CAO CAO

DÁNG NÚI

Quyển 107-1 trong TỦ SÁCH VĂN HỌC ĐẠI ĐẠO

Chương Trình Chung Tay Ấn Tống Kinh Sách Đại Đạo thực hiện để làm quà tặng Vu Lan Đinh Dậu (2017) 1

1

2

ĐẠI ĐẠO TAM KỲ PHỔ ĐỘ

Chương Trình Chung Tay Ấn Tống Kinh Sách Đại Đạo ________

H U Ệ K H Ả I

(Dũ Lan LÊ ANH DŨNG)

Chương Trình Chung Tay Ấn Tống Kinh Sách Đại Đạo ấn tống lần thứ nhất hai ngàn quyển

trong Tủ Sách Văn Học Đại Đạo

do giác linh hiền tỷ LÊ THỊ TRƯƠNG

môn sanh Chiếu Minh Long Vân Đàn (Mỹ Tho) công quả 20.000.000 đồng (đợt 80, 84).

CAO CAO

Kính thành hồi hướng cửu huyền thất tổ, hiệp tâm cầu nguyện quốc thái dân an,

DÁNG NÚI

đạo pháp trường lưu, chánh giáo hoằng dương, Đại Đạo Cao Đài quy nguyên thống nhứt,

TRẦN VĂN CHÁNH viết Bạt

vạn linh thức tỉnh hồi đầu, đồng đăng bỉ ngạn.

In lần thứ nhất

ĐÔI LỜI THA THIẾT

Kinh điển và các sách truyền bá văn hóa đạo đức được ấn tống để kính biếu rộng rãi là nhờ có biết bao tấm lòng vàng của hàng hàng lớp lớp đạo tâm gần xa gởi gắm. Để không phụ lòng các bậc Mạnh Thường Quân ấy, xin quý vị trân trọng giữ gìn kinh sách để truyền trao cho đúng người thật tâm tìm tu, học đạo. Chúng tôi chân thành biết ơn sự thấu hiểu, đồng cảm, và hợp tác chặt chẽ của quý vị.

Nhà xuất bản HỒNG ĐỨC

Hà Nội 2017

BAN ẤN TỐNG

3

2

4

16. MỘNG ƯỚC ẤU THỜI

82

17. MỘT NGƯỜI CHA

90

MỤC LỤC

18. MỘT THỜI LÀM CON, MỘT THỜI LÀM CHA

93

19. NẮNG XUÂN XIN GIỮ TƯƠI MÀU

101

GIAO CẢM

7

20. NGƯỜI CHA TUYỆT NHẤT TRẦN GIAN

108

1. BÀI TẬP LÀM VĂN CỦA CON TÔI

10

21. NGƯỜI LÀ BỐ TÔI

113

2. BÍ MẬT CỦA BỐ

14

22. QUANH CHIẾC BÀN ĂN

117

3. BỐ, CON TRAI, VÀ CHUYẾN TÀU

17

23. SAO BỐ LẠI QUÊN

123

4. BỐ TÔI, CON TÔI VÀ TÔI

21

24. SAU CÙNG CỦA YÊU THƯƠNG

127

5. CÁNH CHIM CÂU TRẮNG

29

25. TẠ ƠN BỐ LÀ BỐ CON

129

6. CHA CẬU SAO VẬY?

33

26. TÔI YÊU CHA VÌ THẾ

135

7. CHA CŨNG THƯƠNG CON

35

27. TRÊN ĐÔI VAI BỐ

139

8. CON KHỦNG LONG NHỰA

37

28. TỪ KHI CHA LÀ MẸ

146

9. DI VẬT

42

29. TÚI BÁU VẬT

148

10. ĐI TÌM BẰNG AN

44

30. ƯU TIÊN MỘT CỦA TÔI

151

11. ĐỒ GÀ MÁI

49

BẠT − Trần Văn Chánh

158

12. ĐÔI BÀN TAY BỐ

56

13. GIA TÀI CỦA BỐ

65

14. LÒNG CHA

73

15. LỜI HỨA NĂM XƯA

76

Huệ Khải Lê Anh Dũng giữ bản quyền

2017 © All Rights Reserved

5

3

6

im trong lớp ký ức đã dày theo thời gian. Trong khoảnh khắc hồi tưởng ấy, ta gặp lại mình, bé nhỏ bên cạnh GIAO CẢM

bóng dáng cha trên lối đi thơ ấu.

Người đời bảo rằng có nuôi con mới biết lòng cha mẹ.

Một phần những câu chuyện kể lại trong hiệp tuyển này Sống ở Hy Lạp khoảng 535-475 trước Công Nguyên, phần nào chứng minh cho lời nói ấy. Và lạ thay, điều này hiền giả Heraclitus bảo: “Chưa ai từng hai lần bước cho thấy dù thuộc sắc dân nào đi nữa, “quy luật” tình xuống cùng một dòng sông, vì nó không còn y hệt là dòng cảm giữa cha và con xưa nay dường như chẳng mấy sông ấy và hắn cũng không còn y hệt là con người ấy.” (1) khác nhau.

Nghĩa là khi bước xuống sông lần thứ hai ở ngay địa Trong quan hệ giữa bậc sinh thành và kẻ làm con, điểm cũ, dù chỉ cách lần trước một khoảnh khắc ngắn thường người ta vẫn cho rằng nước mắt chảy xuôi. Chắc ngủi, thì chỗ nước cũ đã trôi đi mất, hắn đang dầm chân cũng chỉ có thể đúng một phần thôi. Yêu thương vốn dĩ

ở chỗ nước mới từ trên nguồn chảy tới; ngay cả hắn, không điều kiện; nào ai nỡ cân đong đo đếm thương yêu giữa hai lần bước xuống sông đã có biết bao tế bào sinh để biết rằng nước mắt chảy xuôi nhiều hơn chảy ngược.

diệt trong cơ thể rồi, bản thân hắn đã đổi khác qua từng sát na rồi. Vậy thì xét ra Heraclitus có lý lắm khi nhìn Tình cha con, một đề tài không mới mà chẳng cũ. Nó vạn vật theo góc độ dịch hóa.

là mối quan hệ muôn thuở muôn phương. Chạm đến nó cũng là chạm đến chính ta, bởi chưng ai mà không một Nhưng lời ông lại e là không đúng nếu ta xét suy và lần từng làm con và với phần đông thì ít ra cũng một lần nhận thức sự vật theo cảm xúc lòng mình. Phải, dòng được làm bố làm cha.

sông tuổi nhỏ sau mấy mươi năm vẫn còn có ít ra một lần ta trở lại, đó là khi ta làm cha mà đứa con trai bé Ba mươi câu chuyện nho nhỏ gom lại nơi đây, trừ hai bỏng hôm nay lại là hiện thân của ta ngày xưa thơ dại.

chuyện là của bố con tôi, còn lại là chuyện của người Những tâm trạng của ta bây giờ bắt ta vụt thoắt quay lui khác, hoặc các ông bố trải lòng, hoặc mấy cô con gái, về dĩ vãng để nhìn lại một hình ảnh cũ bấy lâu vốn nằm mấy cậu con trai tâm sự. Trong cuộc chơi chữ nghĩa trần gian, tôi nhặt nhạnh nơi này nơi khác, rồi chia sẻ cùng quý bạn theo cách tôi xúc cảm, rung động với từng mẩu (1) No man ever steps in the same river twice, for it’s not the chuyện lòng của họ. Dẫu chưa kết thành bức tranh toàn same river and he’s not the same man.

HUẸ KHA I − 7

4

8 − CAO CAO DANG NUI

cảnh về tình cha con trong vòng nhân loại, hiệp tuyển này cho thấy giữa cõi người ta bao giờ cũng có những mảnh đời thường mà ở đó cha yêu con và con thương BÀI TẬP LÀM VĂN CỦA CON TÔI

cha, quan tâm nhau và hy sinh cho nhau, kín đáo dành hạnh phúc cho nhau, tuy rằng biểu hiện và hành vi thường không giống nhau.

Hình ảnh của cha hàng ngày khắc họa vào tâm hồn thơ dại của con trẻ thế nào, chắc không dễ biết đâu.

Nhân mùa Vu Lan Đinh Dậu (2017), qua Chương Thường phải có cơ hội nào đấy, khi mà con trẻ vô tư và Trình Chung Tay Ấn Tống Kinh Sách Đại Đạo, CAO CAO

bất chợt bộc lộ ra bằng cách này hay cách khác, bấy giờ

DÁNG NÚI mong được làm một chút duyên để chúng ta người cha mới biết được. Bài tập làm văn của con tôi tạm gác những đa đoan việc đời, những mể mang việc chính là câu chuyện giữa đời thường mà người trong đạo mà thử dành cho mình vài khoảnh khắc hồi tưởng, cuộc đã tự mình ghi chép lại.

gẫm suy về những dáng núi in bóng trong đời, để

thương để nhớ, để vun vén cho nhau, gìn giữ cho nhau,

*

ngõ hầu mai này khỏi có lúc phải muộn màng hối tiếc.

Cháu học lớp Năm, mười tuổi. Con trai đầu lòng, hiếu Lời sau cùng, tôi xin hết lòng mang ơn quý vị Mạnh động. Ngồi vào bàn học chưa nóng chỗ đã có lý do này, Thường Quân đáng kính hằng bao năm qua luôn bền bỉ

nhu cầu nọ để xô ghế chạy đi. Mẹ cháu luôn phàn nàn: nuôi dưỡng Chương Trình Chung Tay Ấn Tống để

“Như cóc bỏ dĩa.” Tôi được mẹ cháu phân công kèm những tập sách mỏng dày lần lượt nối tiếp nhau tìm đến cháu tập làm văn, món mà cháu không thích.

những tâm hồn áo trắng đồng điệu buổi Kỳ Ba…

Lười suy nghĩ, mới đầu cháu đã xin tôi gà bài mẫu. Tôi Con cúi xin Thầy từ bi ban ơn lành đến toàn thể các vị

giải thích: “Bố không muốn làm hỏng con. Bố không ân nhân và cửu huyền thất tổ của những vị con mãi muốn con dối cô.” Cháu buồn, có vẻ dỗi. Tôi an ủi: “Con mang ơn.

xem, nếu bố làm bài giúp, lỡ cô chấm điểm thấp thì ê mặt bố quá. Bố hướng dẫn dàn bài chi tiết, con ráng làm Nam mô Cao Đài Tiên Ông Đại Bồ Tát Ma Ha Tát.

theo, sau đó bố đọc lại, góp ý, rồi con tự sửa chữa, nhé?”

Tháng Bảy 2017

Có ba cuốn tuyển tập các bài văn mẫu lớp Năm đã Huệ Khải

mua; tôi tìm các bài tương tự như đề cháu phải làm, rồi HUẸ KHA I − 9

5

10 − CAO CAO DANG NUI

hai bố con đọc chung. Tôi vạch cho cháu thấy trong sách hớn hở: “Cô khen bài con có tiến bộ hơn mọi lần. Cô những ý tưởng già cỗi hơn đầu óc non nớt của một đứa đánh dấu vô chỗ dở, nhưng không sửa, không cho điểm.

trẻ, khuyên cháu vất đi. Dùng bút đỏ, gạch dưới những Bố sửa giúp con đi, bố?” Rồi cháu mau mắn lục cặp, trao câu văn hay, hoặc ý tưởng khéo, tôi bảo cháu dựa theo cho tôi tác phẩm. Tôi xin chép lại, tôn trọng đúng đó sắp xếp lại, rồi tùy nghi thêm bớt theo ý riêng, tùy nguyên văn của cháu:

thích, miễn sao phù hợp với dàn bài của cháu.

Lần nào tập làm văn cháu cũng miễn cưỡng, uể oải.

Cô yêu cầu học trò viết dài hơn trang rưỡi giấy tập; mà giỏi lắm cháu cũng chỉ bịa được non một trang, sau khi đã hì hục cả một, hai giờ đồng hồ. Bài văn thường đầy những bôi xóa lem nhem, tuồng chữ chỉ khá hơn toa bác sĩ, đọc chẳng thành câu cú gì.

Ngoài bài văn cháu còn cả một gánh nặng bài vở khác phải giải quyết. Ngày thì ngắn. Nhìn cháu khổ sở, lo âu, nhiều khi tôi chạnh lòng, muốn ra tay nghĩa hiệp, nhưng đành phải bấm bụng, cưỡng lại cái khoảnh khắc mềm yếu đó.

Có lần, mắt cháu đỏ hoe, giọng tức tưởi: “Con thù ghét môn văn, con không biết viết, cô phạt con cũng được.”

Tôi ôm lấy cháu, an ủi: “Bố đã mua cho con nhiều truyện hay, con ráng đọc. Lâu ngày sẽ vỡ ra. Văn chương không

“Bố là người đã nuôi nấng em. Công ơn đó em không ai dạy nhau được. Khi con đã nhập tâm, cái gì trong lòng bao giờ quên.

con có sẵn, tự nhiên con sẽ viết được.”

Nhìn bố tưởng rất già nhưng chỉ ở tuổi tứ tuần. Dáng Hôm nay, tan học về, cháu khoe: “Bố, bữa nay cô cho người bố cân đối. Khuôn mặt chữ điền của bố rất thích bài văn tả bố em. Con làm luôn một mạch, dễ ợt.” Tôi hợp với mái tóc bạc màu muối tiêu của bố. Trên khuôn hoài nghi: “Cô chấm bài chưa? Có phê gì không?” Cháu mặt ấy nổi bật nhất là cặp mắt kính cận của bố thỉnh HUẸ KHA I − 11

6

12 − CAO CAO DANG NUI

thoảng lại được nâng lên bởi bàn tay hơi xương và thô.

Khi cười, miệng bố để lộ hàm răng trắng ngà đều đặn.

BÍ MẬT CỦA BỐ

Giọng bố sang sảng vì do dạy học khá nhiều. Vầng trán bố

cao và rộng rất thông minh nhưng xen vào đó là những nếp nhăn vì lo âu và suy nghĩ nhiều. Khi bố làm việc mệt, trên trán lấm tấm mồ hôi. Tính bố thật nghiêm nghị, Tình thương yêu chân thật mà ta cảm nhận được sâu nhưng cũng rất vui. Bố thường hay đọc sách, khi về là sắc hơn bao giờ hết trong cuộc đời có khi không được bộc ngồi vào bàn làm việc với cái máy vi tính, bố hầu như làm lộ bằng lời lẽ ngôn từ. Một việc làm hay một món vật cụ

việc rất nhiều không bao giờ có một giấc ngủ đầy đủ, thể nào đó, bề ngoài thì nhỏ bé, đơn sơ, tầm thường, sáng nào cũng than mất ngủ. Em thương bố lắm.”

nhưng biết đâu lại chứa đựng một ý nghĩa vô biên về hai Chưa kịp đọc đến câu kết luận, tôi chợt thấy mắt mình tiếng thương yêu. Có người đàn ông suốt đời lặng lẽ, kín cay cay, những hàng chữ nghiêng ngả của cháu đã nhòe đáo gìn giữ, tưng tiu một món vật xoàng xĩnh, coi nó còn đi. Tôi hiểu vì sao cháu làm bài văn này mau và dễ dàng giá trị hơn hết thảy mọi của cải khắp cả thế gian này gom hơn mọi khi. Cháu đâu phải mất công suy tư tìm ý; bài lại. Qua câu chuyện của ROBERT FULGHUM (sinh năm văn hàng ngày đã có sẵn trong tâm hồn thơ dại của cháu 1937), ta cảm thông và thấm thía được điều đó.

rồi. Tôi biết ơn cô cháu đã không cho điểm, không sửa gì hết. Cũng vậy, trái với lệ thường, hôm nay tôi đã không góp ý, chẳng sửa chữa một chữ nào của cháu.

Nếu tôi cả gan thú nhận đây là tác phẩm hay nhất trong đời tôi được đọc, tôi tin rằng quý bạn sẽ sẵn sàng rộng lượng tha thứ cho tôi.

Nằm ở ngăn kệ trên cùng trong cái tủ của tôi, nó Phú Nhuận, 26-10-1998

nguyên là chiếc hộp đựng giày, trang trí lại cho ngày lễ

Valentine,(1) và con trai đầu lòng của tôi đã mang tặng (1) Tử đạo dưới triều hoàng đế Claudius, thế kỷ thứ Ba, vị

Thánh người La Mã này trở thành Đấng phù trợ những kẻ

HUẸ KHA I − 13

7

14 − CAO CAO DANG NUI

bố. Nó gồm những mảnh giấy dán thủ công với ba màu chứng cụ thể. Chính tình thương yêu đã trở nên phức chánh là hồng, đỏ, và trắng mà sắc thắm giờ đây đã nhạt tạp vì tuổi tác và kiến thức. Tình yêu thương, có thật phai cùng năm tháng. Rồi nào là giấy nhôm, mấy tấm đấy, nhưng đâu giản đơn, đâu phải là thứ ta có thể bỏ

khăn giấy tỉa hình hoa lá, những sợi mì ống, những viên vào trong một chiếc hộp đựng giày.

kẹo nhỏ, dăm ba hình quả tim con con màu trắng có đề

chữ... Tất cả ngần ấy thứ kết dính với nhau bằng hồ dán.

Chiếc hộp tặng vật ấy nay đã nhăn nhúm và mốc meo ở những nơi gắn các viên kẹo. Nhiều chỗ còn dinh dính.

Nhưng đó là bảo vật lưu giữ những di tích một thời thơ

ấu mà các con đã trao tặng tôi.

Mở nắp hộp ra, sẽ biết điều gì đã khiến tôi gìn giữ nó.

Trên mấy mẫu giấy tập học trò mỏng manh, phai nhạt là những chữ: “Chào bố.” và “Chúc mừng bố.” và “Con thương bố.” Gắn chặt bằng keo vào đáy hộp là hai mươi ba chữ X và O làm bằng sợi mì ống.

(2) Tên của ba đứa

con tôi viết nguệch ngoạc ở nhiều chỗ. Nó là sản phẩm của tình thương yêu được thể hiện đơn giản nhất mà lại Trong nhà không ai biết rằng trong tủ có cái hộp ấy.

đáng tin cậy nhất.

Thỉnh thoảng tôi đem xuống, mở ra. Nó là cái mà tôi có thể sờ mó, nắm giữ trong tay, và tin yêu, cho dù giờ đây Bọn trẻ giờ đã trưởng thành. Các con vẫn yêu thương không có những vòng tay bé nhỏ ôm quàng cổ tôi nữa.

tôi, dù rằng đôi khi khó khăn hơn mới có được bằng Nó là cái hộp châu báu của tôi. Nó là hiện thân của yêu thương nhau. Vào ngày lễ kỷ niệm Thánh (14 tháng 2

thương yêu. Sau này hãy an táng tôi cùng cái hộp. Tôi dương lịch), người ta gởi thiệp hay quà tặng cho người muốn mang nó theo tôi về tận miền vĩnh cửu.

mình yêu thương. Món quà hay cánh thiệp đó được coi là biểu hiện của tình thương yêu.

Tháng 8-1995

(2) Mỗi chữ X tượng trưng một nụ hôn. Mỗi chữ O thay cho Theo Robert Fulghum,

một vòng tay ôm kín. Hai mươi ba chữ X và O tức là rất My Secret Valentine, 1986.

nhiều tình yêu thương của bọn trẻ dành cho bố.

HUẸ KHA I − 15

8

16 − CAO CAO DANG NUI

chuyến tàu này chạy đi chạy về suốt ngày, miễn phí, sạch sẽ, và vô hồn. Mấy ai thấy chúng vui đâu, thế mà BỐ, CON TRAI, VÀ CHUYẾN TÀU

hôm Thứ Bảy ấy tôi nghe có tiếng cười vui vẻ.

Ngồi ở đầu toa thứ nhất, một ông bố và con trai đang Có những trẻ không được may mắn khi sinh vào một ngó ra ngoài cửa sổ nhìn về con đường sắt nằm phía gia đình thừa thãi tiền của mà cha mẹ thiếu thốn thời trước. Tàu vừa ngừng bánh thả khách xuống, và rồi gian để chăm sóc, thương yêu, cảm thông và san sẻ với những cánh cửa đóng lại. Ông bố nói: “Mình đi nè! Ôm con cái. Bận bịu những mưu toan cho công danh, tài lộc chặt bố nhé!” Cậu bé, chừng lên năm, cất tiếng cười tươi, và thú vui riêng, cha mẹ hầu như cả ngày không có lúc trong trẻo.

nào thật sự gần gũi con, và như để bù lại cho thiếu sót đó, cha mẹ rất sẵn sàng tặng con những khoản tiền lớn, sắm cho con những phương tiện vật chất xa hoa. Dần dần, cha mẹ và con cái như ngầm hiểu đã có một thỏa thuận đánh đổi. Giữa cha mẹ và con cái hình thành một quan hệ nguy hiểm: cung phụng và đòi hỏi, yêu sách và đáp ứng. Đến một lúc nào đó, thói hưởng thụ vô trách nhiệm sẽ dễ đưa đẩy đứa con tới lỗi lầm.

Trái lại, câu chuyện sau đây của BOB GREENE, nhà báo Mỹ (sinh năm 1947), cho thấy một cách khác nuôi Ông bố bảo con: “Nhìn kia kìa! Thấy ông phi công đó dạy con; nó không đòi hỏi tiền của tốn kém, mà lại là điều không? Bố cá với con là ổng đang ra máy bay đấy.” Cậu quý giá nhất trên đời, đó là cha mẹ biết chu đáo dành bé nghểnh cổ nhìn.

thời gian cho con, quan tâm và ráng hết sức làm người Khi xuống tàu, tôi nhớ ra cần mua mấy thứ ở ga bạn thân của con trong cuộc chơi của con trẻ.

chánh. Còn lâu mới tới chuyến bay của mình, nên tôi

*

quyết định quay lại.

Một sáng đi qua sân bay, tôi đáp chuyến tàu đưa hành Tôi trở lại, và ngay lúc sắp bước lên tàu lần nữa để ra khách từ ga chánh tới các cổng để lên máy bay. Những cổng lên máy bay, tôi bắt gặp hai bố con nhà nọ cũng đã HUẸ KHA I − 17

9

18 − CAO CAO DANG NUI

quay trở lại trước đó rồi. Bấy giờ tôi mới vỡ lẽ rằng họ

xảy ra nhiều điều tệ hại.

không hề đi chuyến bay nào hết, mà chỉ là đang theo Cậu bé hỏi: “Bố, người ta đi đâu vậy bố?”

mấy lượt tàu ngược xuôi lui tới.

Đáp: “Khắp thế gian này.” Những người khác trong Ông bố hỏi: “Bây giờ con muốn về nhà chưa?”

sân bay đang lên đường đi đến những chốn xa xôi hay

“Con muốn đi chơi nữa.”

vừa mới tới cuối chặng hành trình của mình. Dẫu thế, Người bố làm bộ bực bội mà rõ ra là vui lắm, hỏi: hai bố con ấy chỉ là đang làm bạn đồng hành bên nhau,

“Nữa hả? Không mệt sao con?”

cùng đi chung mấy lượt tàu tới lui xuôi ngược, làm cho chuyến đi thành ra hào hứng.

Cậu bé đáp: “Vui quá!”

Biết bao những rắc rối tội ác, giết chóc vô nhân

“Thôi được.” Ông bố trả lời, và khi cửa mở ra, tất cả

−

dường như đang chiếm lĩnh những mảnh đời non trẻ, chúng tôi đều lên tàu.

các tiêu chuẩn giáo dục đang tụt xuống, những đồi bại Có những bậc cha mẹ đủ sức gởi con cái đi châu Âu đê tiện giữa công chúng đang tăng lên, những phép xã hay tới khu Disney,(1) và đám trẻ hóa ra hư hỏng. Có giao lịch sự tối thiểu đang vắng bóng. Biết bao là câu hỏi những bậc cha mẹ ở trong những căn nhà hàng triệu đô xem ta phải làm gì. Ở đây là một người cha đã tính toan và sắm cho con họ nào xe cộ nào bể bơi hồ tắm, mà lại dành riêng cho con trẻ một ngày vui và ông đã nghĩ ra có cái gì đó trục trặc. Giàu với nghèo, thường thường cái phương án ấy trong một buổi sáng Thứ Bảy như thế

này.

(1) Disneyland là công viên chủ đề đầu tiên trong hai công Đơn giản thay! Cha mẹ nên biết chu đáo dành thì giờ

viên chủ đề ( theme parks) xây dựng tại khu giải trí cho con, hãy quan tâm và ráng hết sức mình đi. Nào tốn Disneyland Resort ở thành phố Anaheim, bang California kém gì đâu, mà nó lại là điều quý giá nhất trên đời.

(Mỹ), dưới sự giám sát trực tiếp của Walt Elias Disney (1901-1966), là nhà sản xuất phim hoạt hình lừng danh thế

Con tàu chuyển bánh nhanh hơn, ông bố chỉ chỉ trỏ

giới; cha đẻ các nhân vật Vịt Donald và Chuột Mickey vào trỏ chi đó và cậu bé lại cười hớn hở. Đơn giản thay!

những năm 1920 và 1930. Công viên khai trương ngày 17-7-1955, với các cảnh trí và nhân vật được xây dựng đúng 16-01-1996

như trong các bộ phim hoạt hình lừng lẫy của Disney đã Theo Bob Greene,

được cả trẻ em và người lớn khắp năm châu hâm mộ. Trong A Father, a Son and an Answer, 1993.

thập niên 1990, Disneyland đổi tên là Disneyland Park.

HUẸ KHA I − 19

10

20 − CAO CAO DANG NUI

lòng tôi phân vân chẳng biết bố hay tôi, ai đã đổi khác rồi.

BỐ TÔI, CON TÔI VÀ TÔI

Tôi và con trai đã bay về bang Arizona để thăm nhà, và ông nội cháu sáu mươi bảy tuổi, đang so dây đàn guitar để chơi cho cháu nghe.

Tấm lòng cứng rắn và lý trí của phần lớn đàn ông có lẽ

là một trong những yếu tố làm cho cách thể hiện tình Có dạo bố và tôi đấu khẩu rất găng. Hai bố con tranh thương của cha đối với con, nhất là con trai, thường khô luận về tất cả những chứng trái tính trái nết cố hữu của khan. Cách cha dạy con cũng thiếu nét êm nhu trìu mến bọn thiếu niên mới lớn: những áo quần dị hợm, những của mẹ. Có lẽ một phần vì thế mà ngày xưa ở Việt Nam, niềm tin quái lạ và những bạn bè ồn ào kỳ quặc của tôi.

và Trung Quốc, cha còn được gọi là “nghiêm đường” .

Tôi vẫn nhớ như in cái ý tưởng mà một hôm rốt cuộc Trong gia đình, hầu như ít khi con trai xích mích với mẹ, cũng bất chợt nảy đến cho tôi, rằng tôi không phải là bố, thường là hay xung khắc với cha. Giả dụ có mâu thuẫn, và tôi có thể thôi không cần phải cố gắng chứng minh hòa giải với mẹ hình như vẫn dễ dàng hơn cha. Nếu có điều đó nữa.

nhiều người cha khổ tâm vì tình cha con lợt lạt, thì vẫn Ngày tôi còn bé, bố chẳng mấy khi có mặt ở nhà. Bố đi không ít con trai phàn nàn cha không hiểu được mình.

bán sữa suốt bảy ngày trong tuần. Nhưng dù bận bịu

WALT HARRINGTON (sinh năm 1950) trong khoảng ba làm ăn, lúc vắng mặt bố vẫn là một ông giám thị nghiêm mươi năm đời mình cứ mãi ray rứt bận lòng tìm kiếm khắc. Các lỗi lầm được tính sổ, và tối đến bố mới phạt, một lý giải cho mối quan hệ giữa hai bố con ông. May tuy nhiên có khi chỉ là một giọng răn đe hay một ngón mắn là ông cũng có con trai, và nhờ đó ông bỗng hiểu rõ tay xỉ mắng.

bố mình hơn bao giờ hết.

Mặc dù hai bố con có xích mích, tôi chưa một lần nghi

*

ngờ tí gì về lòng thương của bố, nó là sợi dây an toàn Bố trông vẫn giống y như hình ảnh ngày nào trong trí cho bố con chúng tôi níu chặt để vượt qua những lúc nhớ của tôi, vào thuở tôi mới lớn: tóc dày, thân hình khá gọi là phong ba bão táp. Có đầy ắp những kỷ niệm thon gọn, mặt rám nắng, đôi mắt tinh tường. Có khác êm đềm: Hai bố con cùng ngồi xa lông coi truyền hình, chăng là sự dịu dàng và lòng chịu đựng của bố. Dạo tôi dạo chơi thơ thẩn buổi chiều tà, ngồi chung xe hơi trở về

còn nhỏ không nhớ bố đã có những đức tính đó chưa. Và nhà, cùng nhau hát bài dân ca “Thung Lũng Sông Hồng” .

HUẸ KHA I − 21

11

22 − CAO CAO DANG NUI

Bố có cái kiểu cười giễu tôi, cái kiểu muốn khen tôi, nghị. Đó là mối gắn bó buộc ràng bố con với nhau. Đó là muốn nói rằng bố tự hào về tôi, hãnh diện vì những hạn giới của cả hai bố con.

thành đạt của tôi, nhưng rồi bố lại giả bộ chọc quê. Bố

Tôi đã ráng không lập lại những gì tôi thấy là sai lầm trêu có hơi bạo nhưng không ác, và chính qua cách bố

của bố. Tôi và con trai tôi ôm nhau trìu mến và hôn nhau trêu mà tôi luôn luôn nhận ra tình thương thầm lặng, khi chia tay. Đó là tính cách mới của đàn ông thời nay và bao la của người. Khi trưởng thành, tôi hiểu rằng đó nó cũng phổ biến như tính cách cũ của đàn ông thời xưa, cũng là cung cách mà biết bao đàn ông khi bộc lộ lòng thời của bố. Tuy nhiên, nói thực lòng, tôi không tin rằng trìu mến thì lại giấu giếm không muốn cho ai biết sự

tính cách mới này của đàn ông sẽ có thể ngăn ngừa mềm yếu lòng họ. Và tôi đã bắt chước bố, thay vì nói những xung khắc ở tuổi trưởng thành giữa người cha và

“Con thương bố” thì tôi chê cái mũi bố to quá, cà vạt bố

con trai. Tất cả những gì tôi hy vọng là con trai tôi và tôi xấu quá.

xây đắp được một niềm vui nào đó còn lưu lại trong Nhưng tôi nhớ chẳng có lần nào bố ôm chặt tôi vào tiềm thức, để điều ấy sẽ là sợi dây an toàn cho tôi và con lòng, hay là hôn tôi, hoặc nói rằng bố thương tôi cả. Tôi trai níu chặt khi phải trải qua những lúc bão giông mai nhớ những sáng Chủ Nhật được nép sát vào người bố.

hậu.

Tôi nhớ cái cảm giác nồng ấm, vững vàng khi thiu thiu ngủ trong vòng tay bố. Nhưng mà đàn ông, thậm chí là đám nam nhi nhỏ tuổi, cũng không ai ôm nhau hoặc hôn nhau cả; người ta chỉ bắt tay thôi.

Sau này có những lúc tôi sắp sửa xa nhà trở lại trường đại học, những lúc mà tôi tha thiết muốn ôm chầm lấy bố. Nhưng chân tay tôi không chịu nhúc nhích theo cảm xúc. Tôi ôm ghì mẹ, mà chỉ bắt tay chào bố.

Bố thường bảo: “Điều người đàn ông nói ra chẳng quan trọng, quan trọng là việc y làm.” Lời lẽ và cảm xúc đều đáng ngờ cả. Ngày ngày bố đi bán, bố che chở tôi, bố

dạy tôi điều hay lẽ phải, bố rèn cho tôi tâm hồn cương HUẸ KHA I − 23

12

24 − CAO CAO DANG NUI

Sau khi đã có con trai, chính lúc đó tôi mới bắt đầu Mặc dù tôi đã không khi nào thấy những tương đồng ấy nghĩ nhiều về quan hệ cha con, để rồi thấy và hiểu bố

là đáng ham muốn, tôi đã trưởng thành trong những thật rõ rệt.

điểm giống nhau đó, đã thấy thích cả chúng nữa.

Nếu bọn đàn ông con trai trên đời này vẫn luôn phàn Chẳng hạn, bố có kiểu trả lời điện thoại thế này: “Á

nàn ca thán về cha mình, là bởi những người cha đó lồ.” Giọng bố cao ở âm “á” và cụt lủn ở âm “lồ”. Bây giờ

thiếu lòng kham nhẫn. Tôi nhớ lại một ngày mưa gió bạn hãy điện thoại cho tôi đi, và bạn cũng sẽ nghe “Á lồ”

năm tôi lên sáu và bố đang lợp cho bà nội tôi một mái giống hệt như giọng ông bố tuổi tác của tôi. Mỗi lần nghe nhà mới. Việc đó lúc tạnh ráo đã nguy hiểm rồi huống hồ

chính giọng nói đó của mình, tôi thấy hay lắm.

nhằm khi ướt át. Tôi muốn giúp bố. Bố không dằn được Sự đồng cảm mới mẻ này dành cho bố đã đưa tôi đến và cự nự. Tôi cãi lại, và còn nhớ là bị đét vào mông.

một thấu thị đầy ngạc nhiên: Nếu hôm nay tôi vẫn còn Những năm sau này bố nhiều lần hồi tưởng chuyện đó đang xác quyết những tình cảm của tôi đối với bố, thì và cười khúc khích, nhưng tôi chả thấy có gì đáng cười xưa kia khi tôi còn trẻ con, bố cũng vẫn đang xác quyết cả.

những tình cảm của bố đối với nội tôi.

