Con nhà nghèo

1

www.hobieuchanh.com

Con Nhà Nghèo

Bi u Chánh

Ch

ng m t

I

Xóm

p Ông Canh n m d a bên Gò Công qua M Tho, ngang qua ngã ba t vô Gi a, bây gi nhà chen r t ông

o, cây ua m c sum suê. Cái nhà vi c c sùm s p c a làng i tr

c ã d bao gi mà c t l i m t toà nhà m i, n n cao kho ng khoát, nóc ph i lòm.

Vài cái nhà lá tum hùm, c a x t x c, vách t t i, h i tr c r i rác chung quanh ó c ng iêu

tàn bao gi mà nh

ng ch l i cho h n ch c cái nhà khác, tuy c ng l p b ng lá d a, song c t kê táng, vách óng be, coi r t

p

th th i.

nh c

i m i, nhà ít thêm ông, nh ng mà m y chuy n nào trong xóm t x a n

nay thì m y ông già c ng còn nh h t. Có khi n ám gi , ng i ta th h i ông Tám Ti n,

ông câu H u v y ch nhà vi c m i c t h i nào, ông thôn Tà m t bao gi , chú ch t Chà v ó

y n m r i, thì hai ông tr l i li n, không do d mà c ng không sai l m. Có m t chuy n hai ng không ch u nói, là chuy n Cai tu n B

i.

t l n n , ng

i trong xóm, nh n tr ng r m tháng giêng t r ng, t u l i sân ông câu u coi

p lúa. M i ng

i

u nh c chuy n x a l i nghe ch i. Có ng

i h i t i sao Cai tu n

i l i bán nhà mà i, thì ông câu H u nhíu m t, châu mày, nín thinh m t h i lâu r i nói ng: “Các chú

ng có h i. Vi c ó nói ra ch c sanh xào xáo trong xóm. Các chú không mu n yên ch n y hay sao, nên h i t i chuy n Cai tu n B

i ?”.

Ai n y nghe nói nh v y thì s , nên ngó nhau r i nói lãng sang chuy n khác, mà t ó

sau c ng h t dám h i t i chuy n Cai Tu n B

i n a.

Nói chuy n Cai tu n B

i thì ph i b n n gì mà ng

i ta s

n th ?

Mình không ph i xóm

p Ông Canh mà s . V y

mình thu t Cai tu n B

i cho

i ng

i nghe m t chút.

Cách ch ng hai m

i m y n m tr

c, trong xóm

p Ông Canh, phía sau nhà vi c, có

t cái nhà ba c n, c t b ng cây b n, nóc l p lá xé, c a c p lá ch m, vách gài b ng tre, tr c

sân m t bên b t m t

ng r m, m t bên tr ng m t cây me, sau kè chu i lá xiêm x r m y i, mía thâm d u1 l x m y gi ng. Cái nhà ó là nhà Cai tu n B

i.

Cai tu n B

i sanh tr

ng xóm n y, t h i cha cho

n bây gi c ng trên

t n y là

t c a ông Cai Hi u. Ông ta là con c a ông trùm L i, cha m khu t h t, anh em ch có ba ng

i mà thôi. Anh ta là l n, n m nay ã

c ba m

i hai tu i r i, có v là Th T , g c

trên làng Bình Phú Tây. Th ng em k

ó tên Cam, n m nay

c hai m

i l m tu i, h i tr

c

nó

ánh xe ng a cho Hai Thu trong Gi a, ng a sanh ch ng l t xe gãy bánh, ch ánh ch i nó nên nó gi n, b tr n i m t m y n m nay, không lai vãng v p Ông Canh, mà

ng không ai g p nó n i nào h t. Còn

a em út là gái, tên nó là L u, n m nay nó m i c

i tám tu i, tuy con nhà nghèo n m c lam l , song n t na m th m, i

ng d u dàng, n

nói có duyên, m t m y sáng s a, nó v i anh nó thu nay.

Cai tu n B

i làm b n v i Th T

ã tám n m r i, sanh

c n m

a con, ba trai hai

gái. Thu nay anh ta m

n hai dây ru ng c a bà Cai Hi u mà làm, m i n m ph i ong lúa n ba tr m gi , n m nào lúa trúng thì té ra ch ng m t tr m gi nuôi v nuôi con và em,

m nào lúa th t, ong lúa ru ng r i không còn d h t nào, thì ph i lo làm m n

ng l y

ti n

nh t. Mùa m i r i, lúa c y xong, lúa v a m i bén, k b tr i h n, n ng cháy t, n

c

nóng g c, lúa n không

c. Cai Tu n B

i i th m ru ng v , m t mày bu n hiu, ng i

1 lo i mía có thân và lá màu tím l t, không ng t b ng các lo i mía khác https://thuviensach.vn

Con nhà nghèo

2

www.hobieuchanh.com

khoanh tay th dài mà than r ng: “Tr i mu n gi t con nhà nghèo”. Ch ng hi u tr i s con nhà nghèo ch t, hay là s ch

n góp lúa không

ng, mà Cai tu n B

i than nh v y. R i cách

vài b a tr i m a m t ám th t l n trong cánh ng

p Ông Canh. Lúa nh m a mát m nên

âm

t bén l i, nh ng vì b h n ã m t s c r i, b i v y ch ng tr bông v n v n mà h t l i th a th t n a. Th

ng cho Cai tu n B

i khi

n g t, thì s lúa bó coi không th t bao nhiêu mà

n ch ng

p r i, l

ng lúa h t thì ch có ba tr m hai ch c gi . S lúa ru ng m n c a

ch

n b nào c ng ph i ong cho

ba tr m gi . Th thì c c nh c trót m t n m tr ng

dang n ng c m cày, d m m a nh m ch còn l i có hai m i gi mà thôi! Mà trong ó còn

ph i ong lúa m

n trâu, còn ph i tr ti n công c y thì d n i gì.

ong lúa ru ng r i, Cai tu n B

i nh m th nguy c p, n u ng i khoanh tay mà than dài, thì ch c v con không kh i ch t ói, b i v y anh ta gói m t cái qu n ng n, m t áo c t và m t cái kh n t m, r i c p nách tu t vô Gi a, xin v i ông N m Vi, là lái lúa, mà b n chèo ghe.

Qua n m n y tr i m a xu ng, ru ng n i n

c, Cai tu n B

i m i tr v , trong l ng có

c vài ch c

ng b c,

làm v n mà cày c y n a, nên l ng x ng mua gióng m , m n

trâu i cày, th y v con vui m ng thì anh ta c ng vui, coi b ã quên nh ng s c c kh m i

qua r i, mà c ng không s cái bu n r u t i n a.

m nay thu n mùa, lúa c y m i n a tháng mà coi mòi t t l m. Cai Tu n B

i h n h

trong lòng nên m t b a t h i n c m chi u cho t i lúc èn, i ra i vô c nói: “Vái tr i

a thu n gió may nh v y hoài cho tôi, thì t i mùa ru ng mình không m t 500 gi lúa”.

Con L u b ng m t chong èn

trên b ván gi a r i vô bu ng mà d cháu ng . Cai tu n B

i n m trên võng lát gi ng phía

u song trên mà

a c t k t. Th T thì n m trên

chõng tre lót phía

u song d

i mà cho th ng con nh bú. Con mèo m

p chui d

i bàn th

phía trong mà ki m chu t kêu ti ng ngao ngao, con chó vàng ng t i c a gi a nhà v nh tai

ngó ra sân nghe gi t m a r r .

Cai tu n B

i n m không m t h i, ch c là trong b ng anh ta bu n, nên c t ti ng ngâm th L c Vân Tiên mà gi i mu n. S p nh nh nghe giông ngoài, gi t m a r r , trong ti ng

ngâm th ê a b ng tr m, nên êm tai ng h t th y. Th T

p m n b mùng cho

a nh r i

ch m i i s p c a mà gài l i.

Cai tu n B

i th y v

ã r nh, anh ta ng ng ngâm th , b

c l i ng i d a chông èn v n

thu c mà hút. Th T mu n nói chuy n v i ch ng, nên l i ng cà rà m t bên, mà r i không

nói, l i b

c vô bàn th b ng khay tr u em ra, c ng

g n cái chông èn, r i têm tr u mà

n, Cai tu n B

i hút thu c rê, ph n b tr i m a thu c

t, ph n b thu c phèn ch m l a, nên

kê vô èn

t hoài mà thu c không ch u cháy.

Th T nhai tr u nhóc nhách, v i tay l y gói thu c c a ch ng m ra r t m t mi ng mà a, r i ngó ch ng c

i m n mà h i:

-

Mình i ghe v x a rày, mình có hay gi ng gì không?

-

Không, có hay gi ng gì âu?

Th T c

i, ngoái tay x a thu c m t h i n a, r i m i h i l n ti ng r ng:

-

y ch mình không th y c u Hai khác h n m i l n hay sao?

-

u Hai nào?

-

u Hai con bà Cai ch c u Hai nào?

-

. T

ng mình nói c u Hai nào ch , ai mà dè âu. C u Hai thì c ng v y ch khác gi ng gì?

