức, thì không chỉ là khó chịu [17] với tôi, mà còn mất hết mọi ý nghĩa. Tổng số những hành động của chúng tôi và tƣ duy của

chúng tôi, của khoa học và nghệ thuật của chúng tôi, tất cả những thứ

đó gây cho tôi ấn tƣợng rằng đó là sự bê tha, đƣợc nuông chiều quá

mức [18] của một đứa trẻ hƣ hỏng. Tôi nhận thức rằng, ý nghĩa cuộc đời thì không thể đƣợc tìm thấy ở đây. Những hành động của nhân

dân lao động, của những ngƣời sáng tạo ra cuộc đời, bắt đầu hiện ra

với tôi nhƣ là con đƣờng độc nhất chân thực. Tôi nhận thức rằng, cái ý

nghĩa đƣợc cung cấp bởi một cuộc sống nhƣ thế này mới đúng là chân

lý, và tôi ôm choàng lấy nó.

99

https://thuviensach.vn

[1] The New Christians.

[2] Profess.

[3] Horror.

[4] Không riêng gì Kytô giáo, mà tất cả mọi tôn giáo “ có tổ chức” trên thế

giới, đều nhƣ vậy: bên cạnh phần tinh hoa của chúng, luôn kèm theo những mê

tín, những… rác rƣởi ! ( ĐTN).

[5] Đúng ! Tuy nhiên, có kẻ biết mình tự đánh lừa mình, nhƣng vẫn không thề

làm khác đi. Cũng có kẻ tự đánh lừa mình mà không biết! ( ĐTN).

[6] Harbour.

[7] Rationalization.

[8] Carrying the Solomons and me on the waves of their lives.

[9] Raskonik là những “kẻ ly khai”, tách khỏi Giáo hội Chính thống Nga. Là những thành viên của bất cứ một nhóm nào trong số dăm bảy nhóm, bao gồm

những ngƣời Doukhobor, và những ngƣời Khysty, họ nổi lên nhƣ là hậu quả của

sự ly giáo của thế kỷ 17, chống lại những cải cách về nghi thức tế lễ; đôi khi họ

đƣợc nói tới nhƣ là những “Old Believers [ Cựu tín đồ].”

[10] Their beliefs.

[11] Pretentious.

[12] Substance.

[13] True faith.

[14] Resist.

[15] Chúng ta có thể đặt câu hỏi: Một đức tin kiểu đó, liệu có thể mang lại hạnh phúc đích thực hay không? ( ĐTN).

[16] Họ có thực sự “ biết ý nghĩa của cuộc sống” hay không? Đáng ngờ lắm!

( ĐTN).

100

https://thuviensach.vn

[17] Repulsive.

[18] Overindulgence.

101

https://thuviensach.vn

CHƢƠNG XI

Khi tôi nhớ lại chính những tín ngƣỡng [1] này đã làm tôi khó chịu ra sao, và chúng có vẻ vô nghĩa ra sao khi chúng đƣợc thốt ra từ

cửa miệng của những ngƣời đã sống đời mình ngƣợc lại với những tín

ngƣỡng đó; và khi tôi hồi tƣởng lại sự kiện rằng, cũng chính những tín

ngƣỡng này đã lôi cuốn tôi và có vẻ hợp lý [2] ra sao khi tôi thấy những ngƣời sống đƣợc nhờ dựa vào những tín ngƣỡng đó – khi hồi

tƣởng nhƣ vậy, tôi nhận thức đƣợc tại sao trƣớc đây tôi đã một lần

quay mặt khỏi chúng và đã thấy chúng vô nghĩa, trong khi bây giờ tôi

lại bị lôi cuốn về phía chúng và thấy chúng đầy ý nghĩa. Tôi nhận thức

rằng, tôi đã lạc đƣờng và tôi đã lạc đƣờng nhƣ thế nào. Sự lạc đƣờng

của tôi không phải là do tƣ duy sai lầm cho bằng cách sống xấu.

[3] Tôi nhận thức rằng, chân lý đã bị che khuất khỏi tôi, không phải là do những tƣ tƣởng của tôi sai lầm, cho bằng đời tôi chính nó đã bị

lãng phí trong sự thỏa mãn những dục vọng, trải qua dƣới những điều

kiện đặc biệt [4] của chủ nghĩa hƣởng lạc. Tôi nhận thức rằng khi hỏi,

“ Đời tôi là cái gì?” và rồi trả lời, “ Một điều xấu,” tôi hoàn toàn đúng.

Sự sai lầm nằm ở chỗ tôi đã lấy một câu trả lời mà chỉ áp dụng

riêng cho chính tôi, rồi áp dụng nó cho cuộc sống nói chung; tôi đã

tự hỏi đời tôi là gì, và nhận đƣợc câu trả lời : một sự xấu xa và vô

nghĩa. Và đúng vậy: đời tôi, bị phung phí trong sự buông mình vào

cho những dục vọng, là vô nghĩa và xấu xa; và sự khẳng định rằng đời

là vô nghĩa và xấu (chỉ nên) áp dụng cho riêng đời tôi, chứ đừng nên

áp dụng cho cuộc đời nói chung. Tôi hiểu cái chân lý mà sau này tôi

đã tìm thấy trong Phúc Âm, cái chân lý nói rằng ngƣời ta đeo níu vào

102

https://thuviensach.vn

bóng tối và trốn chạy ánh sáng, là bởi vì những hành động của họ (là) xấu xa. Bởi vì kẻ nào làm điều ác đều sợ ánh sáng và sẽ không dám

mạo hiểm vào trong ánh sáng, vì sợ rằng những hành vi của y sẽ bị

phô bày. Tôi nhận thức rằng, để hiểu ý nghĩa cuộc đời, trƣớc hết đời

cần phải không xấu và vô nghĩa, và rồi ngƣời ta phải có sức mạnh của

lý tính để hiểu nó. Tôi nhận thức tại sao tôi đã lang thang xung quanh

một chân lý quá hiển nhiên nhƣ thế quá lâu; và rằng, để suy nghĩ và

nói về cuộc sống của nhân loại, ngƣời ta phải nói và suy nghĩ về cuộc

sống của nhân loại nói chung, chứ không phải về cuộc sống của một ít

những kẻ ăn bám. Cái chân lý này vẫn luôn là chân lý, giống nhƣ 2 x

2 = 4, nhƣng tôi đã không công nhận nó, bởi vì khi công nhận rằng 2 x

2 = 4, tôi sẽ phải thừa nhận rằng tôi không phải là một ngƣời tốt. Và

điều quan trọng và khẩn cấp hơn đối với tôi, là tôi phải cảm nhận

rằng tôi là một ngƣời tốt, hơn là thừa nhận rằng 2 x 2 = 4. Nhƣng tôi

đi tới chỗ yêu mến những ngƣời tốt và ghét chính tôi, và tôi công nhận

cái chân lý nói trên. Bây giờ mọi sự trở thành sáng tỏ với tôi.

Giả thử có một tay đao phủ trải qua đời y trong việc tra tấn và chặt

đầu ngƣời, hay một kẻ rƣợu chè tuyệt vọng hay một ngƣời điên, và họ

đã sống héo mòn trong một phòng tối, đã khinh bỉ căn phòng này

nhƣng lại tƣởng tƣợng rằng họ sẽ lụi tàn đi nếu họ rời bỏ nó – cái gì

xảy ra nếu những ngƣời này tự hỏi, “Cuộc đời là gì?” Rõ ràng, họ sẽ

có thể gặp phải chỉ một câu trả lời độc nhất, rằng đời là điều xấu lớn

nhất trong tất cả, và câu trả lời của ngƣời điên ấy sẽ hoàn toàn đúng

nhƣng chỉ đúng với riêng y. Cái gì sẽ xảy ra, nếu tôi là một ngƣời

điên nhƣ thế? Cái gì xảy ra, nếu tất cả chúng ta, những kẻ giàu có và

thông thái, là những ngƣời điên nhƣ thế ?

103

https://thuviensach.vn

Và tôi nhận thức rằng, chúng tôi quả thật là những ngƣời điên nhƣ

thế. Tôi, nói gì đi nữa, là một ngƣời điên nhƣ thế. Chắc chắn, bản chất

của một con chim là bay, kiếm mồi, xây tổ; và khi tôi thấy một con

chim đang làm việc này, tôi hân hoan trong niềm vui của nó. Bản

chất của con dê, con thỏ, con sói, là nuôi dƣỡng những con non của nó

và sinh sôi nẩy nở ; và khi chúng làm điều này, tôi xác tín một cách

chắc chắn rằng, chúng hạnh phúc và rằng đời chúng là hợp lý. Vậy thì

con ngƣời nên làm cái gì? Y nên kiếm sống theo cách hệt nhƣ cách

của loài thú, nhƣng với một khác biệt độc nhất : rằng y sẽ tiêu vong

nếu y làm việc đó một mình – y phải sống đời y không phải cho chính

y mà cho tất cả. Và khi y làm điều này, tôi xác tín một cách chắc chắn

rằng y hạnh phúc, và đời y là hợp lý. Thực ra, tôi đã làm gì trong suốt

30 năm của cuộc sống ý thức của mình [5] ? Tôi đã không những không sống đời tôi vì tất cả mọi ngƣời, mà tôi thậm chí còn không

sống nó cho chính tôi. Tôi đã sống nhƣ một kẻ ăn bám,[6] và một khi tôi đã tự hỏi tại sao tôi sống, câu trả lời tôi nhận đƣợc là: không vì

cái gì cả. Nếu ý nghĩa của cuộc sống con ngƣời nằm ở cái cách mà nó

đƣợc sống, vậy thì tôi – kẻ đã sống 30 năm, nhƣng không sống cuộc

sống mà lại hủy hoại nó – một kẻ nhƣ vậy, làm sao có thể nhận đƣợc

câu trả lời nào khác hơn là câu trả lời này, rằng đời tôi là vô nghĩa và

xấu xa? Quả thật nó là vô nghĩa và xấu xa.

Cuộc sống của thế gian diễn ra theo ý chí của một ai đó; [7]

cuộc sống của thế gian và chính cuộc đời chúng ta thì đƣợc phó thác

cho sự chăm sóc của một ai đó. Nếu chúng ta hy vọng hiểu biết cái ý

chí này, vậy thì trƣớc hết chúng ta phải hoàn thành nó ; chúng ta phải

làm cái mà chúng ta đƣợc yêu cầu phải làm. Và nếu tôi không chịu

104

https://thuviensach.vn

làm cái mà tôi đƣợc yêu cầu phải làm, thì tôi sẽ không bao giờ hiểu là tôi đƣợc yêu cầu phải làm cái gì, càng ít hiểu là tất cả chúng ta đƣợc

yêu cầu phải làm cái gì, và cả thế gian phải làm cái gì.

Nếu một ngƣời hành khất trần truồng và đói đƣợc đƣa ra khỏi ngã

tƣ và dẫn vào trong một lâu đài tráng lệ – ở trong một khu vực có

hàng rào bao quanh để – đƣợc ban cho thức ăn và thức uống. Và sau

đó, nếu y đƣợc lệnh phải di chuyển lên xuống một cái đòn bẩy, thì

hiển nhiên là trƣớc khi xác định tại sao y đƣợc đƣa tới đó để di chuyển

cái đòn bẩy và cái cấu trúc của cái tòa nhà có hợp lý hay không, ngƣời

hành khất trƣớc hết phải điều khiển cái đòn bẩy. Nếu y điều khiển nó,

rồi thì y sẽ thấy rằng nó làm vận hành một cái bơm, rằng cái bơm đƣa

nƣớc lên, và rằng nƣớc chảy vào một khu vƣờn. Rồi y sẽ đƣợc đƣa từ

cái khu vực có hàng rào và đƣợc giao cho một công việc khác, và rồi

y sẽ thu hái trái cây và bƣớc vào trong niềm vui của ngƣời chủ nhà

của y. Khi y vƣơn từ những mối quan tâm thấp lên cao hơn, càng ngày

càng hiểu nhiều hơn về cấu trúc của cái toà nhà và trở nên một phần

của nó, thì y sẽ không bao giờ nghĩ đến việc hỏi tại sao y có mặt ở nơi

đó, và y sẽ không bao giờ có lý do gì để phiền trách ngƣời chủ của y.