Chỉ đến ngày nay khi phải ráng dằn lòng những lúc Bố đã nuôi nấng tôi khôn lớn theo kiểu tôi là một hệ

con trai bé bỏng cứ nằng nặc đòi giúp tôi sơn phết nhà quả của ông nội và cũng là một phản kháng lại ông nội.

cửa hay cưa bỏ những cây khô ngoài sau vườn, thì tôi Điều này không những liên kết con trai tôi với tôi và bố, mới có thể nhìn thấy lại cái ngày xưa ấy bằng đôi mắt mà cả với nội tôi, và tôi ngờ rằng, còn cả với bất kỳ ai của bố. Đố ai đoán được tôi đã giận bố thế nào ba mươi thuộc tổ tiên dòng họ chúng tôi trước đây.

năm qua cho tới khi tôi nếm mùi kinh nghiệm hệt như

vậy với chính con trai tôi, đứa trẻ mà tôi cho rằng bây Vì những nguyên do quá tế nhị không tiện thổ lộ, giờ cũng đang giận tôi đấy.

nhiều năm trước đây đã có lúc bố con tôi không nói năng hay nhìn mặt nhau. Cuối cùng tôi bỏ tật ngang Ngạc nhiên hơn, trái với điều tôi vẫn đinh ninh hồi bướng và đột ngột trở về thăm người. Bố con nói mười mấy tuổi rằng tôi hoàn toàn chẳng giống bố tí nào, chuyện hai ngày, đủ thứ đầu Ngô mình Sở. Không ai tôi đã nhận thức tường tận hơn. Tôi hết sức giống bố. Bố

nhắc tới việc năm năm trời bố con chẳng ngó ngàng gì con tôi cùng giống nhau ở máu hài hước, giống nhau ở

nhau.

tính bướng bỉnh, ngay cả giọng nói cũng giống in nhau.

Tôi ra về lòng buồn không nguôi, biết rằng hai bố con HUẸ KHA I − 25

13

26 − CAO CAO DANG NUI

vô phương làm lành với nhau. Hai hôm sau tôi nhận Tuy nhiên, như đã xảy đến cho tôi, cũng nên có một lúc được lá thư duy nhất trong đời bố gởi cho tôi. Tôi viết mà những vang vọng âm ba ấy hãy nói lớn lên duy nhất văn, bố người bán sữa. Nhưng giọng điệu trong thư bố, một điều rằng cha con hai thế hệ trong âm thầm bỗng niềm xúc cảm và tính đơn sơ đó có lẽ lại là giọng văn của chốc sẽ thông cảm chan hòa, hiểu biết lẫn nhau.

chính tôi.

Bố viết: “Bố biết rằng giá như bố có thể làm lại được, bố sẽ bằng cách này cách khác tìm ra nhiều thời giờ hơn để ở bên con. Dường như bố con mình chẳng bao giờ

nhận ra điều này, mà đến chừng biết được thì lại quá muộn màng rồi.”

Hóa ra, lần đó về thăm nhà xong, khi tôi bước ra cửa, bố đã dõi mắt nhìn theo. Đúng cái lúc tôi nghĩ rằng bố

con thôi thế đành chịu mất nhau rồi, thì bố đang tự nhủ

lòng rằng bố phải ngăn tôi lại, bảo tôi ngồi xuống chuyện trò, rằng nếu hai bố con chẳng làm thế, thì bố có lẽ sẽ

Thế nên ngay trước lúc tôi và con trai băng qua cổng không bao giờ còn gặp lại tôi nữa. Bố viết: “Nhưng mà để lên máy bay, tôi đã nhoài người ôm chầm lấy bố và bố cứ để cho con ra đi.”

nói: “Con muốn bố biết là con thương bố. Lúc nào cũng thương bố, bố ơi!”

Tôi nhận ra rằng chân tay bố đã không chịu nhúc nhích theo cảm xúc. Và đó là điều mà tôi thật sự vẫn 05-01-1995

hằng cần biết.

Theo Walt Harrington,

Trọn buổi sáng tôi mãi băn khoăn. Tôi và con trai sắp My Father, My Son, My Self, 1987.

sửa giã từ bố ra về rồi, và tôi quyết định phải làm một điều gì đó xưa nay tôi chưa hề làm.

Trong từng mảnh đời của lũ con trai, có một lúc vì bản ngã kiêu mạn, hắn bất mãn với những âm ba vang vọng nhắc nhở hắn nhớ rằng hắn là con trai của cha hắn.

HUẸ KHA I − 27

14

28 − CAO CAO DANG NUI

chịu xạ trị. Chỉ có hai cha con bên nhau, cha ngồi trên ghế và khóc. Tôi cũng khóc, biết rằng mình sắp mất cha.

CÁNH CHIM CÂU TRẮNG

Cha biết lần này sẽ không sao qua khỏi và nói không đành bỏ mẹ con tôi lại cõi đời.

Tôi hứa với cha đủ điều, rằng sẽ chăm nom mẹ và coi

TWILA DEMONGEOT kể câu chuyện kỳ lạ này: sóc mọi việc. Thế rồi tôi yêu cầu cha hứa rằng nếu có Cha thật bận rộn vào mùa xuân vì rất nhiều người cần một cách nào đó báo cho tôi biết là cha an bình sau khi cha. Khắp nơi trong thị trấn người ta luôn luôn thấy cha lìa trần thì hãy báo tin ngay. Tôi tạ ơn Thượng Đế đã cho mặc đồng phục với chiếc rơ-moóc đi giao hàng và sửa hai cha con được chuyện trò như thế.

chữa các máy xén cỏ. Muốn gặp cha thì cứ tới ga-ra, lúc Mấy tháng kế tiếp quả là rất khó nhọc. Cha đón lễ

nào cha cũng ở đó, với một chiếc ghế đẩu đặt bên cạnh Giáng Sinh cuối cùng ở nhà, trên giường bệnh. Mọi chờ khách, và cha rất thích có người ghé vào bầu bạn.

người trong gia đình đều cố giữ vẻ mặt bình thản để

Những lần chuyện trò thú vị nhất giữa cha con tôi đã mừng lễ.

diễn ra ở ga-ra đó. Ngày nay khi bước tới nơi ấy, tôi Sau tết dương lịch năm ngày cha nằm thiêm thiếp, không sao chịu nổi cảnh quạnh quẽ cô đơn. Tất cả đồ

như hôn mê, nhưng tôi vẫn nói với cha những lời sau nghề của cha vẫn nằm yên chỗ cũ. Cha khuất bóng mấy cuối. Nói rằng tôi yêu cha và sẽ chăm sóc mẹ. Nói rằng năm rồi, và tôi hay khóc vì không nguôi thương nhớ.

sẽ hôn con tôi giùm cha và bảo ông ngoại rất yêu thương Cuộc sống của cha đã thay đổi vào ngày 20 tháng 2

cháu. Cuối cùng tôi nói mọi việc đã an bài và cha hãy ra năm 1992, nhằm sinh nhật thứ ba mươi của tôi. Bác sĩ

đi thanh thản. Cha mở mắt rồi chớp chớp nhiều lần. Tôi chẩn đoán và kết luận cha bị ung thư thận trái, với một biết cha nghe được và đã hiểu. Mấy giờ sau, cha ra đi.

khối u lớn, còn có thêm một cái đém nơi phổi. Cha hồi Xong tang lễ, mẹ đến ở nhà tôi một thời gian để hai phục tốt sau lần mổ.

mẹ con lo gởi thư cảm tạ thân bằng quyến thuộc. Hằng Nhưng bệnh ung thư tái phát. Viễn cảnh chẳng có gì ngày, những lúc đưa rước con gái đi học mẫu giáo, tôi sáng sủa. Sẽ là cuộc chiến dai dẳng, đớn đau, mà cha chỉ

luôn nghĩ về cha, tự hỏi điều gì đang đến với cha trên cõi muốn được đón thêm một mùa Giáng Sinh nữa.

vĩnh hằng. Một hôm dọc đường lái xe về nhà, nghe radio Tôi là người phải báo cho cha biết việc cha sắp sửa truyền đi bài hát Đôi Bàn Tay Cha, tôi không chịu đựng HUẸ KHA I − 29

15

30 − CAO CAO DANG NUI

nổi, liền tắt máy. Ngay lúc ấy tôi nhác thấy một con chim chậm lại và dừng hẳn. Rồi chim tung cánh bay xa, thì câu lớn trắng muốt trên đường. Xe đến gần, chim vụt một linh cảm lạ lùng cứ quẩn quanh trong tôi. Tôi bật bay mất, và tôi thoáng có linh cảm là lạ. Vào trong nhà, khóc. Tín hiệu của cha đấy ư?

tôi lại có y hệt linh cảm ấy lúc ghé mắt nhìn mấy tờ giấy Đêm đến, bên khung cửa sổ riêng tư, tôi lại trò viết thư cảm tạ mẹ đã chọn mua. Trên mặt giấy in hình chuyện cùng Thượng Đế và cha. Tôi cầu nguyện xin con chim trắng giống như hình ảnh tôi vừa bắt gặp được gặp lại con chim câu nọ, chỉ một lần nữa thôi, thì ngoài đường.

tôi sẽ hoàn toàn tin chắc và không cầu xin gì thêm.

Qua đi mấy hôm, sau khi đưa con gái đến trường, tôi chú ý thấy có gì trăng trắng bên đường. Tới gần hơn, thì ra là con chim ấy. Con bồ câu của tôi, cái tín hiệu gởi cho tôi để báo tin cha an thỏa.

Rất nhanh, con chim dạn dĩ bay đến bên tôi, ngang tầm cửa sổ xe, rồi nó tung cánh vút lên trời và bặt dạng.

Tôi liền nghĩ rằng con chim câu đã trở về cõi thượng.

Lòng đầy xác tín, tôi không thể đòi hỏi gì thêm được Đêm đó, tôi ra đứng rất lâu ở cửa sổ là nơi mấy tuần nữa.

trước tôi đã cầu xin Thượng Đế hãy ban ơn cho cha ra đi Như để nhắc nhở một kỷ niệm lạ thường, tôi tìm mua thanh thản. Tôi tin rằng tại chỗ ấy tôi có thể trò chuyện con chim câu bằng thủy tinh trắng đục và đem treo phía với Thượng Đế và cha. Phải chăng con bồ câu trắng ấy là trên di ảnh cha. Trong ảnh, cha trông khỏe mạnh, rắn tín hiệu báo rằng cha được an bình? Hay chỉ là một rỏi, vui tươi.

trùng hợp ngẫu nhiên? Nếu được thấy thêm một lần Đó mãi là hình ảnh người cha thương yêu nơi tâm nữa, tôi sẽ tin chắc.

tưởng.

Mấy ngày sau trong lúc lái xe dọc theo đường cũ, tôi lại nghe một bài hát về cha vang ra từ radio. Tôi bắt đầu 24-7-2002

dõi mắt kiếm tìm, và kia rồi, con chim câu trắng. Con Theo Twila Demongeot,

chim đứng yên cho tôi quan sát trong lúc xe lăn bánh The White Dove, 2000.

HUẸ KHA I − 31

16

32 − CAO CAO DANG NUI

lần đầu tiên trong đời, tôi bàng hoàng khi chợt biết mình đã nhìn cha bằng cặp mắt khác hẳn.

CHA CẬU SAO VẬY?

CAROL DARNELL kể về người cha qua đời năm 1989: Thuở là nữ sinh trung học tôi chưa nhận thức rõ lắm về khuyết tật bẩm sinh của cha: sứt môi và hở vòm miệng. Khi chào đời đã thấy cha như thế, và tôi quá quen thuộc với gương mặt ấy. Có lần hôn cha trước khi Khuya hôm đó tôi khóc thầm trong phòng riêng.

đi ngủ, tôi hỏi liệu mũi tôi có bẹp dí vì suốt đời hôn cha Không phải vì thấy gương mặt cha khiếm khuyết, mà vì không. Ánh mắt ngời lên hạnh phúc, cha đáp là không.

đau đớn nhận ra từ lúc nào tôi đã trở thành kẻ nông nổi, Cha tử tế, nhẫn nại, ý tứ và dạt dào tình thương. Cha đáng khinh. Cha tốt như thế, đáng yêu như thế, sao tôi thích trò chuyện với những người bần khổ, hỏi thăm gia dám xét đoán cha qua vẻ bên ngoài. Sao tôi nhìn cha đình họ, chăm chú lắng nghe và ghi nhớ những gì họ trả

như người xa lạ, dị dạng. Sao tôi quên rằng đó là cha lời. Giao dịch công việc, cha ít chịu nói chuyện qua điện hiền của mình, là chồng tốt của mẹ, là bạn bè tin cậy của thoại và giải thích rằng chỉ khi gặp tận mặt, thấy thái độ

láng giềng.

tự tin, miệng hay cười của cha, người đối diện sẽ dễ hiểu Khi trưởng thành, tôi nhận ra mình đang thừa hưởng cha hơn và họ sẽ mau chóng quên đi khuyết tật trên mặt của cha tánh thương người, lòng thông cảm bao dung, cha.

và nết ân cần quan tâm đến bạn bè thân thích. Tôi biết Lúc được mười mấy tuổi, chơi với đám bạn học điệu ơn cha đã trao cho tôi món quà vô giá ấy. Tôi thèm được đàng, sành sỏi ăn diện, tôi bỗng nhận ra cha quê mùa, cũ

như thuở bé, được hôn cha miết để rồi hỏi hôn nhiều kỹ. Một tối nọ, đi chơi với chúng bạn về khuya, tôi đưa như thế mũi tôi có bẹp dí đi không. Thèm lắm, nhớ lắm, cả bọn tạt qua nhà kiếm chút gì bỏ bụng. Cha từ phòng nhưng cha đâu còn nữa trong cuộc đời tôi.

ngủ bước ra, vui vẻ chào bạn bè của tôi, rồi mau mắn 04-3-2009

đem thức ăn thức uống ra đãi. Một nhỏ bạn kề vào tai tôi Theo Carol Darnell,

hỏi khẽ: “Cha cậu sao vậy?” Tôi liếc cha thật nhanh, và What’s Wrong with Your Dad?, 1999.

HUẸ KHA I − 33

17

34 − CAO CAO DANG NUI

yêu thương. Nhưng tệ thay, chúng ta không có thói quen bày tỏ lòng thương yêu người khác. Cha tôi rất thương CHA CŨNG THƯƠNG CON

tôi, tôi biết, nhưng chưa một lần ông nói ra điều đó. Tôi cũng thương cha lắm chứ, nhưng tôi làm thinh ngay cả

khi cha tôi sắp chết. Đám người lớn chúng ta vốn dĩ

Đây là chuyện D.L. STEWART kể: được cha mẹ nuôi dạy như thế và chúng ta cũng đáp lại Khi trở về nhà sau một ngày làm việc mệt lử, tôi vừa mẹ cha mình giống y như thế. Tức là quen giấu giếm bước chân vào phòng khách thì cậu con trai mười hai trong lòng mình tình thương yêu mà lẽ ra mình rất nên tuổi ngẩng nhìn, nói liền: “Cha, con thương cha.”

bày tỏ. Có lẽ ông không phải là người duy nhất lúng Tôi khựng lại, im lặng và phân vân. Như thế nghĩa là túng, lặng thinh khi nghe con mình thốt ra lời thương gì? Thằng bé sắp nhờ mình làm giúp việc gì? Xin tiền yêu mình đâu.”

chăng? Hoặc nó mới phạm lỗi lầm nào đó và sắp mở

miệng cầu xin tha thứ? Sau cùng, tôi hỏi: “Con muốn gì?”

Thằng bé nhe răng cười rồi co chân chực chạy đi. Tôi níu lại, gặng hỏi: “Con muốn gì, hả?”

Nó vẫn cười: “Dạ, không. Thầy dạy đức dục bảo tụi con về nói với cha mẹ như vậy để xem cha mẹ phản ứng ra sao. Đây là một thí nghiệm.” Rồi vùng ra khỏi tay tôi, nó chạy biến.

Tối hôm ấy, như thông lệ, con trai tôi tới bên cạnh và Hôm sau, tôi gọi điện thoại tới nhà thầy dạy môn đức bá cổ tôi, hôn tôi trước khi đi ngủ. Tôi liền ôm lấy con, dục. Quả là có thí nghiệm đó. Ông giáo nói: “Khi bảo bọn giữ con lại trong vòng tay mình lâu hơn mọi khi. Rồi hôn trẻ về nhà hãy nói thế, tôi hỏi chúng thử đoán xem cha con trìu mến, tôi thì thầm bên tai thằng bé: “Con nè, cha mẹ sẽ phản ứng ra sao. Chúng cười rần. Có đứa nói chắc cũng thương con.”

cha mẹ nó sẽ đau tim, hoặc lên tăng-xông.”

30-9-2009

Ông giáo giải thích: “Cảm giác được yêu thương rất Theo D.L. Stewart,

quan trọng cho mỗi người. Ai cũng cần biết mình được Hey Son, I Love You, Too, 1999.

HUẸ KHA I − 35

18

36 − CAO CAO DANG NUI

“Ngay bây giờ thì bố không nhận được, con ạ. Bố phải đi mấy nơi. Sao con không cất trong nhà xe cho bố?”

CON KHỦNG LONG NHỰA

Nụ cười của cháu vụt tắt, và từ lúc xe lăn bánh ra đi lòng tôi day dứt không yên. Sau đó, khi trở về, tôi hỏi cháu: “Mấy món đồ chơi xinh xinh con tìm cho bố đâu cả

Làm cha mấy ai biết nhìn con trẻ, thông cảm những rồi?”

hành vi, cư xử của trẻ bằng cái nhìn và tâm hồn của đứa

“Con tưởng bố không cần nên đã cho Adam hết rồi.”

trẻ. Phần đông, đứa con bị nhìn qua tấm lăng kính già nua dần theo tuổi tác người cha. Có lẽ đó là một trong Cháu Adam nhà ở cuối phố, và tôi có thể hình dung những lý do khiến cha và con thường hay thiếu đồng điệu được chú bé đã nhận những bảo vật ấy với lòng biết ơn chan hòa. Để sửa chữa lỗi lầm đó, có lẽ nên theo lời Đức nhiều hơn tôi lúc nãy. Quyết định của con làm tôi đau Lão Tử khuyên: Hãy lấy lòng thiên hạ làm lòng mình. (Dĩ

lòng, nhưng cũng đáng đời tôi lắm, vì nó không những bách tính tâm vi tâm.) Phải chăng thiên hạ trong đời ta cho thấy rõ là tôi đã phản ứng vô ý thức trước thiện ý còn là con cái ta? Câu chuyện của DAN SCHAEFFER (mục của con mình mà lại còn khơi lại trong tôi những ký ức sư, một vợ, ba con) có thể trả lời câu hỏi đó.

về một chú bé khác.

Đó là sinh nhật chị, và chú được cho hai đô để mua

*

quà tặng chị mình. Chú đảo qua đảo lại gian hàng đồ

Khi tôi đang cho xe ra đường để đi làm mấy việc lặt chơi nhiều lần. Món quà phải cho đặc biệt. Cuối cùng chú vặt thì con trai tôi chạy ùa tới, vẻ hào hứng ngời lên nhìn thấy một món đồ chơi bằng nhựa dẻo chứa đầy kẹo trong ánh mắt cháu. “Bố ơi, con có món quà tặng bố nè.”

cao su màu sắc rực rỡ, loại kẹo có thể nhai mà thổi

“Thật sao?” Tôi hỏi mà chẳng vui vì bị trì hoãn. Cháu thành bong bóng được. Ngay khi mang nó về nhà chú đã xòe mấy ngón tay ra để cho thấy những báu vật của tuổi muốn chìa ra cho chị mình thấy nhưng rồi cương quyết lên năm. “Con tìm mấy cái này tặng bố đấy.” Nằm trong cưỡng lại ý muốn ấy.

đôi bàn tay bé nhỏ là một viên bi, một chiếc xe đua cũ

Sau đó, tại buổi tiệc sinh nhật có bạn bè của chị đến bằng thiếc, một miếng băng cao su đã đứt và nhiều món dự, chị chú bắt đầu mở các gói quà. Cứ mở ra một món khác mà tôi không nhớ hết. “Cầm đi, bố. Của bố đấy.”

là cô chị lại kêu rú lên mừng rỡ, và cứ mỗi lần nghe thấy Cháu liến thoắng với vẻ hãnh diện.

thế chú lại càng bồn chồn, bứt rứt hơn. Những trẻ tám HUẸ KHA I − 37

19

38 − CAO CAO DANG NUI

tuổi có thể tiêu nhiều hơn hai đô. Gói quà của chú giờ

Giờ đây mọi thứ xoay vần, lịch sử được lặp lại. Thay vì đây dường như nhỏ bé hơn và kém ý nghĩa hơn. Tuy là tôi và chị, lại chính con trai tôi là người sẽ phải tự

nhiên chú vẫn háo hức chờ xem ánh mắt chị mình lóe mình quyết định xem ý tưởng của cháu có đáng giá lên khi mở gói ra.

không. Và cách ứng xử của tôi sẽ đóng một vai trò quan Cuối cùng, khi cô chị mở món quà của chú, thì chú trọng trong quyết định của cháu.

nhận ra vẻ thất vọng của chị mình, thậm chí là vẻ bối rối,

*

ngượng ngập. Để giữ thể diện với đám bạn cùng trang lứa, cô chị không thể nhận món quà ấy với quá nhiều sốt Giáng Sinh năm ấy các con tôi được cho tiền mua quà sắng, nhiệt tình.

tại một hội chợ hàng thủ công mở tại trường. Bọn trẻ

ráng giữ không hé lộ cho tôi biết xem tôi sẽ nhận được Cô chị mỉm cười với các bạn một cách đầy ngụ ý. Cô gì, nhất là con trai tôi. Ngày qua ngày cháu chẳng cho tôi bảo chú em, giọng kẻ cả: “Cảm ơn nhé, đúng là món chị

đoán được quà ấy có thể là món gì.

cần.” Mấy cô gái cố kềm mà không giữ nổi tiếng cười khúc khích.

Sáng hôm Giáng Sinh cháu nài tôi phải mở quà của cháu trước tiên. Tôi tháo lớp giấy bọc ngoài và nhìn vào: Chú bé ngượng và đau lòng. Cái món đã tưởng đẹp đẽ

Quả thật là món quà đẹp nhất mà tôi được nhận. Giờ thì thế kia mà nay trông chẳng khác gì một vật bằng nhựa tôi không còn nhìn nó bằng con mắt lãnh đạm của kẻ ba rẻ tiền. Chú bước ra ngoài, đi về phía sau hè và bắt đầu mươi ba tuổi đời nữa. Trái lại, tôi nhìn nó với ánh mắt khóc.

háo hức của trẻ lên năm.

Chẳng mấy chốc mẹ đến bên và dịu dàng hỏi đầu đuôi. Chú cố hết sức giãi bày sự tình.

Mẹ lắng nghe, rồi đi vào. Mấy phút sau, cô chị ló mặt ra. Nhìn dáng vẻ chị mình, chú biết mẹ đã bảo chị đến với chú, nhưng lòng hối hận chân thật của chị nhắc chú nhớ rằng chị mình đã không chủ tâm xấu bụng. Chị chú thật sự thích món quà của chú. Chú nói rằng chú đã hiểu, và thật thế. Chị chú đúng là dễ thương.

Món quà của tôi là một con khủng long nhỏ, bằng nhựa dẻo màu xanh lục, thuộc họ Tyrannosaurus rex với

HUẸ KHA I − 39

20

40 − CAO CAO DANG NUI

hai chân trước bé mà đầu thì to. Con trai tôi mau mắn chỉ rõ ưu điểm con thú: Các móng vuốt ở chân trước DI VẬT

cũng là chiếc kẹp, thành thử có thể đeo nó luôn trên người được. Ánh mắt cháu tràn trề thương yêu và mong đợi, thứ mà ta chỉ gặp ở đôi mắt trẻ thơ.

Gương vỡ lại lành là chuyện cha mẹ KRISTI POWERS: Tôi biết cháu đã phải băn khoăn biết bao nhiêu tại hội Cha không phải người thích biểu lộ tình cảm. Khi tôi chợ để tìm ra món quà sẽ chở chuyên được hết những còn bé, cha không hay trầm trồ những việc tôi làm giỏi.

tình cảm cháu dành cho tôi. Thế là tôi đáp lại theo cái Nhưng tôi biết cha thương tôi, theo cách của cha.

cách mà một trẻ năm tuổi sẽ hiểu được. Tôi kẹp con khủng long vào ve áo rồi hào hứng thốt lên rằng con vật Tôi vẫn đinh ninh cha mẹ sống hạnh phúc. Cho đến mới “điệu” làm sao và quả tình cháu nói đúng lắm, tôi ngày sắp tròn mười sáu tuổi, tôi thấy cha đi làm về và tự

rất thích nó.

giam mình trong phòng riêng. Cả nhà lặng lẽ đến nặng nề. Mẹ khóc, bảo mấy chị em rằng cha sắp bỏ đi. Tôi chết Cho nên lần sau bạn có bắt gặp một kẻ già đầu rồi lại điếng. Chưa bao giờ tôi nghĩ sẽ có ngày này. Nhưng đã là đeo chiếc cà vạt giấy thô kệch hay gắn trên người một sự thật.

con sâu bướm đáng giá năm xu, thì xin bạn đừng mất công tội nghiệp giùm cho kẻ ấy. Nếu bạn bảo hắn rằng trông hắn ngốc ngếch thì hắn sẽ đáp: “Có lẽ thế, nhưng tôi có đứa con trai năm tuổi và kho bạc nước Mỹ cũng không đủ tiền để mua của tôi món này.”

Và đó là lý do vì sao tôi đeo một con khủng long bằng nhựa.

14-9-1998

Theo Dan Schaeffer,

Why I Wear a Plastic Dinosaur, 1993.

Cái đêm trước ngày cha bỏ đi, tôi thức suốt, cầu nguyện, và khóc. Rồi tôi viết cho cha một thư dài. Con .

HUẸ KHA I − 41

21

42 − CAO CAO DANG NÚI

thương cha lắm. Con sẽ nhớ cha lắm… Những gì không nói ra được với cha thì tôi trút cạn vào trang giấy nhòe nhoẹt nước mắt. Xếp thư lại, tôi kẹp vào đó tấm ảnh của ĐI TÌM BẰNG AN

mình. Trên mặt sau tấm ảnh tôi chép lại câu nói đã tình cờ đọc được ở đâu đó: Ai cũng làm cha được hết. Nhưng phải có một người đặc biệt để gọi là cha. Rồi tôi tìm cách Bao giờ trẻ cũng say mê, háo hức nghe kể chuyện. Qua lén nhét thư vào hành lý của người đàn ông sắp bước ra chuyện kể mà biết gợi cho trẻ phát triển trí tưởng tượng khỏi gia đình.

cũng là nghệ thuật. Những câu chuyện thuở ấu thơ đáp Hai tuần cha bỏ đi biệt tăm biệt tích. Hai tuần cảnh ứng sở thích của trẻ là cần được người lớn ngồi bên kể

nhà chìm trong tang tóc.

hay đọc đồng thời qua đó mở ra cho trẻ một thế giới khác. Ngoài ra, tùy thuộc cách diễn đạt của người lớn, Một buổi trưa tan trường về, tôi bắt gặp mẹ ngồi những câu chuyện sẽ lưu lại dấu ấn suốt đời con trẻ, cả

khóc. Lúc sáng cha ghé qua, xin với mẹ quay lại. Cha cho cho đến lúc chúng trưởng thành rồi. Đối với mẹ biết tôi đã viết thư cho cha. Cha khóc nhiều và suy

CHRISTOPHER DE VINCK (sinh năm 1951) chính cái nghĩ rất nhiều trước khi quyết định gọi điện xin gặp mẹ.

giọng của bố ông đã theo ông suốt cả những năm tháng Vài ngày sau cha dọn về. Không ai nhắc gì chuyện cũ.

sau này, và qua cái giọng quen thuộc đó ông còn tìm thấy Cũng không ai đả động tới lá thư của tôi. Mười mấy năm sự an bình trong cuộc sống.

bình lặng trôi qua.

*

Sau khi cha qua đời vì bệnh tim, mẹ và các em tôi sắp xếp lại đồ đạc của cha. Hôm ấy tôi có việc bận, không thể

Hồi ba, bốn tuổi lần đầu tiên tôi được nghe giọng bố

ở nhà phụ giúp thu dọn các thứ. Khi tôi trở về, cậu em kể: “Be, be, cừu đen ơi, bạn có len không?...” Tôi nhớ cánh nói: “Mẹ bảo chị giữ cái này.”

tay bố dài choàng quanh người tôi khi tôi ngồi trong lòng bố. Tôi thực sự cảm thấy được nâng niu. Bố biết tạo Tôi mở cái hộp nhỏ cũ kỹ. Tấm ảnh và lá thư năm xưa.

ra cái âm thanh vui tai của mỗi chữ. Khám phá ra một âm thanh vui tai là khám phá ra một ngôn ngữ mới.

29-10-2008

Theo Kristi Powers ,

Cũng như nhiều người cha khác, bố dự đoán được A Promise Kept, 2000

niềm hân hoan của trẻ khi nghe thấy một âm thanh ngồ

HUẸ KHA I − 43

22

44 − CAO CAO DANG NUI

ngộ. Bố chúm miệng lại, đẩy luồng hơi ra ngoài, tạo nên Tôi không biết rằng bố đang ở bồn cỏ chăm chú nhìn cái âm “khô... ông?” tuyệt vời.

theo. Bố gọi to: “Con thành công rồi đó!”

“Có, có, thưa ô... ông, ba túi len đâ... ầy.” (1) Rồi sau đó Tôi hét tướng lên đáp lại: “Dạ!”

là tới lúc lên giường ngủ.

Bố hỏi: “Con có nghĩ rằng đó là một chú voi không?”

Suốt thời thơ ấu của tôi bố đã tạo cho tôi những phút Tôi nhìn nhánh cây dài vươn ra phía trước, rồi lại giây kỳ ảo. Những dẫn dụ, những gợi ý của bố dẫn dắt nhìn nhánh cây lớn hơn ở đằng sau, và bất giác cảm thấy tôi khai phá trí tưởng tượng của mình.

dường như mình đã leo lên lưng một con voi xám to lớn.

Một chiều thu nọ, lúc đã kịp nhổ giò, tôi lấy một cái

“Dạ đúng rồi! Đây là một con voi đẹp.”

sọt đựng trái cây bỏ không và lật úp nó xuống bên cạnh gốc táo trong sân nhà. Giữa thân cây táo có hai nhánh Bố nói: “Vậy hãy cỡi tới Bombay đi con.” Tôi nào có lớn mọc gie ra hai phía thành hình chữ Y.

biết Bombay ở đâu, nhưng cái tên đó nghe sao mà xa xôi diệu vợi thế và nó đúng là nơi chốn dành cho voi, thế

Anh và chị tôi lâu nay đã chinh phục được cây táo nên suốt buổi chiều hôm ấy tôi đã cỡi voi đi Bombay. (2) này, cho nên để cũng được cùng khoe khoang thành tích giống như anh chị mình là điều quan trọng đối với tôi.

Tôi leo lên đáy cái sọt úp và bám vào thân cây. Ráng hết sức tôi bắt đầu đu mình lên, từng chút một, cho tới khi bỏ được chân qua một cành, và rồi cuối cùng tôi ngồi được trên cái chỗ trước đây chỉ dành riêng cho những trẻ đã lớn.

(1) Hai câu đầu một bài hát ngắn gồm bốn câu của trẻ con nước Anh: Baa, baa, black sheep, have you any wool? Yes sir, yes sir, three bags full. One for my Master and one for my Dame. One for the little boy who lives down the lane. (Be, be, cừu đen ơi, bạn có len không? Có, có, thưa ông, ba túi len đầy. Một túi cho ông chủ và một túi cho bà. Một túi cho cậu (2) Bombay là thành phố cảng công nghiệp ở bờ biển tây bắc bé ở cuối con đàng.)

Ấn Độ, một trong những nước có nhiều voi.

HUẸ KHA I − 45

23

46 − CAO CAO DANG NUI

Tôi không bao giờ quên được giọng nói của vị giáo sĩ

vì nó còn đi xa hơn cả trí tưởng của tôi. Tôi đã sợ sệt tin rằng có một phù thủy Baba Yaga nào đó, nhưng tôi lại vững bụng an lòng theo giọng nói của người đàn ông dẫn dắt tôi đi qua cái thế giới của Baba Yaga.

Khi anh em chúng tôi trưởng thành, chúng tôi tập trung chú ý tới những điều mà thuở bé chúng tôi đã tin tưởng. Đối với tôi, bất kể người nói là ai, chính cái tiếng nói mới có giọng thân quen. Hồi ở trung học, thầy giáo đọc cho nghe truyện Buổi Sáng Giáng Sinh của Frank O’Connor,(4) và lúc lên đại học, giáo sư đọc một đoạn trích trong tác phẩm Billy Budd của Herman Melville,(5) tôi nhận ra rằng xưa kia tôi đã có mặt ở những nơi ấy, Khi anh em chúng tôi lớn lên, tháng Bảy nào bố mẹ

khi ngồi trong lòng bố và trong bóng đêm của phòng cũng đưa lũ trẻ chúng tôi đi nghỉ hè hai tuần. Dạo tôi lên ngủ vào một kỳ nghỉ hè.

tám, một giáo sĩ dòng Tên (3) đã tháp tùng theo chúng tôi mấy ngày.