-

a rày mình g p c u, v y ch c u có nói gì hay không?

-

Không, có nói gi ng gì âu!

Th T châu mày, ng i nín thinh, coi b lo ra. Cai tu n B

i b b , c p

u thu c mà

hút, ng t vì thu c t t n a, nên ph i kê vô èn mà t l i. Th T suy ngh m t h i r i ng i

xích l i m t bên ch ng mà nói r ng:

-

y mà c u h a ch c v i tôi

c u nói v i mình.

-

Nói gi ng gì?. T hôm tôi v t i nay ã g n b n tháng r i, tôi g p c u hoài, tôi th y u có nói gi ng gì âu. C u mu n nói chuy n gì ó?

https://thuviensach.vn

Con nhà nghèo

3

www.hobieuchanh.com

-

u mu n nói chuy n con L u.

-

Chuy n con L u là chuy n gì? C u mu n nó hay sao?

-

Không, éo gì âu!. . . V y ch mình không hay gi ng gì h t hay sao?

-

Thi t a. Không hay gi ng gì h t.

-

Hôm tháng giêng mình i ghe, nhà c u Hai t i chèo ch o hoài, ch u không n i.

ôi ba b a c u xu ng m t b a. Mà h c u xu ng thì c u sai tôi i u n y

u kia,

i c u nhà ch c gh o gi n h t v i con L u. Con nh ph n thì nó kh , ph n nó s u, nên nó có dám nói gì âu. Ban

u tôi không hay, ai dè c u nh v y mà i

mu n con L u.

n ch ng tôi hay m i h i nó, nó m i nói thi t. B a sau c u xu ng thì tôi m i c n nh n trách c u. Tôi nói làm nh v y nhà tôi v ây nó r y la tôi, mà

Hai ây m hay ch c là m c ng cào nhà tôi xu ng sông n a. C u nói không sao mà s ,

mình v c u s nói v i mình, còn m Hai m t ngày chí t i l c c trong

nhà hoài, có i âu mà hay. C u mua m t cái áo xuy n, m t qu n lãnh, m t chi c ng h , m t ôi bông nh n h t cho con L u. C u l i cho nó m y ch c b c n a.

Cai tu n B

i nghe nói t i ó, anh ta qu ng

u thu c xu ng

t r i h i r ng:

-

Con L u có ch u hay không?

-

Không ch u sao

c. C u bám sát quá mà.

-

Còn mình ó chi.

-

Tôi dám cãi hay sao? Tôi t

ng d u có mình nhà c ng không làm sao

c.

Cai tu n B

i

ng d y i l i võng n m gác tay lên trán không nói chi n a h t.

a

nh n m trong mùng khóc óe lên. Th T l t

t vô cho con bú.

Ngoài sân tr i m a ã d t h t, m t tr ng v t mây mà r i l m , gió nam th i lao rao, ánh m y tàu lá d a phía

u song nghe l ch x ch. Trong vách nghe chu t x kêu lít chít, ngoài hào nh

ng r ng uênh oang. Tình

ng bu n, mà g p c nh c ng bu n. B i v y Cai tu n B

i n m nín khe mà trong ru t nh dao c t.

Th T d con ng l i r i, ch ta chui ra th y ch ng n m bu n hiu, m i men l i ng i ch m h m n i u võng mà nói r ng:

-

Thôi, vi c ã l r i, mình bu n làm chi. Mình nghèo mà c u Hai th ng nó c ng là

t cái may. Mi n là c u Hai th

ng nó hoài, thì thân nó c ng không

n n i c c

kh .

-

u là b c giàu sang, c u ch i qua

ng r i c u b , ch ph i c u em nó v làm bé làm m n gì ó hay sao.

-

sao

c. B là h i m i kia, ch nó có thai có nghén r i mà b n i gì.

Cai tu n B

i vùng ng i d y ngó v trân trân mà h i r ng:

-

Con L u có ch a r i hay sao?

-

Ch sao. Nó có ch a ã h n sáu tháng r i.

-

Tr i i!

-

y ch mình không th y cái b ng c a nó ó sao?

-

Tôi có dè âu. . . Cha m sanh ba anh em, có mình nó là gái. Vì nhà nghèo tôi không m n s m m c t t nh con ng

i ta

c, nh ng tôi th

ng nó nhi u l m. Tôi

th y th ng Cu thi t thà gi i gi n nên tôi th ng, nên tôi tính

ch ng g t hái xong

i tôi g nó cho th ng Cu

ng nó có ôi b n làm n v i ng

i ta. C u Hai làm nh

y thì còn gì mà k !

-

i c u Hai, ch ph i t i nó hay sao. Tôi t

ng d u mà mình g nó cho th ng Cu i

a, n u c u Hai mu n, th ng Cu c ng không bi t làm sao cho c, ch ng lu n là

mình.

-

Con nhà nghèo thi t là d quá! Thôi thì ph n s nó nh v y, tôi c ng không bi t làm sao

c. Tôi lo có m t n i là lo m Hai hay ây nó mang kh n.

-

Không. C u Hai b o bi t chuy n ó r i.

-

n bà ch ng h ghen thì r y rà to chuy n l m.

https://thuviensach.vn

Con nhà nghèo

4

www.hobieuchanh.com

-

To chuy n thì to chuy n, ch có phép nào dám gi t ng i ta hay sao. Nói cùng mà

nghe, d u m hai hay mu n làm d , thì có c u Hai ó.

-

Bi t c u Hai có x êm

c hay không?

-

Sao l i không

c. C u th

ng con L u l m mà.

-

Th

ng sao mà tôi v m y tháng nay tôi không th y c u Hai léo xu ng ây.

-

u s th y m t mình c u ng ngàng, nên c u tránh. B nào ch ng con n r i,

u c ng ph i ra m t ch . Hôm tháng tr

c tôi có than v i c u. Tôi nói nhà mình

nghèo, không bi t ch ng ây con nh

r i làm sao. C u nói

ch ng ó c u s

cho nó ti n

nó n nó

.

-

Không bi t l i xóm có hay chuy n n y hay không?

-

Sao l i không hay. Thiên h h

u hay h t, song h không dám nói ch .

-

u thiên h hay thì m Hai hay còn gì?

-

Hai ch a hay âu. Có ai h c v i m

âu mà hay.

Hai v ch ng

ng nói chuy n nho nh v i nhau, b ng con chó vàng n m d a c a h c c hai ba ti ng, r i chun l ch y ra sân

ng s a om sòm. Th T b

c l i v ch k t c a mà

dòm thì th y có m t ng

i b n qu n en áo tr ng

ng xâm xâm i vô sân. Ch ta h i:

-

Ai i ó?

Ng

i y áp r ng:

-

Tôi.

-

Tôi là ai?

-

Tôi là Cu.

Th T day l i ngó ch ng. Cai tu n B

i b

c l i v a m c a v a h i r ng:

-

Cu, m y i âu ch ng n y m y?

ngoài Cu áp r ng:

-

Có anh Cai tu n nhà ó không?

-

Có. H i chi v y?

-

Anh ó ph i không anh Hai?

-

.

-

c a cho tôi vô ch i v i, anh Hai.

Cai tu n B

i m c a r i, thì Cu d lên mà chui vô.

Th ng Cu là trai xóm trên, m t en, môi d y, hàm r ng th a, chân mày r m, vóc trung trung, mà b t

ng coi m nh d n l m. Nó m côi cha m mà c ng không có anh em chi h t.

m nay nó

c 23 tu i r i. M nó m t h i nó

c 20 tu i. T b y

n nay nó b n c m

cày cho ông C Trí. Nó làm thi t là siêng n ng x c vác, mà ông C Trí m n nó m t n m có

n ch c

ng b c. Có nhi u ng

i mu n m

n nó m t n m n m ch c

ng, mà nó không

ch u , nó nói r ng nh ông C cho nó m

n ti n mà chôn m

c m yên m

p, không l

bây gi nó ham ti n r i b ông C

i ch khác.

Th ng Cu vô r i ngó Cai tu n B

i mi ng c

i ng n ngo n. Th T h i nó r ng:

-

Có chuy n chi mà em xu ng t i d v y?

Nó cúi m t xu ng, m t tay v n cây c t, m t tay gãi u mà áp r ng:

-

Xu ng ch i ch có chuy n chi âu.

-

Tr i m a

t át mà i ch i xa d hôn!

Th ng Cu nín thinh, không nói n a, mà b nó b ng l m. Cai tu n B

i ng i l i b

ván, b ng cái èn

xê vô m t chút r i nói r ng:

-

Ng i ó ch i em.

Th ng Cu nói: „

ó cho tôi, anh Hai“ r i nó ng i ghé n i góc ván, mà c ng nín khe, không nói chi h t. Th T th y v y m i b

i l i võng n m

a cút kít. Cai tu n B

i m gói

thu c ra và xé gi y v n thu c và nói r ng:

-

Hút thu c ây em.

-

, tôi không bi t hút thu c.

-

Ru ng ông C c y r i h t hay ch a?

https://thuviensach.vn

Con nhà nghèo

5

www.hobieuchanh.com

-

Còn vài dây n a, mai m t ây c ng c y.