Cũng nhƣ thế, nhân dân lao động, những ngƣời giản dị, thất học,

mà chúng ta xem nhƣ là những con thú – họ thực hiện cái ý muốn của

chủ mà không hề phiền trách ông ta. Nhƣng chúng ta, những kẻ “khôn

ngoan”, tiêu thụ mọi thứ ông chủ cung cấp mà không làm cái ông yêu

cầu chúng ta làm; thay vào đó, chúng ta ngồi trong một vòng tròn và

suy tƣởng về việc tại sao chúng ta nên làm một cái gì đó quá ngu xuẩn

nhƣ là việc di chuyển cái đòn bẩy lên xuống. Và chúng ta đã đụng

phải một câu trả lời. Chúng ta đã phát hiện ra rằng, hoặc là ngƣời chủ

105

https://thuviensach.vn

là ngu xuẩn hay là ông ta không hiện hữu, trong khi chỉ có chúng ta là

“khôn ngoan”; chỉ chúng ta cảm thấy rằng, chúng ta là những kẻ vô

tích sự, và rằng chúng ta phải bằng cách nào đó loại bỏ chính mình.

[1] Beliefs.

[2] Reasonable.

[3] Tôi chƣa hiểu rõ ý của Tolstoy. Theo đạo Phật, thì “tâm ý” chỉ đạo cho hành động. Phải chăng, “tƣ duy sai lầm”, đã dẫn Tolstoy đến “ cách sống xấu xa”

? ( ĐTN).

[4] Exceptional.

[5] My conscious life.

[6] Ý tƣởng này cho thấy “ mặc cảm tội lỗi” của Tolstoy đối với nhân dân lao động. Nhƣng thế nào là “kẻ ăn bám”? Đó là kẻ chỉ hƣởng thụ mà không lao

động. Nói cho thật công bằng, thì Tolstoy đã đóng góp nhiều cho văn học thế giới,

sao có thể gọi là “ kẻ ăn bám” đƣợc! ( ĐTN).

[7] Thƣợng đế? ( ĐTN).

106

https://thuviensach.vn

CHƢƠNG XII

Việc nhận thức những sai lầm của kiến thức thuần lý đã giúp tôi

tự giải phóng mình ra khỏi những cám dỗ của sự suy tƣởng vô bổ,

thiếu căn cứ.[1] Cái xác tín rằng, một kiến thức về chân lý chỉ có thể

đƣợc tìm thấy trong cuộc sống đã dẫn tôi đến chỗ hoài nghi, rằng đời

của riêng tôi chƣa phải là cái mà nó nên là; và một điều độc nhất đã

cứu tôi là, tôi đã có thể tách chính mình ra khỏi sự cô lập của tôi, nhìn

vào cuộc đời đích thực [2] của nhân dân lao động chất phác, và nhận thức rằng chỉ có cuộc sống nhƣ thế mới là cuộc sống đích thực. Tôi

nhận thức rằng, nếu tôi muốn hiểu cuộc sống và ý nghĩa của nó, tôi sẽ

phải sống không phải cuộc sống của một ký sinh trùng, mà (phải

sống) cuộc sống chân thực [3]; và một khi tôi đã chấp nhận cái ý nghĩa đƣợc cung cấp cho tôi bởi nhân loại đích thực – vốn đã cấu

thành cuộc sống – tôi sẽ phải trắc nghiệm nó.

Đây là cái đã xảy đến với tôi vào thời đó: trong suốt một năm

tròn, khi hầu nhƣ mỗi phút tôi đều đang tự hỏi là tôi có nên chấm dứt

mọi thứ đó bằng một sợi dây thừng hay một viên đạn, khi tôi bận tâm

với những ý tƣởng và những nhận xét mà tôi đã mô tả, trái tim tôi bị

vò xé với một cảm nhận hết sức đau đớn. Cái cảm nhận này tôi

chỉ có thể mô tả nhƣ là sự truy tầm Thƣợng đế.

Tôi nói rằng sự truy tầm Thƣợng đế này đƣợc sinh ra không phải

từ lý tính, mà từ một cảm xúc, bởi vì nó là một truy tầm khởi lên

không phải từ quá trình tƣ tƣởng của tôi, mà từ trái tim tôi – quả thật,

nó đối nghịch trực tiếp với tƣ duy [4] của tôi. Nó là một cảm nhận về

107

https://thuviensach.vn

sự xao xuyến [5], về nỗi cô đơn, về tình trạngï bị bỏ rơi [6] giữa tất cả

mọi thứ xa lạ với tôi, và nó là một cảm nhận về một niềm hy vọng

mong có sự giúp đỡ của một ai đó.

Mặc dù sự kiện rằng, tôi xác tín về sự bất khả của việc chứng

minh sự hiện hữu của Thƣợng đế – ( Kant [7] đã cho tôi thấy, và tôi đã hiểu ông ta một cách đầy đủ, rằng không thể có một bằng chứng

nhƣ thế) – mặc dù vậy, tôi vẫn truy tầm Thƣợng đế với hy vọng rằng

tôi có thể tìm thấy Ngài, và theo một tập quán cũ là việc cầu kinh, tôi

hƣớng tới cái ngƣời mà tôi truy tầm để cầu xin, nhƣng không thể tìm

thấy Ngài đâu cả. Trong trí óc tôi, tôi thƣờng rà xét cẩn thận những

kết luận của Kant và Schopenhauer liên quan đến cái bất khả của việc

chứng minh sự hiện hữu của Thƣợng đế, và tôi thƣờng cố bác bỏ

chúng. Nhân quả, tôi thƣờng nhủ thầm, thì không phải là cùng một

phạm trù với tƣ tƣởng nhƣ không gian và thời gian. Nếu tôi hiện hữu,

vậy thì có một cái gì đó mà khiến cho tôi hiện hữu, nguyên nhân của

mọi nguyên nhân. Và cái nguyên nhân này của tất cả những gì hiện

hữu đƣợc gọi là Thƣợng Đế; và tôi nghiền ngẫm cái tƣ tƣởng này và

với tất cả con ngƣời tôi, cố nhận thức sự có mặt của cái nguyên nhân

này. Ngay khi tôi ý thức về sự hiện hữu của một quyền lực nhƣ thế ở

trên tôi, tôi cảm thấy khả tính của cuộc sống. Nhƣng tôi tự hỏi, “Cái

nguyên nhân này là gì, cái quyền lực này là gì ? Tôi phải nghĩ về nó

nhƣ thế nào? Mối quan hệ giữa tôi với cái gọi là Thƣợng đế là cái gì?”

Và hiện ra trong đầu tôi, chỉ là câu trả lời quen thuộc với tôi: “ Ngài là

kẻ sáng tạo, kẻ cung cấp mọi sự vật.” Tôi không thỏa mãn với câu

trả lời này, và tôi cảm thấy rằng, cái điều mà tôi cần có để sống

vẫn còn thiếu. Tôi bị chế ngự bởi sự kinh hãi, và tôi bắt đầu cầu 108

https://thuviensach.vn

nguyện với kẻ mà tôi tìm kiếm, để Ngài có thể giúp tôi. Và càng cầu nguyện, tôi càng thấy rõ rằng Ngài không nghe tôi (nói) và rằng, tuyệt

đối không có ai mà tôi có thể quay hƣớng về. Trái tim tôi đầy tuyệt

vọng trƣớc cái sự kiện rằng không có Thƣợng đế, tôi kêu lên, “ Lạy

Chúa, hãy xót thƣơng con, hãy cứu vớt con ! Hỡi Chúa, Chúa của con,

hãy đƣa đƣờng chỉ lối cho con! ” [8] Nhƣng không có ai thƣơng xót tôi, và tôi cảm thấy đời tôi đã bế tắc.

Nhƣng không biết bao nhiêu lần, và từ nhiều hƣớng khác nhau, tôi

vẫn cứ trở lại cái xác tín rằng, có lẽ tôi đã không đi vào thế gian mà

không có động cơ nào, nguyên nhân nào, hay ý nghĩa nào; rằng tôi

không thể là con chim non rơi xuống từ một chiếc tổ – con chim mà

tôi cảm thấy đó chính là tôi. Nếu tôi nằm ngửa trên cỏ cao và kêu to

giống nhƣ một con chim non bị rơi, là bởi vì mẹ tôi đã mang tôi vào

trong thế gian, giữ cho tôi ấm, cho tôi ăn, và yêu thƣơng tôi. Nhƣng

bây giờ mẹ tôi ở đâu ? Nếu tôi đã bị ném ra ngoài cái tổ, vậy thì ai đã

ném tôi ra ? Tôi không thể không nghĩ rằng một ai đó đã yêu thƣơng

tôi mà đã cho tôi chào đời. Cái ngƣời đó là ai? Một lần nữa, Thƣợng

đế.

“ Ngài thấy và biết cuộc truy tầm của tôi, nỗi tuyệt vọng của tôi,

sự vùng vẫy của tôi,” tôi thƣờng nói với chính mình. “Ngài hiện hữu.”

Và ngay khi tôi công nhận điều này, trong một khoảnh khắc, sự sống

tức thì nổi lên trong tôi, và tôi có thể cảm nhận khả tính và thậm chí

niềm vui của hiện hữu. Nhƣng một lần nữa, tôi thƣờng di chuyển từ

việc công nhận sự hiện hữu của Thƣợng đế tới việc xem xét mối quan

hệ giữa tôi với Ngài, và một lần nữa, hiện lên trƣớc mắt tôi vị

Thƣợng đế là kẻ sáng tạo ra chúng ta, vị Thƣợng đế Ba ngôi, kẻ

109

https://thuviensach.vn

đã gửi đứa con trai của Ngƣời xuống thế gian, kẻ Cứu Chuộc của

chúng ta.[9] Và một lần nữa, bị cô lập khỏi tôi và khỏi thế gian, Thƣợng đế thƣờng chảy tan đi trƣớc mắt tôi giống nhƣ một miếng

băng tuyết; một lần nữa, không có gì còn lại, một lần nữa, cái nguồn

suối của sự sống tàn lụi đi. Tôi bị chế ngự bởi nỗi tuyệt vọng và cảm

thấy rằng, không có gì để tôi làm ngoài việc tự kết liễu đời mình. Và,

tệ nhất, tôi cảm thấy rằng, tôi không thể có đủ can đảm để hoàn tất cái

việc đó.

Tôi trƣợt té vào những tình huống này không phải 2, 3 lần, nhƣng

hằng 10 lần và hằng trăm lần – lúc thì niềm vui và sức sống, lúc thì

tuyệt vọng, và một ý thức về sự bất khả của cuộc sống.

Tôi nhớ một ngày đầu xuân khi tôi ở một mình trong rừng đang

lắng nghe những âm thanh của khu rừng. Tôi lắng nghe và nghĩ về

một điều độc nhất mà đã thƣờng xuyên chiếm cứ tôi trong 3 năm vừa

qua. Một lần nữa, tôi đang truy tầm Thƣợng đế.

“ Rất tốt,” tôi tự nhủ. “ Vậy là không có Thƣợng đế nào giống nhƣ

vị Thƣợng đế mà tôi đã tƣởng tƣợng ra; cái thực tại [10] duy nhất là đời tôi. Không có vị Thƣợng đế nào nhƣ thế cả. Và không có gì,

không có phép mầu thuộc bất cứ loại nào, có thể chứng minh là có

Ngài, bởi vì những phép mầu chỉ hiện hữu trong trí tƣởng tƣợng phi lý

của tôi.”