Chúng ta có nhiều cách tìm đến sự bằng an. Với tôi đó là cái giọng nói trong cung cách kể chuyện của những Vị giáo sĩ này biết được những cuộc hành trình của bố

người đàn ông, trong cách bố tạo ra âm thanh, trong con chúng tôi đi vào thế giới tưởng tượng. Một đêm nọ, cách chỉ cho tôi nhìn một thân cây hóa thành con thú.

chính ông đã đến phòng chúng tôi ngủ, và trong bóng tối, kể cho chúng tôi câu chuyện về Baba Yaga, một phù 19-4-1994

thủy sống trong căn nhà dựng trên những chân gà và Theo Christopher de Vinck,

căn nhà ấy biết chạy quanh quẩn khắp nơi trong một Safe in a Father’s Story Telling, 1984.

khu rừng thẳm ở một miền nào đó trên đất Nga.

(3) Dòng Jesuit, thuộc Công Giáo La Mã ( Roman Catholic), do (4) Frank O’Connor (1903-1966), nhà văn Ái Nhĩ Lan.

Thánh Ignatius Loyola thành lập năm 1534.

(5) Herman Melville (1819-1891), tiểu thuyết gia Mỹ.

HUẸ KHA I − 47

24

48 − CAO CAO DANG NUI

Ngại ngần, tôi ném trái banh đi yếu xìu.

“Mạnh đi! Mạnh tay lên!” Bố ra lệnh, buông ra cái biệt ĐỒ GÀ MÁI

hiệu mà bố biết sẽ làm tôi đỏ mặt tía tai và tôi sẽ thực hiện được cú ném banh như bố mong muốn: “Đồ gà mái!”

Trong câu chuyện sau đây của MIKE HARDER, đứa con trai và bố, như e sợ những biểu hiện tình cảm mềm yếu là trái với tính khí nam nhi, suốt thời gian dài hơn hai mươi năm, hai kẻ đàn ông như quay lưng lại với nhau, cho dù thâm tâm họ luôn nghĩ về nhau, lo âu cho sự

an nguy của nhau... Có một lúc, cả hai bố con đều cố làm lành với nhau, nhưng rồi lại cùng lúng túng, gượng gạo, không sao tự gỡ mình thoát ra khỏi những lỗi lầm tưởng tượng và những sai trái có thực. Cái gì đã buộc chân họ

lại, ngăn không cho họ được chạy ùa tới mà ôm chầm lấy Tôi nắm chặt tay, những đốt xương ngón tay trắng nhau, cùng bộc lộ trọn vẹn tình cảm của mình một cách bệch không còn chút máu. Tôi ngắm nghía mục tiêu với tự nhiên, đơn giản như những kẻ chân thật yêu thương cái ác ý bộc lộ không cần kềm chế. Tôi uốn mình và tung nhau vẫn thường dễ dàng làm được? Phải chăng vách quả banh bay vút đi, bằng cả lòng tức giận chứ không chắn dựng lên giữa hai kẻ đàn ông ấy là lòng tự ái quá bằng sức mạnh của cơ bắp, với nỗi xấu hổ chứ không lớn khiến họ không thể vượt qua?

phải với sự tính toán ước lượng đường banh, và không

*

phải nhắm vô hai bàn tay khum khum chờ bắt banh của Hồi đó là năm 1955. Tôi lên chín, đang đứng ở con bố mà nhằm đúng vô cái điểm nằm giữa hai mắt bố. Quả

đường hẹp cạnh bên nhà tại bang Ohio, tay mang chiếc banh dữ dằn ấy bay cao khỏi đầu bố hơn một tấc, rồi rớt găng chơi bóng chày mới. Bố tôi tay để trần, đang ngồi vô hai lòng bàn tay bố. Bố tung quả banh trở lại, bảo: lom khom ở lối đi rải sỏi, cách xa tôi gần hai chục thước,

“Đã khá hơn rồi đấy. Bây giờ ném thấp xuống một chút ra lệnh: “Mạnh tay đi! Nhắm vô đây nè! Không làm bố

nhé.”

đau đâu.”

Vì bố, tôi đã học chơi bóng chày như cuồng dại. Tôi HUẸ KHA I − 49

25

50 − CAO CAO DANG NUI

lao mình vào trò chơi và gãy hết năm cái xương trước Cái năm tôi mười sáu tuổi, điều ấy đã tới. Tôi ngồi ở

khi nhận ra ở tuổi ba mươi sáu, khi theo dõi nét mặt bàn ăn và buột miệng lỡ lời phê bình làm bố nổi giận

−

nhăn nhó của ông bác sĩ ngắm nghía những phim chụp X

đứng phắt dậy đánh tôi. Bố lại mắng tôi là “đồ gà mái”, quang của tôi rằng tôi vẫn còn ở nguyên trên cái lối đi nhưng lần này tôi không tức giận mà chỉ nhìn bố thương

−

thơ ấu và cố gắng để gieo được cho bố một ấn tượng.

hại. Với sự tức giận thì bố còn đối phó được, nhưng với vẻ thương hại thì bố đành thúc thủ.

Ít có đứa con trai nào thực sự hiểu rõ bố mình. Những gì bố kỳ vọng nơi chúng ta giống như lớp lớp thủy triều Sau sự kiện ấy, bố miễn cưỡng chấp nhận rằng tôi đã làm chúng ta vùng vẫy và chìm lỉm, tức thở vì thiếu tự

tới tuổi trưởng thành. Nhưng ngay cả khi tôi tốt nghiệp tin, mong bấu víu lấy những ngợi khen cổ vũ. Là con trẻ, trung học hai năm sau đó và sắp sửa vô hải quân, cả hai chúng ta như rồ dại khi rắp tâm rửa hận trước những bố con đều lúng túng không sao gỡ mình ra khỏi những lời bố chỉ trích, chê bai. Chúng ta tưởng tượng ra bố sẽ

lỗi lầm tưởng tượng và những sai trái có thực. Vẫn còn khâm phục những đứa con trai của bố nhiều hơn. Chúng hằn nguyên trong ký ức tôi hình ảnh một chiều thu năm ta mơ mộng có được những hành động hào hùng nghĩa 1968 khi hai bố con đi săn với nhau và cố làm lành với hiệp, dường như thể chỉ duy có khi nào buộc bố phải nhau.

quỳ xuống ăn năn thì bấy giờ mới khiến cho bố hoàn Nếu đó là cuộc săn bắn mà bố con tôi thực lòng ham toàn đồng tình nhất trí với ta mà thôi.

muốn thì buổi chiều ấy đã uổng phí. Nhưng thực ra bố

Tuy nhiên, các ông bố không muốn họ khó hiểu như

con tôi đang chia tay nhau đấy. Tôi sắp qua Việt Nam, và họ có vẻ thế đối với con trai. Bố tôi, con một người thợ

cho dù bố rất khó khăn không nói được lời nào trìu mến, mỏ, trưởng thành trong nỗi phân vân cũng như tôi là bố sẽ ráng thổ lộ một điều gì đó.

không biết mình đứng ở vị trí nào trong ánh mắt đấng Hai bố con ngồi ở một khoảnh trống trong rừng, dõi sinh thành. Tuy nhiên, dù bố không thể đổi được huyết mắt nhìn bóng hoàng hôn xóa nhòa ánh sáng cuối ngày thống của mình thì bố vẫn không thể thôi lấy quyền làm trên bầu trời tháng Mười. Căng thẳng không chịu nổi.

cha mà rèn giũa tôi. Bố làm cho đám con trai bố dạn dày Khi đến mức quá độ, bố con tôi lầm lũi trở ra xe đi về

hơn bằng sự chế giễu, uốn nắn các nhược điểm của lũ

nhà. Chẳng ai nói năng gì hồi lâu. Thế rồi, ghì chặt tay lái, con. Bố hoàn toàn kỳ vọng rằng cuối cùng thì chúng tôi đăm đăm nhìn đuôi chiếc xe phía trước, bố khó khăn mở

cũng sẽ chứng tỏ sự trưởng thành của mình bằng cách lời: “Bố muốn con biết là bố hãnh diện vì con, bao giờ

kháng cự lại quyền uy của bố.

HUẸ KHA I − 51

26

52 − CAO CAO DANG NUI

cũng vậy. Giá như có cách chi bố thế chỗ con, bố sẽ làm.

vô hải quân. Cái thư dài hai trang lê thê đầy ắp những hy Bố sẽ nhớ con.”

vọng rằng bố sẽ trở thành phi công hải quân và lấy đó Mãi đến nhiều năm sau này, khi một người bạn thuật làm sự nghiệp.

lại sự việc xảy ra trong quán rượu lúc tôi xa nhà, tôi mới Bố khoe trong thư: “Tụi em bay với các phi công bất hiểu ra bố đã thương nhớ tôi đến thế nào. Anh bạn kể: kỳ lúc nào tụi em muốn. Tụi em bơi ra ngoài vịnh và cột

“Ông già cậu đang thụt banh ( pool, giống như bi da), và các bánh xe của những chiếc thủy phi cơ, rồi cột chúng một gã to mồm một thằng đô con, vạm vỡ đang nói vô một chiếc máy kéo nằm trên bờ và kéo máy bay lên

−

−

về Việt Nam. Hắn có con trai trạc tuổi cậu đang theo đại đường băng và dội rửa cho máy bay sạch nước biển học. Cuối cùng, hắn nói: ‘Chúng ta phải giữ mấy đứa mặn. Tụi em thay dầu mỡ và vọc máy móc.” Trong đoạn thông minh hơn ở lại nhà để chúng có thể lãnh đạo quốc tiếp theo bố kể tỉ mỉ các mục tiêu trong sự nghiệp quân gia.’ Gã không biết cái gì đã nện gã. Ông già cậu vượt qua ngũ mà bố rắp tâm đeo đuổi.

cái bàn banh trước khi tớ kịp giữ ông lại. Thằng ấy to Hồi ấy bố mười chín tuổi, còn độc thân. Ông nội tôi vì gấp đôi ông thế mà ông ngáng được cây cơ chận ngang hoàn cảnh gia đình thúc bách, mười ba tuổi đầu đã phải cổ nó, ráng chẹn họng cho nó nghẹt thở. Phải bốn đứa bỏ học đi làm thợ mỏ. Trong hải quân bố thấy chiếc mình mới gỡ ông già ra khỏi thằng đó.”

nhẫn đồng của người lính ánh lên một tương lai tươi Anh bạn kể tiếp: “Cái năm cậu đi rồi, mỗi lần có chiếc sáng hơn tương lai ông nội tôi.

xe nhà binh nào chạy qua phố, lòng ông già lại héo hắt Tuy nhiên, không mấy lâu sau khi viết thư đó, bố

chết đi một ít.”

không được tuyển đi học bay. Bố nộp đơn vô trường tàu Bố giấu tôi những sợ hãi của người rằng tôi có thể sẽ

ngầm và được chấp nhận, nhưng một tay y sĩ nghiệt ngã không trở về nữa. Người cũng câm nín, thất vọng lúc tôi nào đó phát hiện ra bố yếu tim. Họ trao cho bố chiếc vé chia tay rời khỏi hải quân sau khi mãn hạn nhập ngũ, xe lửa hồi hương.

thay vì lấy nghề lính làm sự nghiệp đời mình. Chỉ mới Lá thư ấy đã giải thích nhiều điều. Khi rời Ohio xin vô gần đây tôi mới biết được rằng bố đã hãnh diện biết bao hải quân, bố không hề có ý định sẽ trở về. Như số mệnh lúc nhìn thấy tôi trong bộ quân phục.

rốt cục đặt để, bố trải qua ba mươi năm sửa chữa các xe Một người anh họ trao tôi bức thư bố đã viết cho cha hốt rác trong lúc đánh vật với đời lo ăn cho sáu đứa con ảnh hơn năm mươi năm trước, không lâu sau khi bố xin đó không phải ước mơ của bố. Ước mơ bẽ bàng làm

−

HUẸ KHA I − 53

27

54 − CAO CAO DANG NUI

cho bố hóa ra đau đớn, và trong nỗi khát khao mù quáng muốn chuẩn bị cho đàn con phải sẵn sàng trước những mặt trái cuộc đời tương tự như vậy, bố đã rèn giũa anh ĐÔI BÀN TAY BỐ

em tôi bằng những lời chê bai làm chúng tôi sượng mặt.

Gấp thư lại, tôi nghĩ. Té ra đó là nguyên do bố hay mắng mỏ “đồ gà mái”.

Không phải là nguyên tắc bất di bất dịch, nhưng thông Bố qua đời khi tôi xa thành phố. Một giọng nói xa lạ

thường hình như cha biểu hiện tình thương con khác hơn của người hàng xóm vang trong điện thoại, báo tôi biết mẹ. Tình thương con có khi không bộc lộ ở cha bằng lời bố đang bị một cơn đau tim hiểm nghèo và mẹ muốn tôi nói hay cử chỉ âu yếm, vuốt ve. Do đó, so với cách mẹ

về nhà ngay. Tôi nhớ là khi đầu dây bên kia gác máy, tôi cưng chìu con, cha có vẻ như khô khan hơn, như ít tình đã ôm ống nghe trong lòng thẫn thờ hồi lâu.

cảm hơn.

Sáng hôm sau hướng về Ohio, tôi nhớ đến trò chơi bắt Trong hồi ức của mình, SUZANNE CHAZIN thuật lại bóng của hai bố con hai mươi ba năm trước. Hồi đó tôi cách cô nhận thức được lòng yêu thương của bố. Tình đã hết sức mong muốn tặng cho bố một cục u trên đầu thương bao la đó im lặng mà vĩ đại như Thái Sơn sừng cũng lớn như cục u bố tặng vô cổ tôi. Tại sao hai con sững trong đời.

người thương yêu nhau thắm thiết đến thế lại tìm ra những cách trẻ con, ranh mãnh như vậy để hòng che giấu lẫn nhau tình yêu thương của mình? Tôi tự hỏi nếu bố mất đi thì bố có biết là tôi lo lắng cho bố nhiều lắm không.

Đồ gà mái, tôi nghĩ ngợi, cười nửa miệng, những khớp xương bàn tay tôi trắng bệch trên tay lái chiếc xe đang đưa tôi về nhà, về một lần nữa, với bố.

18-01-1996

Theo Mike Harder,

When Life Throws a Hardball, 1995.

HUẸ KHA I − 55

28

56 − CAO CAO DANG NUI

Hồi nhỏ, bố chưa bao giờ có một mái nhà thực sự. Bà ống nước và hệ thống dây điện có chịu được với kết cấu nội tôi mất lúc bố lên năm, ông nội chẳng tục huyền, và hay không. Bố đã bỏ tiền theo học trường lớp ban đêm đến khi lên tám, bố đã sống ở ba nước khác nhau. Có lẽ

để trở thành một kỹ sư, nhưng việc đó chỉ là sau khi bố

đó là lý do bố rất thích tạo ra cái này làm ra cái kia.

đã làm thợ sửa ống nước, thợ điện, và thợ máy.

Những sáng tạo của bố cho người ta cái cảm giác vĩnh Bố hãnh diện về những tòa nhà bố đã dựng nên trong hằng. Bố thường bảo tôi: “Ông thầy thuốc phạm một lỗi nhiều năm qua. Đối với tôi, trong những kiến trúc ấy lầm và ông sống dai hơn lỗi lầm đó. Người thợ xây dựng chẳng một cái nào có thể sánh được với những món nho mắc phải lỗi lầm và cái lỗi đó tồn tại lâu hơn ông ta.”

nhỏ bố đã làm cho riêng tôi bằng chính đôi bàn tay bố.

Bố lúc nào cũng thích mó tay vào món này món nọ.

Năm tôi chưa tròn bảy tuổi bố mẹ tậu được ở New Thuở lên sáu, là cậu bé con gốc Nga mặt mũi tròn trịa Jersey một ngôi nhà sơn trắng cất theo kiểu thuộc địa đang sống ở Thổ Nhĩ Kỳ, bố đã cưa cụt phân nửa bốn

−

tức là kiến trúc thế kỷ Mười Bảy, Mười Tám ở Bắc Mỹ, chân chiếc bàn ở phòng ăn để có thể ngồi vào đó thoải thuở nước Anh có tại đấy mười ba thuộc địa nằm dọc mái hơn. Bố bị phạt vì việc đó, nhưng bố biết được giá theo bờ Đại Tây Dương mà đến năm 1787 các thuộc địa trị của sự giải quyết một vấn đề bằng chính đôi bàn tay này trở thành mười ba bang đầu tiên của nước Mỹ.

mình.

Đối với mẹ, ngôi nhà đã đủ điều kiện để dọn vô ở liền Dạo lên mười, sống ở New York, bố chế ra một chiếc được rồi. Nhưng bố khăng khăng đi thay lại hệ thống xe đạp từ các món người ta quẳng đi. Ở tuổi đôi mươi, sưởi ấm, lót lại gạch phòng tắm và lắp đặt đường ống bố cũng làm như vậy với một chiếc xe hơi cũ. Bố sửa dẫn nước mới.

chữa hết ngày này lại tối nọ, hai bàn tay dày mo, chai sần của bố nhẹ nhàng bôi dầu thoa mỡ và điều chỉnh các bộ

Giáng Sinh năm đó, sàn nhà vẫn còn phủ mấy tấm bạt phận cho tới lúc chiếc xe vi vút trên đường êm ru cũng để hứng những giọt nước rỏ xuống, và hầu hết các món như xe pháo của đám trai trẻ nhà giàu.

đồ gỗ của chúng tôi đều cất trong kho. Mẹ quyết định ăn lễ trong ngôi nhà mới, đã đưa bố con tôi ra các cửa hiệu Bố là người thực hành. Bố không giải thích được phép mua sắm những thứ trang hoàng nhà cửa.

tính toán, nhưng bố có khả năng nói được rằng một cái nồi áp suất thì cần tới một sức ép bao nhiêu. Bố không Dọc đường, chúng tôi đi qua một cửa hiệu bày bán đồ

vẽ nổi bản họa đồ kiến trúc nhưng bố nói được rằng các chơi. Ở một góc cửa kính là cái nhà búp bê rất lạ mắt mà tôi chưa hề thấy. Nó được tạo hình giống như một súc gỗ

HUẸ KHA I − 57

29

58 − CAO CAO DANG NUI

ở hai đầu. Người ta đục những cửa sổ nhỏ hình bầu dục, Tôi nói: “Nhưng con đâu biết làm căn nhà có hình súc treo những rèm che bằng vải bông in hoa ( calico) và có gỗ.”

những bao lơn bé xíu che chắn.

Bố trấn an tôi: “Vậy thì bố con mình cùng nhau làm.”

Tôi nói: “Bố ơi, đẹp đấy chứ, phải không bố? Bố có Ngay sau lễ Giáng Sinh, bố con tôi bắt tay vào việc, nghĩ là Ông Già Nô En sẽ đem nó đến cho con chăng?”

mặc kệ tất cả những dự án còn bỏ dở trong nhà. Thoạt Bố nhìn miếng giấy nhỏ ghi giá một trăm hai mươi đô, đầu, bố rọc chỗ ván ép phế thải ra thành những rẻo và một con số quá cao vào thời ấy. “Bố nghĩ rằng ngay cả

dùng đinh đóng các rẻo này thành vòng tròn, dính vô Ông Già Nô En cũng không đủ tiền sắm cái nhà này đâu.”

một cái đế bằng gỗ. Bố chỉ cho tôi cách đánh giấy nhám Bố nói đùa, trong lúc luồn tay vô nâng sợi dây thắt lưng cho láng những cạnh mép xù xì. Xong rồi bố cưa cái đế

như cách bố thường làm khi nào bố băn khoăn áy náy.

ra làm đôi và bắt các bản lề vô một bên để cái “súc gỗ”

“Có thể là một ngày nào đó, con nhé.” Có lẽ là bố đã hy này có thể mở bật ra hay đóng lại.

vọng rằng tôi sẽ quên cái nhà ấy đi, nhưng tôi đã làm cho bố mẹ phải điên đầu vì lúc nào cũng chỉ lải nhải nhắc tới nó.

Buổi sáng hôm lễ Giáng Sinh, tôi dậy sớm và chạy nhào xuống cầu thang. Trong ánh sáng lờ mờ, tôi nhìn thấy lủ khủ các hộp được gói kín dưới chân cây thông, nhưng chẳng có hộp nào đủ rộng để đựng căn nhà búp bê của tôi. Thấy được nỗi thất vọng của tôi, bố kéo tôi ngồi vào lòng, dịu dàng kể lại chuyện hồi nhỏ bố đã rất muốn có một cỗ xe màu đỏ nhưng ông nội không đủ tiền sắm.

Từng đêm lại từng đêm, bố thường đi làm về mệt lả, Tôi hỏi: “Bố đã làm gì?”

nhưng bố vẫn luôn tìm ra được thời gian để chế tạo cái Bố đáp: “Bố chế một chiếc với những gỗ và bánh xe cũ

nhà có hình súc gỗ. Bố gom góp các rẻo giấy dán tường, mà bố tìm được. Con biết không, đối với bố đó là cỗ xe ráp nối các mẫu cẩn thận như là bố đang dán cho căn có ý nghĩa nhiều hơn bất kỳ cỗ xe nào mua ở tiệm về.”

bếp của mẹ. Bố kẻ đường vân ở bên ngoài bằng màu nâu HUẸ KHA I − 59

30

60 − CAO CAO DANG NUI

với nhiều sắc đậm nhạt, rồi lùi ra xa ngắm nghía công trang trí bằng gỗ vẽ tay. Tôi nói với bố mẹ: “Đó là tiệm trình để đảm bảo rằng bố đã đạt đúng hiệu quả mong Salzburg. Nó có những món đồ gỗ đẹp nhất mà bố mẹ

muốn.

chưa từng thấy.” Tò mò, bố mẹ theo tôi vào trong. Ở cuối Với cá tính đặc trưng của mình, bố đã hoàn thiện cái tiệm là một tủ áo ( armoire) lớn bằng gỗ sồi. Người ta vẽ

mẫu nhà hơn hẳn những kiểu nhà khác. Thậm chí bố còn những quả tim và cánh hoa màu đỏ chạy dài xuống ở

tạo thêm một lối đi bé tí dẫn đến cửa trước làm bằng giữa mỗi cánh cửa tủ. Ở ngăn kéo lớn dưới đáy tủ hiện

−

vật liệu bê tông thật.

lên một bó hoa vẽ tỉ mỉ. Bố tôi cẩn thận xem xét món đồ

gỗ. Bố mạnh dạn nói: “Bố có thể đóng được cái tủ

Tổng cộng, mất hết bốn tháng làm việc nhọc nhằn.

( cabinet) giống như vầy cho con.”

Nhưng căn nhà hình súc gỗ đó là món quà to tát nhất mà một đứa trẻ có thể xin được. Mãi sau này khi không còn Tôi nói: “Bố ơi, nó có phải là cái tủ thường đâu, nó là chơi búp bê nữa, tôi vẫn cứ thường đem cái nhà ấy từ

cái tủ áo lớn kia mà. Vả lại, bố không thể làm ra cái gì trên gác mái xuống chỉ để chiêm ngưỡng nó và nhớ lại giống như cái này được. Nó là một tác phẩm nghệ thuật.”

những tháng ngày dài tôi đã chăm chú xem bố biến ước Hai bàn tay bố rơi khỏi những ngăn tủ bố đang săm mơ của tôi thành hiện thực.

soi. Lặng lẽ, bố đóng lại hai cánh cửa to bằng gỗ sồi và Nhiều năm sau, tôi xa nhà vào đại học. Tôi đã có lúc bước lùi lại, cái kiểu mà cậu trai mười mấy tuổi đầu thối bỗng dưng phải tự mình thay một bóng đèn hay dùng lui trước cô gái xinh đẹp mới vừa từ khước cậu một keo dán lại chiếc bình vỡ. Thoạt đầu tôi hết sức mong cuộc hẹn hò. Tôi biết mình đã làm bố thương tổn, nhưng muốn có bố bên tôi. Nhưng khi tôi trở nên thành thạo tôi không thể ép mình thừa nhận điều đó. Cho đến lúc bố

với những việc nho nhỏ, tôi lại ngạc nhiên là tôi thực sự

mẹ tôi ra về, sự việc ấy dường như cũng quên đi.

cần bố biết bao.

Ba tháng sau, năm thứ nhất bậc đại học kết thúc, tôi Tháng Ba đó, khi bố mẹ đến thăm, tôi đưa bố mẹ đi về nhà. Mọi thứ ở đấy còn nguyên như lúc tôi ra đi, tuy quanh khu vực trường đại học, chỉ rõ đâu là những tiệm rằng không phải là hoàn toàn. Bố mẹ tôi đã dẹp tấm ăn và cửa hàng tôi ưa thích. Tôi đều có ý kiến về mọi cái thảm phương Đông ở phòng khách. Bàn ăn được trang trí một cái bát mới bằng đồng thau chưng hoa vải.

trong tám tháng trời, tôi đã có thể trở nên sành sỏi

−

đến như thế.

Tôi chạy ùa lên phòng mình ở đầu cầu thang. Và kìa, đẵm trong ánh sáng ban chiều màu mật ong đứng lồ lộ

Chúng tôi dừng lại trước một cửa kính đầy những vật HUẸ KHA I − 61

31

62 − CAO CAO DANG NUI

một cái bản sao gần như y nguyên cái tủ áo của tiệm Bố phản đối: “Nhưng bố lại mong vậy. Bố có thể tạo buôn Salzburg.

được cho con món này món nọ, nhưng bố không thể tạo Tôi nói “gần như”, vì ở nhiều phương diện cái tủ này được cho con một cuộc sống. Tất cả những gì bố có thể

lại tốt hơn. Các mặt trước và bên hông tủ làm bằng làm là giúp con tạo lấy cuộc sống của chính riêng con.”

mảnh gỗ, không phải gỗ sồi, nhưng gỗ được chà nhẵn Bố chẳng bao giờ viết thư cho tôi. Và bố luôn luôn với nhiều sắc độ sơn khác nhau để tạo ra cái nước gỗ

không nhớ ngày sinh nhật hay kỷ niệm ngày cưới của tôi của đồ cổ. Những cánh hoa vẽ chạy ngược lên hai cánh mà đôi khi thậm chí còn không nhớ tôi bao nhiêu tuổi

−

cửa, dẫn tới những con chim câu be bé.

nữa.

Tôi quay lại và thấy bố đang nhìn tôi do dự, tay nâng Nhưng tôi chỉ cần nhìn quanh mình là thấy được tình lấy sợi thắt lưng.

thương yêu của bố. Bố đã phục hồi chiếc ghế xích đu cả

“Bố ơi, đẹp quá!” Tôi gọi bố bằng cái giọng của trẻ con trăm tuổi sau khi tôi nói cho bố biết tôi rất muốn có một mà đã lâu tôi không gọi.

chiếc. Lúc tôi dọn đến căn hộ đầu tiên của mình ở một chúng cư, bố đã dành hết những ngày nghỉ cuối tuần để

Bố đi đến và choàng tay ôm tôi. Các đốt tay bố còn thay ống nước trong một chỗ rất nhỏ hẹp. Và khi đôi chưa lành hẳn những vết thương và chỗ xây xát vì bông tai ưa thích của tôi bị mất một hòn đá màu lam, bố

những ngày làm việc khổ nhọc.

đã trổ tài khéo léo với sơn và mát tíc.

“Ông bố già của con dẫu sao cũng được chút việc gì Bốn chữ to tát nhất mà tôi biết là “Bố sẽ tạo nó.” Bố đã đó.” Bố mỉm cười nói. Rồi bố xăng xái mở toang cái tủ áo dành đời bố tạo tác, sửa chữa và trau chuốt những phần để lộ ra những phần phụ làm cho những sáng tạo của bố

quý báu nhất đời tôi. Bố đã cho tôi cái tài sản lớn lao bao giờ cũng rất đặc biệt. Trong tủ, bố giấu một ngăn bí nhất mà một người bố có thể cho được một phần của mật. Bố giải thích: “Để con đựng nữ trang.” Bố cũng

−

chính bản thân bố.

hãnh diện chỉ cho thấy một cái cần gạt có thể tách rời cả

ngăn kéo lớn ở đáy tủ ra. Bố nói: “Vậy là ngày nào đó, 14-3-1994

khi con cất bước đi xa, con có thể dễ dàng di chuyển nó.”

Theo Suzanne Chazin,

Tôi nói chẳng suy nghĩ: “Bố ơi, con sẽ chẳng bao giờ

Dad Will Build It, 1990.

xa bố đâu.”

HUẸ KHA I − 63

32

64 − CAO CAO DANG NUI

báu. Bố nói: “Nó đây nè. Một khi con biết chơi đàn, nó sẽ

bên con suốt đời.”

GIA TÀI CỦA BỐ

Bố cười rạng rỡ còn tôi lại mỉm cười gượng gạo vì lẽ

tôi vốn mong cầu ước có cây đàn guitar hay piano. Hồi ấy là năm 1960, tôi vẫn mê say với cái radio, nghe Del Nhiều khi bố mẹ buộc con cái làm những việc mà trẻ

Shannon (1934-1990) và Chubby Checker (sinh năm vẫn cho rằng vô lý. Dẫu bố mẹ có giải thích, chắc gì con 1941) hát.

trẻ đã thực sự hiểu ra. Mà khi kịp hiểu, đứa con năm xưa nay đã là cha là mẹ. Trong một vài trường hợp nào đó, Trong những bài hát ưa thích của tôi không có chỗ

phải chăng cũng cần có thời gian để giúp con cảm nhận nào cho những cây đàn accordion cả. Khi nhìn những cho hết cái bao la của lòng cha mẹ thương con? Hồi ức nút phím trắng bóng và cái túi hơi màu kem của cây đàn, của WAYNE KALYN biết đâu cũng là một trường hợp tôi như nghe thấy cả lời trêu chọc của lũ bạn bè.

tương tự của không ít những ai đã từng một thời làm trẻ

Trong hai tuần lễ sau đó, cây đàn accordion cứ nằm nhỏ.

im trong tủ. Thế rồi vào một buổi tối bố thông báo tuần tới tôi sẽ bắt đầu học đàn. Lòng phân vân, tôi nhìn mẹ

cầu cứu. Vẻ mặt nghiêm nghị của mẹ cho tôi biết rằng tôi vô phương tránh né.

Tiêu hết ba trăm đô mua cây đàn và trả năm đô cho mỗi bài học là việc không phù hợp với tính bố. Lớn lên trên một nông trại ở bang Pennsylvania, là nơi mà cả cái ăn cái mặc, cái than cái củi lắm khi đều thiếu thốn, Bố

lúc nào cũng thực tế.

Trước khi tôi chào đời, bố mẹ dọn về căn nhà hai tầng Tôi nhớ ngày ấy lần đầu tiên bố, thân hình nhỏ bé, của ông bà ngoại ở thành phố Jersey, bang New Jersey.

khệ nệ khuân cây đàn accordion leo lên bực thềm trước Tôi đã lớn lên ở đó, trên tầng lầu; ông bà ngoại sống nhà. Bố gọi hai mẹ con vào phòng khách và trịnh trọng dưới tầng trệt. Mỗi ngày trong tuần bố mất hết ba giờ đi mở cái thùng ra như thể nó là một chiếc rương châu HUẸ KHA I − 65

33

66 − CAO CAO DANG NUI

tới Long Island (hòn đảo ở bang New York) và trở về

ngày tôi ráng nuốt cho xong nửa giờ đó. Tương lai của nhà vì bố làm quản đốc tại một công ty sửa chữa động tôi dường như là ở ngoài trời chơi banh đá bóng, nào cơ phản lực tại đó. Những ngày nghỉ cuối tuần, bố cặm phải đâu trong bốn bức tường gò gẫm những bản nhạc cụi trong nhà kho dưới tầng hầm, đóng những mảnh gỗ

mà tôi sẽ mau chóng quên tuốt luốt. Thế nhưng bố mẹ

dán thành chiếc tủ đựng dụng cụ này hay sửa chữa một cứ buộc tôi phải tập.

món đồ chơi nọ. Là người ít nói và thiếu bạo dạn, những Dần dà, ngạc nhiên thay, tôi có thể kết hợp các nốt lại lúc đó bố mới thoải mái hơn bao giờ hết.

với nhau và phối hợp hai bàn tay để chơi những bản Chỉ có âm nhạc mới đem bố ra khỏi cái thế giới dụng đơn giản. Thường thì sau bữa cơm tối, bố lại bảo tôi đàn cụ đồ nghề và đồ án kế hoạch của bố. Một lần lái xe ngày một hai bài. Trong lúc bố ngồi thoải mái trong ghế, tôi Chủ Nhật, bố liền mở radio nghe. Ở những chỗ đèn giao vụng về đàn bài “Thiếu Phụ Tây Ban Nha” và bài “Điệu thông bật sang màu đỏ, tôi lại thấy bàn chân bố đánh Múa Polka Thùng Rượu Bia” .

nhịp. Bố dường như bám sát theo từng nốt nhạc.