-

Lúa coi mòi t t hay không?

-

t.

-

Ru ng nhà giàu lúa t t luôn luôn, b i v y h giàu thêm hoài.

-

Tôi th y lúa c a anh n m nay c ng t t l m mà.

-

Ph i. Lúa n m nay khá. N m ngoái b th t m t mùa r i, n u n m nay th t n a thì ch t còn gì.

Hai ng

i nói t i ó thì h t chuy n, nên ng i l ng thinh n a. Th T bèn h i th ng Cu ng:

-

Em ã l n r i sao em ch a tính c

i v , em Cu? C

i v r i c t nhà c t c a lo làm

n v i ng

i ta, ch

già

i hay sao?

Th ng Cu c

i và cúi m t mà nói r ng:

-

m nay tôi c ng c

i a. N u anh Hai ch Hai th

ng tôi, g cô T L u cho tôi thì

tôi c

i.

Th T v a nghe nói, vùng ng i d y mà áp r ng:

-

Úy! Sao

c!

Th ng Cu ch ng h ng, s c m t m i t

i c

i h i nãy, bây gi hoá ra bu n r . Nó nín

thinh m t h i r i nói nho nh r ng:

-

u tôi c

i cô T L u không

c thì thôi, tôi không thèm c

i v n a.

Th T c

i mà nói r ng:

-

ng âu có mình con L u là con gái hay sao?

-

Con gái c a h thi u gì, mà

u tôi th

ng có m t mình cô T thôi.

-

Th

ng sao t h i nào t i bây gi không nói?

-

Ch Hai ngh

ó coi, mu n c

i v thì ph i có ti n, ch không ti n mà c

i v n i

gì. Ph n tôi nghèo tôi không có nhà c a chi h t. Ph n thì lúc bà già tôi qua i r i,

tôi thi u n ng

i ta t i b n n m ch c

ng b c. Tôi mu n cô L u m y n m nay r i,

ng t vì không có ti n, nên tôi không dám nói ra. ã bi t, n u tôi xin lãnh b c tr c

a ch tôi

ng c

i v , r i sau tôi

tr c ng

c. M c tôi nghe h nói cái n

i v già

i tr không n i, b i v y tôi s quá, tôi không dám làm b ng. Ch ng

gi u chi anh Hai ch Hai, s n tôi chôn c t bà già tôi tr c, tôi mà tr

ã d t r i.

Bây gi tôi còn g i n i ch tôi

c sáu ch c

ng b c. B c ó tôi không dám lãnh

mà xài, là vì tôi tính

dành c

i v . Chuy n tr

c tôi xu ng ch i, tôi mu n nói,

mà r i ngh n m nay tôi úng tu i b t th m i lính, n u tôi c i v , r i tôi b t nh m

m t, s hai, quan trên ch m tôi i lính làm sao. Hôm qua b t th m. Tôi b t nh m b y hai. C u thôn nói tôi kh i b

n lính. Tôi m ng quá, nên tôi m i xu ng ây.

Tôi nói thi t v i anh Hai ch Hai, ph n c a tôi bây gi là v y ó. Tôi không có thi u ai h t. V y xin anh Hai ch Hai li u coi có g cô T L u cho tôi c, thì tôi

mang n l m.

Cai tu n B

i ng i nghe th ng Cu nói chuy n mà s c m t bu n xo. Ch ng nó nói d t i anh ta c ng không tr l i, c châu mày chong m t ngó s ng ng n èn. Th T bi t ch ng i trí không tr l i th ng Cu

c, nên r

c mà áp r ng:

-

ch ng qua th y tính em n th t thà ch c ch n là th ng em l m, mà còn g con

u cho em ch c là không

c.

-

Sao v y ch Hai? Ch chê tôi nghèo hèn ph i không?

-

Không ph i t i v ch ng qua. V y ch , nh em th y, v ch ng qua giàu có sang tr ng gì hay sao mà chê em nghèo hèn.

-

u v y thì cô T L u chê tôi ch gì!

Th ng Cu than m y ti ng r i nó au

n trong lòng quá, không bi t sao mà nói n a c, nên ng i cúi m t mà n

c m t r ng r ng, Cai tu n B

i th y càng thêm bu n nên ng i

day m t qua phía bóng t i, không dám ngó m t th ng Cu n a. Ba ng i ng i im lìm m t h i

t lâu, r i th ng Cu m i nói r ng:

https://thuviensach.vn

Con nhà nghèo

6

www.hobieuchanh.com

-

Tôi không c

i

c cô T L u thì tôi không thèm c

i con ai h t, mà ch c là c ng

x n y tôi i, còn

ây n a mà làm gì. Xin anh Hai ch Hai làm n nói giùm l i i cô T L u, không bi t duyên n tr i khi n làm sao mà tôi th ng cô lung l m.

y n m nay tuy tôi không nói ra, nh ng mà trong b ng tôi c tính làm v ch ng i cô hoài. N u cô không ng tôi thì tôi bu n r u l m, ch c ch u không n i. Tôi m côi m cút,

n, song tôi bi t làm n, ch không ph i ham c b c r u trà

nh h . H tôi c

i cô r i, nh cô mu n t

riêng, thì tôi lo c t nhà c t c a cho cô

, cô mu n th nào mà tôi có th làm v a lòng c tôi c ng ch u h t.

o v ch ng

mi n là th

ng nhau thì thôi, d u nghèo h t mu i c n làm hai c ng vui, giàu có làm gi ng gì. N u anh Hai ch Hai th

ng tôi, nói giùm, thì ch c cô h t chê tôi n a.

Cai tu n B

i day l i mà nói r ng:

-

Không ph i con L u nó chê em nghèo mà không ng âu.

-

y ch t i sao?

-

Qua th

ng em l m. V ch ng qua m i nói chuy n v i nhau h i nãy ây, qua c ng có nói mu n g nó cho em. Qua mà g không

c, là vì có chuy n riêng, khó nói

cho em nghe l m.

-

Vi c gì? Anh Hai

ng ng i chi h t, anh nói

i ra i. Hay là có ch nào t t h n

tôi h nói r i ch gì?

-

Không ph i. N u mà qua g nó

c thì qua g cho em li n.

r i em coi, qua

không g cho ai h t âu.

-

Anh nói cái gì nghe l l m v y? T i sao mà anh g không c?

Cai tu n B

i ng i ng m ngh m t chút r i b

c l i g n th ng Cu mà nói nho nh r ng:

-

Qua không gi u em làm chi. Qua m c i ghe m y tháng, c u Hai Ngh a nhà t i ve vãn nó, nó d i nên l y c u ã có ch a r i.

Th ng Cu nghe m y l i d

ng nh sét ánh bên tai, nên vùng la "tr i t i" và ng

y ngó Cai tu n B

i trân trân. Hai ng

i ngó nhau không ai nói

c ti ng chi h t. Th ng

Cu ch c l

i l c

u n

c m t ch y ròng ròng, b

c ra d c a mà i v , quên t giã v ch ng

Cai tu n B

i.

Cai tu n B

i th y v y bèn kêu mà d n v i r ng: "Chuy n ó qua nói cho m t mình em bi t mà thôi; em

ng có nói b y b cho thiên h hay, nghe không em Cu ".

Không bi t th ng Cu có nghe m y l i d n ó hay không mà nó i tu t, không nghe nó tr l i tr ti ng chi h t.

Qua tháng m

i m t, m y ám ru ng c y lúa s m ã chín r i nên ph i màu vàng vàng, còn m y ám ru ng c y lúa mùa2 thì lúa v a m i tr u, nên màu coi xám xám. Mùa n y

nh tr i m a thu n gió hòa làm lúa s m lúa mùa u trúng h t th y, b i v y con nhà làm

ru ng mi t

p Ông Canh ai c ng h n h vui m ng.

Cai tu n B

i làm lúa mùa, nên bông lúa v a m i ng m s a, mà ã th y mòi n ng h t m. M t bu i s m mai, anh ta i th m ru ng, ra t i ó ng trên b mà ngó mong. Anh ta

th y lúa vung chùng dài bông sai h t, thì trong lòng kh p kh i, th m tính n u tr i nh u ph

c

ng có gió ch

ng s m thì mùa n y ch c có 500 gi lúa trong nhà. S lúa y ph i ong lúa ru ng 300 gi , và ong lúa trâu lúa vay 50 gi , thì b nào c ng còn d 150 gi . Thôi, m nay mình kh i i chèo ghe m

n r i. Mà anh ta tính t i s

ong lúa ru ng thì nh t i

con bà ch

n là c u Hai Ngh a. T i sao c u nói th

ng con L u mà m y tháng nay không

th y c u ghé th m nó, mà l n nào g p mình c u c ng không nói t i chuy n ó? C u tính sao ây? Ch ng con L u nó

m i làm sao?