“ Nhƣng cái ý niệm về Thƣợng đế – kẻ mà tôi tìm kiếm – cái ý

niệm ấy đến từ đâu ?” Tôi tự hỏi. Và một lần nữa, với cái ý tƣởng này,

hiện lên trong tôi những làn sóng hân hoan của sự sống. Mọi sự xung

quanh tôi sống dậy, đầy ý nghĩa. Nhƣng niềm vui của tôi không kéo

dài đƣợc lâu. Trí óc tôi tiếp tục công việc của nó. “Khái niệm về

110

https://thuviensach.vn

Thƣợng đế,” tôi tự nhủ, “không phải là Thƣợng đế. Một khái niệm là

một cái gì đó mà xuất hiện bên trong tôi; khái niệm về Thƣợng đế là

một cái gì đó mà tôi có thể khêu gợi lên bên trong tôi tùy ý. Đây

không phải là cái mà tôi tìm kiếm. Tôi đang tìm kiếm cái mà thiếu nó

sẽ không thể có sự sống.” Một lần nữa, mọi sự bên trong tôi và xung

quanh tôi bắt đầu chết; một lần nữa, tôi cảm thấy niềm khao khát

muốn tự kết liễu đời mình.

Nhƣng tại điểm đó, tôi nhìn kỹ hơn vào chính mình và (nhìn) vào

cái mà đã từng xảy ra bên trong tôi; và tôi nhớ hằng trăm lần tôi đã

đi qua những cái chết và những hồi sinh nhƣ vậy. Tôi nhớ rằng, tôi

đã sống chỉ khi nào tôi tin vào Thƣợng đế. Rồi, nhƣ bây giờ, tôi nói

với chính mình, “Chừng nào tôi biết Thƣợng đế, tôi sống; khi tôi

quên, hay khi tôi không tin vào Ngài, tôi chết.” Những cái chết và

những hồi sinh này là gì ? Thật rõ là, tôi không sống bất cứ khi nào tôi

mất đức tin vào sự hiện hữu của Thƣợng đế, và có lẽ tôi đã tự vẫn từ

lâu, nếu tôi đã không có một niềm hy vọng mơ hồ về việc sẽ tìm thấy

Thƣợng đế. Tôi chỉ thực sự sống bất cứ khi nào tôi ý thức về Ngài và

tìm kiếm Ngài. “Vậy thì, tôi tìm kiếm cái gì?” một giọng nói vang lên

trong tôi. “Ngài thì ở kia, và nếu không có Ngài, thì không thể có sự

sống.” Biết Thƣợng đế và sống dẫn tới một và cùng một điều. Thƣợng

đế là sự sống.

“ Hãy sống, tìm kiếm Thƣợng đế, bởi vì không thể có sự sống

mà không có Thƣợng đế.” [11] Và một cách hùng mạnh hơn bao giờ, một làn ánh sáng ngời lên bên trong tôi và tất cả xung quanh tôi,

và làn ánh sáng này đã không từ bỏ tôi từ đó.

111

https://thuviensach.vn

Bằng cách đó, tôi đã đƣợc cứu thoát khỏi việc tự vẫn. Khi nào và

nhƣ thế nào cuộc chuyển hóa này bên trong tôi đƣợc thành tựu tôi

không thể nói. Hệt nhƣ trƣớc đây – khi cái lực sống [12] trong tôi bị

hủy diệt một cách từ từ và không thể nhận thấy, và tôi gặp phải sự bất

khả của cuộc sống, cái sự đình trệ bế tắc của cuộc sống, sự cần thiết

phải tự vẫn – thì bây giờ, cái lực sống này cũng trở lại với tôi một

cách từ từ và không thể nhận thấy. Và cái điều kỳ lạ là, cái lực sống

mà bây giờ đang trở lại với tôi thì không mới mà rất cũ; nó cũng chính

là cái lực mà đã chỉ đạo tôi từ những giai đoạn ấu thơ của đời tôi.

Trong bản chất, tôi trở lại với những điều đầu tiên, với những điều của

tuổi thơ và tuổi trẻ. Tôi trở lại với đứo tin vào cái ý chí đó – cái ý chí

đã cho tôi chào đời và yêu cầu một cái gì đó ở tôi; tôi trở lại với cái

xác tín rằng, mục đích duy nhất và quan trọng nhất trong đời tôi là trở

nên tốt hơn, (là) sống theo cái ý chí này. Tôi trở lại với cái xác tín

rằng, tôi có thể tìm thấy sự biểu hiện của cái ý chí này trong một cái gì

đó mà đã từ lâu che khuất khỏi tôi, một cái gì đó mà tất cả nhân loại

đã sáng chế ra để chỉ đạo chính nó; tóm lại, tôi trở lại với một niềm

tin vào Thƣợng đế, vào sự toàn thiện về đạo đức [13], và tin vào một truyền thống mà đã truyền dần ý nghĩa vào cho cuộc sống. Cái khác

biệt duy nhất là, trƣớc đây tôi đã một lần chấp nhận tất cả những cái

này trên bình diện vô thức, trong khi bây giờ tôi biết, một cách hữu

thức, rằng tôi không thể sống thiếu nó.

Cái đã xảy ra với tôi là một cái gì đó giống nhƣ cái sau đây.

Không thể nhớ lại là tôi đã đến đó nhƣ thế nào, tôi thấy mình trong

một con thuyền mà đã đƣợc hạ thủy từ một bờ bến nào không biết

đƣợc; lối đi tới bờ bên kia đƣợc chỉ cho tôi, những mái chèo đƣợc đặt

112

https://thuviensach.vn

vào hai bàn tay thiếu kinh nghiệm của tôi, và tôi đƣợc bỏ lại một mình. Tôi điều khiển những mái chèo một cách tốt nhất có thể đƣợc

và chèo đi. Nhƣng tôi càng chèo về phía trung tâm, thì dòng nƣớc

càng chảy xiết, đƣa tôi trệch xa khỏi hƣớng đang đi, và mỗi lúc tôi

càng gặp nhiều ngƣời, giống nhƣ tôi, cũng đang bị dòng nƣớc cuốn

trôi đi. Có một ít ngƣời tiếp tục chèo, một vài ngƣời đã ném mái chèo.

Có những chiếc xuồng lớn, những con tàu khổng lồ, đầy ngƣời; một

số ngƣời vùng vẫy chống lại dòng nƣớc, những ngƣời khác hoàn toàn

buông mình trôi theo nó. Và, nhìn theo hƣớng dòng nƣớc chảy xuôi,

nhìn mọi ngƣời đang bị trôi đi theo dòng nƣớc, tôi càng chèo xa hơn,

tôi càng quên lối đi mà ngƣời ta đã chỉ ra cho tôi. Ở tại trung tâm

của dòng nƣớc, giữa đám xuồng và tàu đang bị trôi đi xuôi dòng, tôi

lạc đƣờng hoàn toàn và ném mái chèo của tôi. Tất cả xung quanh tôi,

trong niềm vui và sự đắc thắng, những con ngƣời lao đi xuôi dòng

dƣới cánh buồm và mái chèo, trấn an tôi và trấn an nhau rằng, không

thể có chiều hƣớng nào khác. Và tôi tin họ và di chuyển theo cùng với

họ. Và tôi bị trôi đi một đoạn đƣờng xa, quá xa đến nỗi tôi nghe tiếng

gầm rú của những dòng thác mà trong đó chắc chắn tôi sẽ bị tiêu

vong và tôi thấy những chiếc xuồng đang bị hủy diệt trong những

dòng thác đó. Rồi tôi hoàn hồn trở lại. Trong một thời gian dài, tôi

không thể hiểu cái gì đã xảy ra với tôi. Tôi thấy trƣớc mặt tôi cái sự

đổ nát kỳ đặc chƣa từng thấy, sự đổ nát mà tôi sợ hãi, và về phía nó

tôi đang lao thẳng vào; tôi không thể thấy sự cứu rỗi ở đâu cả, và tôi

không biết phải làm cái gì. Nhƣng, nhìn phía sau, tôi thấy vô số những

chiếc xuồng đang vùng vẫy một cách không nao núng chống lại dòng

nƣớc, và tôi nhớ lại những mái chèo và con đƣờng tới bờ, và bắt đầu

chèo ngƣợc dòng nƣớc và trực chỉ tiến về phía nó.

113

https://thuviensach.vn

Cái bờ là Thƣợng đế, dòng nƣớc là truyền thống, và những mái chèo là cái ý chí tự do đã đƣợc ban cho tôi để chèo đƣợc tới bờ, nơi

mà tôi sẽ đƣợc kết hợp với Thƣợng đế. Cái lực của sự sống đƣợc hồi

sinh bên trong tôi nhƣ thế, và tôi bắt đầu sống lại một lần nữa.

[1] Idle reflection.

[2] The true life.

[3] Genuine.

[4] My thinking.

[5] Dread. Xao xuyến, cô đơn và bị tình trạng bỏ rơi, là những phạm trù mà phái Hiện sinh khai thác – tiêu biểu, là Kierkegaard và Heidegger. ( ĐTN).

[6] Forlornness.

[7] Immanuel Kant ( 1724 – 1804): triết gia Đức. Sự phê bình lý trí của ông đặt ra câu hỏi về khả tính của nhận thức và cái nền tảng của những phán đoán của

chúng ta về thế giới.

[8] Đối với một đầu óc tôn súng lý tính nhƣ Tolstoy, mà có lúc phải thốt lên những lời này, thì thật là thống thiết ! ( ĐTN).

[9] Đây chỉ là quan niệm về Thƣợng đế của Kytô giáo, đặt nền tảng trên Cựu ƣớc và Tân Ƣớc; vị này có “ ngôi vị”, có “ nhân trạng” [ personal], toàn năng,

toàn trí… sáng tạo ra vũ trụ và con ngƣời , và can thiệp vào mọi diễn biến của

mọi vật thụ tạo của Ngài… Còn có một loại “ Thƣợng đế” khác, vô ngôi vị, phi

nhân trạng, [ impersonal] - là nguyên lý của vũ trụ và con ngƣời, thƣờng đƣợc

gọi là “ nền tảng tối hậu của sự hiện hữu” [ the Ultimate Ground of Existence] –

chẳng hạn nhƣ Đạo theo Lão Tử, Brahman, theo Hindu giáo… ( ĐTN).

[10] Reality.

114

https://thuviensach.vn

[11] Câu này đúng, nhƣng Thƣợng đế không nhất thiết phải là có “ nhân trạng” [ personal], mà có thể là “ phi nhân trạng” [ impersonal]. (ĐTN).

[12] The life force.

[13] Moral perfection.

115

https://thuviensach.vn

CHƢƠNG XIII

Tôi từ bỏ cuộc sống của giai cấp chúng tôi và nhận thức rằng, đây

không phải là cuộc sống, mà chỉ là cái từa-tựa-nhƣ-cuộc-sống ; [1]

rằng những điều kiện của sự xa hoa mà trong đó chúng tôi đang sống,

khiến cho chúng tôi không thể hiểu cuộc sống; và rằng để hiểu cuộc

sống, tôi phải hiểu, không phải cuộc sống của những ngƣời trong

chúng tôi, là những kẻ ăn bám, mà phải hiểu cuộc sống của nhân dân

lao động bình dị, những kẻ sáng tạo ra cuộc sống và mang đến cho nó

ý nghĩa. Nhân dân lao động chất phác xung quanh tôi là những ngƣời

Nga, và tôi quay sang họ và cái ý nghĩa mà họ mang đến cho cuộc

sống. Cái ý nghĩa này, nếu có thể diễn tả nó ra, là nhƣ vầy: Mọi con

ngƣời đƣợc đƣa vào thế gian theo ý chí của Thƣợng đế. Và Thƣợng đế

sáng tạo ra chúng ta trong một cách thức nào đó, sao cho mọi con

ngƣời có thể hoặc là cứu linh hồn của riêng họ, hoặc là tiêu hủy nó.