Bố thường bảo: “Hay lắm, hay hơn tuần trước.” Thế

Chưa hết, tôi thật bất ngờ khi sục sạo trong một chiếc rồi tôi lại làm luôn một lèo những bản bố thích, “Thung tủ, tìm thấy một cái hộp mà tôi thấy giống hộp đựng cây Lũng Sông Hồng” rồi “Ngôi Nhà Trên Đồng Cỏ” , và bố sẽ

đàn guitar nhỏ. Mở ra, tôi bắt gặp cây violin xinh đẹp, thả hồn chìm vào giấc ngủ, tờ báo gập lại trên đùi. Tôi sáng bóng. Mẹ bảo: “Của bố đấy. Ông bà nội mua cho bố

xem đó như một lời khen ngợi rằng bố đã có thể thư

cây đàn đó. Mẹ đoán chừng bố quá bận bịu ở nông trại giãn được nhờ ngón đàn mê hoặc của tôi.

chưa bao giờ học đàn được.” Tôi cố gắng tưởng tượng ra Một tối tháng Bảy nọ tôi đang chơi gần như hoàn hảo hình ảnh đôi bàn tay thô ráp của bố khi kéo đàn, nhưng bài “Trở Về Thành Sorrento” thì bố mẹ gọi tôi ra khung không sao hình dung nổi.

cửa sổ đang mở. Một bà láng giềng trọng tuổi, vốn ít khi Sau đó không lâu, tôi bắt đầu học đàn ở cái trường thấy ra khỏi nhà, đang tựa người vào xe của chúng tôi và nằm kẹt giữa một rạp hát cũ và một tiệm bán bánh mơ màng hát nho nhỏ theo điệu nhạc. Chừng tôi đàn dứt pizza. Ngày học đầu tiên, vai choàng đai đeo đàn, tôi cứ

bài, bà mỉm cười tươi tắn và gọi to: “Bác nhớ bài hát đó lóng ca lóng cóng. Tan lớp, bố hỏi: “Cháu học thế nào ạ?”

khi còn nhỏ ở bên Ý. Hay, hay lắm!”

Thầy đàn đáp: “Bữa đầu học tốt.” Bố rạng rỡ hy vọng.

Trong suốt mùa hè, bài học của thầy đàn càng khó Mỗi ngày tôi được lệnh thực tập nửa tiếng, và mỗi hơn nhiều. Tôi mất cả chục ngày mới luyện được. Lúc HUẸ KHA I − 67

34

68 − CAO CAO DANG NUI

nào tôi cũng nghe thấy đám bạn chơi những trò náo Buổi tối hôm trình diễn, mẹ đeo hoa tai lấp lánh và nhiệt ở bên ngoài. Tôi còn nghe chúng thỉnh thoảng trêu trang điểm kỹ hơn mọi khi. Bố tan sở về sớm, mặc com ghẹo: “Ê, cái đàn khỉ gió của mi đâu rồi?”

lê và thắt cà vạt, tóc chải sáp mượt. Bố mẹ chuẩn bị xong Sự chòng ghẹo đó dẫu sao cũng ngăn trở buổi độc tấu trước cả giờ đồng hồ, thế là cả nhà ngồi ở phòng khách mùa thu sắp tới. Tôi sẽ phải trình tấu một mình trên sàn chuyện trò mà lòng cứ lo ngay ngáy. Không ai nói ra diễn của rạp chớp bóng nơi tôi ở. Tôi muốn bỏ quách tất nhưng tôi hiểu buổi trình diễn này đối với bố mẹ là một cả. Một buổi chiều Chủ Nhật nọ khi ngồi xe với bố, tôi giấc mơ được trở thành hiện thực.

không đè nén lòng mình được nữa.

Tại rạp hát tôi bỗng thấy phấn chấn khi nhận ra mình Tôi nói: “Con không muốn biểu diễn độc tấu.”

muốn làm bố mẹ được hãnh diện biết bao. Cuối cùng thì cũng tới lượt tôi. Tôi bước đến chiếc ghế nằm lẻ loi trên Bố bảo: “Con phải biểu diễn.”

sàn diễn và trình tấu bản “Có Phải Đêm Nay Lòng Em Hiu Tôi hét lên: “Tại sao chứ? Có phải vì hồi nhỏ bố đã Quạnh?” mà chẳng vấp phải một lỗi nào. Tiếng vỗ tay òa chẳng phải chơi violin không? Tại sao con phải đánh cái vỡ, mà khi đã lặng rồi vẫn còn một vài người tiếp tục đàn mắc dịch này khi mà bố chẳng bao giờ phải kéo cây không thôi. Đầu tôi choáng váng, mừng là thử thách qua đàn của bố cả?”

đi.

Bố cho xe tấp vào lề và điểm mặt tôi: “Bởi vì con có Sau buổi diễn bố mẹ đi vào hậu trường. Cái dáng bố

thể mang đến cho mọi người niềm vui. Con có thể rung mẹ đi đầu ngẩng cao, mặt ửng hồng tôi biết bố mẹ

−

−

động trái tim của họ. Đó là một tặng vật mà bố sẽ không hài lòng. Mẹ ghì chặt lấy tôi. Bố choàng một tay qua bao giờ để cho con quẳng đi mất.”

người và ôm sát tôi. Bố bảo: “Con quả là cừ khôi.” Rồi bố

Bố dịu giọng nói thêm: “Rồi ngày nào đó con sẽ có bắt tay tôi và chầm chậm thả bàn tay tôi ra.

được cái cơ hội mà bố không bao giờ có: Con sẽ đàn cho Năm tháng qua đi, cây đàn accordion trôi vào dĩ vãng gia đình con bản nhạc hay. Và con sẽ hiểu tại sao lâu nay đời tôi. Trong những dịp vui của gia đình, bố có bảo tôi con học vất vả như vậy.”

nhấn phím, nhưng tôi thôi không học đàn nữa. Khi tôi Tôi nín lặng. Tôi ít khi nghe bố nói về một điều gì với vào đại học, cây accordion ở yên trong tủ, nằm bên cây cái cảm xúc như vậy. Từ bữa ấy trở đi, tôi tập đàn mà violin của bố.

không cần bố mẹ sai khiển.

Sau khi tôi ra trường được một năm, bố mẹ dọn đến HUẸ KHA I − 69

35

70 − CAO CAO DANG NUI

một căn nhà ở thị trấn kế cận. Cuối cùng thì bố cũng có Rốt cuộc tôi biết được ý nghĩa của việc làm cần cù và được mái ấm riêng của mình ở cái tuổi năm mươi mốt.

hy sinh cho người khác.

Ngày dọn nhà, tôi không đủ gan ruột nói bố hãy bỏ

Bố lúc nào cũng đúng: Món quà quý báu nhất là làm quách cây accordion đi, thành thử tôi đem nó về nhà tôi rung động con tim những ai ta yêu dấu.

và cất nó trên tầng gác dưới mái nhà.

Sau đó tôi gọi điện thoại cho bố biết rằng cuối cùng Nó vẫn ở yên đó, một ký ức bám bụi, mãi cho tới thì tôi đã hiểu. Vụng về lựa lời cho đúng, tôi cảm ơn bố

nhiều năm sau này hai đứa con của tôi vào một buổi đã để lại cái gia tài mà ngót ba mươi năm đằng đẵng tôi chiều tình cờ phát hiện được. Một bé nghĩ rằng nó là mới tìm thấy. Bố bảo: “Có gì đâu hở con.” Gịong bố

một kho tàng bí mật; bé kia lại tưởng bên trong có ma.

nghèn nghẹn vì xúc động.

Cả hai bé đều đúng hết.

Bố chưa bao giờ biết tạo ra những âm điệu ngọt ngào Khi tôi mở thùng ra, bọn trẻ cười lên và nói: “Chơi đi với cây đàn violin của mình. Nhưng bố không đúng đâu bố, chơi đi bố.” Miễn cưỡng, tôi khoác cây đàn vào và nếu cho rằng bố sẽ chẳng bao giờ đàn cho gia đình mình đánh vài bản nhạc đơn giản. Tôi ngạc nhiên là ngón đàn nghe. Trong buổi tối thần tiên ấy, khi vợ con tôi cười của tôi chẳng hề rỉ sét chút nào. Liền đó bọn trẻ nhảy múa bên nhau, mấy mẹ con nghe tiếng đàn của tôi đấy.

múa xoay vòng và cười khúc khích. Ngay cả vợ tôi cũng Nhưng đó lại là khúc nhạc của bố tôi.

cười vui và vỗ tay đánh nhịp. Tôi sửng sốt trước nỗi hân hoan vô bờ của ba mẹ con.

10-8-1994

Theo Wayne Kalyn ,

My Father’s Music, 1991.

Lời nói của bố vọng lại bên tai tôi: “Rồi ngày nào đó con sẽ có được cái cơ hội mà bố không bao giờ có.

Chừng đó con sẽ hiểu.”

HUẸ KHA I − 71

36

72 − CAO CAO DANG NUI

Có lần tôi lấy trộm một thanh kẹo, bố bắt tôi phải đem trả lại, và tôi còn phải thú thực với người chủ tiệm, phải LÒNG CHA

chuộc lỗi đó bằng cách phụ giúp chủ tiệm khui mở các thùng đựng hàng. Nhưng chính mẹ mới hiểu được rằng tôi chỉ là một đứa trẻ con.

Thơ văn xưa nay hầu như thường dành nhiều chỗ ca Có lần tôi gãy chân trên chiếc đu ở sân chơi và chính ngợi tấm lòng người mẹ mà ít khi nói về tấm lòng người mẹ là người ẵm tôi trên suốt quãng đường đưa tới bệnh cha. Phải chăng tại cha không biết thương con? Hay bởi viện. Bố lái xe hơi tới đúng ngay cửa phòng cấp cứu và cha thương con ít hơn mẹ? Hay do chính con có khi đã khi người ta yêu cầu bố phải đem xe ra chỗ khác vì nơi chẳng nhận ra được ở cha tình yêu thương ẩn giấu?

đó dành cho xe cấp cứu thì bố hét toáng cả lên: “Mấy Ngắn gọn, nhẹ nhàng nhưng truyền cảm sâu xa, câu người tưởng đây là cái gì hả? Xe buýt du lịch sao hả?”

chuyện của ERMA BOMBECK (1927-1996) là một bông hồng dâng lên bố.

Trong các tiệc sinh nhật của tôi, bố dường như không thích hợp cho lắm. Bố chỉ cứ bận bịu thổi mấy quả bong bóng, bày biện bàn ăn, và chạy việc lặt vặt. Chính mẹ là người mang vào ổ bánh cho tôi thổi tắt mấy cây nến cắm trên đó.

Bố đúng là chẳng biết biểu lộ lòng thương yêu trìu Khi tôi lật nhanh qua những tập ảnh lưu niệm, người mến. Chính mẹ mới là người gắn bó cả nhà lại với nhau.

ta luôn hỏi tôi: “Bố chị trông như thế nào?” Ai biết nhỉ?

Ngày ngày bố chỉ việc đi làm rồi về nhà và mẹ thường có Bố lúc nào cũng siêng cầm máy ảnh chụp hình cho một bản liệt kê những lỗi lầm của chúng tôi và bố hay la người này người khác. Tôi có được vô số tấm hình chụp rầy chúng tôi về những lầm lỗi ấy.

chung với mẹ và cả hai mẹ con đều tươi cười.

HUẸ KHA I − 73

37

74 − CAO CAO DANG NUI

Còn nhớ khi mẹ bảo bố tập cho tôi cỡi xe đạp. Tôi dặn bố đừng bỏ tay ra, nhưng bố bảo tới lúc phải buông ra rồi. Tôi ngã và mẹ chạy tới nâng tôi dậy, nhưng bố khoát LỜI HỨA NĂM XƯA

tay bảo mẹ lui ra. Tôi giận điên lên và tỏ rõ thái độ cho bố biết. Tôi thót ngay lên xe và tự mình đạp. Vậy mà bố

chẳng biết ngượng. Chỉ mỉm cười.

Người ta bảo nhà nghèo mới biết con thảo... Lẽ ra cũng Khi tôi vào đại học, mọi thư từ đều một tay mẹ viết.

phải nói nhà nghèo mới biết lòng cha. Có những ham Bố chỉ gởi cho mấy tấm séc và một mẩu giấy cỏn con nói thích rất bình thường, rẻ tiền mà trẻ con nào cũng khao rằng lúc này bồn cỏ của bố mới tuyệt làm sao vì lẽ tôi khát; thế nhưng để cho con được vui vẻ, mãn nguyện điều không còn đá banh trên đó nữa.

ấy thì người cha nghèo phải âm thầm hy sinh cả cái nhu cầu rất chính đáng của mình.

Mỗi khi tôi gọi điện thoại về nhà, bố làm như thể bố

muốn nói chuyện đấy, nhưng rồi lại luôn luôn bảo: “Để

Những chai nước ngọt mười xu cho con và những bữa bố đi gọi mẹ con nhé.”

ăn trưa đạm bạc của cha. Khi đứa con tình cờ khám phá ra mối liên hệ bí mật ấy thì cũng là lúc trong đầu óc non Ngày tôi lấy chồng, chính mẹ đã khóc. Bố chỉ có xì mũi nớt đã sớm hình thành một lời hứa mà người con sẽ lặng lớn tiếng và ra khỏi phòng.

lẽ giữ kín cho mình suốt hơn hai mươi năm dài, chờ một Suốt đời tôi, bố luôn luôn bảo: “Con đi đâu đấy? Mấy cơ hội tốt nhất để dành cho cha một lời tạ ơn ý nghĩa giờ con về nhà? Không được, con không đi được đâu.”

nhất. Đây là chuyện lòng của BRIAN KEEFE.

Bố đúng là chẳng biết cách bày tỏ lòng thương yêu... trừ

khi...

Có thể nào là bố đã bộc lộ tình thương mà tôi lại không nhận biết được lòng thương yêu ấy chăng?

Tháng 2-1992

Theo Erma Bombeck,

A Father’s Love, 1980.

HUẸ KHA I − 75

38

76 − CAO CAO DANG NUI

Mỗi lần đi qua một trạm cứu hỏa, những cỗ xe chữa Ôi một ngày may mắn! Nút của tôi có một ngôi sao.

cháy đỏ chói với lớp crôm sáng loáng, mùi của những Tôi chỉ còn thiếu hai nút chai có ngôi sao nữa là có thể

vòi nước hong khô và những sàn nhà mới đánh bóng, gởi xin lãnh thưởng.

những đôi ủng cao su quá khổ và những chiếc nón đồng, Cả lũ chúng tôi cám ơn bố rồi về nhà ăn cơm trưa và ngần ấy thứ lại đưa tôi trở về thời thơ ấu, trở về với cái đi bơi.

trạm cứu hỏa mà bố tôi đã làm tổ trưởng bảo trì ở đấy suốt ba mươi lăm năm.

Khi từ hồ trở về, tôi nghe bố mẹ trò chuyện. Mẹ có vẻ

giận bố, và rồi tôi nghe nhắc tới tên mình: “Lẽ ra anh Một ngày nọ bố để cho tôi và anh tôi tuột trên chiếc nên nói rằng không có tiền mua nước ngọt. Brian lẽ ra cột đồng sáng choang của lính cứu hỏa (chiếc cột mà khi phải hiểu. Chúng mình đâu có thừa tiền và anh cần phải nghe lịnh báo cháy, lính cứu hỏa ôm thân cột tuột xuống ăn trưa.”

cho lẹ, thay vì dùng cầu thang). Trong một góc trạm là tấm ván trượt (

Trước khi có thể bị bố mẹ phát hiện việc nghe lóm, tôi creeper) dùng để trườn vào gầm xe tải những khi sửa chữa. Bố bảo “nắm chặt nhé” và quay tôi vội leo cầu thang về căn phòng nơi năm anh em tôi ở

vòng vòng cho tới khi tôi chóng mặt chóng mũi.

chung.

Bên cạnh tấm ván trượt là cái máy tự động cũ kỹ bán Khi dốc túi, chực đặt cái nút chai mới có vào cùng chỗ

Coca-Cola với giá mười xu một chai. Những lần tới chơi với bảy nút chai khác, tôi chợt nhận ra bố đã hy sinh trạm cứu hỏa, bao giờ việc quan trọng nhất của chúng nhiều biết bao để tôi có được nó. Tối hôm ấy tôi nhủ

tôi cũng là đi tới chỗ đặt máy bán nước ngọt.

lòng: Một ngày kia tôi sẽ nói với bố rằng tôi biết lòng hy sinh của bố trong buổi chiều ấy và trong rất nhiều ngày Năm mười tuổi, tôi dẫn hai đứa bạn tới trạm cứu hỏa khác, và tôi sẽ không bao giờ quên được chuyện này.

để khoe bố. Tôi xin bố cho mỗi đứa một chai nước ngọt trước khi chúng tôi về nhà ăn cơm trưa.

Trong hơn hai mươi năm kế tiếp, bố làm ba nghề

khác nhau để cưu mang chín người chúng tôi, cách sống Tôi chỉ nhận ra chút do dự gợn trong giọng bố. Nhưng đó đã vắt kiệt bố. Bố bốn lần bị bịnh tim tấn công, để rồi bố lại bảo “được thôi” và cho chúng tôi mỗi đứa mười cuối cùng phải dùng đến máy trợ tim ( pacemaker).

xu. Chúng tôi chạy ù tới cái máy bán nước ngọt để xem ở

mặt trong nút chai của ai có ngôi sao (cách khuyến mãi Một buổi chiều kia chiếc xe màu xanh cũ kỹ của bố

của hãng nước ngọt).

hỏng máy. (Nó là chiếc station wagon, cũng gọi estate HUẸ KHA I − 77

39

78 − CAO CAO DANG NUI

car, nhiều chỗ ngồi, có chỗ rộng để chứa hành lý phía chuyện trò với nhau. Bố bảo bố rất hãnh diện vì đàn con sau các hàng ghế, có cửa mở phía đuôi xe để dễ chất và bố không sợ chết. Bố chỉ sợ phải xa mẹ. Chưa hề có hành lý, nên tiện chở trọn một gia đình với đủ thứ lỉnh người nào lại yêu vợ hơn bố tôi.

kỉnh . ) Bố bảo tôi tới chỗ làm rước bố đi khám bệnh. Khi Bố bắt tôi hứa không nói cho ai biết bố đang đến gần dừng xe trước trạm cứu hỏa, tôi bắt gặp bố cùng những cái chết. Tôi đồng ý và biết rằng đó là một bí mật rất khó lính cứu hỏa khác tụ tập ngoài sân, vây quanh chiếc xe lòng giữ kín.

pickup mới cáu. (Nó là loại xe tải nhỏ, thành xe thấp, thùng xe không có mui.) Khi tôi ngắm nghía chiếc xe, bố

Dạo ấy vợ chồng tôi đang tìm mua một chiếc xe. Tôi bảo: “Có ngày bố sẽ sắm một chiếc như vậy đó.”

hỏi xem bố có bằng lòng đi với tôi để coi cái xe tôi muốn đổi bù không.

Hai bố con cùng cười rộ lên. Đấy luôn là ước mơ của bố, và bao giờ nó cũng có vẻ xa xôi diệu vợi. Tôi đang Bố con tôi bước vào phòng trưng bày, Khi bắt đầu nói làm ăn khấm khá, cũng như tất cả các anh tôi. Chúng tôi chuyện với người bán xe, tôi bắt gặp bố đang nhìn chiếc đã đề nghị mua tặng bố một chiếc xe, nhưng bố từ

xe pickup nâu, chiếc xe đẹp nhất mà tôi được thấy. Bàn khước, bảo: “Nếu bố không mua lấy thì bố cảm thấy nó tay bố vuốt ve thân xe tựa như một nhà điêu khắc đang không phải là của mình.”

rà soát lại tác phẩm của mình.

Khi khám bệnh xong và bước ra khỏi phòng mạch, Tôi đề nghị lấy cái xe nâu ấy ra chạy thử. Hai bố con trông bố xanh xao bệnh hoạn.

cho xe lăn bánh vào xa lộ, bố ngồi sau tay lái. Được mười phút, bố bảo cái xe chạy mới ngon làm sao.

Bố chỉ nói: “Ta đi thôi.”

Khi quành lại, bố con tôi đem chạy thử chiếc xe nhỏ

Bố con tôi cùng yên lặng. Tôi đánh xe một vòng cho xa hơn, màu xanh. Hai bố con quay về cửa hàng và kết thúc để quay lại trạm cứu hỏa. Hai bố con đi ngang qua ngôi mọi việc với người bán xe.

nhà cũ, sân bóng, hồ nước rồi tiệm chạp phô ở góc phố, và bố bắt đầu nói về những kỷ niệm mà mỗi nơi mỗi Vài đêm sau, tôi hỏi bố có muốn đi nhận xe với tôi chốn đã gợi nhớ lại. Đó là lúc tôi biết bố sắp đi xa.

không. Tôi nghĩ bố đồng ý nhanh như thế chỉ để nhìn lại lần cuối “cái xe nâu của bố” theo cách bố gọi nó.

Bố nhìn tôi và gật đầu. Tôi hiểu. Hai bố con dừng xe ở

Khi bố con tôi cho xe vào sân cửa hàng, thấy chiếc xe một tiệm kem và lần đầu tiên sau mười lăm năm mới nhỏ màu xanh của tôi dán tấm giấy “Đã bán”. Cạnh đó là cùng ăn một cây cà rem. Hôm ấy hai bố con thực sự đã HUẸ KHA I − 79

40

80 − CAO CAO DANG NUI

chiếc pickup nâu, sạch bóng, cũng gắn trên kính tấm giấy to tướng “Đã bán”.

Tôi liếc nhìn và bắt gặp vẻ mặt thất vọng khi bố thốt MỘNG ƯỚC ẤU THỜI

lên: “Người ta mua cái xe đẹp mất rồi.”

Tôi chỉ gật đầu và nói: “Nhờ bố vào trong nói với người bán hàng là đậu xe xong thì con vào liền.” Khi Thông thường, hầu như mọi người đều sẵn có một bước qua chiếc pickup nâu, bố lướt bàn tay dọc thân xe niềm tin quen thuộc rằng cha mẹ và con cái vốn thuộc về

và tôi lại thấy nỗi thất vọng trên mặt bố.

hai thế hệ hoàn toàn cách biệt nhau; do đó, trong quan hệ

thường ngày, giữa cuộc sống gia đình, hai thế hệ này Tôi vòng xe ra xa tòa nhà và xuyên qua lớp kính dường như không mấy dễ dàng thông cảm, hiểu biết lẫn phòng trưng bày tôi nhìn người đàn ông đã hy sinh mọi nhau.

thứ cho gia đình mình. Tôi chăm chú dõi theo người bán hàng mời bố ngồi, trao cho bố xâu chìa khóa cho “chiếc Trong hồi ức của WILLIAM M. HENDRYX, ông thuật pickup của bố” (cái xe màu nâu), giải thích rằng nó là lại trường hợp bản thân. Thuở ấy, ông là chú bé vừa hơn của tôi dành tặng bố và đây là một bí mật của hai bố con.

mười tuổi đầu, vậy mà chú đã cùng với bố có thể khám phá, cảm thông nhau. Kết quả ấy là do người cha biết Bố nhìn ra cửa kính, mắt hai bố con gặp nhau, và cùng trân trọng ước mơ của con, biết can thiệp đúng mức để

gật đầu cười to.

giúp con trẻ biến ước mơ trở thành hiện thực.

Tối ấy, lúc bố lái xe về thì tôi đang đợi ở bên ngoài nhà. Khi bố bước ra khỏi “xe của bố”, tôi ôm chầm lấy bố

mà hôn, nói rằng tôi thương bố lắm và nhắc rằng đây là một bí mật của hai bố con.

Đêm đó hai bố con lái một vòng. Bố bảo rằng về chiếc xe thì bố hiểu, nhưng cái nút chai nước ngọt có hình ngôi sao dán bằng băng keo vào tay lái là ý nghĩa gì vậy.

Tháng 6-1998

Theo Brian Keefe, A Promise Kept, 1993.

HUẸ KHA I − 81

41

82 − CAO CAO DANG NUI

Dạo lên tám, cái tuổi vừa biết khôn, tôi cứ đinh ninh Đêm đêm tôi vẫn trở vô giường ngủ mà mơ mộng về

sẽ chẳng còn gì vinh quang hơn nữa nếu tôi có được một những toan tính tìm cho mình một tuyến đường giao tuyến đường giao báo. Điều ấy nghĩa là tôi có tiền túi báo. Ước vọng của tôi bị hai trở ngại: Còn bốn năm nữa rủng rỉnh, không phải lệ thuộc ai, và tôi hy vọng bố sẽ

tôi mới đủ mười hai là cái tuổi bắt buộc tối thiểu, và việc thừa nhận tôi có năng lực làm được chuyện gì đó.

làm này đã có người nhận rồi. Frankie, mười bốn tuổi và Theo con mắt bố, ai cũng mong có công ăn việc làm to gần gấp đôi tôi, theo tôi nhớ đã đi giao báo trên tuyến đàng hoàng. Còn nhỏ, bố đã sớm mồ côi cha mẹ, phải đường đó lâu lắm rồi, và cũng không mong gì ảnh giải sống ở một nông trại nhỏ tại Texas với ông nội là người nghệ. Tuy nhiên, tôi cứ luôn nằn nì anh ấy nếu như ảnh có lòng nhân ái nhưng nghiêm khắc. Đó là thời kỳ kinh bỏ công việc này thì hãy tiến cử tôi. Những lời cam đoan tế trì trệ vào những năm 1930. Bố đã từng biết qua mọi của ảnh làm cho tôi mải nuôi ước vọng.

công việc lao động chân tay, nào là hái bông vải, nặn đất Là kẻ tình nguyện làm phụ tá cho Frankie, tôi biết sét trên mâm quay bàn gốm, và bây giờ thì điều khiển rành tuyến đường giao báo cũng gần như anh ấy vậy.

máy móc ở một nhà máy chất dẻo ( plastics). Đối với bố, Chiều chiều sau khi tan trường, tôi lại đạp xe đến chỗ

học làm ăn buôn bán là nền tảng giáo dục cho thanh góc đường có những bó báo nằm ngổn ngang. Frankie và niên. Cho tới lúc ấy, tôi không tỏ ra giỏi giang lắm về mặt những trẻ giao báo khác luôn luôn có mặt ở đó khi tôi này.

tới nơi. Những chiếc xe đạp, các túi vải bố màu cam và Tối đến, khi cả sáu người trong nhà quây quần bên những sợi dây thun nằm lăn lóc chỗ này chỗ khác trên mâm cơm, bố vẫn không bao giờ quên hỏi: “Hôm nay ở

nền gạch bê tông bụi bặm.

trường con học được gì nào?” Ai nấy cũng thường im lặng, mọi cặp mắt dồn vào tôi.

Không hề chuẩn bị sẵn sàng cho câu hỏi, tôi thường nhìn chằm chằm vào chén dĩa trước mặt mình và đáp:

“Dạ, không nhiều lắm.”

“Thì thôi học mà đi làm vậy.” Bố thường nói thế, và một nụ cười thoáng hiện trên nét mặt phong trần nắng mưa dầu dãi.

HUẸ KHA I − 83

42

84 − CAO CAO DANG NUI

Đi theo giao báo hơn hai năm, tôi sung sướng lắm.

khiếp và phải đem giao trước bình minh, nhưng tôi sẽ có Thế rồi buổi chiều xuân nọ, Frankie cho nổ tung một trái cách.

bom. Ảnh đặt một bàn tay lên vai tôi, nói: “Anh không Bố lại mồi tẩu thuốc, ánh lửa ấm áp của que diêm soi biết làm sao cho em hay chuyện này. Huấn luyện viên cho tôi thấy vẻ lo nghĩ trên mặt bố. Bố bảo: “Thế thì bố

Black muốn anh khởi sự làm người giao banh cho đội sẽ đi với con gặp ông chủ, nhưng bố chỉ đứng ngoài coi bóng chày, mà bọn anh chiều nào cũng luyện tập cả.

thôi. Con phải tự mình nói chuyện với ông ấy.”

Anh... anh phải bỏ luôn việc đi giao báo.”

Ngạc nhiên, tôi ngẩng nhìn bố. Từ trước giờ, chuyện

“Bỏ việc...” Tôi không sao nói được. Tôi hãy vẫn còn này là cái gì đó giống như một cuộc chơi, cũng là cách để

quá nhỏ chưa đủ điều kiện để nhận lãnh việc ấy, và tất tôi tự chứng tỏ cho bố biết bản lĩnh của tôi. Dẫu thế, với cả những gì mà tôi còn có thể làm được là cố cầm lòng sự can dự của bố, dường như tôi đã tiến thêm một bước ngăn đôi dòng nước mắt.

lớn hơn tôi những tưởng.

Ảnh nói: “Nè, đừng thất vọng. Anh đã nói với ông chủ

Quay lưng trở vào nhà, bố còn bảo: “Ờ, mà hãy mặc phát hành báo rằng em là một người trợ tá đắc lực, và vét và thắt cà vạt khi đến gặp ông ấy, con nhé.”

ổng muốn gặp em.”

Tôi bỏ chân xuống đất. “Nhưng đâu có ai ăn mặc như

Tối hôm đó, trong lúc ngồi trên chiếc đu ở dưới vòm vậy.” Tôi cãi, và nghĩ thầm rằng ăn mặc như thế trông tôi hiên trước nhà, trong tâm trạng một kẻ bại trận, tôi sẽ ngốc thế nào đối với những trẻ khác.

nghe thấy bước chân nặng nề quen thuộc của bố khi bố

bước ra ngoài hút thuốc. Châm tẩu thuốc, bố hỏi: “Con Bố nói: “Tụi nó đã có việc làm rồi mà con thì chưa.”

không sao chứ? Trong bữa cơm tối nay con hầu như

“Nhưng mà...”

chẳng nói năng gì.”

Bố nói giọng chắc nịch: “Không nhưng gì hết. Đây Tôi rút hai đầu gối lên tận ngực và ngập ngừng giãi thực sự là công việc. Nếu con không đón nhận nó cho bày hoàn cảnh. Bố bảo: “Đó là một việc làm khá lớn lao.

nghiêm chỉnh, thà đừng nhận thì hơn.”

Con thành thực tin rằng con có thể đảm đương nổi việc Hai tuần sau đó, lòng những phập phồng, tôi mặc bộ

giao báo trên tuyến đường đó không?”

com lê nâu sậm, sơ mi trắng, cà vạt hợp màu và mang

“Thưa bố, có.” Tôi nói cứng, mặc dù thâm tâm tôi biết giày. Hai bố con im lặng lái xe đến chỗ gặp người chủ, ở

mình có những hạn chế. Báo ngày Chủ Nhật dày đến bãi đậu xe gần khu buôn bán.

HUẸ KHA I − 85

43

86 − CAO CAO DANG NUI

Trong lúc tôi chờ tới lượt vào gặp người chủ, bố ngồi Ông ta nhíu mày. “Cháu không nghĩ rằng cháu hơi xổm, dịu dàng nắm lấy hai vai tôi. Bố bảo: “Nếu ông ấy nhỏ, chưa giao nổi báo Chủ Nhật à?”

cho con việc làm này, là ông ấy bẻ cong hết các luật lệ, và

“Cháu biết cháu có thể làm được.”

con biết điều đó có nghĩa là gì rồi đấy. Ông ấy có lẽ còn có một gia đình phải đùm bọc. Con có tin chắc về việc Ông ta vẫn hỏi tiếp: “Giả tỷ như mưa gió lạnh lùng thì làm này không?”

làm sao?”

Không còn chỗ thối lui nữa, tôi đáp: “Dạ, chắc.”

Hai vai tôi xụi xuống. Tôi chịu thua ông ta về điều đó.

Ổng biết, tôi biết và Frankie cũng như những đứa trẻ

Bố dừng lại, nhìn lâu vào mắt tôi. Bố bảo: “Vậy vào khác đang vây quanh chờ chực cũng đều biết điều đó.

trong đó đi và cho ông ấy thấy con là người như thế nào.

Lặng lẽ, tôi gục đầu nhìn sững mũi giày của mình.

Bố đợi ở đây.”

“Thì tôi sẽ lấy xe hơi chở cháu nó đi.” Bố lên tiếng.

Lòng không mấy tin tưởng, tôi lách tấm thân bé bỏng Bàng hoàng, tôi quay lại và thấy bố đang đứng sau lưng của mình qua những trẻ giao báo khác và tiến tới trước tôi chỉ cách mấy gang tay. Bố nói thêm: “Khi thời tiết xấu người đàn ông vạm vỡ, rắn chắc có mái tóc sẫm bắt đầu thì bọn trẻ được giúp đỡ.” Ý tưởng ấy cũng đã nảy đến hói trước trán và hai bên thái dương.

trong đầu tôi, nhưng vì một chút tự ái nào đó, tôi đã Ông ta hỏi: “Ai vậy kìa? Ăn vận thiệt bảnh hén. Cháu chẳng hề hỏi bố.

hẳn là chú bé mà Frankie nói đây.”

Gãi gãi đầu, ông chủ phát hành báo chằm chằm nhìn Tôi đáp: “Dạ phải. Cháu biết cháu còn nhỏ, nhưng nếu bố, rồi lại nhìn tôi. Ông ta bảo: “Thôi được, ta sẽ thử việc bác cho cháu một cơ hội, cháu sẽ là người đi giao báo cháu trong ba mươi ngày. Nhưng nếu ta cho rằng cháu giỏi nhứt của bác từ trước tới giờ. Cháu biết rành tuyến làm không tốt, ta sẽ tìm người khác thay thế cháu. Sòng đường đó. Biết hết mọi người ở đó. Và bác có thể trông phẳng không nào?” Ông ta chìa tay cho tôi bắt.

cậy cháu được. Bác cứ hỏi anh Frankie.”