Anh ta coi lúa m i vun ó, mà nh t i vi c c a em l i bu n r ngay. Anh ta châu mày u m t, quày qu b v . Vô t i

u xóm g p chú câu H u vác cây dù trên vai

ng l n t n

2 lúa s m: lo i lúa chín s m h n lúa mùa quãng 1 tháng: lúa tháng m i. Nông dân th i ó th ng c y m t ít lúa s m có n khi ã h t lúa c a mùa tr c. Ngoài vi c ch n gi ng lúa s m, h còn dùng l i „c y lúa cây“

thu ng n th i gian c y-g t trong nh ng mùa thi u th n. Lúa mùa là lo i lúa chín vào quãng cu i tháng 11.

https://thuviensach.vn

Con nhà nghèo

7

www.hobieuchanh.com

i ra. Câu H u h i: "M y i âu v

ó v y Cai tu n?" Anh ta nói " i ch i" r i i tu t, không ng l i mà nói d ng dai nh m i l n tr

c.

Cai tu n B

i v t i sân thì th y trong nhà ch n r n, không bi t có vi c chi, nên l t t

i ri t vô. Lúc b

c vô c a thì Th T

trong bu ng ch y ra nói r ng: "Con L u chuy n ng. Mình v a b

c ra ó thì nó au b ng li n. Tôi m

n th ng cu Tý nó i r

c m . Bà m

coi m i r i, bà nói n i gi t n y nó s ".

Cai tu n B

i bi n s c. Anh ta l t kh n b t

u xu ng mà lau m hôi m t r i leo lên

võng mà n m. M y

a con ch y lu bu chung quanh,

a n m tay,

a ôm chân,

a n m s p

trên b ng, ua nhau nói

bên tai, mà anh n m im nh khúc g , không thèm r t i a

nào h t.

Trong bu ng con L u rên ti ng nh nh . Bà m v i Th T l ng x ng ch y ra ch y vô t h i r i nghe ti ng con nít khóc oa oa. Cai tu n B

i bi t ã s r i, nên b t lo, m i ng i

y v n thu c mà hút.

Th T b

c ra c

i ng n ngo n và nói r ng:

-

Nó s r i, con trai. Th ng nh tr ng

n, tóc en tr y. Tôi mu n mình ch y lên nói cho c u Hai hay

ng c u m ng,

c không?

Cai tu n B

i li n

ng d y mà nói r ng:

-

tôi i.

-

Nè, mà mình lên ó ph i có ý nghe không?

i ch ng nào c u Hai ng i m t mình

thì s nói nh v i c u, ch có ng

i ta thì

ng có nói a.

-

Tôi bi t mà.

-

Mình nh h i c u coi mu n

t tên gì, và m i c u có r nh xu ng ch i

ng th y con

a c u luôn th .

Cai tu n B

i l y cây dù c p nách r i b

c ra c a mà i. Hai

a con l n ch y theo h i:

"Cha i âu ó cha?" Anh ta n t chúng nó tr l i, r i anh ta gi ng cây dù lên che mà i.

*

https://thuviensach.vn

Con nhà nghèo

8

www.hobieuchanh.com

Ch

ng m t

I I

ng d a bên l dây thép i M Tho, mà n m bên phía tay trái kh i xóm p Ông Canh

ch ng m t ngàn r

i th

c, có m t cái xóm ông,

m l n nh h t th y

c g n m t tr m

nóc. Xóm ó ng

i ta kêu là "Xóm Ông Cai" là vì ông già c a c u Hai Ngh a là ông Cai T ng Hi u, h i sanh ti n nhà trong xóm ó mà bây gi ông ã qua i r i, song v con c ng còn

trong xóm ó.

Cái nhà ngói l n, chung quanh có m t vuông tre bao kín mít, phía ngoài l có xây g ch làm m t cái c a ngõ ch c ch n, hai bên mé c a y có tr ng hai cây p Tây, h qua

u mùa

a thì tr bông

lòm, nhà y là nhà c a ông Cai Hi u.

Ông Cai m t ã m y n m r i, bây gi bà Cai nhà v i v ch ng c u Hai Ngh a, còn con gái c a bà, là cô Ba Nh n, ã có ch ng nên v theo bên ch ng trong ch Gi ng Ông

Huê.

u Hai Ngh a n m nay c u

c ch ng 27 ho c 28 tu i. V c a c u, là m Hai H

ng,

n là con gái c a ông Huy n Hàm Phong trên Ch G o. M Hai cao l n ng i, n

c da

nh màu bánh ch ng t, m t lang ben3 n l m m, mi ng r ng, m t l n. N u l y nhan s c

mà lu n thì m thi t là khó coi, nh ng vì m là con nhà giàu sang, nên quy n th v i ti n tài che m t bít mi ng thiên h h t th y, b i v y ch ng nh ng c u Hai Ngh a mà thôi, mà h t th y nh ng ng

i bi t m ai c ng quên cái nhan s c x u ó h t.

ch ng c u Hai Ngh a v i nhau ã

c b y tám n m r i mà m i sanh

c có m t

a con gái mà thôi. Gia tài c a ông Cai

l i, tuy bà Cai còn h

ng huê l i ch ch a chia

cho hai con, song s cho m

n ru ng thì bà Cai giao cho c u Hai coi; c u Hai cho ai m n bà

không c n bi t t i, mi n là t i mùa góp s lúa ru ng cho bà thì thôi.

Cai tu n B

i là tá

n c a bà Cai thu nay, anh ta t i lui nhà bà th ng; nh ng mà b a nay

c ôm p trong lòng m t vi c kín mà l i quan h n a, b i v y, khi anh ta s p dù b c vô

a ngõ thì trong ng c h i h p, c p m t láo liêng. Anh ta i vòng vô c a nhà sau, còn ng

i l ng kh ng d a t m vách sát t

ng

u song nhà b p, b ng âu m t b y chó n m sáu con tuôn ra, con

ng xa mà s a, con x c l i mà táp. Cai tu n B

i s hãi nên mi ng la chó om

sòm, còn tay thì c m cây dù mà qu lia l a. Có m t con chó m c thi t là d , nh y l i táp cây dù mà trì nh ng nh ng. May lúc y có th ng Phùng, là n4

a c u Hai, nó ch y ra k p, vác

cây r

t b y chó t n l c h t. Cai tu n B

i m i kh i b c n, song cây dù v i tr ng b rách m t l n b ng cái d a.

Cai tu n B

i i theo th ng Phùng mà vô nhà sau, dòm th y bà Cai ang ng i t i b ván trên nhà c u, thì l t

t d ng cây dù d a cánh c a r i cóm róm i lên, i còn xa l c mà l t kh n c m trong tay, ch không dám b t

u n a. Lên t i nhà c u, anh ta l i

ng ngay tr

c

t bà Cai r i khum l ng xá bà ba xá.

Bà Cai Hi u ã trên n m m

i tu i, tóc m i b c hoa râm, da m t dùn chút nh, hình vóc m y u, mà m t mày ôn hòa. Bà

ng ng i têm tr u mà n, b ng th y Cai tu n B

i xá

bà thì bà ng

c m t lên mà h i r ng:

-

y là th ng B

i ph i hay không?

-

, b m bà, ph i.

-

i âu ó?

-

, tôi lên xóm có chuy n, nên ghé th m bà v i c u Hai m Hai.

-

Lúa m y n m nay khá không?

-

, b m bà khá.

3 Còn g i là lông ben, m t lo i b nh da, da b tróc t ng kho nh.

4 ng i giúp vi c

https://thuviensach.vn

Con nhà nghèo

9

www.hobieuchanh.com

-

Nè, n m nay ong lúa ru ng ph i giê5 cho thi t s ch ch ng có làm d nh n m

ngoái n a a. Tao nghe m Hai m y nói h i n m ngoái m y ong lúa d y6.

-

, b m bà, lúa ru ng tôi âu dám làm d .

-

, ph i li u l y, n u m y d ng

i, tao bi u nó l y ru ng l i mà cho ng

i khác

n, r i không có c m n thì ch u a.

Cai tu n B

i làm n lo l ng h t s c,

n n i th t mùa mà c ng không dám

thi u lúa

ru ng. Bà ch

n ã không bi t th

ng, mà l i còn h m he nh v y, thì l y làm au n vô

cùng. Cái ch b n nó làm cho con ng

i ta h t dám khôn! Cai tu n B

i không ph i là không

bi t phi n, nh ng ngh vì nhà nghèo mà phi n nhà giàu thì h i cho mình ch không h i gì n

ng

i ta, b i v y anh ta c n r ng ng m mi ng không dám tr treo ti ng chi h t.

Bà Cai th y anh

ng ch n ng n ó hoài mà không nói vi c chi n a nên bà bi u r ng:

-

Thôi, có v thì v , còn nh mu n ch i thì ra sau mà ch i v i b y tr .

Cai tu n B

i xá bà r i th ng th ng tr xu ng nhà sau. Anh ta th y Phùng ng ng i

chùi lau cái yên ng a, bèn ng i c nh bên ó mà coi m t h i r i h i nh r ng:

-

u Hai i âu v ng v y em?

Th ng Phùng ng

c lên ngó Cai tu n B

i r i c

i ng o mà áp r ng:

-

u Hai v i m Hai ng trên nhà ch

i âu!