Nhiệm vụ của con ngƣời trong cuộc sống là cứu linh hồn của y. Để

cứu linh hồn của chúng ta, chúng ta phải sống theo những đƣờng lối

của Thƣợng dế, chúng ta phải từ bỏ những lạc thú giác quan; chúng ta

phải lao động, chịu đau khổ, phải nhân ái và khiêm cung [2]. Đây là cái ý nghĩa mà ngƣời ta đã rút ra từ tất cả những lời dạy tôn giáo đƣợc

lƣu truyền và ban cho họ, bởi những chủ chiên của họ, và từ cái truyền

thống vốn tồn tại trong họ đƣợc diễn đạt qua những truyền thuyết,

những câu cách ngôn, và những câu chuyện kể của họ. Cái ý nghĩa

này thì rõ ràng với tôi và thân thiết với trái tim tôi. Nhƣng bên cạnh

cái ý nghĩa đã cắm rễ trong đức tin của mọi ngƣời, có nhiều cái làm

tôi khó chịu, và có vẻ không thể giải thích đối với tôi, nhiều cái bị

116

https://thuviensach.vn

ràng buộc một cách chặt chẽ với những ngƣời phi-Raskonik mà giữa

họ tôi đã sống, những cái đó là: những phép bí tích [3], những khóa lễ

nhà thờ, những bữa ăn kiêng, việc cúi đầu trƣớc những thánh vật và

tƣợng thánh. Những con ngƣời chất phác này không thể tách rời cái

này (đức tin) ra khỏi cái kia (sự mê tín), và tôi cũng không. Mặc dù sự

kiện rằng, nhiều trong số những cái phát xuất từ đức tin của những

ngƣời này thì xa lạ với tôi, tôi chấp nhận tất cả mọi thứ đó, dự những

khóa lễ, tham gia vào những buổi cầu kinh sáng và tối, ăn kiêng và

chuẩn bị cho lễ ban thánh thể,[4] và đây là lần đầu tiên không có gì chống đối với lý tính của tôi. Chính cái điều mà ban đầu đã có vẻ

không thể đƣợc với tôi, thì bây giờ không khơi dậy sự chống đối nào

bên trong tôi.

Mối quan hệ của tôi với đức tin vào thời đó thì hoàn toàn khác với

cái mà bây giờ nó là. Ban đầu, cuộc sống dƣờng nhƣ đầy ý nghĩa, và

tôi xem đức tin nhƣ là một sự xác nhận võ đoán của một lập trƣờng

nào đó mà không cần thiết cho tôi – nó phi lý, và không ăn nhập gì

với cuộc sống. Vào thời đó, tôi tự hỏi một lập trƣờng nhƣ thế có thể

có ý nghĩa gì, và một khi tôi đã xác tín rằng nó không có ý nghĩa gì,

tôi đã ném nó sang một bên. Tuy nhiên, bây giờ thì tôi chắc chắn rằng,

nếu không có đức tin, thì đời tôi sẽ không có (và không thể có) bất cứ

ý nghĩa nào; và tôi thấy rằng, những nguyên lý của đức tin không còn

có vẻ không cần thiết với tôi, mà kinh nghiệm còn dẫn tôi một cách

không tra vấn tới niềm xác tín rằng, chỉ (có) những nguyên lý của đức

tin mới cung cấp cho đời ý nghĩa. Ban đầu, tôi xem chúng (những

nguyên lý của đức tin) nhƣ là cái tầm phào vô dụng [5], nhƣng bây 117

https://thuviensach.vn

giờ tôi biết rằng, cho dù có thể tôi không hiểu chúng, chúng thực sự

có ý nghĩa, và tôi tự nhủ, rằng tôi phải học để hiểu chúng.

Quá trình lý luận của tôi diễn tiến theo cách sau đây: “ Giống nhƣ

con ngƣời và sức mạnh lý tính của y,” tôi nhủ thầm, “sự hiểu biết về

đức tin hiện lên từ một nguồn gốc bí ẩn. Cái nguồn gốc đó là Thƣợng

đế, nguồn suối của tinh thần và thể xác của con ngƣời. Y nhƣ Thƣợng

đế đã ban cho tôi thân xác mỗi lúc một chút, Ngài cũng truyền dần

cho tôi cái lý tính của tôi và sự hiểu biết về cuộc sống; nhƣ vậy,

những giai đoạn trong sự phát triển của sự hiểu biết này không thể là

sai lầm. Mọi sự mà ngƣời ta thực sự tin, phải là chân thực [6] ; nó có thể đƣợc diễn đạt trong nhiều cách khác nhau, nhƣng nó không thể là

một lời nói dối. Bởi vậy, nếu tôi cho rằng nó là một lời nói dối, thì

điều này chỉ chứng tỏ rằng tôi đã không hiểu nó.” Và rồi, tôi nhủ

thầm, “ Cái cốt tủy của mọi đức tin nằm trong việc mang đến cho

cuộc sống một ý nghĩa, cái ý nghĩa không thể bị hủy diệt bởi cái chết.

Một cách tự nhiên, nếu đức tin phải trả lời những câu hỏi của một Nga

hoàng đang hấp hối giữa xa hoa, một kẻ nô lệ già bị tra tấn trong sự

lao dịch của y, một đứa trẻ ngu dốt, một vị hiền triết cao niên, một bà

già lẩm cẩm, một thiếu nữ hạnh phúc, và một chàng trai bị những đam

mê thiêu đốt; nếu phải trả lời những câu hỏi nêu ra bởi những ngƣời

đang sống dƣới những điều kiện khác nhau một cách triệt để – về

hoàn cảnh, về cuộc sống, và giáo dục; nếu chỉ có một câu trả lời duy

nhất cho câu hỏi vĩnh cửu về cuộc sống – về vấn đề tại sao tôi sống và

cái gì sẽ xảy đến với đời tôi – nếu nhƣ vậy, thì câu trả lời này, dù cơ

bản giống nhau ở mọi nơi, sẽ đƣợc biểu thị trong vô hạn cách khác

nhau. Và câu trả lời này càng độc đáo, càng chân thực và sâu xa, thì,

118

https://thuviensach.vn

dĩ nhiên, những cố gắng để diễn đạt nó càng có vẻ kỳ lạ và gây khó

chịu, tùy thuộc vào từng cá nhân: y có địa vị ra sao, và đƣợc nuôi dạy

nhƣ thế nào.” Nhƣng cho dẫu tôi nghĩ rằng, những suy ngẫm này biện

minh cho những cái kỳ dị [7] về khía cạnh nghi lễ của đức tin, chúng cũng không đủ cho tôi thực hành những hành vi vốn có vẻ đáng ngờ

với tôi, nhất là khi nó chạm vào cái đức tin mà đã trở thành cái mối

quan tâm duy nhất của đời tôi. Với tất cả tâm hồn tôi, tôi mong muốn

ở trong một vị trí có thể hòa nhập với mọi ngƣời trong việc thực hành

những nghi thức [8] của đức tin của họ, nhƣng tôi không thể làm việc đó. Tôi cảm thấy rằng tôi sẽ đang nói dối với chính mình, đang giễu

cợt cái thiêng liêng với tôi nếu tôi phải thực hành những nghi thức tôn

giáo đó. Nhƣng ở đây những tác phẩm thần học mới của Nga đã đến

trợ giúp tôi.

Theo lời giải thích của những nhà thần học này, thì cái giáo điều

căn bản của đức tin có gốc rễ trong sự không thể sai lầm của Hội

thánh. Cái chân lý của mọi sự mà Hội thánh là kẻ đại diện – chân lý

đó là một kết luận tất yếu đƣợc rút ra từ cái giáo điều này. Nhƣ là một

tập hợp bao gồm những tín đồ đƣợc hợp nhất lại trong tình yêu, và do

vậy, nhƣ là kẻ sở hữu sự hiểu biết chân thực, Hội thánh trở thành cơ

sở cho đức tin của tôi. Tôi tự nhủ rằng, không có bất cứ ai có thể đạt

tới chân lý thiêng liêng; nó chỉ đƣợc mặc khải qua một sự hợp nhất

của tất cả mọi con ngƣời đƣợc nối kết với nhau do tình yêu. Nếu

muốn tìm thấy chân lý, phải không đƣợc có sự chia rẽ; và nếu muốn

không có sự chia rẽ, thì chúng ta phải yêu và phải đƣợc hoà giải với

những ngƣời không hoà thuận với chúng ta. Chân lý là một mặc khải

của tình yêu, và do vậy, nếu bạn không tuân thủ những nghi lễ của

119

https://thuviensach.vn

Hội thánh, bạn hủy diệt tình yêu; và nếu bạn hủy diệt tình yêu, bạn sẽ

mất mọi khả tính của việc biết chân lý. Vào thời đó, tôi không nhận

thức đƣợc sự ngụy biện nằm trong cái dòng lý luận này. Tôi không

thấy rằng, một sự hợp nhất trong tình yêu có thể dẫn đến tình yêu lớn

nhất, nhƣng không thể mặc khải chân lý thiêng liêng nhƣ đƣợc diễn

đạt trong những lời dứt khóat của Tín điều Nicene; tôi không thấy

rằng, tình yêu không thể tạo ra một sự biểu hiện nào đó của chân lý

dựa trên một sự hợp nhất của những tín đồ. Vào thời đó, tôi không

nhận thức sự sai lầm trong cái dòng tƣ tƣởng này, và do vậy tôi thấy

có thể chấp nhận và thực hành tất cả những nghi thức của Hội thánh

Chính thống mà không hiểu một phần lớn trong số chúng. Tôi vùng

vẫy với tất cả linh hồn tôi để tránh tất cả những thảo luận, tất cả mọi

mâu thuẫn, và cố giải thích càng hợp lý càng tốt những giáo lý của

Hội thánh mà với nó tôi bị xung đột.

Trong việc thực hành những nghi lễ [9] của Hội thánh, tôi kềm chế lý tính của tôi và tuân thủ cái truyền thống đƣợc tất cả nhân loại

chấp nhận và áp dụng. Tôi gia nhập vào hàng ngũ của tổ tiên tôi và

những kẻ thân yêu của tôi, của cha tôi, mẹ tôi và ông bà tôi. Họ và tất

cả những ngƣời trƣớc họ đã tin và sống và đƣa tôi vào thế gian. Tôi

gia nhập vào hàng ngũ của tất cả hằng triệu ngƣời vốn cấu thành

những con ngƣời mà tôi kính nể. Cũng không có gì là sai trái với

những hành vi này trong tự thân chúng (sự buông mình theo những

dục vọng là cái mà tôi xem là sai trái). Khi tôi dậy sớm vào buổi sáng

để đi lễ, tôi biết rằng tôi đang làm một cái gì đó tốt lành, nếu chỉ vì tôi

đang hy sinh cái sự thoải mái thể xác của tôi để làm khiêm cung sự

kiêu ngạo về trí năng của tôi, để đƣợc gần gũi hơn với tổ tiên tôi, đồng

120

https://thuviensach.vn

bào tôi và những kẻ đồng thời với tôi, để tìm kiếm ý nghĩa của cuộc sống. Nó cũng tƣơng tự nhƣ việc chuẩn bị cho lễ ban thánh thể, việc

đọc kinh hằng ngày và những cử chỉ đi kèm với nó, và ngay cả việc

ăn kiêng vào tất cả những ngày chay. Bất luận những hy sinh này có

vô nghĩa thế nào đi nữa, thì chúng đƣợc thực hiện nhân danh một cái

gì đó tốt lành. Tôi chuẩn bị cho lễ ban thánh thể, ăn kiêng, và đều đặn

tham dự những giờ cầu kinh tại nhà và tại nhà thờ. Khi dự nghe những

khóa lễ nhà thờ, tôi cố nắm bắt mọi lời kinh và (gán) cho nó một ý

nghĩa bất cứ khi nào tôi có thể. Tại lễ mi sa, những lời kinh quan trọng

nhất với tôi là “Chúng ta hãy yêu thƣơng nhau trong sự hợp nhất.”