Tôi liếc nhìn bố, bất chợt tưởng như xưa nay tôi chưa

“Ta đã hỏi Frankie rồi.” Ông ngả người ra sau để đánh hề trông thấy bố. Tôi đang chơi vơi không chỗ bấu víu giá nhanh con người tôi. “Cháu mấy tuổi vậy?”

thì bố đã đến với tôi. Nụ cười nồng ấm và cái gật đầu lẹ

“Dạ, mười tuổi rưỡi.” Tôi nói thế, ráng để nghe như là làng của bố là tất cả những gì đảm bảo mà tôi cần có.

mười hai.

“Dạ, sòng phẳng lắm.” Tôi đáp, và đặt bàn tay bé nhỏ

HUẸ KHA I − 87

44

88 − CAO CAO DANG NUI

của mình vào bàn tay ông chủ.

“Chừng nào cháu có thể khởi sự nhỉ?”

MỘT NGƯỜI CHA

Tôi cười toe toét, nói: “Ngay bây giờ nè bác.”

Giáo sư DAVID TAKAYOSHI SUZUKI (sinh năm 1936) là nhà môi trường học tên tuổi thế giới, chủ nhiệm một chương trình về môi trường thiên nhiên của đài phát thanh Canada (CBC). Giáo sư kể về thời sinh viên của ông: Ba năm sau đó gia đình tôi dọn đi nơi khác, và tôi phải từ bỏ tuyến đường giao báo yêu dấu của mình. Nhưng tôi đã đem theo được một điều vô giá: Tôi đã khám phá ra bố, và bố đã khám phá ra tôi. Hai bố con đã nhận lấy một cơ hội, và hai bố con đã làm cho công việc đó được chu toàn.

29-7-1994

Vào những năm 1950, tôi là học sinh giỏi cuối bậc Theo William M. Hendrix,

trung học ở thành phố London (Tây Nam tỉnh Ontario, My Paper Dream, 1994.

Canada). Một số bạn đề nghị tôi ra tranh cử chức chủ

tịch hội học sinh mà tôi không chịu.

HUẸ KHA I − 89

45

90 − CAO CAO DANG NUI

Tôi thưa chuyện lại, cha hỏi: “Sao con từ khước?”

cũng nhận ra mình ngu ngốc biết bao.

“Con chẳng có cách gì thắng cử.”

Vẫn còn có thêm nhiều điều tôi học được ở cha. Mười Nhìn tôi, cha bảo: “Nếu con đi qua cuộc đời này mà sáu tuổi, tôi qua Mỹ theo học trường Amherst College ở

lúc nào cũng sợ thất bại thì con sẽ chẳng làm chi được.

bang Massachusetts. Tiền học và chi phí ăn ở tính ra gấp Đâu có gì hổ thẹn khi con thử sức để rồi thua cuộc, bởi đôi số tiền cha kiếm được mỗi năm. Tôi lọt vào nổi lẽ ở đời luôn luôn có nhiều người giỏi giắn hơn con mà.”

trường đó chỉ nhờ học bổng. Để duy trì học bổng, tôi phải luôn nằm trong số một phần năm học sinh đứng Thế là tôi ra tranh cử. Tôi nhờ mấy chị em ruột cùng đầu lớp.

với anh em bà con phụ giúp. Họ viết các khẩu hiệu cổ

động trên mọi tấm bảng đen và gắn một biểu tượng trên Đang học năm thứ hai, tôi được thư bạn gái cho biết mui xe cha tôi rồi lái đi lòng vòng khắp nơi. Trước cuộc có chàng trai khác. Tâm hồn điên đảo, tôi đón xe quá bầu cử một ngày, các ứng cử viên phải đăng đàn diễn giang về Toronto (tỉnh Ontario, Canada) và cố gắng giữ

thuyết. Tôi chẳng chút lo âu, hồi hộp và đã nói chuyện lại người yêu, nhưng cô nàng trót mê mệt người ta mất say sưa, hùng biện. Kết quả, tôi được nhiều phiếu hơn số

rồi.

phiếu của các ứng cử viên khác gộp lại.

Cõi lòng tan nát, tôi áo não trở lại trường. Đến giữa Thói thường, bọn trẻ mới vừa kiếm được tí tẹo kiến khóa học, thứ hạng tuột dốc, tôi điện thoại về nhà: “Cha thức ở trường trung học thì đã vội cho rằng cha mẹ

à, con có lẽ không giữ nổi học bổng nữa.”

chúng chẳng hiểu biết gì hết. Chẳng hạn, có hôm cha kể: Cha bảo: “Cha sẽ làm bất kỳ cái gì mà cha làm được để

“Cha đã quan sát mấy con ong bắp cày ( wasps). Các con giữ con lại nhà trường. Nhưng con phải nhìn vào mắt ký sinh trùng bám vào chúng trông như là tôm hùm.”

cha mà nói rằng con đã tận lực.”

Miệng tôi thốt “Chà, hay thật à!” mà bụng lại nghĩ: Rõ Thế là tôi ngồi xuống và vùi đầu vào sách vở. Thứ

ngớ ngẩn, cha mà biết gì!

hạng của tôi vọt lên và học bổng không vuột mất. Tôi là Nhiều năm sau, tôi theo một khóa sinh thái học người đầu tiên trong dòng họ Suzuki tốt nghiệp đại học.

( ecology). Đọc sách, tôi mới té ra có những con ký sinh trùng tên là pseudoscorpions nhìn hao hao tôm hùm.

23-11-2001

Quả là cha nói rất chính xác và tôi nhận ra cha là một người quan sát thiên nhiên rất đỗi tài tình, sắc sảo. Tôi HUẸ KHA I − 91

46

92 − CAO CAO DANG NUI

Trước đó không lâu, cháu cũng làm thế mỗi khi tôi đang làm vườn. Có lẽ cháu cảm thấy rất an tâm khi tôi giúp MỘT THỜI LÀM CON

cháu giải quyết những khó khăn của cháu.

MỘT THỜI LÀM CHA

Tôi ngước mắt lên khỏi tờ báo, và cháu ngoác miệng cười với tôi. Rồi thì cháu đột ngột tỏ ra nghiêm trang, bắt chước những khi tôi có vẻ nghiêm nghị.

Trong ánh mắt đầu đời của đứa con trai bé bỏng, cha Cháu chìa món đồ chơi đang giấu sau lưng: “Con làm là thần tượng. Cậu bé tin tưởng cha có một quyền năng gãy cái cưa rồi. Đây nè bố.”

hoàn hảo để tạo ra, làm được mọi thứ mà bé mong muốn và cần tới. Ở bé, tình yêu cha có trộn lòng ngưỡng mộ, Cháu chẳng hỏi xem tôi có sửa được hay không. Cháu thán phục sự toàn năng. Nhưng đến một ngày kia, có một tin tưởng rằng tôi thừa sức; đó là lòng thán phục của lần không ai tránh khỏi, thần tượng ấy bỗng sụp đổ khi một chú nhỏ bé bỏng đối với một bàn tay thần kỳ có thể

sửa chữa được những chiếc xe ba bánh, bốn bánh và mà trong ánh mắt buồn bã của trẻ thơ, cha chỉ còn là một người lớn bình thường giữa cuộc đời này. Tình yêu cha những món đồ chơi đủ loại khác.

trước và sau biến cố ấy có khác nhau không? Câu chuyện Nhìn cái cán nhựa dẻo màu xanh lơ của cây cưa đã của WALTER MEADE là một trường hợp cụ thể trong gãy, tôi hỏi:

muôn vàn tình huống của những bậc làm cha.

“Còn thiếu mấy mảnh vỡ nữa. Con có giữ không?”

*

Cháu xòe bàn tay đang nắm chặt để lộ ra những Một buổi tối mùa đông năm ngoái khi tôi đang ngồi miểng còn sót lại. Tôi thấy chẳng có cách nào sửa được đọc báo, con trai tôi bước đến bên ghế trong vẻ lặng yên món đồ chơi nữa rồi.

thân ái. Cháu đứng vừa sát phía ngoài cái vòm sáng hình Cháu nhìn tôi chăm chăm, vẻ mặt ấy cho thấy cháu bán nguyệt hắt ra từ cây đèn đọc sách cũ kỹ bằng đồng hoàn toàn tin cậy rằng tôi làm được mọi điều. Cái nhìn mà tôi ưa thích, cũng là cây đèn đã thắp sáng cái bàn ấy khuấy động ký ức tôi. Tôi cẩn thận săm soi cây cưa, giấy của bố tôi, là một bác sĩ.

lật tới lật lui các mảnh vỡ trong lòng đôi bàn tay, còn Dạo ấy cháu thích đến bên tôi với những vấn đề

tâm trí thì lật lại tháng ngày dĩ vãng.

nghiêm trọng nhất của cháu khi tôi đang đọc sách báo.

*

HUẸ KHA I − 93

47

94 − CAO CAO DANG NUI

Hồi ấy tôi lên bảy, vào một ngày tháng Mười Một, sau Nhưng khi ngôi nhà đá xám xịt cũ kỹ lọt vào tầm mắt, khi tan học tôi đến phòng khám của bố. Rõ ràng bố là bố con tôi đã thấy cửa sổ trên lầu phía sau nhà và cửa sổ

một bác sĩ giỏi nhất trong vòng một ngàn dặm kể từ thị

ở hiên sau đều sáng ánh đèn; từ lâu đời đó là những báo trấn nhỏ bên dòng sông Ohio nơi gia đình tôi cư ngụ. Bố

hiệu mỗi khi gặp hoạn nạn.

và những gì bố làm được thường khiến cho tôi cũng như

Bố cho xe chạy ngay vào khoảnh sân trước cửa nhà.

các bệnh nhân của bố kinh ngạc. Chẳng những bố có thể

Chị của bạn tôi chạy ùa ra ôm chầm lấy bố, vừa khóc lóc chữa trị cho bất cứ ai bất kỳ bệnh gì mà người còn có vừa lắc lắc bố và cố nói: “Bác sĩ ơi, em con sắp chết rồi!

thể làm cho một con ngựa trở nên săn chắc, có thể đẽo Ba con đang chạy đôn chạy đáo khắp nơi tìm bác sĩ. Tạ

được một cái bông vụ và lại chẳng hề hấn gì khi ngồi ơn Trời bác sĩ đã tới. Thoạt đầu chỉ là cảm lạnh chút trên chiếc xe trượt của tôi lao xuống ngọn đồi. Tôi thích thôi. Thế rồi chiều nay em cháu bắt đầu toát mồ hôi như

la cà ở phòng khám của bố và thích nghe người ta gọi tôi tắm và cứ nhắm nghiền hai mắt.” Chị ấy nói mãi như thế

là “chú đốc tờ nhỏ”. Tôi cũng thích nhìn bệnh nhân rời và bấu chặt lấy bố.

phòng khám của bố, lúc nào họ cũng có vẻ khỏe hơn.

Bố không bao giờ chạy. Bố thường bảo chẳng có lý do Nhưng ngày hôm ấy, tôi đến phòng khám để gặp đứa đúng đắn nào để phải vội vàng cả; nếu như con phải vội bạn thân nhất. Nó nghỉ học ba ngày rồi và mẹ nó đã vã thì khi ấy đã là trễ tràng rồi. Vậy mà bố bảo chị ấy nhắn cô y tá của bố rằng bà chỉ có thể đưa nó từ nông buông bố ra, và bố co chân chạy.

trại đến phòng khám vào hôm ấy.

Tôi theo chân hai người đi qua gian bếp nồng mùi bột Khi bệnh nhân cuối cùng trong buổi chiều đã ra về, nó nổi và leo lên những bậc thang hẹp, tối om om. Thằng vẫn bặt dạng. Bố con tôi ra ngoài để đến khám bệnh ở

bạn tôi đang thở gấp và phát ra những tiếng khò khè.

các tư gia. Bố thích có tôi đi cùng vì người ưa kể chuyện Trên mình nó là cả đống chăn đệm thành thử tôi chỉ có trong khi lái xe, còn tôi thì cho rằng trên đời này chỉ có thể nhìn được khuôn mặt nó trong ánh đèn dầu chập tôi mới là kẻ biết nghe những câu chuyện bố kể nhất.

chờn. Trông nó đã kiệt sức lắm rồi và mồ hôi đẵm trên Bố con tôi xong việc lúc gần bảy giờ. Khi bắt đầu quay da loang loáng.

về nhà, bất chợt bố bảo: “Bố con mình đi thăm bệnh bạn Má nó chẳng nói năng gì. Bác ấy là một người đẫy đà, thân của con nhé.” Tôi cảm thấy lúng túng với lòng biết mặt tròn, và trước đây chưa bao giờ tôi gặp bác trong ơn, chắc chắn rằng bố làm thế chỉ vì muốn tôi vui lòng.

nhà mà lại không đeo tấm tạp dề. Bác đứng sau lưng tôi, HUẸ KHA I − 95

48

96 − CAO CAO DANG NUI

cả hai bàn tay đặt lên vai tôi trong lúc bố nghe ngực nó.

chuyện. Sau đó là im lặng, rồi lại có tiếng nói. Cuối cùng Bố gắn ống tiêm và giơ mũi kim lên trước ánh đèn. Mẹ

là tiếng bước chân nặng nề của hai người đàn ông giẫm nó, chị nó, và tôi dõi mắt nhìn theo giọt thuốc trong veo trên các bậc thang. Bố đi ra ngoài, và tôi nối gót ra xe.

lăn xuống khỏi đầu mũi kim. Tôi tin chắc rằng trong đó Suốt con đường hiu quạnh trở về thị trấn bố chẳng hé chứa cái phép lạ mà chúng tôi phải có.

răng với tôi. Và tôi cũng chẳng dám đường đột hở môi Bố chích cho nó. Rồi lấy từ trong hộp đen đồ nghề

với bố. Cái thế giới mà tôi tưởng là tôi biết, nó nằm một tấm gạc, bố đặt lên miệng nó. Bố chồm lên người nó trong lòng tôi, tan nát.

và bắt đầu thở với nó. Trong phòng không một ai nhúc Thay vì về nhà, bố con tôi quay lại phòng khám của nhích, và cũng không nghe một âm thanh nào khác hơn.

bố. Bố đứng đơn độc ở cửa một lúc. Rồi bố gọi tên tôi, Rồi, thình lình như ánh chớp, chỉ còn nghe thấy tiếng lớn tiếng, giọng dữ dội, trao tôi chìa khóa và bảo: “Mở đi.

bố thở mà thôi. Tôi cảm thấy hai bàn tay mẹ nó bóp chặt Bố không mở được.”

lấy vai mình và cũng như bác ấy, tôi biết rằng một điều Tôi sợ lắm. Tôi chưa từng quen làm điều gì giúp bố.

gì đó đã sụp đổ. Nhưng bố vẫn tiếp tục thở vào buồng Luôn luôn là bố làm giúp tôi. Hai bố con bước vào căn phổi nó. Một lúc lâu sau, mẹ nó bước tới bên giường, đặt phòng tối đen. Bố bảo tôi bật ngọn đèn trên bàn giấy. Bố

tay lên vai bố và nói khe khẽ: “Cháu nó đi rồi, bác sĩ ơi.

bắt đầu lục lọi hết quyển sách này tới quyển sách khác, Bác sĩ ngừng lại đi. Vô ích thôi. Con trai tôi không còn ở

hoài công tìm kiếm một điều gì khác mà lẽ ra bố đã có với chúng tôi nữa đâu.” Nhưng bố chẳng chịu buông nó thể làm được.

ra.

Tôi muốn ngăn bố lại, nhưng không biết phải bằng Rồi mẹ nó cầm tay tôi và hai bác cháu đi vào gian bếp.

cách gì. Tôi không thể tưởng tượng nổi đêm sẽ qua đi Bác ấy ngồi xuống ghế xích đu còn chị nó sà vào lòng mẹ, như thế nào. Chốc chốc, chẳng cầm lòng được, tôi lại chưa bao giờ tôi thấy ai đau đớn khổ sở như chị lúc ấy.

khóc.

Tôi bỏ ra ngoài hàng hiên và ngồi trên bực thềm trên Cuối cùng, nghe có tiếng người bên ngoài, tôi đi qua cùng, trong bóng đêm lạnh lẽo. Tôi muốn đừng ai bắt phòng đợi để ra cửa, lòng đầy biết ơn cho dù đó là ai đi gặp tôi hay nghe tiếng tôi hết.

nữa. Trong một cộng đồng như thị trấn chúng tôi, khi có Khi về tới nhà và nhìn thấy xe bố con tôi, ba thằng trẻ con chào đời hay khi xảy ra tang tóc, mọi tin tức đều bạn tôi chạy ùa vào. Trong một lúc tôi nghe tiếng nói lan truyền xa và nhanh. Mẹ đã đến tìm hai bố con.

HUẸ KHA I − 97

49

98 − CAO CAO DANG NUI

Mẹ quỳ xuống, ôm chầm lấy tôi, xoa xoa sau đầu tôi,

“Không, bố chịu thua. Bố xin lỗi con.”

còn tôi thì ôm ghì lấy mẹ như tôi chưa từng bao giờ làm Cháu nhìn tôi, và cái vẻ thán phục ngưỡng mộ trên vậy kể từ khi còn nhỏ xíu.

mặt cháu tan mờ đi. Bờ môi dưới của cháu run run, và

“Mẹ ơi, sao bố lại không thể, sao bố lại không thể?”

cháu cố dằn lòng trong khi những giọt lệ tuôn chảy.

Tôi khóc và ngả đầu lên vai mẹ.

Mẹ xoa lưng tôi cho tới khi tôi nín lặng. Rồi mẹ bảo:

“Bố lớn hơn con, nhưng bố nhỏ bé hơn sự sống. Mẹ con mình yêu thương bố vì những gì bố có thể làm; và mình cũng chẳng vì những gì bố không thể làm mà giảm bớt lòng thương yêu bố. Yêu thương luôn luôn là chấp nhận, bất kể đó là gì.”

Mặc dù tôi không chắc rằng mình hiểu hết ý tứ trong Tôi kéo cháu lên lòng và hết sức vỗ về an ủi trong lúc lời lẽ ấy, tôi biết tôi cảm thấy được tầm quan trọng của cháu đau buồn vì món đồ chơi gãy và vì thần tượng của điều mẹ dạy. Sau đó mẹ vào gặp bố.

cháu đã sụp đổ. Dần dần cháu thôi khóc. Tôi tin chắc cháu cảm thông được nỗi buồn của tôi khi thấy bản thân

*

tôi trong mắt cháu chỉ là con người trần tục thông Mùa đông xa xưa mà tôi đã trải qua năm ấy dường thường, bởi lẽ cháu vẫn nép đầu vào tôi một lúc lâu, tay như kéo dài bất tận, thế nhưng khi tôi lật qua lật lại mấy cháu quàng quanh cổ tôi.

mảnh đồ chơi của con trai mình, những hồi ức ấu thơ

Khi cháu ra khỏi phòng, trao cho tôi cái nhìn thẳng và hiện hình trong tôi nhanh trong tích tắc. Tôi bảo cháu: thân ái, tôi có thể nghe được giọng mẹ tôi, bảo tôi rằng

“Bố e rằng nó bể hết rồi.”

thương yêu vốn không có điều kiện. Xưa làm con, nay

“Con biết chớ. Nhưng bố làm ơn sửa giùm con đi.”

làm bố, tôi nhận ra rằng sự khởi đầu hiểu biết cảm Trong giọng nói của cháu có ẩn chút sốt ruột.

thông xuất phát từ nỗi đớn đau khi khám phá điều ấy.

“Bố không sửa được.”

28-02-1999

Theo Walter Meade,

“Chắc chắn bố sửa được.”

Once the Son, Now the Father, 1974.

HUẸ KHA I − 99

50

100 − CAO CAO DANG NUI

Tết này các con thêm một tuổi. Nhiều khi mẹ bảo bố:

“Anh coi kìa, đã dài đòn lắm rồi.” Nói vậy, bố vẫn thấy Bé NẮNG XUÂN XIN GIỮ TƯƠI MÀU

Hai, Bé Ba nhỏ xíu như hôm qua hôm kia. Phải, các con hãy còn bé bỏng lắm, và bố nghiệm ra rằng xử sự với các con cho đúng đắn hóa ra lại khó hơn là giữa người lớn Sanh con khó mà dễ. Lo cho con miếng ăn cái mặc cũng với nhau.

khó mà dễ. Còn làm cha làm mẹ sao cho ra cha ra mẹ thì Bình tâm tự xét, các con được gần bố ít hơn là gần mẹ.

quả thực chẳng dễ dàng gì.

Khi xuất bản quyển sách thứ hai, bố đã nôn nóng nhờ

Bác sĩ Nguyễn Hữu Phiếm, bằng một quyển sách in nhà in đóng xén ngay vài quyển để sớm đem về “khoe”

trước năm 1975 ở Sài Gòn, cho rằng làm cha làm mẹ

cả nhà. Có một trang gần như để trắng, chỉ vỏn vẹn hai cũng là một nghề, “nghề làm cha mẹ”. Giữa cuộc đời hàng chữ nhỏ nhắn, xiên xiên, trang trọng: thường, nếu chúng ta thất bại trong nghề nghiệp sẽ có Tặng Thanh Mai

thể đưa đến lỗ lã, thậm chí là phá sản. Nếu chúng ta thất và các con Anh Huy, Anh Thư

bại trong nghề làm cha làm mẹ, chúng ta mất đứa con, thì đây cũng là một kiểu phá sản. Vậy mà, ở đời có nhiều Mẹ cười cười trong lúc hai con chồm lên níu tay bố

cấp trường lớp dạy con người văn hóa, nghệ thuật, kỹ

kéo xuống cho quyển sách vừa tầm mắt. Các con hỏi: “Có năng chuyên môn... Trái lại, hầu như chưa từng có tên con hả bố? Đâu bố? Sao để tên con vậy bố?” Bố

trường chuyên lớp chọn nào dạy cho ta biết cái nghề làm không đáp. Làm sao các con hiểu dòng đề tặng ấy, như

cha làm mẹ.

một lời xin lỗi thầm lặng.

Đầu năm 1926, Đức Cao Đài khuyên: “Dạy trẻ con toan Ngoài giờ giấc quản lý một văn phòng nho nhỏ, rồi đi trước dạy mình...”, và chỉ cho đến khi mang thân phận dạy ban đêm, bố còn miệt mài với nợ chữ nghĩa. Không làm cha rồi, tôi mới bừng tỉnh ngộ để cảm nhận được hết vùi đầu đọc sách, thì cặm cụi dịch hay viết bài. Mỗi ngày, cái thâm thúy ẩn trong lời lẽ giản đơn ấy của Thầy.

mỗi tuần, thời gian bố dành cho ba mẹ con, xét ra nào được bao nhiêu! Chủ Nhật, ngày lễ, các con nài nỉ bố chở

Bởi vậy, những dòng sau đây cũng là lời tự thú của đi chơi, lắm khi bố cũng phải khất phải hẹn. Các con thất một người cha đã trót mắc không ít thiếu sót, lỗi lầm.

vọng, còn bố thấy mình có lỗi.

*

Buổi tối, tan trường ra, về tới nhà bao giờ cũng gần HUẸ KHA I − 101

51

102 − CAO CAO DANG NUI

chín giờ đêm, hai con còn thức, bố thường vẫn hỏi, như

cúi xuống hôn các con như mọi khi, và các con cũng một điệp khúc: “Trễ lắm rồi, sao chưa chịu đi ngủ hả?”

không liến thoắng căn dặn bố chiều nhớ đến đón sớm.

Có lần, cái mệt mỏi nguyên một ngày dồn lại chắc đã làm Chỉ đến lúc ngồi trong sở, bố mới thấy mình quá dở.

cho giọng nói bố thiếu sự ngọt ngào. Các con phụng Làm bố sao nỡ giận con dai đến thế! Mà các con thì phịu, dỗi hờn: “Con chờ bố về chơi. Con nhớ bố lắm!”

thương bố nhiều biết bao nhiêu. Bố còn nhớ, hồi Bé Ba Hồi nãy, nghe tiếng kèn xe bố, hai anh em hớn hở

chưa đầy bốn tuổi, thấy đêm đổ mưa đã biết vái Trời giành nhau chạy ra mở cửa. Mới đó thôi mà đã tiu nghỉu cho bố đi làm về khỏi ướt. Có bữa mẹ đón vừa về tới rồi. Bố lại cảm thấy ăn năn.

nhà, vô phòng thấy bố nằm, Bé Ba liền chạy ù tới rờ vô Có sáng, các con ngủ dậy hơi trễ. Lại có tật kén chọn trán, thỏ thẻ hỏi: “Bố bịnh hả bố?”

quần áo. Dùng dằng mãi. Bố sốt ruột, sợ trễ công việc Hồi mới có Bé Hai, bố quá bận bịu. Bà ngoại thương, trong sở. Và bố đã hơi cáu. Các con thay đồ xong thì nảy đưa con về nuôi. Một tuần, bố ghé thăm hai mẹ con vài sinh chuyện khác. Bé Hai không chịu ăn sáng, cứ ngậm tiếng đồng hồ. Thường là chiều Chủ Nhật. Không bao giờ

mãi muỗng phở. Bố giằng lấy muỗng trong tay mẹ, đưa bố quên cái buổi chiều về nhà, vô phòng con, thấy bà vào tận miệng con, quát lên bảo con nuốt ngay cho bố

ngoại đang giữ cho con ngồi bô. Bố vừa dừng ở cửa, cách kịp đút thêm miếng nữa. Con ứa nước mắt, rồi òa khóc, hai bà cháu chừng một bước. Đúng lúc ấy, con ngẩng lên rồi sặc thức ăn, và ói hết ra chiếc sơ mi trắng tinh mẹ

nhìn bố, rồi đứng phắt dậy, nhào tới ôm lấy bố. Con đâu mới mặc cho lúc nãy. Lại thêm mất thời gian mẹ lôi con mới chừng tám tháng gì đó, nào đã biết đi.

vào buồng tắm gột rửa và thay áo quần khác. Còn bố

Vội đỡ lấy con, bố cười khi thấy chất dơ chảy ướt dài như phát ngây, liền quay sang Bé Ba ép con phải nhai xuống hai chân con, và cũng lúc đó, bố đã ứa nước mắt, nuốt cho nhanh, giọng sao mà gắt gỏng.

nhòe cả hai tròng kính. Con chưa biết nói đã đành, mà Sáng đó, hai con đều đỏ hoe đôi mắt, ủ rũ suốt cả

sao trí óc non nớt của con đã sớm hiểu. Mẹ hơi hờn, quãng đường đến trường. Cho xe vô cổng, bố đỡ hai con trách bố thưa về thăm đến nỗi con nhớ bố như thế. Bố

leo xuống. Hai con khoanh tay, cúi đầu lí nhí chào bố rồi im lặng nhận lỗi. Sau đó, khi bế con trên tay, bố cứ hỏi lủi thủi dắt nhau bước đi giữa sân trường vắng ngắt.

thầm, cái gì trong tâm hồn non nớt của con đã xui khiến Nom các con bé bỏng và tội nghiệp. Thế nhưng lúc đó bố

con làm như vậy. Phải chăng cái đó người ta gọi là chỉ hừ khẽ một tiếng, và liền quày xe ra, không âu yếm

“thiêng liêng”.

HUẸ KHA I − 103

52

104 − CAO CAO DANG NUI

Khi các con lần lượt vô mẫu giáo, rồi Bé Hai vào lớp Các con ngày một lớn, bố càng thấy làm cha làm mẹ

Một, thỉnh thoảng bố có dịp thay ông nội hay mẹ bày cho sao khó quá. Không như hồi các con còn ẵm ngửa. Khi các con học. Và bố vẫn thích dạy lại các con một bài học hai con yên giấc trên giường, nét mặt thơ ngây xinh xắn, thuộc lòng từ những năm tháng xa xưa:

bố âu yếm cúi xuống hôn trộm và khẽ hít cái mùi thơm tho trên da thịt các con. Có lúc, nếu không vì sợ làm các Em thơ biết học i tờ

con thức giấc, thì bố đã ôm ghì cả hai mà cắn. Những Yêu em thuở ấy bây giờ thêm yêu

giây phút thần tiên đó, bố biết rất rõ các con và bố là Đèn xanh mẹ thắp chiều chiều

một. Nhưng còn trong ngày, thỉnh thoảng tránh sao Cho trang giấy trắng mỹ miều tương lai.

được các con trở chứng, mà bố không biết tự kềm chế, Thế rồi chính trong lúc say mê lắng nghe các con ê a thì bố con mình sao xa lạ quá! Khổ cho các con và cho bố

lặp đi lặp lại cho nhớ bài thơ đó, bố đã thực sự xúc cảm.

biết bao nếu những hình ảnh tệ hại của bố lúc ấy cứ lặp Bố lặng nhìn hai dáng hình nhỏ nhắn trước mặt bố mà đi lặp lại sẽ thành những vết hằn trong tâm tưởng các thấm thía ý nghĩa bốn chữ “mỹ miều tương lai” thốt ra con sau này.

từ những bờ môi hồng non dại của các con.

Các con nào biết, chính các con là nguyên nhân khiến cho mấy năm qua, từ khi tình cờ đọc được bài A Father’s Love của bà Erma Bombeck (1) mà bố hóa ra có nỗi đam mê kỳ lạ. Như kẻ đãi cát tìm vàng, bố không biết mệt mỏi lục lọi trong những chồng tạp chí cũ, mới nước ngoài để hiếm hoi lắm mới lựa được dăm ba hồi ức ngăn ngắn mà vô vàn cảm động của những người con trai con gái viết về bố về mẹ của họ. Và bố đã say sưa chuyển ngữ từng hồi ức của họ bằng trọn cả lòng rung động của bố.

Chọn mảng đề tài ấy, thú thực bố chỉ muốn học ở đó những tấm gương vô giá, với ước nguyện rằng bố mãi (1) Xem bài Lòng Cha in trong tập này, tr. 73-75.

HUẸ KHA I − 105

53

106 − CAO CAO DANG NUI

mãi sẽ không bị lỗi nhịp trong cung bậc thanh âm mà bố

mẹ và các con đã vì một nguyên nhân nào đấy nên ngày nay mới cùng nhau hội ngộ mà hòa điệu chung trong cùng một mái gia đình. Bố muốn chúng ta là một bản NGƯỜI CHA TUYỆT NHẤT TRẦN GIAN

đàn hay và đẹp như những bài ca ngồ ngộ học được ở

mẫu giáo mà các con vẫn thường về hát lại cho bố mẹ

nghe. Có hai câu các con hát rất dễ thương: Đây là câu chuyện “đầu tay” của ANGIE K. WARD-

KUCER.

Em sẽ là mùa xuân của mẹ

Chị kể về cha − ông Thomas Wesley Ward Sr. : Em sẽ là màu nắng của cha...

(Trịnh Công Sơn)

Tôi chào đời khi cha đã năm mươi tuổi. Suốt ngày cha ở nhà chăm sóc con gái. Tôi không hiểu tại sao cha lại ở

Đó có thể coi như là ước mơ của các con, nhưng bố lại nhà thay mẹ, nhưng tôi hãy còn bé và xét ra trong đám suy nghĩ khác. Bố tin rằng xử sự với các con không phải bạn bè thì tôi là đứa duy nhất rất may mắn vì hầu như

chỉ biết cậy nhờ ở tình thương và bản năng. Bố mẹ cần lúc nào cũng có cha bên cạnh.

phải có lương tri và ý thức. Chính bố chính mẹ phải có trách nhiệm làm sao để các con sẽ được là màu nắng Những năm tôi mài đũng quần trên ghế nhà trường, xuân đó, và bố mẹ phải ráng gìn giữ giùm các con ước cha giúp tôi nhiều thứ. Cha thuyết phục ông lái xe buýt mơ đó ngay từ tháng ngày thơ dại. Mà bố cũng biết rằng của trường đón tôi tại nhà thay vì theo lẽ thường là phải bản thân bố còn phải cố gắng rất nhiều, nhiều lắm các ở một trạm cách nhà sáu khu phố. Khi tôi tan trường về, con ạ.

cha luôn làm sẵn bữa trưa, thường là miếng xăng uých kẹp thịt đông và bơ đậu phọng và nó được cha tạo dáng mỹ thuật tùy theo mùa. Vào dịp Giáng Sinh, những Phú Nhuận, 08-12-1994

miếng xăng uých thường được rắc đường cát nhuộm màu xanh lục và cắt thành hình một thân cây.

Khi nhiều tuổi hơn một chút và cố giành lấy sự độc lập, tôi muốn lìa xa những biểu hiện thương yêu đầy tính “trẻ con” của cha. Nhưng cha nào chịu thua. Lên HUẸ KHA I − 107

54

108 − CAO CAO DANG NUI

trung học không còn có thể về nhà ăn trưa được nữa, tôi Ngày nào tan trường, tôi cũng mong nhớ cha, thế là bắt đầu mang theo phần ăn của mình. Cha thường dậy gọi điện về nhà luôn. Tiền cước điện thoại trong hóa sớm một chút và sửa soạn giúp con gái. Không bao giờ

đơn của tôi vì vậy khá lớn. Mà hai cha con nào có chuyện biết trước cha sẽ trổ tài ra sao. Bên ngoài túi thức ăn có gì quan trọng đâu; chỉ là tôi muốn nghe giọng nói của thể là hình ngọn núi do cha vẽ (và nó đã trở thành cha, thế thôi. Năm đầu đại học, hai cha con đã lập nên

“thương hiệu” riêng của cha) hoặc là một trái tim bên một nghi thức mà sau này vẫn còn duy trì. Hễ tôi chào trong viết “Cha & Angie”. Trong túi thường có một khăn tạm biệt xong thì cha lại gọi: “Angie?”