-

Ng hay sao?

-

n c m r i c u Hai ngh tr a, ch ph i nh anh v y sao mà mang u i t i ngày.

-

Mình nghèo thì mình ph i ch u c c kh , còn ng i ta giàu thì ng

i ta ph i h

ng

sung s

ng ch sao!

Cai tu n B

i tính th m trong b ng

d n dà ch i

i c u Hai th c d y r i s l p th

mà nói. Anh ta m i ki m chuy n mà h i th ng Phùng r ng:

-

Em v i c u Hai m t n m bao nhiêu v y, Phùng?

-

i chi v y? B c u Hai mu n em anh vô th ch tôi hay sao mà anh h i th m?

-

Nói b y m y! Tao m c ru ng n

ng ai 7 âu

c.

-

, ph i a, có l

âu i k v y. Nè, anh Cai tu n, tôi h i anh thi t nghe: c u Hai xu ng làm gi ng gì d

i xóm anh mà ch u x a tôi th y c u i hoài xu ng d i anh?

-

Ai mà bi t âu nà.

-

Khéo gi u d hôn. Tôi h i th ch i v y ch , anh t ng tôi không hay a há?

-

Tháng giêng, tháng hai tao m c i ghe, r i m y tháng nay tao v tao m c vi c ru ng, tao có bi t chuy n gì âu mà gi u.

-

ng có làm b ! Tôi nói cho anh bi t anh ph i coi ch ng, ch n u m Hai hay ây, anh kh i ch t.

-

Chuy n gì mà ch t, m y?

-

, thì

r i anh coi.

Cai tu n B

i nghe th ng Phùng h m nh v y thì s mà l i lo nên ng i nín khe không dám cãi n a.

Th ng Phùng chùi yên ng a r i em ra sân ph i n ng. Cai tu n B

i mu n i theo nó

mà ra sân r i i vòng ra phía tr

c ch c u Hai th c d y

ng nói chuy n, ng t vì m i ló ra

a, th y b y chó n m l nh ngh nh, nên l p ló mà không dám i. Anh ta x n b n n i nhà sau cho

n x , c u Hai v i m Hai m i th c d y. C u Hai xu ng r a m t, Cai tu n B

i l t kh n

mà xá. C u Hai h i r ng:

-

i âu ó?

-

, tôi lên th m bà v i c u m .

-

Lúa chín hay ch a?

-

Th a ch a, tôi làm lúa mùa nên m i ng m s a.

5 tách lúa lép ra kh i lúc có h t

6

m

7 làm m n

https://thuviensach.vn

Con nhà nghèo

10

www.hobieuchanh.com

u Hai không h i n a, b

i r a m t, g

u r i kêu th ng Phùng mà bi u th ng ng a

ng c u c i i ch Gi ng. C u i lên nhà trên, Cai tu n B

i làm gan i theo. Nào dè lên nhà

trên c u Hai thay áo dài, b t kh n en, mang giày tây; mà làm vi c gì c ng có m Hai m t bên, nên ch

ng x r xó c a mà ngó, không dám nói chi h t. Còn c u Hai thì v a thay a nói chuy n v i v , v a gi n v i con, coi b c u không k có Cai tu n B

i chút nào h t.

Cai tu n B

i li u th

ây khó nói chuy n

c, l i nh h i nãy c u Hai bi u th ng

ng a

ng c u i ch Gi ng, anh ta m i tính ra

ng ón c u mà nói có l ti n h n. Anh ta

ngh nh v y, nên b

c l i xá c u Hai m Hai r i xu ng nhà c u xá bà Cai mà v . Anh ta ra i l r i i l n lên ngã ch Gi ng

ón c u Hai. Anh ta i th ng th ng, i ít b

c thì

ng

i ngó ch ng, i

c hai kho ng dây thép thì th y c u Hai c i ng a trong c a ngõ ch y ra, u ng i trên con ng a kim,

u

i nón lông en, yên l i h n hòi, coi t

ng m o khôi ngô

m.

Cai tu n B

i

ng m t bên

ng

i ng a ch y g n t i m i

a cây dù mà c n và nói

ng:

-

u Hai

ng l i

ng nói chuy n riêng m t chút.

-

Mu n nói chuy n gì sao h i nãy trong nhà l i không nói?

-

Th a c u, con em tôi nó

r i, m i

h i tr a n y ây, nên tôi l t

t lên cho c u

hay.

-

a! Em chú

thì nó

, chú th a v i tôi làm gì?

Cai tu n B

i t h i nhà b

c chân ra i, trong trí ch c h c u Hai nghe tin con L u thì c u m ng l m, b i v y bây gi nghe c u Hai tr l i vô tình nh th , thì ch ng h ng, ng ngó c u trân trân, không bi t nói sao n a. C u Hai châu mày nói ti p r ng:

-

i v

i. Khéo ch n r n không!

u nói d t r i c u thúc ng a i th ng. Cai tu n B

i a n

c m t i th t th u l n v

nhà, th m t c, th m t i trong lòng, quên h t th s , n n i tr i n ng chang chang mà c ng

quên che dù.

Tình ngh a c a nhà giàu sang là v y ó hay sao?

Cái ti ng nói "th

ng" c a h ch ng ph i ngh a nó là tr ng h u, yêu m n, nâng

, b o

c. Cái "th

ng" c a h ch là bóc l t, là l i d ng, là vui ch i, d u ai tan nhà nát c a m c ai, u ai kh thân lao l c m c ai, d u ai ô danh th t ti t m c ai. H g t ng l y h t

n th c a

ng

i ta mà tr giá không

y phân n a, c ng g i là "th

ng". H b t ng

i ta làm cháy da,

xém th t, ph ng trán trót n m, sanh l i ba ph n h l y h t hai, c ng g i là "th ng". H

a ra

t mà thâu v hai, c ng g i là "th

ng". H sai khi n ng

i ta d m m a dãi n ng

cho h

nhà n no ng

m, c ng g i là "th

ng".

Bây gi h mu n th a mãn tình d c th p hèn c a h r i làm cho con gái ng i ta mang

nh nu t nh c tr n

i, mà h c ng m mi ng g i là "th

ng" n a, thi t là quá l m r i!

Cai tu n B

i v a i v a suy ngh nh v y thì trong lòng l nh ng t, ngoài m t l b t bình. Khi anh ta b

c vô c a thì Th T ch n l i, mi ng c

i ng n ngo n mà h i r ng:

-

Sao? Mình cho c u Hai hay r i c u Hai nói làm sao?

Cai tu n B

i châu mày, qu ng cây dù lên trên ván mà nói qu u r ng:

-

Có nói gi ng gì âu!

-

a! Sao v y?

-

u ng

i hòng ch t cha, ch ng c u th c d y thì có m nhà nên tôi không nói

c. Th y c u s a so n i ch , m i ra ón ngoài l mà nói cho c u hay. C u nói nó thì

, ch nói v i c u làm gì, r i c u i tu t!. . .

-

! Cái gì mà k v y kìa! Nói v y c u g t mà l y nó bây gi nó có con c u b nó hay sao?

-

u l y nó tôi có b t

c h i nào âu, nên tôi dám cãi.

-

Mình b t không

c, ch tôi có th y. C u có nói v i tôi r ng c u th ng nó l m,

u s làm cho nó sung s

ng tr n

i, khi nó có thai, nó nói cho c u hay, thì c u nói không h i gì, h

thì c u cho ti n mà n, r i sau c u cho

ti n mà nuôi con.

https://thuviensach.vn

Con nhà nghèo

11

www.hobieuchanh.com

Sao bây gi c u l i làm l ng nh v y? Mình nói tôi nghe tôi gi n quá. H mu n nh y

tôi

t tên th ng nh là "th ng Hi u" r i tôi kêu tên nó tôi ch i t i ngày cho bi t ch ng.

-

Thôi, thôi,

ng có nhi u chuy n, mình mu n h b tù tôi há?

-

tù cái gì?

-

Thôi, con L u nó d i thì nó ch u. Mình nghèo mà n thua v i ng i ta sao cho l i

. Thu nay ai dám l y tr ng mà ch i vô á bao gi .

-

u v y ng

i ta g t mình nh n hay sao?

-

Ch không nh n r i làm gì h

c?

-

c quá!

tôi nuôi con L u cho nó c ng cáp, r i tôi bi u nó b ng nhào trong nhà cho coi.

-

i nói b y thì ng

i ta b t ng

i óng tr ng8 ch .

-

Thà ch t làm ma ch ai ch u nh n cho

c mà.

-

u nói b y ng

i ta gi n, ng

i ta l y ru ng l i mình c ng

ch t r i. Thôi, cái s

ph n con L u nó ph i v y thì thôi; ai x u

tr i

t bi t, mình nói ra làm gì cho

sanh chuy n.

-

c quá mà! Ví d u h không th

ng con L u n a thì thôi, còn máu th t c a h ó,

c ng không th

ng n a hay sao?

-

th

ng hay không th

ng t ý h , mình ép h vi c ó sao

c. Thôi b

i; i

u c m n, nói n a mà làm gì.