Nhƣng tôi không để tâm đến những lời theo sau – “ Chúng tôi tin vào

Cha, và Con, và Thánh thần” – bởi vì tôi không thể hiểu chúng.

[1] The semblance of life.

[2] Humble.

[3] Sacrements.

[4] Communion.

[5] Useless gibberish.

[6] True.

[7] Peculiarities.

[8] Rites.

[9] Rituals.

121

https://thuviensach.vn

CHƢƠNG XIV

Vào thời đó, tôi thấy quá cần thiết phải tin để sống, đến nỗi tôi đã

một cách vô thức che giấu khỏi chính mình những mâu thuẫn và

những cái tối tăm[1] trong những lời dạy tôn giáo. Tuy nhiên, có một giới hạn cho sự giải minh[2] này về những nghi thức. Mặc dù những lời quan trọng nhất trong nghi thức tế lễ trở nên ngày càng rõ ràng với

tôi; mặc dù bằng cách nào đó tôi giải thích cho chính mình những lời,

“Nhớ tới Đức bà Tối cao của chúng ta, Thánh Mẫu của Chúa, và tất cả

các vị thánh, chúng ta, mỗi một ngƣời và tất cả, hãy hiến dâng toàn

bộ đời chúng ta cho Chúa Kytô, Thƣợng đế”; mặc dù tôi giải thích

việc ngƣời ta thƣờng xuyên lặp lại những lời kinh cho vị Nga hoàng

và gia đình ông nghe bằng sự kiện rằng, họ bị cám dỗ nhiều hơn

những ngƣời khác và do vậy, cần đến những lời cầu nguyện hơn; mặc

dù tôi giải thích việc nguyện cầu xin Ơn Trên cho chúng ta đánh bại

kẻ thù, bằng cách nói rằng kẻ thù thì xấu ác – mặc dù vậy, những lời

cầu kinh này và những điều khác, nhƣ bài tụng ca của các thiên thần,

bí tích nhập thể, [3] sự ngƣỡng mộ Thánh nữ Đồng trinh, và vân vân –

gần 2/3 nghi thức của khóa lễ thì hoặc là không có chút ý nghĩa

nào, hoặc là chúng làm cho tôi cảm thấy rằng, tôi đang nói dối khi

tôi cố giải thích chúng, và điều này sẽ có nghĩa là tôi đang hủy diệt

mối quan hệ của tôi với Thƣợng đế và sẽ đánh mất hết khả tính của

đức tin.

Khi cử hành những ngày lễ chính, tôi cũng có những cảm nhận

tƣơng tự. Tôi có thể hiểu việc cử hành lễ sababbath – nghĩa là, dành

122

https://thuviensach.vn

riêng một ngày trong tuần cho việc hội thông với Thƣợng đế. Nhƣng

kỳ nghỉ quan trọng nhất là để nhớ đến cuộc Phục sinh, cái thực tại mà

tôi không thể tƣởng tƣợng, cũng không thể thấu hiểu đƣợc. Và ngày

nghỉ hằng tuần, Chủ nhật, thì đƣợc đặt tên cho cuộc Phục Sinh

này.[4] Vào ngày này, bí tích Thánh thể [5] đƣợc thực hiện, đây là cái mà tôi hoàn toàn không thể thông hiểu đƣợc. Trừ lễ Giáng Sinh ra, 12

kỳ nghỉ lễ khác là để tƣởng nhớ những phép lạ khác, mà tôi cố không

nghĩ về để khỏi phải phủ nhận chúng: lễ Lên Trời [6], Lễ hạ trần [7],

Lễ hiện xuống [8], Sự Can thiệp[9] của Đức Mẹ đồng trinh, vân vân

… Khi tôi cử hành những ngày lễ này, cảm thấy rằng sự quan trọng

nhất đang đƣợc gán cho cái mà tôi xem là ít quan trọng nhất, thì tôi,

hoặc là sáng chế ra một lời giải thích để xoa dịu chính mình, hoặc là

nhắm mắt lại để khỏi thấy cái vốn đang khuyến dụ tôi.

Tất cả những điều này gây cho tôi ấn tƣợng mạnh mẽ nhất khi tôi

tham gia vào cái thông thƣờng nhất và đƣợc xem là cái bí tích quan

trọng nhất : lễ rửa tội và ban thánh thể. Tại đây tôi không bị xung đột

với một cái gì đó không thể hiểu đƣợc, nhƣng với những vấn đề khá

dễ hiểu; tôi thấy dƣờng nhƣ những hành vi này thì dối gạt [10] trong bản chất, và tôi bị kẹt vào trong tình thế lƣỡng nan : hoặc là tôi phải

bác bỏ chúng, hoặc là tôi phải nói dối về chúng.

Tôi sẽ không bao giờ quên cái cảm giác đau đớn mà đã đi xuyên

qua tôi khi tôi nhận lễ ban thánh thể lần đầu tiên trong nhiều năm.

Cái khóa lễ, sự xƣng tội, những bài kinh ngắn, – tất cả mọi thứ đó thì

có thể hiểu đƣợc với tôi, và gợi lên trong tôi sự nhận thức vui sƣớng

rằng, cái ý nghĩa của cuộc sống thì đang đƣợc mặc khải cho tôi. Tôi tự

giải thích cái việc ban thánh thể nhƣ là một hành vi để tƣởng nhớ

123

https://thuviensach.vn

Chúa Kytô, có ý nghĩa làm sạch tội lỗi và sự chấp nhận hoàn toàn những lời dạy của Ngài. Nếu sự giải thích này khá giả tạo hời hợt[11],

tôi không để ý tới cái sự giả tạo đó. Khi tôi khiêm cung và dâng mình

cho vị nghe xƣng tội, một giáo sĩ chất phác và rụt rè, thật là một niềm

vui cho tôi khi đƣợc phơi trần tất cả cái xấu xa nhơ bẩn trong linh hồn

tôi, ăn năn về những tội lỗi của mình; thật là một niềm vui đƣợc kết

hợp trong tƣ tƣởng với những phấn đấu của những vị cha cố đã soạn

ra những lời cầu nguyện của những bài kinh; thật là một niềm vui

đƣợc kết hợp với những kẻ ngoan đạo và những kẻ có đức tin, niềm

vui ấy quá lớn, đến nỗi tôi không có cảm nhận nào về cái tính chất

giả tạo của lời giải thích của tôi. Nhƣng khi tôi tới gần những cánh

cổng của vƣơng quốc, và vị giáo sĩ yêu cầu tôi lặp lại cái mà tôi tin và

rằng, cái mà tôi sắp nuốt đích thực là thịt và máu, lòng tôi đau

nhƣ cắt; đây là một nốt nhạc [12], nhỏ bé nhƣng giả tạo, một yêu sách tàn nhẫn đƣợc đặt lên một kẻ mà rõ ràng là (y) chƣa từng có ý

niệm nào về đức tin là cái gì.

Mặc dù bây giờ tôi tự cho phép mình xem nó là một yêu sách tàn

nhẫn, vào thời đó, tôi đã không có khái niệm rằng nó là nhƣ vậy, nó

chỉ gây cho tôi nỗi đau đớn không thể nói ra lời. Tôi không còn giữ

cái lập trƣờng mà tôi đã lựa chọn và tuân thủ trong tuổi trẻ của tôi, cái

quan điểm cho rằng, mọi sự trong đời thì rõ ràng minh bạch. Quả thật,

tôi đã đến với đức tin bởi vì ngoài nó ra, tôi không thể tìm thấy bất cứ

cái gì ngoài sự đổ nát, và do vậy, tôi không thể vứt bỏ đức tin; bởi thế,

tôi tuân thủ. Trong linh hồn tôi, tôi phát hiện ra một cảm nhận vốn

giúp tôi chịu đựng cái này. Đó là một cảm nhận về sự tự hạ mình [13]

và sự khiêm cung. Tôi tự hạ mình khiêm cung và nuốt cái xác thịt và

124

https://thuviensach.vn

máu mà không có những cảm xúc báng bổ, và với một niềm mong

mỏi đƣợc có đức tin, nhƣng cú đánh ấy [14] đã để lại cái dấu ấn của nó. Biết trƣớc cái đang chờ đợi tôi, tôi không thể đi qua nó một lần

thứ hai.

Tuy nhiên, tôi vẫn tiếp tục thực hành những nghi thức nhà thờ, và

tôi vẫn tin rằng, có chân lý trong cái giáo lý mà tôi tự mình gắn bó vào

; và rồi, một cái gì đó xảy ra, bây giờ nó rõ ràng minh bạch với tôi,

nhƣng vào thời đó nó có vẻ kỳ quặc.

Một lần, tôi lắng nghe một nông dân thất học,[15] một kẻ hành hƣơng, nói về Thƣợng đế, cuộc sống, sự cứu rỗi và đức tin, và một sự

hiểu biết về đức tin đã đƣợc mở ra cho tôi. Tôi trở nên gần gũi hơn với

những con ngƣời mộc mạc này khi tôi lắng nghe những suy tƣởng của

họ về cuộc sống và đức tin, và tôi bắt đầu ngày càng hiểu chân lý hơn.

Cùng một điều tƣơng tự đã xảy ra cho tôi khi tôi đọc Tử Đạo Luận

[16] và Những Lời mở đầu [17]; chúng trở thành những sách đọc ƣa thích của tôi. Để sang một bên những phép mầu và xem chúng nhƣ

những ngụ ngôn diễn đạt một ý tƣởng, những sách đọc này phát lộ

cho tôi cái ý nghĩa của cuộc sống. Trong số đó là cuộc đời của

Macarius Vĩ Đại [18], và Hoàng Tử Ioasaph (câu chuyện về đức Phật), những tác phẩm của John Chrysostom [19], câu chuyện về một kẻ lữ hành trong cái giếng, về nhà tu khám phá ra vàng và Peter

Ngƣời thu thuế; chúng bao gồm cả những chuyện lịch sử về những kẻ

tử đạo, tất cả trong số họ đều công bố rằng cuộc sống không chấm dứt

với cái chết. Đây là những câu chuyện kể về những ngƣời thất học,

đần độn đã tìm thấy sự cứu rỗi mặc dù họ không biết gì về những lời

dạy của Hội thánh.

125

https://thuviensach.vn

Nhƣng ngay khi tôi giao du với những ngƣời tín đồ có học thức và

cầm lên những quyển sách của họ, thì một mối nghi ngờ, bất mãn, và

cay đắng nào đó đối với những lập luận của họ nổi lên trong tôi, và tôi

cảm thấy rằng, tôi càng nắm bắt những bài giảng đạo của họ, tôi càng

lạc xa chân lý và càng đến gần vực thẳm hơn.

[1] Obscurities.

[2] Interpretation.

[3] The mystery of the bread and wine.

[4] Trong tiếng Nga, từ tƣơng đƣơng với Sunday là “coskresen" e”, đƣợc lấy từ chữ “voskrensenie” (phục sinh).

[5] Eucharist.

[6] Ascension.

[7] Pentecost.

[8] Epiphany.

[9] Intercession.

[10] Receptive.

[11] Artificial.

[12] A little note. Thật tội nghiệp cho Tolstoy! ( ĐTN).

[13] Self-abasement.

[14] The blow.

[15] Illiterate.

[16] Martyrology.