ăn bằng giấy cũng vẽ hình trái tim giống như thế hoặc Tôi đáp: “Dạ, thưa cha.”

thay bằng câu “Cha thương con.” Nhiều lần cha còn chép một mẩu chuyện cười hay một câu đố dí dỏm. Cha lúc

“Cha yêu con.”

nào cũng có một lời vớ vẩn chi đó để chọc tôi cười và

“Con cũng yêu cha, cha ơi.”

khiến tôi biết rằng cha yêu tôi lắm.

Tôi thường giấu phần ăn trưa của mình để đừng ai nhìn thấy cái túi hay đọc được những gì ghi trên khăn giấy. Nhưng chẳng giấu được lâu. Một hôm có đứa bạn bắt gặp cái khăn, liền chộp lấy, và chuyền đi khắp phòng ăn. Mặt tôi chín nhừ vì ngượng. Nhưng kinh ngạc thay, ngày hôm sau tất cả bạn bè tôi đều mong chờ được nhìn thấy khăn ăn. Từ cung cách của họ, tôi nghĩ đám bạn đều

ao ước có ai đó cũng bộc lộ cho họ một tình thương yêu như vậy. Tôi hãnh diện biết bao. Trong suốt mấy năm ở

Hầu như Thứ Sáu nào tôi cũng có thư. Nhân viên văn trung học, tôi nhận được nhiều khăn ăn kiểu như thế.

phòng đều biết thư ấy ai gởi. Nhiều lần phong bì được Mà nào đã hết đâu. Lúc tôi xa nhà vào đại học, cứ ngỡ

ghi bằng bút chì, các lá thư bên trong thường kèm theo những lời lẽ nhắn gởi theo kiểu đó sẽ chấm dứt. Nhưng hình vẽ con chó, con mèo nhà tôi nuôi, hình cha mẹ; nếu tôi và đám bạn lại vui sướng rằng các cử chỉ thương yêu cuối tuần trước tôi có mặt ở nhà, thì là hình tôi đang của cha vẫn tiếp tục.

cùng lũ bạn rong chơi trên phố và lấy ngôi nhà của cha mẹ làm chỗ dừng chân nghỉ xả hơi. Cha cũng vẽ ngọn HUẸ KHA I − 109

55

110 − CAO CAO DANG NUI

núi quen thuộc và hình trái tim ôm trọn dòng chữ “Cha và tôi biết thời gian cha con được gần gũi bên nhau

& Angie”.

không còn nhiều nữa. Đấy là những ngày hết sức khó Thư được phát mỗi ngày trước bữa trưa, thế nên tôi khăn mới vượt qua được. Cuối cùng thì cha không nhận mang luôn thư vào phòng ăn. Tôi biết rằng có giấu giếm ra tôi và thường lầm tôi với một người bà con đã nhiều thư cũng chẳng ích gì vì đứa bạn chung phòng chính là năm cha không gặp. Dẫu biết sự việc ấy là do tật bệnh, một đứa bạn từ thời trung học vốn quá rành về những tôi vẫn cứ nhói lòng vì nỗi cha không nhớ được tên con cái khăn ăn. Chả mấy chốc mà thư của cha trở thành một gái.

nghi thức của buổi chiều Thứ Sáu. Tôi thường đọc thư, Chỉ có tôi bên cạnh cha trong bệnh viện vài ngày còn hình vẽ và phong bì thì được chuyền vòng quanh.

trước khi cha mất. Hai cha con nắm tay nhau cùng xem Chính vào thời gian ấy cha mắc bệnh ung thư. Khi thư

ti vi. Khi đã sẵn sàng ra đi, cha gọi: “Angie?”

từ không đến vào Thứ Sáu, tôi biết cha yếu, không viết

“Dạ, thưa cha?”

nổi thư. Cha quen dậy lúc 6 giờ sáng để có thể ngồi

“Cha yêu con.”

trong căn nhà yên tĩnh mà sáng tạo ra những lá thư theo kiểu của cha. Nếu vuột chuyến thư Thứ Sáu, thư sẽ tới

“Con cũng yêu cha, cha ơi.”

một hai ngày sau. Nhưng bao giờ thư cũng có. Bạn bè tôi 05-5-2002

gọi cha là “người cha tuyệt trần”. Một hôm họ đã gởi cha Theo Angie K. Ward-Kucer,

tấm thiệp mang theo danh hiệu nọ, cả đám cùng ký tên.

The Coolest Dad in the Universe, 1995.

Cha đã dạy tất cả bạn bè tôi và tôi biết thế nào là tình một người cha yêu con. Tôi sẽ chẳng đời nào ngạc nhiên nếu đám bạn sau này cũng gởi con cái họ những tấm khăn ăn giống kiểu cha sáng tạo. Ấn tượng cha gieo sẽ in dấu bền bỉ nơi đám bạn ấy và sẽ gợi hứng cho họ trao gởi con cái họ một cách biểu hiện lòng yêu thương.

Suốt bốn năm tôi ở đại học, thư từ và điện thoại đến vào những định kỳ đều đặn. Nhưng rồi tới lúc tôi quyết định trở về nhà để ở cạnh cha vì cha trở bệnh nặng hơn, HUẸ KHA I − 111

56

112 − CAO CAO DANG NUI

lần nuốt lời, bội ước. Người là bố tôi.

Người lái tắc xi ở London trong bốn mươi năm. Đó là NGƯỜI LÀ BỐ TÔI

việc làm mang lại tiền công cũng không tệ nếu người ta bằng lòng cày mười hai giờ một ngày, mỗi tuần sáu ngày.

Sinh ra trong một gia đình lao động nghèo, đứa con trai trưởng thành, đỗ đạt và bước chân vào một thành Khi tôi còn bé, lắm khi người rước những khách đang phần xã hội khác hơn bố anh. Nhưng anh không hề mặc hò hét gọi tắc xi dọc đường. Đáng lý người đừng rước cảm tự ti, không hề muốn giấu giếm gia thế của mình.

họ, khi có tôi trong xe. Nhưng tôi tôi mới sáu, bảy tuổi Câu chuyện MICHAEL COREN (sinh năm 1959) kể về bố

đầu và chẳng ai thèm để ý.

có ẩn niềm tự hào, lòng hãnh diện. Phải làm sao để mai này con anh cũng hãnh diện, tự hào về bố mình như vậy?

Đó là bài học lớn anh tiếp thụ từ đời bố và sẽ phải dành hết phần thời gian còn lại của đời anh để áp dụng.

*

Tôi nhớ cái mùi xà bông hăng hắc khi người chà xát mạnh hai bàn tay, để gột sạch bụi đất và dầu mỡ đóng bám bên dưới những móng tay thô cứng và vấy bẩn trên Tôi chẳng bao giờ hiểu nổi vì sao khách đi xe lại cư xử

hai bàn tay chai sần. Tôi vẫn còn có thể thấy được làn trịch thượng với người theo kiểu họ là kẻ cả, bề trên.

nước đục ngầu nằm trong chậu sau khi người rửa mặt Người là “anh tắc xi”, là “ông tài xế”, là “chú mày”.

xong.

Không, người không là gì cả; người là bố tôi.

Người luôn luôn nói chuyện với tôi trong khi đang Người lúc nào trông cũng ra dáng khỏe lắm, che chở

rửa mặt trước lúc ăn cơm tối, kể tôi nghe về thời thơ ấu tôi được lắm, dũng mãnh lắm. Dũng mãnh đủ để mà còn của người và để cho những giọt nước bắn vào đùi tôi khóc được khi người cảm thấy cần phải khóc. Người trong khi dạy tôi điều hơn lẽ thiệt. Người thường bảo: khóc khi bà nội tôi mất. Ruột gan rối bời. Người vào

“Một lời hứa là một lời hứa.” Thực vậy. Người chưa một phòng tôi, nhận ra nỗi sợ hãi và vẻ âu lo trên mặt tôi, HUẸ KHA I − 113

57

114 − CAO CAO DANG NÚI

người cùng tôi đọc một đoạn ngắn kinh cầu nguyện cho Người không đủ khả năng đi nghỉ nơi xa cùng các con bà. Người hôn tôi, nắm bàn tay tôi và rồi lái xe đưa tôi giống như những ông bố khác. Chỉ tại không tiền. Người đến trường trước khi người giam mình mười hai giờ

ở nhà một mình, làm việc thậm chí còn nhiều giờ hơn trong chiếc tắc xi. Người là bố tôi.

bình thường, và người gặm bánh mì, uống nước trà để

sống qua những ngày ấy. Chúng tôi thường gọi điện cho người từ một khách sạn trên bãi biển lạnh lẽo và nói rằng chúng tôi nhớ người biết bao nhiêu. Nhưng người thừa biết mà. Người là bố tôi.

Và khi đứa con đầu lòng của tôi chào đời, con người bình thường mà khác thường này chẳng nói năng nhiều.

Chỉ ngắm nghía đứa bé rồi lại chăm chú nhìn tôi. Người nói qua ánh mắt, và tôi hiểu. Người đang ngầm nói với tôi như vầy: “Con ơi, hãy làm sao cho mai này khi trẻ

trưởng thành, sẽ nói được chỉ một điều đơn giản, rằng người là bố tôi.”

15-9-1996

Tôi nhớ nỗi hân hoan hào hứng của người khi tôi vào Theo Michael Coren ,

đại học; tôi là kẻ đầu tiên trong nhà làm được kỳ tích đó.

He Was My Father, 1993.

Dĩ nhiên người hóa ra vụng về lúng túng khi tôi tốt nghiệp, người chụp hình cứ loạn cả lên và chẳng hiểu gì thứ tiếng La Tinh mà người ta thốt ra trước cái bữa ăn theo nghi lễ. Sao lại thế? Tất cả những gì mà con người lao động chân chất đang diện bộ com lê này bận tâm là con trai ông sẽ không bước theo con đường của ông.

Người thường hỏi tôi: “Con có biết tại sao bố cứ làm quần quật giờ này sang giờ khác như thế không? Để cho con sẽ không phải cực như bố.”

HUẸ KHA I − 115

58

116 − CAO CAO DANG NÚI

Lúc vừa bước sang thế kỷ Hai Mươi, khi bố trưởng thành ở một làng quê miền Bắc nước Ý, việc học hành QUANH CHIẾC BÀN ĂN

hãy còn dành cho con nhà giàu có. Bố là con của một nông dân lam lũ tay làm hàm nhai. Bố thường kể cho anh em chúng tôi rằng bố không nhớ nổi là đã có được Leo Buscaglia, tức Felice Leonardo Buscaglia (1924-một ngày nào khỏi phải làm lụng. Trong đời bố chưa bao 1998) là giáo sư dạy môn giáo dục học ở Viện Đại Học giờ có cái khái niệm về sự rảnh rang. Quả tình bố chẳng Nam California, cũng là nhà văn có sách ăn khách và hiểu nổi, làm sao mà người ta có thể ở không cho được.

được biết tiếng ở nhiều nước. Gia đình ông là người Mỹ

Thầy giáo và cha xứ trong làng thấy rằng bố có rất gốc Ý. Mẹ ông không nói được tiếng Anh; bố ông vốn là nhiều tiềm lực để theo học ở trường lớp cho đàng nông dân, học ít, nhưng hiếu học và hiểu được giá trị của hoàng, và dù họ phản đối, bố vẫn phải bỏ ngang việc học học vấn. Trong hồi ức này, LEO BUSCAGLIA kể lại cách ở lớp Năm để đi làm cho một nhà máy.

bố ông đã giáo dục con cái để cả gia đình luôn luôn ý thức mỗi ngày không ngừng trau dồi tri thức.

Trường đời trở thành trường học của bố. Bố quan tâm đến mọi thứ. Bố đọc tất cả những thứ sách vở, báo chí nào mà bố có thể mó tay tới. Bố rất thích lắng nghe lớp đàn anh ở thị thành nói chuyện và biết về cái thế

giới bên ngoài cách xa miền bán đảo đã là quê hương của biết bao thế hệ ông bà tổ tiên nhà bố. Lòng tôn sùng học vấn của bố và óc say mê tìm hiểu thế giới bên ngoài đã theo bố vượt đại dương qua đất Mỹ và sau đó lại truyền sang cho cả nhà. Bố quyết tâm rằng sẽ chẳng để

một đứa con nào của bố bị thất học hết.

Bố tin rằng cái tội lớn nhất là tối đến vô giường ngủ

mà vẫn chẳng học hỏi thêm được gì, cứ dốt y như lúc sáng thức dậy. Bố thường bảo: “Có lắm điều cho ta học.

Dẫu sinh ra ta có dốt đi nữa, thì chỉ có người ngu mới HUẸ KHA I − 117

59

118 − CAO CAO DANG NUI

chịu dốt nát hoài.”

những ý kiến sâu sắc, có tính phân tích, luôn luôn xác Nhằm đảm bảo là con cái bố không một ai bị sa vào đáng.

bẫy rập của lòng tự mãn, bố nhất quyết rằng mỗi ngày Xong rồi đến hồi đại kết cuộc, cái giờ khắc mà chúng chúng tôi phải học lấy ít nhất một điều mới mẻ, và giờ

tôi rét nhất, là lúc phải cùng nhau san sẻ những gì mới cơm tối dường như là lúc họp mặt tốt nhất để chia sẻ

học được trong ngày.

với nhau những gì chúng tôi đã học hỏi được trong ngày.

Bố, ngồi ở đầu bàn, thường dịch cái ghế ngồi lại, rót Lẽ tự nhiên, là trẻ con, chúng tôi nghĩ rằng việc này kỳ

một ly chát đỏ, châm một điếu xì gà nặng, rít một hơi cục. Chắc chắn rằng khi chúng tôi so sánh những mối dài, phà khói, và “kiểm kê” nhân khẩu trong nhà.

bận tâm ấy của bố với những gì các ông bố khác quan tâm, thì bố quả là khác đời.

Điều này luôn luôn khiến chúng tôi thắc thỏm trong lúc đăm đăm nhìn bố, đợi bố nói. Bố thường bảo nếu bố

Chúng tôi chưa bao giờ từ khước yêu cầu của bố. Thế

không nhẩn nha để còn nhìn chúng tôi, chúng tôi sẽ mau nên khi mấy anh chị em chúng tôi tụm nhau trong trưởng thành và bố sẽ vuột chúng tôi mất. Thế nên bố

buồng tắm rửa tay chuẩn bị ăn cơm tối, chúng tôi tất cứ chăm chăm nhìn đàn con, từng đứa từng đứa một.

nhiên phải hỏi nhau: “Bữa nay đã học được gì rồi?” Nếu câu trả lời là “không”, chúng tôi chẳng dám ngồi vô bàn Cuối cùng, ánh mắt bố dừng lại ở một đứa. Bố gọi tên nếu như trước hết chưa tìm ra được một điều chi đó tôi: “Felice, cho bố biết hôm nay con học được gì nào?”

trong bộ bách khoa toàn thư đã dùng mãi của chúng tôi.

“Con biết rằng dân số của Nepal là...”

“Dân số của Nepal là...”

Im lặng.

Bấy giờ, được võ trang bằng kiến thức của mình, Tôi luôn kinh ngạc, và càng thêm tin chắc rằng bố có chúng tôi mới sẵn sàng ăn cơm tối.

hơi gàn gàn, những gì tôi nói chưa bao giờ bố coi là Bữa cơm tối là thời gian ồn ào với tiếng bát dĩa khua nhảm nhí. Bố nghĩ về điều đó như thể rằng sự cứu rỗi động lẫn với tiếng chuyện trò sôi nổi bằng thổ ngữ quê cho thế gian này phải tùy thuộc vào nó. “Dân số của nhà, bởi lẽ mẹ tôi không biết tiếng Anh. Những tin tức Nepal, ờ, ờ...”

chúng tôi thuật lại, bất kể là có quan trọng hay không, Bố nhìn về phía cuối bàn, nơi mẹ đang trộn món trái bao giờ cũng được chú ý. Bố mẹ tôi lắng nghe kỹ lưỡng, cây ưa thích của mẹ với chút rượu nho. “Mình có biết và sẵn sàng đưa ra nhận xét phẩm bình, thường là không?”

HUẸ KHA I − 119

60

120 − CAO CAO DANG NUI

Câu trả lời của mẹ luôn luôn làm cho bầu không khí hiện ra các vị giáo sư của tôi đang giảng giải điều mà bố

nhẹ đi. Mẹ nói: “Nepal hả? Em đâu biết dân số nó bao đã biết hết cả rồi: Cái giá trị của sự học hỏi không ngừng.

nhiêu; thậm chí em còn chẳng biết nó ở chỗ nào trên thế

Bố biết rằng không có gì mầu nhiệm hơn là khả năng gian này nữa mà.”

học hỏi của con người, và một mảy mún tri thức cũng có Bố bảo: “Felice, đem tập bản đồ ra đây cho mẹ con quyền năng để cải thiện chúng ta. Bố bảo: “Kiếp người thấy Nepal ở đâu nè.” Và rồi cả nhà xúm nhau đi tìm xứ

thì hữu hạn hữu giới, nhưng biển học thì vô bờ. Ta học sở Nepal.

được chi thì đấy là của ta.”

Cảnh ấy còn tái diễn cho tới khi nào mỗi người trong Cách dạy của bố đã giúp ích trọn cả đời tôi. Ngày nay, nhà đều làm xong lượt của mình. Bữa cơm tối nào cũng trước khi ngả đầu lên gối hàng đêm, tôi lại nghe thấy kết thúc với ít nhất là năm sáu vụ như thế.

giọng bố nói: “Felice, bữa nay con học được gì nào?”

Là trẻ con, chúng tôi ít suy tính tới những kỳ tích có Đôi khi tôi không thể nhớ lại ngay cả một điều mình tính giáo dục ấy. Chúng tôi chỉ nôn nóng được nhập bọn đã học. Dù đã mệt lử sau những giờ miệt mài công việc, chơi đùa với đám bạn ít học.

tôi vẫn nhổm dậy ra khỏi giường và lướt mắt nhìn qua Bây giờ nhớ lại, tôi nhận ra bố đã cho chúng tôi một những kệ sách để tìm thấy một cái gì mới mẻ. Đọc xong kỹ thuật giáo dục năng động. Dù không ý thức được điều rồi tôi và bố mới có thể ngủ ngon, yên tâm rằng mình đã đó, cả bọn đã lớn lên, cùng nhau chia sẻ kinh nghiệm và chẳng bỏ phí phạm một ngày. Cho dẫu rằng, chẳng bao tham dự vào việc học hành của nhau. Bằng cách nhìn giờ có ai nói được là khi ta biết dân số Nepal bao nhiêu, chúng tôi, lắng nghe chúng tôi, tôn trọng những gì chúng thì giúp ích được gì.

tôi mang đến, khẳng định giá trị của chúng tôi, cho 25-3-1995

chúng tôi một cảm nhận về phẩm cách, bố rõ ràng đã là Theo Leo Buscaglia,

một ông giáo đã có ảnh hưởng đối với chúng tôi nhiều Our Dinner Table University, 1990.

nhất.

Mới bước vào ngưỡng cửa đại học, tôi nhất định chọn nghề giáo. Sau cùng, khi đã thoát ra ngoài thế giới trường ốc, khi đã được ban bố cho cơ man là lý thuyết, từ ngữ và kỹ thuật, thì kinh ngạc biết bao, tôi lại phát HUẸ KHA I − 121

61

122 − CAO CAO DANG NUI

báo trong phòng đọc sách, một ngọn sóng ăn năn bủa tràn lên người làm bố nghẹn thở. Bố đã đến bên giường SAO BỐ LẠI QUÊN

con, lòng đầy sám hối.

Được coi là một trong những áng văn cổ điển (classics) của báo chí nước Mỹ, đây là những lời sám hối chân thành của một người cha trước đứa con thơ. Bài viết ngắn, mà xúc cảm. Đấy là lý do vì sao kể từ lần in đầu trên People’s Home Journal, rồi được rút ngắn đăng trên Reader’s Digest (1927), bài viết này đã không dừng lại ở

đó mà còn tiếp tục được biết bao phương tiện truyền thông đại chúng và các cơ quan giáo dục nối tiếp nhau phổ biến mãi ở Mỹ, rồi còn dịch ra nhiều thứ tiếng của các dân tộc khác.

Tuy mấy mươi thập niên đã trôi qua, lời sám hối của

W. LIVINGSTON LARNED (sinh năm 1880) vẫn còn có thể khiến cho những người làm cha hôm nay phải chạnh lòng tự xét bản thân, và nhận thấy rằng hình như Larned đã thay mình thú nhận giùm những lầm lỗi mà hầu như

người cha nào cũng từng dễ dàng mắc phải.

Con ơi, đây là những gì bố đang nghĩ tới: Bố đã nổi nóng với con. Bố la rầy lúc con mặc quần áo đi học bởi vì

*

con chỉ lấy khăn quệt dối lên mặt. Bố đã quở mắng con Con ơi, bố nói điều này khi con đang yên ngủ, bàn tay vì tội không chịu lau sạch giày. Bố đã quát tháo thịnh nộ

bé nhỏ nằm ép một bên má và những lọn tóc vàng dính khi con quăng ném mấy món đồ lên nền nhà.

bệt trên trán con dâm dấp mồ hôi. Bố một mình rón rén Lúc ăn sáng bố lại soi mói nữa. Con làm vương vãi các vào phòng con. Mới cách đây mấy phút, khi ngồi xem thứ. Con ngốn vội thức ăn. Con tỳ khuỷu tay lên bàn. Con HUẸ KHA I − 123

62

124 − CAO CAO DANG NUI

phết quá nhiều bơ lên bánh mì. Khi con bước đi chơi còn Và trong con có biết bao tính chân thiện, tốt lành.

bố ra ga đón tàu, thì con quay lại, vẫy tay nói “Chào bố”, Tấm lòng bé bỏng của con quảng đại như chính vầng thế mà bố cau mày, quát lớn “Thẳng lưng lên”.

dương buổi sớm phủ lên những ngọn đồi bao la. Điều Rồi đến xế chiều mọi thứ lại bắt đầu tái diễn. Lúc ra này được minh chứng bằng một thôi thúc tự nhiên đã đường bố rình xem con đang quỳ chơi bắn bi. Có mấy lỗ

khiến con chạy ùa vào hôn bố chúc ngủ ngon. Con ơi, tối thủng trên vớ con. Bố đã làm con mất mặt trước đám nay không còn điều gì khác quan trọng nữa đâu. Bố đã bạn trai khi đuổi con về nhà. “Vớ chẳng rẻ gì đâu, có bỏ

đến bên giường con trong bóng đêm, và bố quỳ xuống tiền ra mua mày mới biết giữ gìn!” Con ơi, thử nghĩ coi, đấy, xấu hổ.

làm bố mà ăn nói như thế!

Bố biết con sẽ không hiểu những điều này nếu bố nói Sau đó, con nhớ không, bố đang xem báo trong phòng với con khi con đang thức. Nhưng ngày mai bố sẽ là một đọc sách, con rụt rè bước đến với ánh mắt khổ sở. Bực người cha thực sự. Bố sẽ là bạn con, sẽ khổ sở khi con mình vì bị quấy rầy, bố ngước lên khỏi tờ báo liếc nhìn, khổ sở, sẽ cười khi con cười. Bố sẽ mím chặt môi ngăn thì con ngập ngừng ở cửa phòng. Bố gắt: “Muốn gì hả?”

lại những lời lẽ nóng giận. Bố sẽ nói mãi lời này như một nghi thức: “Con chỉ là một đứa trẻ, một đứa trẻ bé bỏng Con chẳng nói chẳng rằng, chạy ùa tới nhanh như cơn thôi mà!”

lốc, quàng tay quanh cổ bố và hôn bố. Đôi cánh tay nhỏ

bé của con ghì chặt bố với một tình cảm mà Trời Phật đã Bố sợ rằng bố đã hình dung con như một người lớn.

khiến cho lòng con nở hoa, và ngay cả sự thờ ơ hờ hững Nhưng con ơi, giờ đây khi bố nhìn con, ngủ vùi mệt mỏi cũng chẳng thể nào làm cho nó héo úa. Rồi con ra khỏi trên giường, bố thấy rằng con vẫn là một em bé. Mới phòng, lộp cộp lên cầu thang.

hôm qua đây con còn trong đôi cánh tay mẹ, ngả đầu lên vai mẹ. Vậy mà bố đã đòi hỏi con quá nhiều, quá nhiều.

Con ơi, liền sau đó tờ báo tuột khỏi hai bàn tay bố và một nỗi khiếp sợ đã chiếm ngự bố. Cái thói gì đã khiến 29-01-1999

bố cứ như vậy? Cái thói bới móc lỗi lầm, ưa quở mắng, Theo W. Livingston Larned,

và đấy là phần thưởng mà bố dành cho con, cho một đứa Father Forgets, 1927.

trẻ. Chẳng phải bố không yêu con đâu; nhưng chính là bố đã đòi hỏi ở con quá nhiều. Bố lấy tuổi đời mình làm cây thước để đo con trẻ.

HUẸ KHA I − 125

63

126 − CAO CAO DANG NUI

Muộn rồi. Nhưng tôi cảm thấy phải gọi ngay.

Từ một thành phố khác, ở đầu dây bên kia, giọng cô SAU CÙNG CỦA YÊU THƯƠNG

gái hốt hoảng khi nghe tôi tự giới thiệu và nói phớt qua tình trạng sức khỏe ông lão. Thế rồi cô gái khóc nức nở.

Tôi cắn nhẹ môi, lắng nghe một người không biết mặt Khoảng năm 1979 SUE KIDD kể chuyện này: thổ lộ nỗi lòng.

Chín giờ đêm hôm ấy tôi quàng ống nghe vào cổ rồi đi Nhiều năm trước cô bỏ nhà ra đi vì ông lão không tới phòng 412. Bệnh nhân mới, một ông lão. Lẻ loi và chấp nhận người con trai cô muốn sống chung. Hai cha lặng lẽ khác thường.

con suốt từ đó không liên lạc với nhau dù có số điện Khi tôi bước vào, ông ngước mắt nhìn, vẻ như nôn thoại của nhau và thâm tâm vẫn chưa hết thương nhớ

nóng mong ai. Nhận ra tôi, ông liền sụp mắt xuống. Thất nhau. Một bức tường vô hình của lòng tự ái đã ngăn cản vọng. Tôi cẩn thận kiểm tra hơi thở và nhịp tim của ông.

họ.

Chậm nhưng đều, rõ. Tôi yên lòng, ông tạm ổn sau cơn Cô gái khẩn nài tôi hãy cố giữ mạng sống của cha. Tôi đau tim nhẹ vài giờ trước đó. Nhưng cũng không thể

không dám hứa gì hết. Tôi chỉ là một điều dưỡng. Cô gái lường được bất trắc.

thút thít nói rằng hơn hai giờ nữa cô sẽ đến quỳ bên

“Cô à… cô có thể…” Người bệnh mở mắt nhìn tôi, giường bệnh để xin cha tha thứ và nói rằng cô hối hận, giọng do dự, hai tròng mắt sũng nước. Tôi ái ngại nhìn cô thương cha lắm. Tôi trấn an cô gái, bảo hãy bình tĩnh ông, nhẫn nại chờ đợi một yêu cầu. Dường như ông và cẩn thận xe cộ.

đang giằng xé cõi lòng trước một quyết định quá khó Gác điện thoại, dưng không tôi cảm thấy lo sợ. Chẳng khăn. Tôi dịu dàng nắm lấy bàn tay ông, hơi siết lại. Có hiểu sao tôi mơ hồ linh cảm rằng có thể cô gái sẽ không những tiếp xúc nho nhỏ nhưng cần thiết. Như thêm sức.

đến kịp. Ông lão đã tha thứ cho con, cô gái đã hiểu lòng

“Cô à, làm ơn gọi con gái tôi. Số máy... Đó là người cha. Nhưng liệu ông có biết được lòng con gái? Tôi chắp thân duy nhất của tôi. Nói rằng tôi mới lên cơn đau tim.”

tay cầu nguyện. Lạy Trời, xin cho hai cha con được cơ

Ông nói nhanh, có lẽ như sợ nửa chừng đổi ý, sẽ chẳng hội sau cùng để trút cạn những gì bấy lâu họ che đậy, trọn câu.

giấu giếm lẫn nhau.

Trở về phòng trực, tôi nhìn đồng hồ. Mười giờ đêm.

11-9-2007

HUẸ KHA I − 127

64

128 − CAO CAO DANG NUI

ngày ấy là dịp tốt cho nhà buôn, cơ hội thuận lợi cho trẻ

con.

TẠ ƠN BỐ LÀ BỐ CON

Buông tờ báo xuống, tôi nhìn bức ảnh trên bàn đã chụp ở bang Maine cách nay mấy mùa hè. Bố con tôi đứng bên nhau, choàng tay qua vai nhau.

Trong quan hệ hàng ngày giữa con trai với cha, từ ấu thơ cho đến lúc trưởng thành, bên cạnh những điều vui vẻ êm đềm làm sao khỏi phải chen vào những việc buồn khổ xót chua, và chắc chắn cũng khó tránh được ít nhiều lần xung đột gay gắt. Thế rồi lòng tự ái của cha lẫn con đã buộc cả hai phải cứng lòng rắn dạ, không thể nhẫn hòa mà xin lỗi nhau, mặc dù thâm tâm nào ai ghét bỏ gì ai. Tưởng đâu những va chạm tình cảm đáng tiếc ấy sẽ

dắt dẫn đứa con trai mãi mãi xa rời người cha, và đồng thời làm nguội lạnh tấm lòng người cha khi nghĩ về con; nào ngờ rồi có một lần cha và con bỗng có dịp mở rộng cánh cửa lòng mình. Câu chuyện của GEORGE EYRE

MASTERS cho thấy thời gian còn là yếu tố góp phần hàn gắn và phục hồi tình thương yêu cốt nhục thiêng liêng.

Tôi săm soi tấm ảnh sát hơn. Hàng răng trên rụng mất, ông bố già nua của tôi cười ngoác mồm ra giống

*

như một tay chơi khúc côn cầu ( hockey) bạc đầu về hưu.

Đó là một ngày tháng Sáu tiêu biểu ở San Francisco, Đó là người đàn ông lúc còn trẻ hơn đã thường chạy trời mát và âm u. Xem báo, tôi chú ý rằng ở bờ biển phía đuổi theo tôi dọc bãi biển và tóm lấy tôi dìm xuống đông nóng lắm. Tôi lại lưu ý là sắp đến Ngày Của Cha (tổ

nước, là người lúc còn khỏe hơn đã dạy tôi chèo thuyền, chức hàng năm vào Chủ Nhật thứ ba trong tháng Sáu).

trượt băng và chẻ củi. Giờ đây, tuổi ngoài bảy mươi, con Cũng như Ngày Của Mẹ (tổ chức hàng năm vào Chủ Nhật mắt bố đã sụp xuống trên nét mặt dãi dầu. Tôi có thể

thứ hai trong tháng Năm), Ngày Của Cha chẳng bao giờ

ngửi thấy mùi thuốc lá bố hút, mùi rượu uýt ky Tô Cách có ý nghĩa gì nhiều đối với tôi. Nói chung, tôi coi những Lan bố uống và mùi dầu bố bôi lên tóc.

HUẸ KHA I − 129

65

130 − CAO CAO DANG NUI

Tôi quyết định gọi điện thoại thăm bố.

“Con nói đúng. Bố sống dai hơn mấy đứa bạn học của

“Chào con.” Bố hét lớn. Mẹ cầm lấy một ống nghe bố.” Bố nói điều đó chẳng chút phô trương.

khác, nhắc bố gắn máy trợ thính vào tai.

Tôi nói: “Bố ơi, con biết là Ngày Của Cha sắp tới rồi.”

“Lấy trong túi tôi ở đây này.” Bố nói, và tôi có thể

“Thế hả?” Bố bao giờ cũng không theo kịp thời sự.

nghe tiếng sột soạt khi bố sờ soạng lục tìm vật ấy.

Có một việc tôi muốn nói với bố, mà lại khó khăn bộc Trong lúc đó, mẹ kể về con chó mới nuôi: “Những khi bạch. Tôi muốn cảm ơn bố về những cuộc chơi khúc côn nổi hứng nó phóng qua hàng rào và đi mất. Bố con lo cầu, những ván cờ, sách vở và những bữa ăn tối có tôm lắng và thức đợi cho tới lúc nó trở về. Đôi khi bố con ra hùm.

đường lúc hai giờ sáng gọi tìm chó, gây ầm ĩ phát khiếp.

Tôi không quên rằng bố và tôi đã bất đồng với nhau Chừng nó quay về bố con lại mắng nhiếc nó bằng tiếng trong bốn mươi bốn năm qua, hai bố con đã giận nhau, Tây Ban Nha, làm như thể chó cũng hiểu.”

chán nản nhau và nặng lời nhau. Nhưng tất cả những Bố nói: “Nó đang học mà. Mẹ con nghĩ bố là một lão điều ấy dường như đã xa lăng lắc cả rồi. Tôi muốn xin lỗi ngốc, và có thể bà ấy đúng đấy.”

vì năm mười tám tuổi tôi đã đấm vào mắt bố.

Mẹ nói: “Ông vẫn đang hét tướng lên đó nghe.”

Nhưng điều tôi nói ra lại là: “Con xin lỗi đã phóng qua Chẳng đếm xỉa mẹ nói gì, bố hỏi tôi làm ăn thế nào.

chiếc xe mui xếp của bố.”