Th T ngoe ngu y b

i xu ng nhà sau mà mi ng nói l m b m nh ng ti ng gì nghe không rõ. Còn Cai tu n B

i l y cây dù em l i móc trên khuông vách lá, v a i v a nói ng: " i không ích gì, mà l i còn b chó c n cây dù rách h t".

Lúa c a Cai tu n B

i chín r p T t. Qua

i9 hai m

i tháng anh ta l ng x ng nh xoay.

Ph n thì lúa c

ng

u chín r nên kém công g t, ph n em

còn non ngày, v m c con

ng con eo không giúp

c, b i v y s m mai chí t i ph i ngoài ru ng hoài.

Con L u m i

m t tháng m y b a, tuy anh không la r y chi h t, còn ch dâu thì lo l a i h n hòi, nh ng mà nó hay s c u Hai Ngh a b c tình, không ngó ngàng m x a gì t i thân

con nó, thì nó phi n mu n trong lòng, n ng không c, c nhìn con mà khóc hoài.

Nó khóc ri t r i c p m t s ng vù, mà m t v i bàn tay bàn chân c ng s ng n a.

Th ng nh thì Cai tu n B

i

t tên nó là th ng "Hai" ch không dám nghe l i v mà t tên

"Hi u". Hôm tr

c Cai tu n B

i gi n nên t ý mu n em nó cho m y bà ph

c. Con L u

nghe nh v y thì khóc s

t m

t mà nói r ng:

-

Ai qu y thì tr i ph t ghi cho h . Con tôi tôi banh da x th t nó ra, tôi r i nó sao

ành!

Th T l i nói ti p r ng:

-

Con ki m không có mà nuôi, con âu mà em cho h . Thây k nó, cho nó ch u

khó nó nuôi

ng nh không ai nhìn nó thì mình ch i dòng th ng cha nó mình ch i.

Cai tu n B

i nghe em, nghe v nói nh v y thì c

i r i b

i lo vi c ru ng n

ng,

không nói t i vi c ó n a.

a hai m

i ba tháng ch p, Cai tu n B

i i coi g t. Con L u b ng con ra ngoài t i cái chõng

u song phía d

i mà cho nó bú. Th ng nh nút ít cái r i nh vú ra mà ng . M bà y nó m t lát nhích mi ng nh c

i, m t lát nhíu mày nh khóc, con L u m t mày s ng vù, nó ng i nhìn con mà gi t l y tràn tr .

Th T

nhà sau b

c lên th y v y bèn h i r ng:

-

còn non ngày,

ng có khóc. T i m y khóc nên m i s ng m t

da.

Con L u l y kh n lau n

c m t mà nói r ng:

-

Không bi t t i sao h em ngó t i th ng nh thì b t ch y n c m t.

-

m y th

ng nh th ng cha nó ch gì. Ph i hôn?

8 mi ng ván nh có khoét hai l

còng tay hay chân

9 kho ng

https://thuviensach.vn

Con nhà nghèo

12

www.hobieuchanh.com

-

Em t i ph n em, ch em không có th

ng nh ai h t.

-

m nay tao gi n quá, tao nói

tao lên ki m c u Hai tao h i c u t i sao mà c u b con m y. Anh Hai m y c theo c n hoài.

-

i mà làm gi ng gì, ch Hai.

-

Tao h i n u c u nói lôi thôi, tao nhi c c u cho c u bi t ch ng.

-

Ng

i ta không ngh t i thì thôi, nhi c m ng mà làm gì. T i em d i nên em ch u, em không dám trách ai h t.

-

Ông th y Hoàng ng nói cái b nh th ng c a m y ó ph i u ng m t t thu c m i h t c. ng bi u anh Hai m y ph i

a tr

c 10

ng b c cho ng i b thu c, ch ng

ng làm xong thì

a thêm 10

ng n a r i l y thu c. Trong nhà bây gi không có t

ng, làm sao mà có

10

ng

a cho ng. Lúa còn

ng g t, ch a

p

c, làm sao mà bán. Mà ây còn ph i lo n T t n a. Kh l m!

-

Thôi, u ng thu c men mà làm chi, ch Hai.

-

au mà không u ng thu c sao

c. Không u ng thì ch t còn gì.

-

Em t

ng ch t còn t t h n là s ng!

-

Khéo nói b y! Chuy n gì mà ch t?

-

Cái thân em s ng càng thêm t i, thêm x u ch s ng làm chi, ch Hai. Em bi t x a rày anh Hai, ch Hai h th n v i chòm xóm lung l m. Em ngh vì em mà anh ch ph i mang nh c thì em bu n r u không bi t ch ng nào, b i v y em mu n ch t ph c cho r i,

ng h t nh c lòng anh ch n a.

Th T nghe m y l i than phi n nh v y thì

ng lòng, b

i l i b ván gi a ng i v a n

tr u v a ng m ngh m t chút r i ôn t n nói r ng:

-

y bu n c ng ph i ó ch . Làm thân con gái mà ch a oan l nh thì t t bao gi .

Nh ng mà tao ngh ch chi m y i làm l y trai gì r i ch a là x u, cái n y mình

là tá

n c a c u Hai, mình c ng nh là tôi t c a c u, c u bi u s ng thì s ng, c u bi u ch t thì ch t, c u t i nhà c u ám sát, mình làm sao mà dám c l i v i c u. Tao ng trong làng n y d u c u mu n ai i n a h c ng ph i ch u, ch ng lu n là m y.

y h

ây là t i c u Hai hãm hi p, ch ph i t ý m y mu n h hay sao mà s x u.

-

u ng

i ta quy n th mà hãm hi p, mình nghèo hèn nên không dám ch ng c , thì mình ph i li u thân gi cho v n danh ti t c a mình, ch sao mình thu n tùng ng

i ta l y cho

n có ch a r i mình nói ng

i ta hãm hi p? Không

c, cái l i

a em l n l m, không th nào em

cho ai

c âu.

-

u m y nói m y có l i, thì tao ây c ng có l i n a. Anh Hai m y m c i ghe, y nhà v i tao. Tao là ch m y, tao th y c u Hai làm trái mà tao không c v i u, thì tao qu y l m.

-

Ph i, hai ch em mình qu y h t. Em d i d t em không bi t li u mình, ch l n khôn mà ch không dám ch ng c , nên em v i ch

u qu y h t.

-

Tr i i! C làm sao cho

c! Ch chi th ng nào b y b nó t i ây nó ch c gh o y thì tao b a

u nó ch thèm c à. Cái n y là c u Hai là con c a bà Cai mà tao nói sao

c. ã v y mà còn h i ban

u c u nói t t l m. C u nói c u th y tánh

t c a m y c u th

ng, c u nói m Hai

có m t

a con gái mà thôi, nên c u

mu n ki m con trai

ng n i dòng, c u cho ti n b c, áo qu n, vòng bông; c u h a làm cho m y sung s

ng tr n

i. C u nói nghe ph i l m, ai mà dè c u ch i cho có ch a r i c u b .

-

Ph i. H i ó c u nói ai nghe c ng ph i mê. Mà t i em d i em mê nên bây gi em i n n n ây. Bây gi có m t mình ch v i em nên em t thi t cho ch bi t. H m nay em mu n t v n mà ch t cho r i, ng t vì em th y th ng con c a em sao em th

ng quá, nên em còn nu i l i ây.

-

y c nói ch t hoài. Nói t m b y t m b , không nên.

Th T ng i l ng thinh mà suy ngh m t h i n a r i vùng ng d y nói r ng:

https://thuviensach.vn

Con nhà nghèo

13

www.hobieuchanh.com

-

Nè, anh Hai m y m c coi g t, b a nay nó em c m theo nó n ng nó luôn ngoài

ru ng

n chi u nó m i v . Thôi, m y nhà coi ch ng s p nh , tao lén tao lên

cho giáp m t v i c u Hai coi c u Hai nói làm sao.

Con L u áp r ng:

-

i làm chi ch Hai.

-

lên coi ý c u làm sao mà. Có l nào c u là ng i t t mà b c tình nh v y.

Không bi t ch ng hôm tr

c anh Hai m y nói b y sao ó nên c u gi n ch gì.

tao lên coi nh c u không xu ng thì c u c ng ph i cho ti n ng m y u ng thu c

ch .

-

Em không thèm ti n b c c a h

âu.

-

Khéo nói d i không! Chuy n gì mà không thèm kia.

Th T vói rút l y cái kh n v i r n xanh trên nóc mùng mà v t vai r i b c ra c a mà i.

a con l n c a ch ta,

ng

a

a nh xíu ng trên võng, nó ngó th y ch ta ra i nó kêu má om sòm, mà ch ta i tu t, không thèm nói chi h t.

Th T lên t i nhà bà Cai l i chín gi s m mai. Ch ta b c vô nhà b p thì th y b n bè

ng x ng,

a lo n u n

ng,

a lau chén d a. Ch ta h i th m m i hay là bà Cai v i m Hai i ch Gi ng Ông Huê mua

ng sáng mai cúng t o m , còn c u Hai thì trên nhà trên, ng coi bi u tr chùi l

ng n T t. Vì ch ta quy t chí g p cho

c c u Hai nên ch ta

ng x n b n m t lát r i lò mò i tu t lên nhà trên.