126

https://thuviensach.vn

[17] Prologues. Những sách này chứa đựng những chuyện kể về những truyền thuyết về các vị thánh và những đau khổ của họ.

[18] Đƣợc biết đến nhiều hơn qua cái tên Marius Ngƣời Ai Cập. Đây là vị

thánh và ẩn sĩ của thế kỷ IV, nổi danh nhờ những phép mầu và sự minh triết của

ông.

[19] John Chrysostom ( 1594 – 1646) là một nhà văn, nhà lãnh đạo tâm linh, dòng Franciscain. Ông là ngƣời Pháp.

127

https://thuviensach.vn

CHƢƠNG XV

Nhiều lần tôi đã ganh tỵ với những nông dân về sự dốt nát [1] và sự thiếu giáo dục của họ. Họ không thể thấy cái gì hƣ dối [2] trong những giáo lý của đức tin mà với tôi dƣờng nhƣ nảy sinh từ sự nhảm

nhí hiển nhiên [3] ; họ có thể chấp nhận chúng và tin vào chân lý, cùng cái chân lý mà tôi tin vào. Nhƣng thật bất hạnh cho tôi, rõ ràng

là cái chân lý đó bị buộc chặt vào một sự dối trá [4] bằng những sợi chỉ vi tế mỏng manh nhất, và hiển nhiên là tôi không thể chấp

nhận nó trong một hình thức nhƣ vậy.

Tôi đã sống nhƣ thế vào khoảng 3 năm, và khi, giống nhƣ một

ngƣời bị quỷ ám, tôi bắt đầu nhích từng bƣớc về phía chân lý – đƣợc

dẫn dắt chỉ duy nhất bởi bản năng, về phía cái nơi mà ánh sáng dƣờng

nhƣ chiếu sáng – thì những cái có vẻ là phi chân lý [5] đã không làm tôi bận tâm nhiều lắm. Khi tôi không hiểu một cái gì đó, tôi thƣờng

nhủ thầm, “Tôi có tội, tôi sai lầm.” Nhƣng tôi càng tiếp thu đƣợc

những chân lý mà tôi nghiên cứu, chúng càng trở nên cái nền tảng của

cuộc sống, cho đến khi những phi chân lý trở nên ngày càng khó khăn

hơn và gây bối rối hơn. Cái đƣờng ranh giới – phân cách những điều

(mà) tôi không biết làm thế nào để hiểu ra khỏi những điều mà tôi có

thể hiểu chỉ bằng cách tự dối mình – cái đƣờng ranh giới ấy trở nên

rạch ròi hơn.

Mặc dù những hoài nghi và vò xé, tôi vẫn đang bám víu vào Hội

thánh Chính thống. Nhƣng những câu hỏi về cuộc sống (mà) phải

đƣợc giải đáp cứ tiếp tục nổi lên, và giải đáp của Hội thánh về những

128

https://thuviensach.vn

câu hỏi này thì trực tiếp chống lại cái đức tin mà nhờ đó tôi sống; đây là cái mà sau cùng đã dẫn tôi đến chỗ từ bỏ khả tính của một mối

quan hệ với Hội thánh Chính thống. Trƣớc hết, những câu hỏi này gắn

liền với mối quan hệ giữa Hội thánh Chính thống và những giáo hội

khác, với mối quan hệ giữa nó với Công giáo [6] và những ngƣời gọi là Raskolnik. Vào thời điểm đó, do mối quan tâm của tôi vào đức tin,

tôi trở nên quen biết với những tín đồ của nhiều tín điều [7] khác nhau: những ngƣời Công giáo, Tin lành, những Cựu tín đồ [8], những ngƣời Molokan [9], và những ngƣời thuộc những giáo phái khác. Và trong số họ, tôi gặp nhiều ngƣời có phẩm chất đạo đức cao nhất, họ là

những tín đồ đích thực. Tôi muốn là một ngƣời anh em của những

ngƣời này. Nhƣng cái gì đã xảy ra? Cái giáo lý[10] – mà đã hứa hẹn cho tôi một sự hợp nhất với tất cả qua tình yêu và một đức tin chung

duy nhất – lại chính là cái giáo lý mà, từ cửa miệng của những tín đồ

ƣu tú nhất của nó, cho tôi thấy rằng, tất cả những ngƣời này thì đang

sống trong một sự dối trá; rằng cái ban cho họ sức mạnh để sống là

một sự cám dỗ của quỷ sứ, và rằng, chỉ riêng chúng tôi [11] mới sở

hữu cái chân lý duy nhất khả hữu[12]. Và tôi thấy rằng, những thành viên của Hội thánh Chính thống xem tất cả những ai mà không có

cùng tín ngƣỡng nhƣ họ là những kẻ tà đạo [13] ; cũng hệt nhƣ vậy, những ngƣời Công giáo và những ngƣời (thuộc những giáo phái) khác

thì lại xem những thành viên của Hội thánh Chính thống nhƣ là những

kẻ tà đạo. Tôi thấy rằng, mặc dù cố tình che giấu, Hội thánh Chính

thống xem là kẻ thù tất cả những ai không chấp nhận cùng những biểu

tƣợng [14] và những biểu đạt[15] về đức tin nhƣ họ. Và sự thể phải là nhƣ vậy, bởi vì trƣớc hết, khẳng định rằng, bạn sống trong một sự dối

trá trong khi tôi sống trong chân lý, đó là cái điều tàn nhẫn nhất mà

129

https://thuviensach.vn

một ngƣời có thể nói với một ngƣời khác; và, kế đến, bởi vì (nếu) một ngƣời thƣơng yêu con cái và anh em mình, thì y không thể không

xem nhƣ kẻ thù những ai muốn cải đạo [16] cho con cái và anh em của y, dẫn chúng vào một đức tin hƣ dối. Và mối ác cảm này tăng lên

theo tỷ lệ của kiến thức của họ về những lời dạy của giáo lý. Ngay cả

tôi, kẻ đã cho rằng chân lý nằm trong sự kết hợp của tình yêu, cũng bị

bó buộc phải công nhận rằng những lời dạy của giáo lý lại hủy diệt

chính cái mà nó bắt tay vào để tạo dựng nên.[17]

Sự cám dỗ (phải nghi ngờ những giáo lý đang đƣợc rao giảng.

ĐTN) thì hiển nhiên đối với những ngƣời có ăn học nhƣ chúng tôi,

sống trong những đất nƣớc nơi mà nhiều loại tín điều đƣợc tin theo và

thấy sự khinh thị lẫn nhau quyết liệt giữa các giáo phái: Công giáo

khinh bỉ Chính thống giáo và Tin lành; Chính thống giáo khinh bỉ

Công giáo và Tin lành, và Tin lành khinh bỉ cả hai; điều này cùng áp

dụng cho những Cựu tín đồ, những Revivalists, và những Shakers

[18] và tất cả những giáo phái còn lại. Điều đó thì quá hiển nhiên, đến nỗi thoạt nhìn thì thật là bối rối. Bạn nhủ thầm, “ Nó không thể đơn

giản nhƣ vậy. Có thể nào mà ngƣời ta không thấy rằng, cho dù 2 lập

trƣờng có xung đột với nhau, chẳng lẽ cả hai đều không thể nuôi giữ

cái chân lý duy nhất khả dĩ cấu thành cái nền tảng, cơ sở của đức tin?

Phải có một sự giải thích nào đó ở đây.” Tôi cũng nghĩ rằng có một

loại giải thích nào đó, và tôi tìm kiếm nó và đọc mọi thứ mà tôi có thể

về đề tài đó, và tham khảo ý kiến mọi ngƣời mà tôi quen biết. Nhƣng

sự giải thích duy nhất mà tôi có thể tìm thấy là lời giải thích theo kiểu

nhƣ vầy: những Kỵ Binh Sumsky thì tự xem mình là cái trung đoàn

thiện chiến nhất trên thế giới, trong khi những ngƣời Uhlans Vàng

130

https://thuviensach.vn

[19] thì lại tự cho mình là số một. Những giáo sĩ của mọi giáo phái, những đại diện ƣu tú nhất của tín ngƣỡng của họ, tất cả đều bảo tôi

cùng một điều – cụ thể là : niềm tin của giáo phái họ là niềm tin

đích thực và tất cả những niềm tin khác đều sai lầm; [20] họ cũng bảo rằng cái điều duy nhất mà họ có thể làm cho những ngƣời của các

giáo phái khác, là cầu nguyện cho những ngƣời đó. Tôi viếng thăm

những tu viện trƣởng, những giám mục, những giáo sĩ cao niên, và

những nhà tu khổ hạnh, không ai trong số họ bỏ công ra để giải thích

cái cạm bẫy này cho tôi. Chỉ có một ngƣời thuyết minh vấn đề ấy cho

tôi, nhƣng lời giải thích của ông ta thì nhƣ thế nào đó, khiến cho tôi

không còn hỏi bất cứ ai một câu hỏi nào nữa.

Tôi đã nói rằng, đối bất cứ kẻ thiếu đức tin nào mà trở lại với đức

tin (và tại đây tôi có trong trí toàn bộ thế hệ trẻ của chúng tôi), thì câu

hỏi đầu tiên đƣợc nêu ra là: tại sao chân lý không nằm trong Hội thánh

Luther hay Hội thánh Công giáo, mà lại nằm trong Hội thánh Chính

thống? Trong trƣờng học, ngƣời ta đƣợc dạy và đều biết cái mà ngƣời

nông dân không biết – cụ thể là, những ngƣời Tin lành và những

ngƣời Công giáo đều tự đòi cho mình cái quyền làm sở hữu chủ của

chân lý – cái chân lý độc nhất và duy nhất – mà chính chúng tôi cũng

đang tự đòi quyền làm sở hữu chủ. Những bằng chứng lịch sử – bị

xuyên tạc bởi mỗi giáo phái để phù hợp với mục đích của riêng nó –

thì thiếu sót, bất cập. Phải chăng là không có thề, nhƣ tôi đã gợi ý, là

khi đạt tới một mức độ hiểu biết cao hơn, thì những khác biệt sẽ biến

mất, y nhƣ chúng đã biến mất đối với những kẻ-có-đức-tin đích thực

[21] ? Phải chăng là không thể đi xa hơn xuống con đƣờng mà dọc theo đó chúng ta đã khởi hành với những Cựu tín đồ? Họ đã đã tuyên

131

https://thuviensach.vn

bố rằng, có một cái thay thế [22] cho con đƣờng mà trong đó chúng ta làm dấu thánh giá, kêu to „hallelujahs"[23] và di chuyển xung quanh bàn thờ. Ngƣời ta đã nói, “Bạn tin vào Tín điều Nicene, vào 7 phép bí

tích, và chúng tôi cũng vậy. Chúng ta hãy tuân thủ cái đó; về những

cái còn lại của nó, bạn có thể làm nhƣ bạn thích. Nhƣ thế, chúng ta có

thể đoàn kết lại bằng cách đặt những thành tố cốt tủy cao hơn cái

không cốt tủy.” Phải chăng là không thể nói với những ngƣời Công

giáo, “Bạn tin vào cái này và cái kia, vào những gì (mà là) quan

trọng; còn đối với chuyện về filioque [24] và đức Giáo Hoàng, hãy làm nhƣ bạn thích.” Phải chăng là không thể nói cái điều tƣơng tự với

những ngƣời Tin lành, và liên hiệp lại với nhau trong cái điều độc

nhất cần thiế? Tôi nói điều này với một ngƣời (mà) đồng ý với sự suy

nghĩ của tôi, nhƣng anh ta bảo tôi, những nhƣợng bộ nhƣ thế sẽ khơi

dậy sự khiển trách [25] của giới tăng lữ, họ sẽ phản bác rằng, điều này đánh dấu một sự trệch hƣớng ra khỏi đức tin của tổ tiên chúng ta,

và gây ra sự bất đồng, bất qui phục [26], và rằng giới tăng lữ có nhiệm vụ phải duy trì trong mọi điều tất cả sự tinh tuyền [27] của đức tin Chính thống Hy Lạp – Nga, mà đã đƣợc tổ tiên chúng ta truyền xuống

cho Hội thánh.