Tôi kể cho bố nghe.

Cười khúc khích, bố bảo: “Con mới sáu tuổi mà.”

Bố nói lớn: “Viết báo kiểu hành nghề tự do thì tốt, Tôi vội vã nói tiếp: “Bố nhớ không, lúc con muốn đút nhưng con cần được bảo đảm. Con không nên làm trong cục đường cho con lừa ở câu lạc bộ bóng gậy ( cricket), quán rượu hay hành nghề xây dựng. Con có bằng đại bố đã phát vào mông nó và nó đá bố một cái?”

học, sao không dùng nó? Con sẽ làm gì nếu gặp yếu đau?

Bố cười to: “Ờ, con vật chết tiệt đá vô đầu gối bố đau Con biết nằm bệnh viện tốn kém bao nhiêu không?”

điếng. Con lúc nào cũng coi đó là chuyện khôi hài.”

Tôi đáp: “Con không hiểu được bố. Bố hút thuốc và Tôi nói thêm: “Và tất cả những con tàu bố đã cho con uống rượu quá chừng, không tập thể dục, ăn toàn thứ

đặt chân lên.”

chẳng mấy hiền, vậy mà bố cứ vẫn khỏe mạnh.”

“Có vài chiếc thôi mà.” Bố thú nhận. “Con à, con thực HUẸ KHA I − 131

66

132 − CAO CAO DANG NUI

sự đang đưa bố quay về dĩ vãng đấy.”

Đầu dây bên kia bố lặng thinh. Mẹ cũng thế. Sự câm Tôi nói với bố: “Con yêu thích những con tàu.”

nín lấp đầy khoảng trống của mạch điện thoại đường dài.

“Nhưng bố đã không thể thuyết phục con vào hải quân. Con đã phải làm thủy quân lục chiến.”

“Bố ước gì xưa kia bố đã cư xử tốt hơn.” Giọng bố

trầm xuống.

Tôi chẳng nói chi.

Tôi nói: “Bố tốt lắm mà. Chẳng thằng con trai nào lại Bố tiếp tục: “Hồi đó bố mẹ bay tới California để từ

có thể có được một ông bố tốt hơn đâu.”

biệt trước khi con sang Việt Nam.”

“Con tốt bụng nên nói vậy, chứ nào đúng thế. Bố ước Mẹ nói: “Bố mẹ trọ tại một lữ quán.”

gì sự thật đúng như con nói.” Bố nói với giọng hối tiếc.

Bố tiếp lời: “Bố nhớ tối Chủ Nhật đó bố đã phải rời đi

“Thôi, bố gác máy đây. Con đừng tốn tiền điện thoại bằng trực thăng để đón một chuyến bay khởi hành từ

nhiều quá.” Giọng bố run rẩy.

Los Angeles. Con bước theo bố ra bãi đáp trực thăng và

“Bố đừng lo nghĩ về tiền điện thoại. Con thương bố.”

bố con mình bắt tay nhau. Con mặc quân phục...” Giọng nói bố chùng lại. “Hồi đó bố chẳng biết có còn dịp nào

“Bố cũng thương con.” Bố nói vội và liền gác máy.

gặp lại con nữa không. Trên trực thăng bố khóc. Lòng bố

“Con biết bố xúc động lắm đấy.” Tiếng mẹ khẽ khàng tan nát, con sắp lên đường.”

ở ống nghe khác.

“Con biết.” Tôi nói, và cảm thấy có một cục gì chắn

“Con biết.” Tôi đáp, và mẹ con tôi từ biệt.

nghẽn trong cổ.

Sau khi gác máy, tôi nhìn tấm ảnh tôi và bố chụp Bố nói, giọng run run: “Bố mẹ van vái xin Trời phù hộ

chung ở bang Maine. Tôi lau nước mắt, và mỉm cười với con. Thư từ con gửi về là lẽ sống của bố mẹ.”

tấm ảnh. Vâng, tôi biết rõ bố xúc động lắm.

“Còn con thì trông thư bố mẹ.” Tôi thốt lên, nước mắt 28-9-1998

ướt đằm, và tôi cố nuốt cho trôi cái cục nghẽn ngang cổ.

Theo George Eyre Masters,

Cuối cùng, tôi ráng nén xúc động, nói: “Con gọi điện Thanks for Being My Father, 1994.

thoại chúc bố một Ngày Của Cha hạnh phúc. Tạ ơn bố là bố con.”

HUẸ KHA I − 133

67

134 − CAO CAO DANG NUI

Cha chết điếng, nhưng chẳng hề thốt một lời than oán.

Được nông dân trong vùng giúp đỡ, cha dựng lại trại bò TÔI YÊU CHA VÌ THẾ

sữa. Cha bảo chớ nên than thân trách phận mà hãy vươn lên khỏi nghịch cảnh. Sau này tôi giống cha y như thế, không bao giờ chịu để cho nghịch cảnh quật ngã.

Là người Canada, sinh năm 1958, SONJA SMITS đã Một lần khác, năm tôi đôi mươi, đang ở thành phố

đoạt nhiều giải thưởng danh giá trong nghề diễn viên Toronto thì cha đến thăm, nhằm lúc người ta cậy tôi truyền hình. Sonja kể:

tham gia một cuộc đình công để ủng hộ cho nghiệp đoàn diễn viên. Tôi được giao nhiệm vụ đứng chặn, cản trở

không cho những kẻ xé rào đi làm để bảo vệ lệnh đình công của nghiệp đoàn được thực hiện nghiêm nhặt.

Khi cha lái xe chở tôi tới địa điểm chỉ định, chỉ thấy lác đác vài người ở đó. Tôi nói: “Trời mưa và chẳng ai ra đây. Con thực sự không muốn làm việc này.”

Cha lặng thinh một lúc rồi hỏi: “Con có hứa với họ

chứ?”

“Dạ có.”

Thế là kết thúc câu chuyện. Tôi biết đích xác điều cha muốn nói. Nếu đã cam kết việc chi, sống chết cũng phải thực hiện. Tôi liền bước ra ngoài mưa và nhập cuộc cùng mấy người khác, lòng thanh thản.

Thuở bé tôi được nuôi dưỡng ở một trại bò sữa bên Về sau, khi đang là diễn viên trẻ, tôi băn khoăn liệu có ngoài thủ đô Ottawa. Mùa hè nọ, tôi vừa lên tám, cả nhà nên bay sang thành phố Los Angeles ở miền Nam bang đang đi thăm bà con họ hàng nơi xa thì được tin trại bò California nước Mỹ chăng. Viễn cảnh đầy đe dọa: Tới sữa bị thiêu rụi. Trại hãy còn mới tinh, với những một thành phố xa lạ chẳng có ai quen mà cũng chẳng ai phương tiện vắt sữa hiện đại nhất thời bấy giờ.

HUẸ KHA I − 135

68

136 − CAO CAO DANG NUI

biết mình. Điện thoại gọi cha, tôi thổ lộ hết những gì lo mà.” Tôi phân vân không biết ông ngoại trả lời cháu thế

lắng trong lòng.

nào.

Tôi hỏi: “Điều gì sẽ xảy ra nếu công việc không suôn Rồi tôi nghe cha nói: “Ông có thể vói tay đụng trần sẻ?”

nhà.”

Cha đáp: “Thì bấy giờ con cũng đã tới đó rồi. Con cũng Con bé hỏi: “Ông nói sao?”

đã thi thố rồi. Tự thân việc con sang Mỹ đã là một thành Cha nhắc lại: “Ông có thể vói tay đụng trần nhà.”

tựu.”

Con gái tôi lặng thinh.

Cha trao cho tôi lòng dũng cảm để lên đường. Chỉ sau năm tuần, tôi nhận được một vai diễn trong chương Cha lại nói: “Thiên hạ nói gì mặc kệ. Lời họ có đúng cả

trình thử nghiệm của một loạt phim truyền hình tại Mỹ.

đâu.”

Tôi đặt mình vào một hoàn cảnh bất trắc và an toàn vượt qua.

Cha biết nắm lấy thời cơ và biết nhanh chóng hồi phục ngay sau những nghịch cảnh. Là anh cả trong số

mười một anh em ở Hà Lan, hồi hai mươi lăm tuổi, ngay sau Thế Chiến thứ Hai, cha đưa mẹ bỏ xứ qua Canada mong tìm kiếm những cơ hội tốt hơn. Cha và mẹ tìm được một nông trại và đã mang những người còn lại trong gia đình đến đấy để cùng nhau bắt đầu gầy dựng cuộc sống mới.

Tôi cảm kích. Cha đang dạy cho con gái tôi biết rằng Lập gia đình rồi, có lần tôi nghe lóm được con gái mới cháu không nên lệ thuộc vào dư luận, nhất là khi phải có lên bảy trò chuyện cùng ông ngoại ở phòng bên cạnh.

những quyết định riêng cho chính bản thân cháu.

Cháu kể ông nghe về một ngày ở trường và về một đứa Tôi yêu cha vì thế.

con gái đã chê cháu mặt mũi xấu xí.

Tôi nghĩ: “Độc mồm độc miệng quá! Con bé xinh đẹp 27-11-2007

HUẸ KHA I − 137

69

138 − CAO CAO DANG NUI

tốc vào một bệnh viện ở Florida; bố nằm đó, người dính chặt với những máy móc khác nhau. Khuya hôm ấy, mẹ

TRÊN ĐÔI VAI BỐ

con chúng tôi đứng quanh giường bệnh, cầm hai bàn tay bố và kề sát vào mặt bố nói chuyện trong lúc bố đang trì níu với một sức mạnh nào đó cứ lôi tuột bố đi.

Như một định lệ éo le, cha và con trai dường như vẫn Chúng tôi nói: “Từ biệt bố. Chúng con yêu bố. Mang hay ở vào hai đối cực. Con khôn lớn rồi, thường cha ơn bố...”

không mấy khi được con thông cảm. Có những điều cha thấy miễn cưỡng, ngại ngùng thổ lộ, đành một mình ôm Bàn tay chúng tôi cảm thấy một hơi thở lìa khỏi thân kín trong lòng. Con vì tuổi trẻ hiếu thắng, một chút ngang xác bố, và chúng tôi ngoái đầu theo dõi những con số

tàng, bồng bột, kiêu hãnh, khó thể ép lòng đón ý, san sẻ

hiện ra trên các chiếc máy. Rồi thì mấy mẹ con chúng tôi cùng cha niềm riêng ẩn giấu. Thường phải đợi đến khi bất chợt òa khóc. Bố đã ra đi.

nào đứa con ở vào vị trí một người cha, bài học lịch sử

Năm ấy bố bảy mươi lăm tuổi.

mới được một lần lặp lại, và thấu hiểu.

Bố khuất bóng, những ảo tưởng của tôi về kiếp sống Hồi ức của HANK WHITTEMORE đã phân giải những lâu dài bỗng dưng vuột mất. Tôi vốn được an lòng khi mâu thuẫn trái ngang cũng như những cảm thông hòa nghĩ rằng đang có bố ở phía trước, điều ấy thôi cũng điệu giữa hai bố con. Nhờ lòng cha nhẫn nại thương con không còn nữa. Tôi vừa mới trở thành lẻ loi, bơ vơ, và không bờ bến, cuối cùng hai bố con đã không tự mình hơn bao giờ hết, phải chịu trách nhiệm về cuộc đời đánh mất lẫn nhau. Kinh nghiệm của Hank như cũng để

mình.

suy nghiệm rằng có những giá trị thiêng liêng mà mãi Tôi nhớ lại buổi sáng nọ thuở lên năm. Sau một cơn đến lúc muộn màng đời mình, hoặc đến khi giá trị đó đã bão tuyết, bố công kênh tôi trên vai từ nhà đi vào phố.

vuột khỏi tầm tay, người ta mới có cơ hội khám phá và Trong lúc bố hiên ngang bước qua những ụ tuyết, tôi trọn vẹn thấm thía.

quàng tay mang găng ôm đầu bố cho khỏi ngã, rồi bất

*

chợt bịt luôn đôi mắt của người. “Bố không thấy đường đâu nhé.” Bố nói thế, nhưng vẫn chẳng dừng bước, như

Bố được săn sóc đặc biệt, tim bố không hoạt động tốt chàng hiệp sĩ mù cõng tôi băng qua một vùng tuyết phủ

nữa rồi. Hay tin, sáu đứa con đã trưởng thành của bố tức xa lạ, kỳ bí, không dấu chân người. Hồi ấy, bố vừa trở về

HUẸ KHA I − 139

70

140 − CAO CAO DANG NUI

sau Thế Chiến thứ Hai, và lần được bố cõng đi chơi đó là tôi nắm chặt tay lại, nhìn bố trừng trừng, người run lên, kỷ niệm chân thật đầu đời mãi mãi không phai mờ trong và nói tôi đã định đoạt xong rồi... Sắc mặt bừng đỏ giận tâm tưởng.

dữ của bố chợt tan biến, bố quay lưng bước đi, đôi vai chùng hẳn xuống. Vậy là xong, trong khoảnh khắc, bố để

tôi một mình tự ý, không cản trở nữa.

Nhưng bố vẫn không hết vẻ dè chừng. Sau khi tôi đã thành diễn viên chuyên nghiệp, bố đến thăm trong một sô diễn ở Broadway (trong thành phố New York) và sau đó bố lưu ý tôi: “Dĩ nhiên, nếu khôn ngoan thì hãy kiếm cái gì đó để mà nương cậy, lỡ khi gặp bước khó khăn.”

Nói vậy, tôi đã có lúc nương nhờ nghề báo, và bỏ ngay việc cầm bút khi xuất bản xong quyển sách đầu tay. Bố

Khi an táng bố, những hồi ức khác lại tràn ngập trong bảo: “Với thành tựu này, bây giờ là lúc tốt nhất để con tôi, và tôi thấy mình đang cố công phân giải những tình kiếm việc làm ở một công ty.”

cảm đối với bố. Thực sự bố đã làm bố như thế nào nhỉ?

Khi tôi nói với bố rằng tôi tính cứ tiếp tục hành nghề

Tại sao tôi lại không đau thương than khóc nhiều hơn tự do hoài thì bố nín thinh.

khi mất bố? Đã bao giờ tôi bỏ qua những thiếu sót của Năm tháng trôi qua, trong lúc tôi âm thầm thiết tha bố chưa?

mong muốn ở bố một lòng tin không cần lý giải thì đáp Từ tuổi mười ba mười bốn trở đi, tôi vẫn hằng trông lại bố chỉ tỏ vẻ hoài nghi, mà điều ấy tôi có thể đoán mong bố khuyến khích thật nhiều, vậy mà ít khi có được.

trước được. Bây giờ thì tôi nhận ra rằng những răn dè Xong bậc trung học, tôi thưa với bố rằng tôi muốn làm của bố là cái cách bố gắn liền quan hệ với tôi. Trong một diễn viên. Bố bèn thuyết luôn cho một bài tràng nhiều năm trước đây, tôi cứ tưởng đâu bố chẳng thèm giang đại hải về cái bấp bênh của nghề nghiệp ấy.

đoái hoài, nhưng giờ đây tôi lại hiểu ra bố đang trao gởi Một lần, sau khi cãi nhau vì tôi quyết định học nghề

những gì mà bố có thể làm được.

kịch ở New York, bố đùng đùng chạy lên phòng tôi, tôi Tôi cũng nhận ra thậm chí bố còn truyền cho tôi cảm gặp bố ở ngưỡng cửa. Hai bố con đứng đâu mặt nhau, hứng, không phải bằng ngôn từ lời lẽ, mà bằng những gì HUẸ KHA I − 141

71

142 − CAO CAO DANG NUI

bố đã làm. Sau một cuộc chiến ghê rợn bố đã trở về để

Hai bố con ôm chầm lấy nhau, đâu biết rằng đây là lần nuôi nấng sáu đứa con trong một mái nhà với một mảnh cuối cùng.

sân. Bố đã trở về, với biết bao trai tráng khác cùng thế

Nâng cái hộp nặng trên tay, tôi bỗng hiểu rằng dù cho hệ của bố, để mà tạo dựng lại sự ổn định và an bằng cho lời lẽ của bố dường như có đối nghịch với tôi thế nào những người được bố chăm nom và gầy dựng tương lai.

chăng nữa, vẫn không có điều chi khiến bố ngừng tay bỏ

Bố trải qua hai mươi năm trong nghề quảng cáo và vào đầy cái hộp từng mảnh từng mảnh báo một, ngay từ

làm nghề địa ốc còn lâu hơn nữa, trong khi đó bố luôn lúc tôi rời xa mái ấm gia đình. Hóa ra, suốt thời gian ấy luôn đưa chúng tôi đi nghỉ mát và cho chúng tôi vào đại bố ở nhà, đã chia sẻ cùng tôi cuộc đời tôi.

học. Bố đã xây đắp một nền tảng để cho con cái bố có Nay đã một năm rưỡi trôi qua vắng hình bóng bố

thể cảm thấy đủ đầy sức mạnh mà đi theo con đường trong đời, và tôi nhớ bố khôn tả. Điều tôi nhớ da diết, riêng của mỗi đứa. Khi chúng tôi mỗi người một ngả, bố

oái oăm thay lại là cái thời xa xưa khi tôi còn là chú bé thường xuyên viết thư và sắp đặt chương trình cho con trọn lòng tin tưởng bố với đôi mắt bịt kín, chở che những lần gia đình sum hiệp.

tôi và đưa tôi qua cuộc đời này. Lòng trẻ được an ổn chỉ

Đúng hai tuần trước khi từ giã cõi đời, bố làm lễ sinh vì biết rằng đang có bố trong đời.

nhật cho mẹ. Từ các nơi chúng tôi bay về Florida và, trong khi lưu lại nhà, chúng tôi cùng bố đi câu. Trông bố

chẳng khỏe gì.

Lúc ấy chúng tôi nào biết tình trạng sức khỏe bố đã biến chuyển ngặt nghèo. Hồi tưởng lại, tôi thấy rõ bố

chủ tâm giấu hết con cái, để khỏi làm chúng tôi mất vui.

Sáng hôm chúng tôi sắp sửa rời Florida, bố kéo tôi ra riêng và chỉ cho thấy cái hộp một bề chừng chín tấc, bề

kia khoảng sáu tấc, chẳng rõ món gì. Tôi bất ngờ nhận ra trong đó là hàng trăm bài báo cắt ra, liên quan tới hầu hết mọi việc tôi đã làm trong đời. Bố bảo: “Bố nghĩ là con có lẽ thích cái này.”

HUẸ KHA I − 143

72

144 − CAO CAO DANG NUI

Một hôm, tôi cùng đi với con trai mới năm tuổi. Khi tôi nhấc bổng bé đặt lên vai, bé vói tay qua đầu tôi che TỪ KHI CHA LÀ MẸ

kín hai mắt. Tôi nói: “Bố chẳng thấy đường đâu nhé.”

Nhưng những ngón tay bé bỏng vẫn níu chặt không buông ra. Tôi bước đi trong vũng tối đen bất chợt, bàn Đây là chuyện BARBARA E. C. GOODRICH kể: chân dò dẫm, cảm thấy sức nặng của con trẻ đè trên vai mình, đúng cái kiểu xưa kia bố đã cõng tôi đi lúc tôi Giữa những năm 1970 tôi mất mẹ. Cha quyết ở vậy, bằng tuổi bé bây giờ. Khi đó, lần đầu tiên kể từ ngày bố

cam chịu cảnh gà trống một mình nuôi cô con gái mười khuất bóng, tôi nhận ra nước mắt mình đột ngột tuôn bốn tuổi và cậu con trai mười một tuổi. Từ đó, cha cũng trào nóng hổi, và thấy tôi đang trở thành gã hiệp sĩ mù là mẹ.

trong mảnh đất kỳ bí lạ lùng của tình phụ tử, ở đó ta Thoạt đầu mọi việc dường như đều suôn sẻ. Tôi bạo luôn luôn bắt đầu lại thêm một lần nữa cuộc hành trình dạn chơi đùa với lũ con trai trong xóm chẳng nhường của đời mình, trong niềm hy vọng cùng với chông chênh đứa nào. Leo trèo, đá bóng, đá cầu, bày trận chiến đấu bất trắc.

bắn súng mồm… Cha có mua cho tôi búp bê, nhưng khi chơi với em trai và lũ bạn trai nghịch ngợm, búp bê cũng 25-02-1995

trở thành lính tráng để hành quân theo xe tăng nhựa, Theo Hank Whittemore,

máy bay nhựa. Tôi thích thú được chia sẻ nhiều trò vui On the Shoulders of a Hero, 1993.

nhộn của bọn con trai một cách bình đẳng. Hầu như

không ai nhớ rằng tôi là con gái. Và cũng chính vì thế, rõ ràng tôi không được chuẩn bị để bước vào tuổi dậy thì, làm một thiếu nữ.

Tôi không sao quên được năm mười lăm tuổi. Cha đưa hai chị em về quê thăm dì. Dọc đường, cha và em cười cười nói nói rất vui. Riêng tôi quá bối rối, cứ gượng cười mãi rồi cũng đành phải bật khóc. Ngay sau đó, tôi mau chóng tự chủ, nói rằng chẳng có gì đâu để cậu em khỏi tò mò hỏi han, tìm hiểu. Tuy nhiên, qua ánh mắt cha nhìn, HUẸ KHA I − 145

73

146 − CAO CAO DANG NUI

tôi biết cha không tin. Nhưng cha chỉ im lặng.

Cha liền dừng xe, tìm một nhà trọ. Cậu em được cha TÚI BÁU VẬT

giúi cho mấy đồng để chạy đi mua chai nước ngọt khoái khẩu nhâm nhi với bịch khoai tây chiên giòn. Chỉ còn hai cha con trong phòng, cha hỏi tại sao lúc nãy khóc. “Con Nhà văn Patrick Lafcadio Hearn (1850-1904) bảo: chảy máu.” Rồi tôi bật òa lên cho đã.

“Chừng nào người ta có con và thương yêu con, bấy giờ

Cha dịu dàng ôm lấy tôi, chẳng nói gì. Bàn tay chai sạn người ta mới có thể biết được cuộc sống có ý nghĩa gì, thế

thô ráp của cha cứ nhè nhẹ vuốt tóc tôi, vuốt bờ vai tôi.

gian này có ý nghĩa gì, sự vật có ý nghĩa gì. Và lúc ấy cả

Tự dưng tôi thấy mình được an ủi. Khi tôi thôi khóc, cha càn khôn vũ trụ này thay đổi, và chẳng bao giờ có lại cái để tôi lại trong phòng, khóa chặt cửa, và đi vội ra ngoài gì dường như giống hệt thuở trước.” (2)

tìm mua những thứ cần thiết. Tôi đã giã từ thời thơ ấu Nếu ai nghĩ rằng Hearn nói hơi quá, có lẽ họ chưa của mình như thế, và cha hôm ấy đã thật sự trọn vẹn được diễm phúc trải nghiệm cái vui sướng được làm cha làm mẹ.

làm mẹ. Nhưng câu chuyện của ROBERT FULGHUM (sinh Suốt đời tôi thấm thía tình thương bao la cha dành năm 1937) biết đâu sẽ khiến họ thay đổi ý kiến.

cho tôi. Không hiểu cha học ở đâu thuật làm mẹ mà cha luôn luôn có thể giúp tôi rất nhiều những khi con gái gặp

*

khó khăn.

Sáng hôm ấy, khi tôi sắp đi làm thì cô con gái nhỏ trao Zelda Fitzgerald (nữ sĩ Mỹ, 1900-1948) bảo: cho tôi hai túi giấy. Một túi đựng thức ăn trưa cho tôi tại

“Ngay cả

văn phòng như thông lệ. Còn túi thứ hai? Nó được gấp các nhà thơ, chưa từng một ai đo lường được xem trái mép và bấm kim lại cẩn thận.

tim có sức chứa bao nhiêu.” (1) Đúng quá, làm sao tôi đo được con tim thương yêu của cha không bến không bờ.

“Gì thế con?”

04-11-2009

Theo Barbara E.C. Goodrich, My Dad, 1997 .

(2) No man can possibly know what life means, what the world means, what anything means, until he has a child and (1) Nobody has ever measured, not even poets, how much the loves it. And then the whole universe changes and nothing heart can hold.

will ever again seem exactly as it seemed before.

HUẸ KHA I − 147

74

148 − CAO CAO DANG NUI

bĩnh, tôi cố nói với cái giọng quả quyết cho con tin: “Bố

cất trong văn phòng. Mai bố mang về. Bố hứa mà.”

Trong lúc con gái quàng tay ôm lấy tôi, tôi mở mẩu giấy ra: “Con thương bố nhiều.”

Đêm đó, tôi chỉ trông cho mau sáng để đi làm thật

“Con tặng bố đó. Bố mang theo đi.”

sớm, để kịp thu hồi túi báu vật trước khi nhân viên quét dọn trút bỏ giỏ rác.

Buổi trưa trong văn phòng, sau khi ăn xong khẩu phần đạm bạc, tôi mở túi giấy thứ hai và phì cười: Hai Con gái tôi đã sung sướng nhận lại túi giấy. Buổi tối, sợi thun buộc tóc, ba hòn sỏi nhỏ, một con khủng long ngồi cạnh tôi, cô bé bày hết các món ra mặt bàn ăn, mỗi nhựa, mẩu viết chì cùn, cái vỏ ốc, hòn bi, thỏi son đã món đều có một sự tích diễn giải kèm theo. Lúc ấy tôi dùng hết, mấy đồng xu. “Đúng là trẻ con.” Chẳng do dự, hiểu ra con gái quả thật đã trao cho tôi một túi báu vật tôi gạt hết tất cả trở vào túi giấy, bỏ ngay xuống sọt rác.

nhưng tôi trót đánh giá không đúng. May mà còn cứu vãn được.

Buổi tối tôi ngồi đọc báo, con gái sán lại gần: “Cái túi đâu rồi bố?”

Tôi sung sướng khi con gái trao lại tôi túi giấy với vẻ

mặt tin tưởng rằng nó sẽ được giữ gìn cẩn thận.

“Túi gì?”

Con gái tôi đã không lầm. Tôi bỏ tất cả vào một cái

“Hồi sáng con tặng bố đó.”

hộp. Bao lần dời chỗ, dọn nhà, cái hộp chứa túi báu vật Chột dạ, tôi bèn nói trớ: “À, bố còn để trong văn vẫn không suy suyển. Nó chỉ cũ kỹ theo thời gian. Và phòng? Con đòi lại hả?”

chính vì thế mà nó càng vô giá, bởi lẽ kẻ làm cha làm mẹ

“Con muốn bỏ thêm cái này.”

chỉ có một thời ngắn ngủi để được nhận món quà thương yêu của con trẻ thơ ngây.

Tôi nhìn mảnh giấy nhỏ gấp tư kẹp giữa những đầu ngón tay bé bỏng. Cô bé giải thích: “Mấy món đó con Cái thời ấy không trở lại lần thứ hai.

thích lắm. Con nghĩ là bố cũng thích chơi với chúng. Bố

22-9-2009

còn giữ không?”

Theo Robert Fulghum,

Nhìn mấy giọt nước mắt vừa lăn xuống đôi má bầu The Good Stuff, 1989.

HUẸ KHA I − 149

75

150 − CAO CAO DANG NUI

Chiều Chủ Nhật. Tôi và con trai ở dưới tầng hầm.

Cháu đang chơi với máy vi tính, còn tôi sắp xếp hồ sơ

ƯU TIÊN MỘT CỦA TÔI

giấy tờ. Mấy phút sau, cháu ngẩng lên nói: “Bố ơi, bày cho con cách xếp hồ sơ đi.”

Tôi hỏi: “Sao vậy con? Có gì thích thú lắm đâu?”

Mới tám tuổi đầu, cháu đáp: “Bởi vì lúc nào bố cũng Thời gian bố mẹ có được trẻ thơ bên cạnh sẽ trôi qua sắp hồ sơ.”

nhanh chóng đến không ngờ. Lúc trẻ còn đang cần quấn quít bên bố mẹ, khao khát được làm bạn, để chơi đùa, trò Lát sau, khi tôi và mẹ cháu đã sẵn sàng đi có chút việc, chuyện với bố mẹ, mà bố mẹ vì hoàn cảnh khó khăn riêng, chị giữ trẻ vẫn chưa tới. Tôi nói: “Chà, coi bộ Kailani hay vì lý do nào đó không đánh giá hết tầm quan trọng muốn biến mất rồi nghen.”

của nhu cầu tình cảm thiêng liêng ấy, lỡ bỏ qua mất Cháu ngước lên khỏi mớ giấy má hồ sơ, đáp lại: “Đâu những tháng ngày thần tiên kia, thì đây không chỉ là thiệt phải bố. Sao bố nói coi bộ muốn biến; chỉ đã biến mất thòi cho con trẻ mà còn là một phí phạm bố mẹ mãi mãi tiêu rồi mà.”

không sao chuộc lại được...

“Con sửa cách dùng chữ của bố đúng lắm, con trai ạ.

Bớt được nhiều thời gian kiếm tiền để dành cho con Con nói đúng đấy. Bây giờ mình biết tỏng là chỉ đã biến trẻ, đó là một đầu tư vô hình đem lại cho bố mẹ lợi nhuận mất tiêu rồi. Bố phục con sát đất.”

tinh thần sẽ chẳng có gì sánh nổi.

Cháu nói: “Thôi mà bố, dù gì bố cũng là nhà văn mà.”

Bằng kinh nghiệm bản thân, BENJAMIN J. STEIN (sinh năm 1944) đã sớm lãnh hội được chân lý vô giá này. Ông Tối đến, cháu và tôi nằm bên nhau trên giường, cùng là nhà văn, luật sư, diễn viên, nhà bình luận kinh tế và xem ti vi chiếu một phim tài liệu. Cháu có hàng chục câu chánh trị. Ngoài ra, ông còn chuyên trách viết diễn văn hỏi mà hầu hết tôi đều khó trả lời cho xuôi. Thế rồi, lẳng cho hai đời tổng thống Mỹ là Richard M. Nixon (1913-lặng, cháu ngả đầu vào ngực tôi. Mươi phút sau cháu nói 1994, nhiệm kỳ 1969-1974) và Gerald R. Ford (1913-

“Bố, con mệt rồi” và ngủ thiếp trong lòng tôi, hơi thở

2006, nhiệm kỳ 1974-1977).

nhẹ nhàng. Khoảnh khắc này, căn phòng này, bỗng như

bồng lai tiên cảnh với một thiên thần bé nhỏ.

*

Một chiều xuân, cháu và tôi lang thang quanh thị trấn HUẸ KHA I − 151

76

152 − CAO CAO DANG NUI

nhỏ Oxford của bang Maryland. Hai bố con bước qua tòa thường thấp thỏm lo sợ về công ăn việc làm. Tôi cũng nhà Học Viện. Tôi bảo cháu: “Cô giáo dạy bố tiếng La thấy mình lơ lảng như phần đông những ai làm bố khi Tinh hồi trung học thuộc dòng dõi một gia đình làm chủ

cuộc sống xoay quanh một bà vợ với đứa con thơ. Lòng tòa nhà này. Cô thường bắt học trò lớp bố ăn mặc giống không vui, thời giờ tôi dành cho con trai bé bỏng chẳng như các quý tộc La Mã xa xưa để đọc những bài diễn văn nhiều nhặn chi.

của các nhà hùng biện cách nay chừng hai ngàn năm.”

Trong phòng ngủ khách sạn, sau khi nghe tôi kể về

nhà hùng biện, nhà văn kiêm chính khách Cicero (106-43 trước Công Nguyên), về chính khách Catilina (108-62

trước Công Nguyên), và về nước La Mã thời cổ, bé thỏ

thẻ: “Bố à, mấy ông đó hồi xưa cũng tài giỏi như bố.” Tôi ngó ra cửa sổ để cháu khỏi bắt gặp tôi đang khóc vì hạnh phúc.

Hôm sau, tôi chỉ cho cháu thấy lối xưa nẻo cũ tôi từng bước qua với chiếc cầu hẹp dành cho người đi bộ. Tôi kể: “Bố và một thằng nhóc đã thụi nhau ở đây.”

Cháu nói: “Bố à, con dám cá là bố đã tiêu diệt nó.”

“Không chắc đâu con. Bố nghĩ rằng chẳng đứa nào thụi được đứa nào lấy một đấm.”

Nhưng khi con trai tôi mười tám tháng tuổi, một buổi

“Nhưng bố dũng mãnh lắm kia mà.”

tối tôi đứng bên nôi, ru cháu, bảo: “Chào con, con ngủ

ngon.” Bằng cái giọng an ổn, cháu đáp: “Bố ngủ ngon.”

Tôi nhủ thầm: “Đây là người duy nhất trên đời này Tôi không dè rằng cháu biết nói. Cháu đã nói được trọn nghĩ như vậy.” Tôi vỗ nhẹ mái đầu hoe vàng của cháu, câu, với tiếng “bố” rất đỗi trìu mến, ấm áp mà xét ra tôi biết ơn con trẻ và Thượng Đế.

chẳng đáng được hưởng. Xúc động, tôi ra khỏi phòng Tôi là một ông bố chẳng lấy gì tốt cho lắm, khi cháu cháu, và kể từ giây phút ấy đến nay, cháu mãi mãi đã trở

bước vào cuộc đời vợ chồng tôi năm 1987. Thuở ấy tôi thành ưu tiên một của tôi.