Th ng Phùng v i m t ng

i n a Th T không bi t tên,

ng ng i chàng h ng ngoài

hàng t mà chùi ch n èn thau, còn c u Hai Ngh a thì ng i t i b gh tr ng k

trong

ng l m biên chép gi ng gì ó không bi t. C u Hai ng i day l ng phía d i nhà c u nên

Th T

i lên c u không hay. Ch ng Th T

i t i m t bên l ng, ch ta kêu "C u Hai" c u m i gi t mình xây l i. C u th y Th T thì ch ng h ng r i c u châu mày tr n m t h i:

-

i âu ó?

Th T c

i và áp r ng:

-

Tôi lên ki m c u!

-

Ki m làm gì?

-

Ki m

ng h i coi con nh

ã

y tháng r i sao không th y c u xu ng ch i.

-

Nhi u chuy n quá! Xu ng làm gì?

-

u xu ng coi, nó

th ng nh ng quá, gi ng c u th t kinh v y.

-

Ê! Bày

t chuy n nà!

-

Tôi nói thi t a. Ai bày

t làm chi. C u không tin, c u xu ng ó c u coi.

-

Ai mà bi t âu mà. Gi ng hay là không gi ng thây k nó ch .

-

a! C u nói sao v y? Trong ý c u mu n ch i, c u nói không ph i là con c a c u hay sao?

-

Ch n y thi t là nhi u chuy n. i v

i, ta không bi t, mà c theo nói hoài. i v i.

-

thì th ng th ng r i s v ch . M i l n c u xu ng nhà tôi thì c u t t quá, sao bây gi tôi lên nhà c u l i xô

i tôi? chi v y c u Hai. H i nào c u mu n nó, c u nói l y

c, r i bây gi c u l i

y b c nó nh v y. ã bi t ch em tôi nghèo hèn, nh ng mà ngày tr

c không ph i tôi th y c u giàu nên tôi ép u ng c u hay là con em tôi nó th y c u l ch s nó t i ve vãn c u, c u quy n ch n, ch

t, c u th

con ông n y bà kia, c u t i ám sát mà l y nó. Ch em tôi nghèo hèn không dám ch ng c v i c u, l thì c u ngh l i c u th ng thân ph n con L u l m m i ph i,

ch sao. T i c u mà nó có ch a nó

, r i bây gi c u b c u làm l ng nh v y.

Hôm tr

c nhà tôi lên nói cho c u hay, c u tr l i sao ó không bi t, mà nó v h m nay nó h n c u lung l m. Tôi nói không l c u là ng i sang tr ng mà c u

n

quá nh v y. D u con L u nó có qu y v i c u ch nào thì c u gi n nó, ch th ng nh

ra ó là máu th t c a c u, nó có l i gì mà c u gi n luôn t i nó, nên c u không thèm xu ng. C u ngh l i ó coi l i tôi nói ó ph i hay là b y.

https://thuviensach.vn

Con nhà nghèo

14

www.hobieuchanh.com

u Hai Ngh a ng i ch ng tay lên trán, nín mà nghe, v a ng lòng, v a h th n, nên

không bi t l y l i chi mà

i Th T n a. Mà n u

Th T cà rà

ây, r i v và m

i ch

g p s sanh nghi càng khó h n n a. C u b i r i không bi t li u làm sao cho xong. C u tính i nãy mình làm qu u mà

i thì Th T không ch u v , thôi

bây gi mình dùng l i êm ái

t ch ta

ng ch ta i ph t cho r nh. C u ngh nh v y nên nói d u ng t r ng:

-

Thôi, ch v

i,

th ng th ng r i tôi s tính.

y l i nói y thi t là có ý t . Câu nói cho Th T yên lòng mà v , mà c u không có bu c c u vào vi c gì h t. C u nói th ng th ng hay là c u nhìn con, hay là c u nuôi con L u, Th T thi t thà không hi u th u ch x o c a c u, nghe c u nói êm m y l i thì t ng là c u

xiêu lòng r i, ch c c u s chi u c m con con L u, b i v y ch ta m ng m i nói nh r ng:

-

hôm nó

n nay nó trông c u khóc c p m t s ng chù vù. M t êm chí sáng nó ôm con ng i khóc hoài nên sanh b nh th ng n a. C u xu ng mà coi tay ch n mình y nó s ng híp. Ông th y Ho ng ng bi u

a hai ch c

ng b c

ng ng làm

t t thu c cho nó u ng, mà nó có ti n âu mà a ra. C u làm n

a cho ít ch c

ng

ng nó u ng thu c c u Hai.

Không ph i c u Hai Ngh a ti c gì vài ch c

ng b c, nh ng vì m t là c u s cho ti n r i con m n b t bén

n xin hoài, hai là c u s nói d n lân m Hai v g p sanh chuy n, b i v y u cùng qu ng n t r ng:

-

Ch n y nói nhây quá. Ta bi u v

i mà! Ti n b c âu mà cho. Không cho gì h t. i ra cho mau.

Th T g c trên Bình Phú Tây, thu c v t ng khác, nên h i nh không có d i

quy n ông Cai Hi u. T khi có ch ng v d

i n y, tuy là ch ng làm tá

n nhà c u Hai,

nh ng mà ch ta ch ng h lui t i cúi lòn ai mà c u vi c gì. ã v y mà m y tháng tr c c u

Hai t i lui v i con L u th

ng hay nói pha l ng m n tr n v i ch ta, b i v y ch ta l n m t không kiêng n c u cho m y. Bây gi ch ta nghe c u n t n xô i n ng l i thì ch ta n i

gi n nên c ng tr n m t mà ngó c u và nói r ng:

-

Tôi nói t t quá mà c u n t n cái gì. Nó au nên tôi xin ti n cho nó u ng thu c, ch ph i tôi xin v

ng v ch ng tôi n hay sao. C u không tin thì h i ông th y Ho ng mà coi. C u không mu n cho, c u nói nh v y ch sao c u l i không có ti n.

u Hai Ngh a

ng b i r i trong trí. Mà Th T tr treo l ng nh ng làm cho c u càng i r i h n n a, nên c u gi n c u vùng

ng lên kêu th ng Phùng mà bi u r ng:

-

Phùng, m y

i con m ch t v m n y nó ra ngoài coi nà,

nó

ng nói hoài ó

hay sao.

u nói d t l i li n b

i vô bu ng.

Th ng Phùng ch y vô hai bàn tay còn ánh d u chùi l d b n; nó ch p n m tay Th T

mà kéo ra c a. Th T gi n, m t mày tái lét, mu n làm d coi x u ai cho bi t, nh ng mà ch ta ngh l i mình nói c u Hai l y con L u mà không có b ng c gì, mình nóng nói b y ng i ta

t l i mình

c. ã v y mà mình t i nhà ng

i ta làm r y, mình m c lý n a. Ch ta xét nh y nên d ng lòng ríu ríu i ra. Th ng Phùng th y ch ta không ch ng c chi h t thì c i mà

nói r ng:

-

Ch n y gan th t, ch mu n ch t hay sao nên dám léo t i ây nói l ng nh ng gì ó

? i v cho mau. Láng cháng

ó, c u Hai gi n ây,

kh i…

Th T day tr n m t ngó th ng Phùng mà nói láp dáp r ng:

-

Tao ch ph i ai hay sao. Tao s là s ng

i ph i kia, ch ng

i nh v y tao d s

âu. Giàu thì giàu ch có phép nào mà gi t ng i

c hay sao?

Th ng Phùng ngó theo mà n t r ng:

-

Còn nói gì n a ó? i i, láng cháng ó ta xít chó c n a, nói cho mà bi t.

Th T v a nghe v a phi n, ra ngoài l r i mà còn m c trong lòng nên i v không c. Ch ta ng i b p d a l

ng, hai cánh tay ch ng trên hai

u g i mà ngó mong.

https://thuviensach.vn

Con nhà nghèo

15

www.hobieuchanh.com

*

Ch

ng m t

I I I

Ai xui khi n cho thành m t cái v n h i tr trêu ngh thi t là k . Th T v a m i ng i xu ng ó thì xe c a bà Cai Hi u v i m Hai H

ng i ch c ng v t i ó. Th ng nh

ánh xe

gò c

ng ng a

ng l i r i nh y xu ng mà d t xe qu o vô c a ngõ. Th T ngó th y bà Cai i m Hai, ch ta l t

t

ng d y mà xá. Nãy gi ch ta gi n c u Hai, thi t trong trí ch ta mu n r a h n l m, nh ng mà ch a bi t ph i dùng cách nào mà làm cho ã cái n gi n c.

Bây gi ch ta th y m t m Hai H

ng, thình lình trong trí phát m t ch

c r t

c; ch ta v a

nh t i thì quy t thi hành li n, không thèm suy xét coi cái ch c y h i c u Hai mà có can

ph m chi

n ch ta ho c con L u hay không.