Rồi tôi hiểu tất cả mọi thứ đó. Tôi đang truy tầm đức tin, cái lực

của sự sống, nhƣng họ lại tìm kiếm những phƣơng tiện tốt nhất để

hoàn thành cái mà ngƣời ta xem là những bổn phận nào đó của con

ngƣời. Và để chu toàn những bổn phận con ngƣời này, họ thực hiện

chúng trong một cách thức quá-đỗi-con-ngƣời.[28] Bất luận họ có thể nói gì về lòng thƣơng xót của họ đối với những huynh đệ mà đã đi

lạc đƣờng, hay về những lời cầu nguyện của họ cho những ai (mà) sẽ

132

https://thuviensach.vn

đến trƣớc ghế phán xét của Đấng tối cao, thì những bổn phận con ngƣời chỉ có thể đƣợc thực hiện bởi bạo lực; [29] và từ trƣớc tới nay, bạo lực vẫn luôn đƣợc thi hành, bây giờ đang đƣợc thi hành, và

sẽ luôn luôn (còn mãi) đƣợc thi hành. Nếu mỗi trong 2 tôn giáo tin

rằng, chỉ có nó mới phù hợp với chân lý trong khi tôn giáo kia sống

trong một sự lừa dối, rồi bởi vì họ muốn dẫn những huynh đệ của họ

đến chân lý, họ sẽ tiếp tục rao giảng cái giáo lý riêng của họ. Và nếu

một Hội thánh đang cƣ ngụ trong chân lý, mà một giáo lý hƣ dối lại

đƣợc rao giảng cho những đứa con thiếu kinh nghiệm của nó, thì Hội

thánh đó không thể không đốt những quyển sách và trục xuất kẻ nào

đang dẫn dắt con cái của Hội thánh vào trong sự cám dỗ. Phải làm cái

gì với một kẻ tà đạo (mà) công bố một cách nhiệt thành cái mà Hội

thánh xem nhƣ là một đức tin hƣ dối, và đang dẫn dắt những con cái

của Hội thánh đi lạc đƣờng trong cái điều quan trọng nhất của cuộc

sống, trong đức tin? Phải làm gì với y ngoài việc chặt đầu y và nhốt y

trong tù? Vào thời của Alexis Mikhailovich[30], thì y (kẻ tà đạo) bị

hoả thiêu tại giàn hỏa, nghĩa là, y gặp phải biện pháp mạnh nhất của

luật pháp; cái điều tƣơng tự thì cũng đúng với thời đại của chúng ta:

họ bị biệt giam. Khi tôi xoay sự chú ý của tôi sang những cái mà

ngƣời ta đã làm nhân danh tôn giáo, tôi kinh hãi và gần nhƣ hoàn

toàn rút khỏi Hội thánh Chính thống. Một điều khác là mối liên

quan giữa Hội thánh với những vấn đề của cuộc sống – về thái độ của

nó đối với chiến tranh và những cuộc hành hình.

Trong thời gian này, nƣớc Nga đang ở trong chiến tranh. [31] Và nhân danh tình yêu Kytô giáo, những ngƣời Nga đang giết những

huynh đệ của họ. Không có cách nào để tránh khỏi suy nghĩ về điều

133

https://thuviensach.vn

này. Không có cách nào để bỏ lơ không ngó đến cái sự kiện rằng, việc sát nhân là xấu và đi ngƣợc lại với những giáo lý nền tảng nhất của

bất cứ đức tin nào. Tuy nhiên, trong các nhà thờ, ngƣời ta đang cầu

nguyện cho sự thành công của những vũ khí của chúng tôi, [32] và những vị thầy của đức tin xem cuộc sát nhân này nhƣ là cái hệ luận

logic của đức tin. Và không chỉ việc sát nhân trong chiến tranh đƣợc

phê chuẩn, mà trong suốt những rối loạn theo sau chiến tranh, tôi thấy

những thành viên của Hội thánh, những vị thầy của nó, những tu sĩ, và

những nhà khổ hạnh – những ngƣời này đều tha thứ cho việc giết chết

những ngƣời trẻ đi lạc đƣờng[33] bơ vơ. Tôi xoay sự chú ý của tôi sang mọi thứ mà những kẻ tự xƣng là những ngƣời Kytô giáo đã làm,

và tôi kinh hãi.

[1] Illiteracy.

[2] False.

[3] Patent nonsense.

[4] A lie. Không phải ai cũng đủ sáng suốt nhƣ Tolstoy, để nhận ra điều này !

( ĐTN).

[5] Seeming untruths.

[6] Catholicism.

[7] Creeds.

[8] Old believer.

134

https://thuviensach.vn

[9] Molokan: “những ngƣời uống sữa”, tạo thành một tông phái không tin vào việc ăn kiêng. Họ chế giễu những khía cạnh nghi lễ của tôn giáo, và sử dụng Kinh

thánh nhƣ là nền tảng duy nhất cho sự thực hành và tin tƣởng của họ.

[10] Doctrine.

[11] We alone – những ngƣời nhƣ Schopenhauer, Solomon, Tolstoy… (

ĐTN).

[12] The only truth possible.

[13] Heretics.

[14] Symbols.

[15] Expressions.

[16] Convert.

[17] Thật là… nghịch lý ! ( ĐTN).

[18] Shakers: những thành viên của một tông phái tin vào Thời đại Hoàng kim, phát xuất từ Anh quốc, vào năm 1747; họ sống độc thân, và một cuộc sống

cọng đồng, khổ hạnh.

[19] The Yellow Uhlans.

[20] Đây chính là mầm mống của chiến tranh tôn giáo ! ( ĐTN).

[21] Genuine believers.

[22] Alternative.

[23] “ Hãy ngợi ca Thiên chúa.”

[24] Fiolique có nghĩa là “ và từ Đứa con trai”, là một lời đƣợc thêm vào Tín điều Nicene – Constantinoble trong Giáo hội Latin. Nó theo sau cụm từ “ Chúa

Thánh thần … kẻ phát xuất từ Chúa Cha.” Gợi ý rằng, Chúa Thánh thần khởi lên

từ Chúa Cha lẫn Chúa Con.

[25] Censure.

135

https://thuviensach.vn

[26] Dissent.

[27] Purity.

[28] All-too-human fashion.

[29] Nhân danh những cái thiêng liêng, mà bao nhiêu máu đã đổ ra trong lịch sử ! ( ĐTN).

[30] Alex Mikhailovich ( 1629 – 1676) là vị Nga Hoàng Romanov thứ hai của Nga ( 1645 – 1676), và là cha của Peter Đại đế.

[31] Ở đây, Tolstoy đang nói đến cuộc chiến tranh Nga - Thổ Nhĩ Kỳ ( 1877-78), chấm dứt khi Nga tiến vào Istanbul. Đây cũng là thời điểm khi mà nƣớc Nga

bị nạn khủng bố hoành hành.

[32] Thật là mỉa mai! ( ĐTN).

[33] Có lẽ, đây là những ngƣời “ cải đạo” sang đạo khác? ( ĐTN).

136

https://thuviensach.vn

CHƢƠNG XVI

Tôi không còn có chút nghi ngờ nào và tôi xác tín một cách vững

chắc rằng, những lời dạy về đức tin mà với nó tôi đã kết giao [1] thì không phải là hoàn toàn chân thực.[2] Trƣớc đây, vào một thời điểm nào đó, có lẽ tôi đã nói rằng, tất cả mọi thứ đó là một sự dối trá;

nhƣng bây giờ thì không thể nói điều này. Không nghi ngờ gì nữa, tất

cả mọi con ngƣời mộc mạc đó đều có một sự hiểu biết về chân lý, bởi

vì, nếu khác đi, thì họ sẽ không đang sống. Vả lại, cái sự hiểu biết về

chân lý này thì cũng đã ở trong tầm tay của tôi; tôi (đã và) đang sống

theo nó và có thể cảm thấy rằng đây quả thật là chân lý; nhƣng trong

những lời dạy này cũng có một sự dối trá. Không có chút nghi ngờ

nào về điều này. Và mọi sự mà đã gây khó chịu cho tôi trƣớc đây, thì

bây giờ lại sống động trƣớc mắt tôi. Mặc dù tôi có thể thấy rằng, cái

dối trá mà đã gây khó chịu cho tôi, sự dối trá ấy cũng tồn tại trong

nhân dân lao động, nhƣng ít hơn, so với giữa những đại biểu của Hội

thánh, tôi cũng vẫn có thể thấy rằng, ngay cả giữa những ngƣời dân

lao động, cũng có sự dối trá trộn lẫn với chân lý.

Nhƣng sự dối trá đến từ đâu và chân lý đến từ đâu? Cả sự dối trá

và chân lý đều đến từ cái đƣợc biết đến nhƣ là Hội thánh. Cả sự dối

trá lẫn chân lý đều là một phần của một truyền thống, một phần của

cái đƣợc mệnh danh là một truyền thống thiêng liêng, một phần của

Kinh thánh. [3]

137

https://thuviensach.vn

Và, dù muốn hay không, tôi đi tới chỗ nghiên cứu và phân tích

Kinh thánh và cái truyền thống đó; tôi đã đảm trách việc thực hiện

một sự phân tích mà cho tới nay tôi vẫn sợ, không dám đảm trách.

Vậy là tôi quay sang nghiên cứu chính nền thần học mà đã có một

thời tôi đã bác bỏ một cách khinh bỉ [4], xem nhƣ là không cần thiết.

Thuở đó, nó gây cho tôi ấn tƣợng rằng, đó là cái rất vớ vẩn, vô dụng;

lúc bấy giờ tôi đã bị bao quanh bởi những hiện tƣợng của cuộc sống,

mà tôi nghĩ là minh bạch, rõ ràng và đầy ý nghĩa. Bây giờ, có lẽ tôi

đã vui mừng tự giải thoát mình khỏi mọi sự, những cái không bồi

dƣỡng [5] một trí óc lành mạnh, nhƣng tôi không biết làm thế nào để

trốn thoát. Có gốc rễ trong lời dạy tôn giáo này, hay ít nhất, có quan

hệ trực tiếp với nó, là cái ý nghĩa độc nhất của cuộc sống mà đã đƣợc

phát lộ ra với tôi. Cho dẫu nó có vẻ xúc phạm [6] đến cái trí năng bƣớng bỉnh trƣớc đây[7] của tôi thế nào đi nữa, thì tại đây có một hy vọng duy nhất về sự cứu rỗi. Ngƣời ta phải xem xét nó một cách cẩn

thận và chú tâm để có thể hiểu đƣợc nó, cho dù tôi không hiểu nó theo

cách mà tôi vẫn hiểu – theo quan điểm khoa học. Do cái bản chất kỳ

đặc [8] của kiến thức về đức tin, tôi không và không thể tìm kiếm một sự hiểu biết nhƣ thế về nó Tôi sẽ không tìm kiếm một lời giải thích về

mọi thứ. Tôi biết rằng sự giải thích về mọi thứ, giống nhƣ nguồn gốc

của mọi thứ, phải còn bị ẩn giấu trong cái vô hạn. Nhƣng quả thật tôi

muốn hiểu để tôi có thể đƣợc đƣa tới cái không thể hiểu đƣợc – tất

yếu không thể hiểu đƣợc; tôi muốn thấy rằng, tất cả những gì tôi

không thể hiểu, là tất yếu không thể hiểu từ bản chất – bởi vì tôi nhận

ra những giới hạn của trí năng, chứ không phải bởi vì những yêu sách

của trí năng là không lành mạnh (chúng lành mạnh, và ngoài chúng ra,

138

https://thuviensach.vn

tôi không hiểu gì cả). Tôi muốn hiểu, để cho bất cứ cái gì không thể

hiểu đƣợc hiện ra nhƣ là một sự tất yếu [9] của lý tính và không phải nhƣ là một bổn phận buộc ngƣời ta phải tin.