HUẸ KHA I − 153

77

154 − CAO CAO DANG NUI

Bố con tôi có nhiều thời gian gần nhau. Vì thời gian Lòng hân hoan hãnh diện, tôi bảo: “Con à, bố rất cảm làm việc của tôi dễ linh hoạt, hầu như ngày nào tôi cũng động vì việc này, nhưng các trẻ khác có thể chế giễu con đến trường đón cháu về. Tôi cho cháu làm bài ở nhà, rồi bởi lẽ nhiều người chẳng hề ưa thích gì Nixon đâu.”

bắt làm lại, nếu cần. Thường tôi lo bữa cơm tối và đọc

“Thì họ sai rồi. Nếu bố đã làm việc giúp ổng thì ắt hẳn truyện khi cháu vào giường ngủ.

ổng đã làm được những điều tốt.” Cháu nói thế, khiến tôi Thời gian đầu tư cho cháu đã mang lại một thành chưa bao giờ sung sướng được như vậy.

công to tát cho tôi. Bố con tôi có một quan hệ thương Cháu cho rằng tôi biết hết mọi điều. Có lần cháu hỏi: yêu chia sẻ khác thường. Chẳng hạn, thầy giáo dạy cháu

“Bố ơi, tại sao người Đức lại làm được máy bay phản lực ở lớp Ba bắt học trò đọc một quyển sách về một nhân trước mình?” Cháu cũng cho rằng tôi làm được tất cả

vật lịch sử, rồi ăn mặc giả làm nhân vật ấy, và kể trước mọi chuyện. Một bữa nọ chúng tôi trễ buổi đi xem phim, lớp về những thành tích, công trạng của vị ấy.

cháu nói: “Bố ơi, điện thoại bảo người ta khoan chiếu, Hai cô bé đóng vai Amelia Earhart (1898-1937).

chờ mình tới rạp đã.” Mãi đến mới gần đây, lúc cháu bị

Tháng 5 năm 1932 bà người Mỹ này là phụ nữ đầu tiên trầy đầu gối, cháu tin rằng tôi có thể chữa lành cho cháu một mình bay qua Đại Tây Dương. Tháng 01 năm 1935, bằng cách hôn lên chỗ bị xước.

bà là người đầu tiên một mình bay từ đảo Hawaii tới bang California. Trong lần bay vòng quanh thế giới năm 1937, cả phi hành đoàn của bà rớt xuống Thái Bình Dương, mất tích.

Một chú nhỏ đóng vai Thomas Jefferson (1743-1826), tổng thống thứ ba của nước Mỹ với hai nhiệm kỳ liên tiếp, tám năm (1801-1809).

Con trai tôi chọn vai Richard M. Nixon, thống thống Tôi chú ý thấy rằng khi tôi đón cháu ở trường, hay khi thứ ba mươi bảy và là tổng thống đầu tiên của Mỹ phải bố con tôi đi mua sắm vào buổi chiều cuối tuần, hầu như

từ chức năm 1974 vì vụ bê bối Watergate. Nhưng đó là tôi là ông bố duy nhất xuất hiện những nơi đó. Tất cả các vị tổng thống tôi có nhiệm vụ soạn thảo giùm các diễn ông bố khác còn đang tối mắt tối mũi lo làm ăn và tôi văn.

cho rằng họ đang hái được nhiều tiền hơn tôi.

HUẸ KHA I − 155

78

156 − CAO CAO DANG NUI

Điều này đôi lúc có khiến tôi ghen tỵ nhưng bao giờ

cũng chỉ thoáng nhanh một vài giây. Tôi cảm thấy hầu như tôi đã học hỏi được điều mà những người khác đã BẠT

để vuột mất: Nếu bạn là một người Mỹ làm việc cần cù, bạn thường có thể kiếm đủ tiền ăn tiền ở. Tháng này TRẦN VĂN CHÁNH

nếu bạn chưa được cất nhắc lên chức vụ cao hơn, thì luôn luôn còn có một cơ hội khác. Nhưng mấy năm trẻ ở

Không hiểu vì lý do gì Tạo Hóa trớ trêu lại sinh ra loài giữa cái tuổi năm và mười lăm, khi con bạn biết nói người (và cả loài vật nữa) đi cùng với sự truyền giống, chuyện sõi sàng, biết nhận xét phân biệt, biết tỏ bày lòng từ đó mới có cha mẹ và con cái. Dường như giữa họ có trìu mến vô biên, thì những năm tháng này trôi qua một mối dây liên hệ gì hết sức tự nhiên, đặc biệt và nhanh đến kinh ngạc.

thiêng liêng khó tả về mặt tình cảm, nếu tạm gác qua Bạn có là tỷ phú cũng chẳng thể biến cậu con mười không nói tới những đặc điểm tương đồng về hình thể

sáu tuổi cộc cằn bẳn tính thành chàng trai lúc nào cũng vốn thuộc yếu tố di truyền. Có lẽ ngoài vấn đề bản năng sát cánh với bạn, trọn vẹn tin yêu bạn. Chẳng một chức căn bản làm phát sinh hôn nhân, thì mấy điều vừa nói tước nào trong công ty có thể thay thế được những giây trên cũng là thêm một lý do quan trọng nữa giải thích tại phút con trai bạn ngả đầu vào ngực bạn ngủ yên. Chẳng sao cặp vợ chồng nào cũng muốn có con; ai vì lý do gì chiếc xe hơi đắt tiền nào, chiếc máy bay riêng nào có thể

không sinh con được đều cảm thấy bất an, không có đền bù nổi cho thời gian bạn xa cách con mình, lúc đứa được niềm vui gia đình và hạnh phúc, như có gì thiếu trẻ từ một cậu bé lớn lên thành một thanh niên trai thiếu làm bức xúc không chịu được, dù biết rằng nuôi tráng. Dành thời gian cho con, nào phải đâu tôi đã bỏ

con gắn với sự nhọc nhằn, nhiều hoặc ít tùy hoàn cảnh, qua những việc trọng đại trong đời. Dành được thời gian và trong những cuộc hôn nhân bất hạnh, đa số trường cho con, đó mới chính là điều trọng đại.

hợp người ta có thể bỏ được chồng hoặc vợ mình chứ ít ai đành bỏ được con, mà người ta gọi là núm ruột của 18-6-1997

mình.

Theo Benjamin J. Stein,

Nhưng mối quan hệ giữa cha mẹ và con cái cũng đầy My No. 1 Priority, 1996.

tính phức tạp tế nhị. Nó là một trong những mối ưu tư

lớn của loài người, không chỉ của một phía cha mẹ đối HUẸ KHA I − 157

79

158 − CAO CAO DANG NUI

với con cái mà còn có chiều ngược lại, trở thành một Thanh (1898-1948) mà sau tôi dịch ra làm bài học cho trong những đề tài khá phong phú của giáo dục học, văn một sách dạy chữ Hán, và khi dịch, nước mắt tôi đã chảy học, ở Đông cũng như Tây phương.

khá nhiều theo từng câu văn dịch… Bài ngắn, câu chuyện Có nuôi con mới biết công ơn cha mẹ (

giản dị mà cảm động về tình cha con: Người cha, đã ở

dưỡng tử

tuổi bắt đầu già yếu, đưa đứa con trai (ở đây chính là tác phương tri phụ mẫu ân) dường như là một kinh nghiệm hay chân lý phổ biến, chứ còn lúc trẻ chưa lập gia đình giả) đi chuyến tàu hỏa từ quê lên thủ đô Bắc Kinh ăn thì dù có hiểu lòng cha mẹ cũng thường chưa hiểu được học. Vì tính quá cẩn thận, do kinh nghiệm đời tạo nên, một cách sâu sắc thấm thía.

coi con trai mình vẫn còn là đứa con nít như ngày nào, nên trên suốt cuộc hành trình, lúc nào cũng không yên Nhưng cả đời tôi đọc sách báo lung tung, vẫn chưa tự

tâm, ông luôn tỏ ra lo lắng tỉ mỉ quá mức cần thiết, căn giải thích hết lý do tại sao văn viết về mẹ trên thực tế lại đi dặn lại đủ thứ, đôi khi vụng về, đến nỗi làm cho đứa nhiều hơn về cha gấp bội, vì thế khi nhận được bản thảo con, lúc này tự cho mình đã lớn khôn, không tránh khỏi sách Cao Cao Dáng Núi (ba mươi mẩu chuyện về tình bực bội ra mặt. Khi kể tới đoạn người cha trả giá với các cha và con) của Huệ Khải, tôi tự nhiên chú ý tới liền, vì phu khuân vác mà ông nhờ xách phụ hành lý, tác giả

biết đây thuộc loại sách tương đối quý hiếm, trong bối viết: “Lúc ấy tôi thật thông minh quá lắm, cứ cảm thấy cảnh cụ thể Việt Nam.

Người nói không được hay lắm, nếu không có mình xen Còn nhớ hồi trước năm 1975, có bài viết Làm Con Nên vào thì không xong.” Mãi về sau khi cha đã già yếu thêm Nhớ của nhà văn - học giả Nguyễn Hiến Lê (1912-1984), mà cha con vì hoàn cảnh lại phải sống trong cảnh kẻ

ban đầu đăng trong tạp chí Bách Khoa (số 207, ngày 15-Nam người Bắc, tác giả lúc bấy giờ đã có con và trải 8-1965), đến năm 1970 được nhà xuất bản Lá Bối cho in thêm kinh nghiệm việc đời, mới cảm thấy sâu xa một thành quyển sách nhỏ xinh xắn (ký bút hiệu Lộc Đình), niềm ân hận, ánh lệ bất giác tuôn trào bên khóe mắt, và nội dung đọc rất cảm động, nhờ cách viết chân tình với hồi tưởng lại chiếc bóng lưng của cha lúc hai người từ

giọng văn vừa nghiêm túc vừa mượt mà của một người biệt trong chuyến tiễn đưa năm nào, ngay khi nhận từng trải, cung cấp cho người đọc kinh nghiệm sâu sắc được thư cha cho biết: “Ba vẫn bình yên, chỉ có cánh tay về tình cha, con. Trong lĩnh vực này, bản thân tôi đọc đau nhức ghê gớm nên cầm đũa cầm bút thật bất tiện, có chưa nhiều, nhưng trước đó tôi đã có cơ hội đọc bài Bối lẽ ngày ra đi vĩnh viễn không còn xa.”

Ảnh (Cái Bóng Lưng) của nhà văn Trung Quốc Chu Tự

Ba mươi mẩu chuyện về tình cha, con trong sách này HUẸ KHA I − 159

80

160 − CAO CAO DANG NUI

đại khái cũng kể lại những kinh nghiệm tương tự, nhưng không ít con trai phàn nàn cha không hiểu được mình.

phong phú, đa dạng về nội dung. Tất cả đều là những Walt Harrington (sinh năm 1950) trong khoảng ba mươi câu chuyện có thật, do chính người kể đã từng trải, nên năm đời mình cứ mãi ray rứt bận lòng tìm kiếm một lý chuyện nào cũng truyền cảm, gây xúc động sâu xa cho giải cho mối quan hệ giữa hai bố con ông. May mắn là người đọc, từ đó suy ngẫm, liên hệ đến bản thân mình, ông cũng có con trai, và nhờ đó ông bỗng hiểu rõ bố mình đến cha mình, người đang còn sống hay đã khuất.

hơn bao giờ hết.”

Trong ba mươi mẩu chuyện thì có hai mẩu do Huệ

Còn nhiều câu chuyện sinh động khác nữa có ý nghĩa Khải viết, số còn lại hoặc phóng tác hoặc chuyển ngữ từ

sâu sắc về kinh nghiệm nuôi dạy con cái, mà những kinh bài viết tiếng Anh của nhiều tác giả. Ở mỗi đầu câu nghiệm ấy có khi phải khó khăn bầm dập với biết bao chuyện đều có phần giới thiệu, bình luận ngắn của Huệ

nỗi ưu trằn trọc, xao xuyến bâng khuâng, cuối cùng mới Khải, lưu ý nhấn mạnh vào chủ đề. Một trong những chủ

rút ra được một cách muộn màng. Có không ít trường đề như vậy là chuyện giữa cha và con trai không hiểu hợp lở dở phải mang niềm tiếc hận suốt cả đời.

nhau (khác với mẹ và con trai, hoặc cha với con gái), Hôm nay đọc ba mươi mẩu chuyện về tình cha và con, như lời sau đây trong bài số bốn ( Bố Tôi, Con Tôi Và Tôi, mỗi chuyện đều có nét hay đẹp, sâu sắc riêng, mà bài của Walt Harrington), nêu lên một trong những vấn đề

nào cũng cảm động, gợi nên một hoặc nhiều ý để suy tế nhị nhất nhưng khá phổ biến trong mối quan hệ giữa nghĩ, tôi làm sao không nhớ lại ba má tôi đã khuất từ

cha và con trai:

khoảng trên dưới hai mươi năm về trước? Kinh nghiệm

“Tấm lòng cứng rắn và lý trí của phần lớn đàn ông có thực tế ở nhiều người cho thấy, dù lúc cha mẹ còn sinh lẽ là một trong những yếu tố làm cho cách thể hiện tình tiền, ta có đối đãi tốt bao nhiêu với cha mẹ đi nữa thì khi thương của cha đối với con, nhất là con trai, thường khô có dịp bình tâm ngẫm kỹ lại vẫn thấy còn nhiều chỗ sơ

khan. Cách cha dạy con cũng thiếu nét êm nhu trìu mến suất đáng ân hận, nhưng lúc nhận ra điều quan trọng của mẹ. Có lẽ một phần vì thế mà ngày xưa ở Việt Nam, này thì không còn cơ hội gì để cứu chữa được nữa rồi!

và Trung Quốc, cha còn được gọi là ‘ nghiêm đường’ .

Cho nên đối tượng chủ yếu của cuốn sách này mà tôi Trong gia đình, hầu như ít khi con trai xích mích với mẹ, nghĩ nó có thể mang lại nhiều lợi ích thực tế cho họ nhất, thường là hay xung khắc với cha. Giả dụ có mâu thuẫn, chính là những bạn đọc có số may mắn hơn tôi được hòa giải với mẹ hình như vẫn dễ dàng hơn cha. Nếu có còn có cha mẹ vẫn sống ở bên mình. Tôi tin nhiều bạn nhiều người cha khổ tâm vì tình cha con lợt lạt, thì vẫn đọc cũng có thể dễ chảy nước mắt khi đi vào từng câu HUẸ KHA I − 161

81

162 − CAO CAO DANG NUI

CHƯƠNG TRÌNH CHUNG TAY ẤN TỐNG KINH SÁCH ĐẠI ĐẠO

chuyện cụ thể, nhưng không phải là thứ nước mắt ủy mị

của sự hèn kém yếu đuối, trái lại nó là kết quả sự kết ĐÃ XUẤT BẢN (từ tháng 6-2008):

01-3. ĐẤT NAM KỲ − TIỀN ĐỀ VĂN HÓA MỞ ĐẠO CAO ĐÀI / Cochinchina as a Cultural hợp nhuần nhuyễn giữa lý trí minh mẫn với những tình Precondition for the Foundation of Caodaism. Huệ Khải, 2008 [in 2 lần], 2012.

cảm sâu đậm nhất giữa cha và con, sẽ giúp ta nhờ kinh 02-3. NGÔ VĂN CHIÊU − NGƯỜI MÔN ĐỆ CAO ĐÀI ĐẦU TIÊN / Ngô Văn Chiêu – the First nghiệm của người khác mà tránh trước được nhiều lầm Caodai Disciple. Huệ Khải, 2008, 2009, 2012.

03-2. LỜI VÀNG SEN TRẮNG. Bạch Liên Tiên Trưởng; Huệ Khải chú thích, 2008, 2009.

lỗi, khi ta đang làm cha hoặc làm con, hoặc đóng cả hai 04-2. LÒNG CON TIN ĐẤNG CAO ĐÀI. Huệ Khải, 2008, 2010.

vai vừa cha vừa con, trong trường hợp ông nội của con 05-3. LUẬT NHÂN QUẢ THEO GIÁO LÝ CAO ĐÀI. Huệ Khải, 2008, 2010, 2012.

ta vẫn còn sống.

06-2. ĐẤT NAM KỲ − TIỀN ĐỀ PHÁP LÝ MỞ ĐẠO CAO ĐÀI / Cochinchina as a Legal Precondition for the Foundation of Caodaism / La Cochinchine − le Préalable Juridique Xin mượn mấy lời sau đây trong bài viết của nhà văn pour la Fondation du Caodaïsme. Huệ Khải, 2008, 2010.

quá cố Nguyễn Hiến Lê trên kia tôi đã dẫn, để kết thúc 07-1. CÁC THÁNH SỞ CAO ĐÀI TỈNH LONG AN. Đạt Linh, Đạt Truyền, Huệ Khải, 2008.

lời Bạt này:

08-2. BỒI DƯỠNG ĐỨC TIN. Bùi Văn Tâm, 2008, 2012.

09-2. LỄ BỔN. Cao Triều Phát soạn; Huệ Khải, Lê Anh Minh san nhuận, 2008, 2009.

“Trong cái trào lưu sinh hoạt vĩnh viễn bất tuyệt của 10-3. CƠ DUYÊN VÀ TUỔI TRẺ. Phạm Văn Liêm, 2009 [in 2 lần], 2012.

loài người, nước đã chảy đi thì không bao giờ trở lại về

11-2. NHỚ ĐẠT LINH. Huệ Khải chủ biên, 2008, 2009.

12-3. KINH CỨU KHỔ TRONG ĐẠO CAO ĐÀI. Huệ Khải, 2009, 2010, 2011.

nguồn. Hỡi các bạn trẻ sắp lập gia đình, như dòng nước 13-1. HỌC TẬP THÁNH GIÁO NĂM ẤT TỴ (1965). Huệ Khải, Lê Anh Minh hiệp chú, 2009.

sắp bắt đầu rời suối, các bạn nên ngừng bước lại một 14-4. ĐẠO ÁO TRẮNG. Phạm Văn Liêm, 2009, 2010, 2016.

chút, quay lại nhìn nguồn để hiểu nguồn thì trên đường 15-3. TÌM HIỂU KINH SÁM HỐI. Thanh Căn, Huệ Khải, 2009, 2010, 2011.

16-2. TÌM HIỂU NGỌC HOÀNG THIÊN TÔN BỬU CÁO. Huệ Khải, 2009, 2010.

đời các bạn sẽ đỡ phải ân hận, đỡ phải sám hối như hôm 17-2. THIỆN THƯ. Lê Anh Minh, 2009, 2013.

nay tôi sám hối trên bàn viết, trước mặt bàn thờ ba má 18-2. HƯƠNG QUẾ CHO ĐỜI. Phạm Văn Liêm, 2009, 2012.

tôi mà lư trầm đang lặng lẽ tỏa hương.” (*) 19-1. XUÂN TRI ÂN. Hiệp tuyển thơ văn, nhiều người viết, 2010.

20-2. CÓ MỘT TÌNH THƯƠNG. Bạch Liên Hoa, 2010, 2011.

TRẦN VĂN CHÁNH

21-2. BA MÓN BÁU CỦA NGƯỜI ĐẠO CAO ĐÀI. Thanh Căn, 2010, 2012.

22-2. TAM GIÁO VIỆT NAM – TIỀN ĐỀ TƯ TƯỞNG MỞ ĐẠO CAO ĐÀI / The Three Teachings of 10-7-2017

Vietnam as an Ideological Precondition for the Foundation of Caodaism. Huệ Khải, 2010, 2013.

23-2. ƠN GỌI MIỀN TRUNG. Phạm Văn Liêm, 2010, 2011.

24-4. HÀNH TRANG NGƯỜI ĐẠO CAO ĐÀI. Diệu Nguyên, 2010 [in 2 lần], 2012, 2013.

25-3. CÂU CHUYỆN ĐỨC TIN. Diệu Nguyên, 2010, 2011, 2012.

26-1. NGHỆ THUẬT THUYẾT TRÌNH GIẢNG ĐẠO. Đơn Tâm, 2010.

(*)

27-2. HÀNH TRẠNG TIỀN BỐI CAO TRIỀU PHÁT. Cao Bạch Liên, Huệ Khải, 2010, 2012.

Làm Con Nên Nhớ. Sài Gòn: Nxb Lá Bối 1970, tr. 21.

163

82

164

28-2. TRIẾT LÝ ĐỀN THÁNH CAO ĐÀI TÂY NINH. Huệ Khải, 2010, 2012.

63-1. CÔNG GIÁO & CAO ĐÀI HỘI NGỘ PHỤC SINH. Nhiều người viết, 2013.

29-2. DANH THẦY DANH ĐẠO. Đơn Tâm, 2010, 2012.

64-1. ĐẠI ĐẠO VÀ TÔN GIÁO. Nhân Tử Nguyễn Văn Thọ, 2013.

30-2. MỘT DÒNG BÁT NHÃ. Huệ Khải, 2010, 2013.

65-1. BÁT QUÁI ĐỒ THIÊN XƯA VÀ NAY. Nhiều người viết, 2013.

31-2. GIẢI MÃ TRUYỆN TÂY DU. Huệ Khải, 2010, 2011.

66-1. THƠ NGƯỜI ÁO TRẮNG. Nhiều người viết, 2013.

32-1. NGÀI MINH THIỆN – CUỘC ĐỜI VÀ ĐẠO NGHIỆP. Đại Cơ Huờn, 2010.

67-2. ƠN CỨU ĐỘ. Diệu Nguyên, 2013, 2016.

33-2. TINH HOA CAO ĐÀI GIÁO. Nhân Tử Nguyễn Văn Thọ, 2010, 2012.

68-1. TRUNG DU HÀNH ĐẠO. Nhiều người viết, 2013.

34-3. THẤT CHÂN NHÂN QUẢ. Lê Anh Minh dịch và chú thích, 2010 [in 2 lần], 2012.

69-1. DƯỚI MÁI ĐẠO VIỆN. Huệ Khải, 2013.

35-1. XUÂN CHUNG TÂM. Hiệp tuyển thơ văn, nhiều người viết, 2011.

70-1. CÔNG GIÁO & CAO ĐÀI HỘI NGỘ GIÁNG SINH. Nhiều người viết, 2013.

36-2. ĐẠI THỪA CHƠN GIÁO. Cao Đài Chiếu Minh Tam Thanh Vô Vi, 2011, 2016.

71-1. HỒ BIỂU CHÁNH XƯA VÀ NAY. Huệ Khải, 2014.

37-2. NÓI CHUYỆN CAO ĐÀI. Đơn Tâm, 2011, 2012.

72-1. PETRUS KÝ XƯA VÀ NAY. Huệ Khải, 2014.

38-9. KINH SÁM HỐI MINH HỌA. Tranh 4 màu, 2011, 2012, 2014, 2015, 2016, 2017.

73-1. TƯỞNG NHỚ NHÂN TỬ NGUYỄN VĂN THỌ. Huệ Khải chủ biên, 2014.

39-2. TÌM HIỂU HAI BÀI TIÊN THIÊN KHÍ HÓA VÀ QUẾ HƯƠNG NỘI ĐIỆN. Huệ Khải, 2011, 2012.

74-1. HÀNH TRẠNG ĐỨC AN TRINH THẦN NỮ. Huệ Khải, 2014.

40-2. SỨ MẠNG ĐẠI ĐẠO TAM KỲ PHỔ ĐỘ. Đơn Tâm, 2011, 2012.

75-1. AN THUẬN QUẢ DUYÊN. Diệu Nguyên, 2014.

41-2. TRÊN ĐƯỜNG THIÊN LÝ. Phạm Văn Liêm, 2011, 2013.

76-1. TRỜI CHẲNG XA NGƯỜI. Nhân Tử Nguyễn Văn Thọ, 2014.

42-2. NHỊP CẦU TƯƠNG TRI. Huệ Khải, 2011, 2013.

77-1. THIÊN BÀN TẠI NHÀ / The God’s Altar at Home. Huệ Khải, 2014.

43-2. ĐIỂM TỰA TÂM LINH. Huệ Khải, 2011, 2012.

78-1. SƠ KHẢO BÀI KINH NGỌC HOÀNG TÂM ẤN. Lê Anh Minh, 2014.

44-2. ĐỌC LẠI THẤT CHÂN NHÂN QUẢ. Huệ Khải, 2011, 2013.

79-1. NGŨ GIỚI CẤM XƯA VÀ NAY / The Five Precepts Past and Present. Huệ Khải, 2014.

45-1. NGƯỜI ĐẠO CAO ĐÀI LÀM QUEN PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Huệ Khải, 2011.

80-1. VẠN HẠNH THIỀN SƯ XƯA VÀ NAY. Huệ Khải kết tập, 2014.

46-1. TIẾNG CHIM QUYÊN. Phạm Văn Liêm (thơ), 2011.

81-1. THIÊN ĐÀNG ĐỊA NGỤC HAI BÊN. Diệu Nguyên, 2014.

47-1. MỘT GÓC NHÌN VĂN HÓA CAO ĐÀI. Huệ Khải, 2011.

82-1. TÌM HIỂU NGŨ CHI ĐẠI ĐẠO. Thanh Căn, 2014.

48-2. CON ĐƯỜNG HẠNH PHÚC. Huệ Khải, 2011, 2013.

83-1. TỰ THẮP ĐUỐC MÀ ĐI. Thiện Quang, 2014.

49-1. KINH CÚNG TỨ THỜI. Cao Đài Chiếu Minh Tam Thanh Vô Vi, 2011.

84-1. NẺO VỀ TÂM LINH. Huệ Khải, 2014.

50-1. XUÂN HÒA ĐỒNG. Hiệp tuyển thơ văn, nhiều người viết, 2012.

85-1. GIA ĐÌNH TRONG TÂN LUẬT CAO ĐÀI / Family in the Caodai New Law. Huệ Khải, 2014.

51-3. CUỘC ĐỜI PHẬT THÍCH CA. Ngô Bái Thiên, tranh 4 màu, 2012 [in 2 lần], 2013.

86-1. MẤY NHÁNH RỒI SAU CŨNG MỘT NHÀ. Phạm Văn Liêm, 2014.

52-2. TU CỨU CỬU HUYỀN THẤT TỔ. Huệ Khải, 2012, 2013.

87-1. NGỌN NẾN NÀO KHÔNG TẮT. Huệ Khải, 2015.

53-1. CẤM ĐẠO CAO ĐÀI Ở TRUNG KỲ (1928-1950) / Caodaism under Persecution in Central 88-1. MINH GIÁO THÁNH TRUYỀN. Hội Thánh Cao Đài Tiên Thiên, 2015.

Vietnam (1928-1950). Huệ Khải, 2012.

89-1. ĐẠO CAO ĐÀI TRONG ĐỜI SỐNG CÔNG CHÚNG / Caodaism in Public Life. Thiện Quang, 54-2. BẮC CẦU TÂM LINH. Huệ Khải, 2012, 2013.

Huệ Khải, 2015.

55-2. HÒA ĐIỆU LIÊN TÔN. Huệ Khải, 2012, 2013.

90-1. MINH THIỆN CHƠN KINH. Thánh tịnh Ngọc Linh, 2015.

56-1. ĐẠO LÝ HUYỀN CƠ. Thiện Bảo, 2012.

91-1. LỊCH SỬ THÁNH THẤT CAO ĐÀI THỦ ĐÔ HÀ NỘI. Huệ Khải, 2015.

57-1. LƯỢC SỬ BÁT BỬU PHẬT ĐÀI. Thiện Bảo, 2012.

92-1. HỒNG ÂN TẬN ĐỘ. Phạm Văn Liêm, 2016.

58-2. CAO ĐÀI KHÁI YẾU. Đạt Đức, 2013, 2015.

93-1. LƯỢC SỬ ĐẠO CAO ĐÀI: THỜI TIỀM ẨN 1920-1926 / A Concise Caodai History: The 59-1. QUAN THÁNH XƯA VÀ NAY. Huệ Khải, 2013.

Earliest Beginnings 1920-1926. Huệ Khải, 2017.

60-1. MỤC ĐÍCH & ĐƯỜNG LỐI CƠ QUAN PHỔ THÔNG GIÁO LÝ ĐẠI ĐẠO. Đơn Tâm, 2013.

94-1. LƯỢC SỬ ĐẠO CAO ĐÀI: KHAI MINH ĐẠI ĐẠO 1926 / A Concise Caodai History: The 1926

61-2. GIỌT NGỌC KIM BÀN. Thanh Căn, 2013, 2014.

Inauguration. Huệ Khải, 2015.

62-1. CUỘC ĐỜI ĐỨC KHỔNG TỬ. Huệ Khải, Lê Anh Minh (truyện tranh), 2013.

165

83

166

95-1. HÀNH TRẠNG TIỀN KHAI NGUYỄN NGỌC TƯƠNG 1881-1951. Huệ Khải, 2016.

ĐẠI ĐẠO TAM KỲ PHỔ ĐỘ

96-1. ĐỐI THOẠI LIÊN TÔN GIÁO TỪ GÓC NHÌN MỘT TÍN HỮU CAO ĐÀI / Interfaith Dialogues as Chương Trình Chung Tay Ấn Tống Kinh Sách Đại Đạo Viewed by a Caodai Believer. Huệ Khải, 2015.

97-1. GỞI NGƯỜI ÁO TRẮNG. Trần Dã Sơn (thơ), 2015.

98-1. GIỮA CHỐN TA BÀ. Huỳnh Văn Mười (thơ ), 2015.

CAO CAO DÁNG NÚI

99-1. TRONG THỜI ĐẠI CHÚNG TA VỚI TÂM TÌNH MỘT TÍN HỮU CAO ĐÀI / Nostra Aetate in a Tác giả: HUỆ KHẢI

Caodai Believer’s Sentiment. Huệ Khải, 2016.

100-1. ĐÔI ĐIỀU VỀ BÌNH GIẢNG THÁNH GIÁO. Huệ Khải, 2016.

HỘI LUẬT GIA VIỆT NAM

101-1. GIỮ LỬA CHO NHAU. Huệ Khải, 2016.

NHÀ XU

102-1. ĐƯỜNG VỀ THẦY. Đức Thuần, 2017.

ẤT BẢN HỒNG ĐỨC

103-1. HÀNH TRẠNG TIỀN KHAI LÊ VĂN TRUNG 1876-1934. Huệ Khải, 2017.

65 Tràng Thi, quận Hoàn Kiếm, Hà Nội

104-1. MỎNG CÁNH CHUỒN CHUỒN. Trần Dã Sơn (thơ), 2017.

Điện thư: nhaxuatbanhongduc@yahoo.com 105-1. SỐNG ĐẸP LÀ SỐNG ĐẠO. Huệ Khải. / 106-1. MỎNG MẢNH TƠ TRỜI. Huệ Khải, 2017.

Điện thoại: 04.39260024 – Fax: 04.39260031

107-1. CAO CAO DÁNG NÚI. Huệ Khải, 2017. / 108-1. AI ĐO LÒNG BIỂN. Huệ Khải, 2017.

Ghi chú: 108-1 tức là quyển 108, in lần thứ nhất. 38-9 tức là quyển 38, in lần thứ chín.

Chịu trách nhiệm xuất bản: Giám đốc Bùi Việt Bắc

* ĐẠI ĐẠO VĂN UYỂN (đã xuất bản tới tập 23), Huệ Khải chủ biên từ năm 2012.

Chịu trách nhiệm nội dung: Tổng biên tập Lý Bá Toàn Các địa chỉ liên lạc để thỉnh kinh sách ấn tống (kính biếu): Biên tập: Phan Thị Ngọc Minh

Bà Rịa - VT: TĂNG NHƯ HÃN

Bìa 4: Huệ Khải văn tập 慧啟文集 – Thư pháp: Trương Lộ 張 路

0907663832

Cà Mau:

NGUYỄN HỒNG TỪ PHƯỚC

0916028939

Trình bày bìa: Lê Anh Huy, Lê Anh Thư

Đà Nẵng:

Lễ Sanh TRẦN THANH TỪ

0912949657

Sửa bản in & Kỹ thuật: Nghê Dũ Lan ĐỖ THỊ KẾT

0985780369

NGUYỄN THỊ LANG

0905008999

Đối tác liên kết xuất bản: Lê Anh Dũng Lâm Đồng:

NGUYỄN QUANG TÍN

87/3 Đinh Tiên Hoàng, phường 3, quận Bình Thạnh, TpHCM.

0976505639

Long An:

PHẠM TRUNG QUỐC

0913780123

Long Khánh: NGUYỄN VĂN ĐẠO

01693113723

In 2.000 bản, khổ 14,5x20,5cm, tại XN In FAHASA Quảng Nam: Giáo Hữu THƯỢNG THUẦN THANH

0905870081

774 Trường Chinh, phường 15, quận Tân Bình, TpHCM.

TRẦN THANH TẠO

0945057595

CHÂU TH

Điện thoại: (08) 38153971 – Fax: (08) 38153297

Ị KIM TƯƠI

0914730595

Số XNKHXB: 2172-2017/CXBIPH/63-33/HĐ

Quảng Ngãi: Lễ Sanh NGUYỄN VĂN HIẾU

01287529557

Số QĐXB của NXB: 0331/QĐ-NXBHĐ cấp ngày 17-7-2017.

Tây Nguyên: NGUYỄN SANH

0902573623

In xong và nộp lưu chiểu năm 2017.

Tây Ninh:

NGUYỄN VĂN NGHĨA

0987524949

TpHCM:

MINH QUANG Trần Văn Quang

0913613653

Mã số sách tiêu chuẩn quốc tế (ISBN): 978-604-89-0299-5

Vĩnh Long: LÊ THỊ HỮU

0969263264

167

84

168