Tôi không nghi ngờ rằng, có một chân lý trong cái giáo lý này;

nhƣng cũng không có nghi ngờ nào rằng nó nuôi giữ [10] một sự

dối trá; và tôi phải tìm ra cái chân lý và cái sự dối trá để mà tôi có

thể phân biệt chúng. [11] Đây là điều mà tôi bắt tay làm. Cái là sự

dối trá mà tôi tìm thấy, và cái là chân lý mà tôi tìm thấy, và những kết

luận mà tôi rút ra, thì đƣợc trình bày trong cái phần tiếp theo của tác

phẩm này, mà, nếu có ai đó thấy nó hữu ích, thì rất có thể nó sẽ đƣợc

xuất bản một ngày nào đó, một nơi nào đó.[12]

[1] Associate.

[2] True.

[3] The Scriptures.

[4] Contemptuously.

[5] Foster.

[6] Outrageous.

[7] My old stubborn intellect.

[8] Peculiar nature.

[9] A necessity.

[10] Harbour.

[11] Đây là một công việc không phải dễ! ( ĐTN).

139

https://thuviensach.vn

[12] Tác phẩm mà Tolstoy đang nói đến, là Một Điều nghiên về Thần học Giáo điều ( An Investigation of Dogmatic Theology), mà ông không bao giờ xuất

bản.

140

https://thuviensach.vn

LỜI CUỐI [1]

Tôi đã viết những dòng trên cách đây 3 năm [2]

Ngày kia, trong khi tôi đang xem xét lại cái phần mà bạn đã đọc

trên đây và trở về với những ý tƣởng và cảm nhận mà đã đi qua tôi khi

tôi đang trải nghiệm tất cả những cái này, tôi đã có một giấc mơ.

Giấc mơ này biểu đạt cho tôi trong một hình thức cô đọng tất cả

những gì mà tôi đã sống qua và viết về; do vậy, tôi nghĩ rằng với

những ai đã hiểu tôi, thì sự mô tả về giấc mơ ấy sẽ gợi nhớ, làm sáng

tỏ, và tập hợp lại thành một mảnh nhất quán những gì đã đƣợc thảo

luận dông dài trong những trang ở trên. Giấc mơ đó nhƣ vầy: Tôi thấy

rằng tôi đang nằm trên giƣờng. Tôi đang nằm ngửa, cảm thấy không

dễ chịu, cũng không khó chịu. Nhƣng tôi bắt đầu tự hỏi: đang nằm ở

kia thì tốt cho tôi, hay là không tốt ? Và tôi thấy dƣờng nhƣ có một

cái gì đó không ổn với hai chân tôi; phải chăng là chúng nó quá ngắn

hay không đều? – tôi không biết, nhƣng có một cái gì kỳ quặc [3] về

chúng. Khi tôi bắt đầu cử động hai chân tôi, tôi bắt đầu tự hỏi, nhƣ thế

nào và trên cái gì mà tôi đang nằm, một cái gì đó mà cho tới bây giờ

tôi đã không nghĩ đến. Nhìn quanh giƣờng, tôi thấy rằng, tôi đang

nằm trên vài sợi dây thừng nhỏ, đƣợc đan kết lại với nhau và buộc vào

bốn góc giƣờng. Hai gót chân tôi đang tựa lên một trong những sợi

dây thừng và phần dƣới của hai cẳng chân tôi tựa lên một sợi dây

thừng khác, trong một tƣ thế không thoải mái. Bằng cách nào đó, tôi

biết rằng những sợi dây này có thể xê dịch đƣợc. Cử động một chân,

tôi đẩy sợi dây ở xa nhất đi ra xa. Tôi thấy cách thức đó dƣờng nhƣ sẽ

141

https://thuviensach.vn

thoải mái hơn cho tôi. Nhƣng mà tôi đã đẩy nó đi quá xa; tôi cố chụp bắt nó, nhƣng cái cử động này khiến cho một sợi dây thừng khác tuột

ra từ bên dƣới hai cẳng chân tôi, khiến cho chúng bị treo lủng lẳng.

Tôi sắp xếp lại toàn bộ cơ thể tôi, hoàn toàn chắc chắn rằng, bây giờ

tôi sẽ đƣợc ổn định thoải mái; nhƣng cái cử động này khiến cho

những sợi dây thừng khác xê dịch và tuột ra từ phía dƣới tôi, và tôi

thấy rằng toàn bộ tình huống thì đang trở nên xấu hơn: toàn bộ phần

dƣới của cơ thể tôi đang chìm xuống và đang treo lủng lẳng, và hai

bàn chân tôi thì không chạm đất. Tôi chỉ đƣợc nâng đỡ bởi cái phần

trên của cái lƣng tôi, và vì lý do nào đó, tôi bắt đầu cảm thấy không

chỉ khó chịu mà còn kinh hãi nữa. Chỉ bây giờ tôi mới tự hỏi, cái gì

(mà) chƣa xảy ra cho tôi : tôi đang ở đâu, và tôi đang nằm trên cái gì ?

Tôi bắt đầu nhìn quanh, và trƣớc tiên tôi nhìn xuống về phía nơi mà

cơ thể tôi đang treo lủng lẳng, về hƣớng cái nơi mà tôi cảm thấy rằng,

chẳng bao lâu nữa tôi sẽ phải rơi xuống. Tôi nhìn xuống phía dƣới, và

tôi không thể tin mắt mình. Tôi đang tựa lên một cái gì đó có chiều

cao mà tôi đã chƣa bao giờ có thể tƣởng tƣợng đƣợc, một chiều cao

hoàn toàn không giống chiều cao của cái tháp cao nhất hay ngọn núi

cao nhất.

Tôi thậm chí không thể nói là tôi có thể thấy cái gì phía dƣới,

trong chiều sâu không đáy của cái vực thẳm mà ngang qua đó tôi đang

treo lủng lẳng và đang bị kéo vào. Trái tim tôi ngừng đập, và tôi bị

chế ngự bởi một nỗi kinh hoàng. Thật là khủng khiếp khi nhìn xuống

kia. Tôi cảm thấy rằng nếu tôi nhìn xuống, tôi sẽ ngay lập tức tuột ra

khỏi sợi dây thừng cuối cùng và bị tiêu vong. Tôi không nhìn xuống,

thế nhƣng, không nhìn xuống lại càng tệ hơn, bởi vì bây giờ tôi đang

142

https://thuviensach.vn

nghĩ: cái gì sẽ xảy ra cho tôi ngay khi sợi dây cuối cùng bị đứt? Tôi cảm thấy rằng, tôi đang đánh mất chút sức mạnh cuối cùng còn sót lại,

do nỗi kinh hoảng đơn thuần và rằng cái lƣng của tôi thì đang chầm

chậm chìm xuống mỗi lúc một thấp hơn. Chỉ một khoảnh khắc nữa

thôi, sợi dây kia sẽ đứt, và tôi sẽ rơi xuống.Và rồi, một ý tƣởng chợt

đến với tôi: điều này không thể là đúng thật. Nó chỉ là một giấc mơ.

Tôi sẽ tỉnh dậy. Tôi cố tỉnh dậy, nhƣng tôi không thể. “Tôi phải làm

cái gì? Tôi phải làm cái gì?” tôi vừa nhìn lên vừa tự hỏi. Phía trên tôi

cũng có một vực thẳm. Tôi nhìn đăm đăm vào trong cái vực thẳm

này của bầu trời và cố quên về cái vực thẳm ở phía dƣới, và quả thật

là tôi đã quên. Cái vô hạn phía dƣới gây bất an cho tôi và khiến tôi

kinh hãi; cái vô hạn phía trên lôi cuốn tôi và cho tôi sức mạnh. Tôi

đang treo lủng lẳng nhƣ thế ngang qua cái vực thẳm, trên sợi dây

thừng nhỏ cuối cùng trong số những sợi dây mà chƣa rơi tuột ra từ

phía dƣới tôi. Tôi biết tôi đang treo lủng lẳng ở đó, nhƣng tôi chỉ đang

nhìn lên phía trên và cái nỗi kinh hãi của tôi qua đi. Khi nó xảy ra

trong một giấc mơ, một giọng nói đang cất lên, “ Hãy ghi nhớ cái này,

cái này là nó! ” [4] tôi nhìn đăm đăm mỗi lúc một sâu hơn vào trong cái vô hạn phía trên tôi, và tôi dƣờng nhƣ trở nên trầm tĩnh. Tôi hồi

tƣởng lại mọi thứ đã xảy ra, và tôi nhớ nhƣ thế nào mà tất cả mọi thứ

đó xảy ra: nhƣ thế nào mà tôi cử động hai chân tôi, nhƣ thế nào mà tôi

đang treo lủng lẳng ở đó, cái nỗi kinh hãi mà đến với tôi, và nhƣ thế

nào mà tôi đƣợc cứu thoát khỏi nỗi kinh hãi bằng cách nhìn lên. Và

tôi tự hỏi, “Ờ, có phải là tôi vẫn đang treo lủng lẳng ở đây?” Và ngay

khi tôi liếc nhìn xung quanh, tôi cảm thấy với toàn bộ cơ thể mình,

rằng có một cái gì đó đang nâng tôi lên. Tôi có thể thấy rằng, tôi

không còn treo lủng lẳng hay đang rơi xuống, mà tôi đƣợc nâng đỡ

143

https://thuviensach.vn

một cách vững vàng. Tôi tự hỏi, tôi đang đƣợc nâng đỡ nhƣ thế nào;

tôi sờ vào chính mình, nhìn quanh, và thấy rằng, có một sợi dây thừng

duy nhất dƣới cái trung tâm của cơ thể tôi; rằng khi tôi nhìn lên, tôi

đang nằm trên nó, cân bằng một cách vững vàng, và rằng chỉ có mình

nó đã nâng đỡ tôi từ trƣớc tới nay. Khi nó xảy ra trong một giấc mơ,

cái cơ chế [5] mà bởi đó tôi đƣợc nâng đỡ, có vẻ hoàn toàn tự nhiên, hiểu đƣợc, và vƣợt quá sự nghi ngờ, mặc dù cái sự kiện rằng khi tôi

tỉnh dậy, cái cơ chế đó thì hoàn toàn không thể hiểu đƣợc. Trong giấc

ngủ của tôi, tôi thậm chí kinh ngạc rằng, trƣớc đây tôi đã không hiểu

điều này . Dƣờng nhƣ là có một cái trụ bên cạnh tôi, và rằng, không

có chút nghi ngờ nào về sự rắn chắc của cái trụ, cho dù nó không có gì

để tựa lên. Cái sợi dây thừng thì, bằng cách nào đó, đƣợc buộc chặt

một cách khéo léo nhƣng giản dị vào cái trụ, dẫn ra từ đó, và nếu bạn

đặt cái phần giữa của cơ thể bạn lên cái sợi dây thừng và nhìn lên,

thậm chí sẽ không thể có vấn đề rơi xuống. Mọi thứ này thì rõ ràng

với tôi, và tôi vui mừng và bình an. Rồi nhƣ thể một ai đó đang nói

với tôi, “Hãy nhớ lấy, đừng quên nhé.” Và tôi tỉnh dậy.

HẾT

[1] Nhan đề này, là của ĐTN thêm vào. ( ĐTN).

[2] Đoạn cuối này của Tự Thú, đƣợc viết ra vào năm 1882.

[3] Awkward.

[4] Mark this, this is it !

[5] Mechanism.

144

https://thuviensach.vn