Xe c a bà Cai v i m Hai th ng th ng quanh vô c a ngõ, thì Th T th ng th ng i theo ng sau. Xe vô t i sân ng ng l i, bà Cai leo xu ng r i xâm xâm i vô nhà. M Hai b n áo lót, choàng kh n tr ng, i giày nhung, m c thúng c n tr m xu ng không

c nên ph i

i th ng ánh xe b ng tr ng ch r i m m i leo xu ng.

Khi m Hai xu ng xe r i, m th y Th T

ng x r tr

c m t m , m không bi t là ai

nên h i r ng:

-

Thím n y là ai. i âu v y?

-

Tôi là v Cai tu n B

i, d

i

p Ông Canh.

-

y hay sao! Thím lên có chuy n gì?

-

Th a, tôi có m t vi c riêng, nên lên th a cho m hay.

-

Vi c gì ó?

-

Th a m , tôi có m t con em ch ng n m nay m i m i b y m

i tám tu i. Hôm

tháng giêng tháng hai ch ng tôi m c i ghe, hai ch em tôi nhà m t mình. C u Hai xu ng ve vãn con em ch ng tôi hoài. Ch em tôi s m hay mà mang kh n, nên n n c u h t s c mà c u không nghe, c u c ám sát l y con nh cho có ch a. Nó m i m t

a con trai. Tôi s tr

c sau gì ây m c ng hay, nên tôi m i ph i lên th a thi t v i m . Xin m tha l i cho con em ch ng tôi, k o t i nghi p nó. T i c u Hai, ch thi t nó âu dám trèo leo nh v y.

Hai H

ng i xe b n ng gió m m t, mà m nghe Th T nói cái vi c s p nhà s p a nh v y n a, thì m gi n run, ng c nh y thình th ch, m t hào quang. M ch p tay n m

kéo Th T vô nhà, v a i v a nói om sòm r ng:

-

kh n n n quá. Thím nói sao âu thím vô ây nói l i cho má tôi nghe m t chút.

i i, cho mau.

Bà Cai i v ch a k p thay áo, bà khát n

c nên ng i t m n i b ván nhà c u rót n

c

mà u ng. Thình lình m Hai H

ng kéo Th T ào vô. Bà Cai không hi u chuy n gì, nên bà ng chén n

c mà ngó s ng.

Hai nói om sòm r ng:

-

Má x sao ó thì x

i.

nhà tôi10 nó làm x u h , nó l y em Cai tu n B

i có con

i.

Bà Cai châu mày mà nói r ng:

-

Ai bày

t chuy n nói k c c v y?

-

Chuy n ã qu nh v y ch có ai mà bày

t. Má h i v Cai tu n B

i ây nó nói

cho má nghe.

kh n n n thi t mà. Phùng a, c u Hai m y âu? M i c u Hai m y xu ng ây. . . i l y th tá

n tá th l ch s d !. . . Má h i v Cai tu n B

i, h i

ng thím nói cho mà nghe.

10 Ch ng tôi

https://thuviensach.vn

Con nhà nghèo

16

www.hobieuchanh.com

Hai xô Th T ra

ng tr

c m t bà Cai, Th T không dè cái ch

c m n c a mình

nó k t qu d d i

n th , b i v y ch ta phát s , nên

ng run l p c p.

Bà Cai ngó Th T m t cách nghiêm ngh mà h i r ng:

-

y bày chuy n m y nói gi ng gì cho sanh r y rà trong nhà tao v y h ? M y mu n ch t hay sao?

Th T nghe bà h m thì s , nên

ng trân trân, không dám nói. M Hai

ng sau c

xô

y bi u nói hoài, túng th Th T m i nói r ng:

-

m bà, c u Hai ép u ng mà l y con em ch ng tôi nó có ch a m t

a con trai.

Tôi s m Hai hay

c m gi n v ch ng tôi, nên tôi lên t thi t tr c v i m Hai

ch tôi có dám nói ti ng gì âu.

Th T v a nói d t l i thì m Hai H

ng nh y t i ch tr mà nói r ng:

-

ó, má nghe rõ ràng hay ch a? Má còn nói ng

i ta bày

t n a thôi, h ?

Bà Cai n t r ng:

-

Ê! Chuy n gì c ng th ng th ng mà nói, la om sòm, nh v y t t l m hay sao? Em c a nó l y ai

âu có con r i nó th y mình giàu có, nó nói xán x nh v y, r i c ng tin a sao?

Bà day qua

m m t Th T mà nói r ng:

-

Còn con n y

r i m y coi tao. Th ng Hai tao nó l y em ch ng m y, m y có b t c nó hay không mà m y nói.

kh n ki p! M y t i ây ki m chuy n nói x u

cho c u Hai m y, m y

tao làm m y tù r c x

ng cho m y coi. B y tr , có

a

nào ó, bây ch y kêu th ng H

ng qu n l i ây tao bi u cho mau. i, bi u i. . . th n mày mà nó c ng bi t l p m u cao d ch ! Nó t ng âu mình ngu d i l m,

nên nó bày chuy n mà nói cho mình s x u mà cho nó ti n. Bây d a ai kia, ch sao bây dám c gan mà d a t i tao.

i c a bà Cai c t ngh a tuy h u lý nh ng mà không i c n ghen trong trí c a

Hai H

ng

c, b i v y m ng i t i góc ván, m t còn

ph ng ph ng, ng c còn nh y

i

i. Th T nghe bi u kêu H

ng qu n r i l i nghe h m he n a, thì ch ta s quá, không bi t r i ây vi c s tr ra th nào. Ch ta ng ng m ngh m t h i r i vùng xu ng và l y bà Cai v a khóc v a nói r ng:

-

m bà, tôi có dám nói x u c u Hai chút nào âu. C u Hai làm v y tôi s m Hai hay r i v ch ng tôi mang kh n, nên tôi ph i lên ti ng tr c. Xin bà th

ng, ph n

tôi là tôi t c a bà, s ng thác c ng nh bà tôi âu dám bày m u bày k gì.

Bà Cai không thèm tr l i, bà th y H

ng qu n Kim b

c vô, bà ch Th T mà bà nói

i H

ng qu n r ng:

-

Con kh n n n n y nó t i ây ki m chuy n nói x u cho m t th di n tao v i th ng Hai tao. H

ng qu n, m y ph i b t em xu ng nhà vi c óng tr ng nó ng tra t n

i gi i Toà cho nó tù cho tao.

ng qu n Kim "d " r i b

c l i kéo x c Th T

i li n, không cho nói ti ng chi n a

t. Th T b b t l y làm c, nên i d c

ng ch ta khóc mà kêu tr i hoài. Khi xu ng g n i nhà vi c may g p th ng Cu vác cây òn xóc11 trên vai phía d i l n t n i lên. Th ng

Cu th y Th T

i v i H

ng qu n mà c p m t

ch ch, không bi t vi c gì, nên h i Th T

ng:

-

Ch

i âu v y ch Hai?

-

Qua khi không mà bà Cai bi u ông H

ng qu n b t qua, em xu ng nhà vi c óng

tr ng qua. Em làm n ch y vô trong ru ng mà nói giùm cho anh Hai em hay m t chút.

Th ng Cu ch ng h ng không k p h i ti ng chi n a h t, nó i t vô ru ng mà kêu Cai tu n B

i.

11

òn gánh có hai

u nh n dùng

gánh m hay gánh lúa

https://thuviensach.vn

Con nhà nghèo

17

www.hobieuchanh.com

ng qu n d t Th T xu ng nhà vi c r i kêu th ng xuyên12 em óng tr ng li n. L i

11 gi tr a, tr i n ng nh

l a, ph n thì l ng trang không có m t chút gió, ph n thì ru ng ã c n h t n

c r i, b i v y ng

i i

ng nóng n c vô cùng, còn nói chi nh ng k g t hay là c lúa, h l y làm kh s .

Cai tu n B

i

u

i nón lá c i, áo c c, bên d

i b n qu n ng n, áo qu n h i tr

c

màu en mà b tr i n ng d m m a lâu ngày r i, nên bây gi nó tr vàng hoách nên không bi t màu gì mà nói. Anh ta coi b h ng hái,

ng lui cui g t d

i ru ng v i ba ng

i n a. Th ng

Cu vác òn xóc ch y lúp xúp theo b con, ch ng vô t i ám ru ng Cai tu n B

i thì kêu mà

nói r ng:

-

Anh Cai tu n i, ch Hai nhà làm gi ng gì không bi t mà bà Cai bi u làng b t em ch xu ng nhà vi c r i. Ch bi u tôi ch y vô cho anh hay. Anh v coi chuy n gì v y.

Cai tu n B

i g t g n

c m t tay lúa, b ng nghe th ng Cu kêu mà nói nh v y thì n r n tay ch n, l t

t

a tay lúa cho ng

i

ng g t bên ó, r i máng vòng hái lên vai mà i ri t lên b . Khi i g n t i ch th ng Cu

ng thì anh ta h i r ng:

-

i sao mà làng b t?

-

Tôi có bi t âu. Tôi i gánh lúa v , tôi g p H

ng qu n d t ch

âu trên xóm ông

Cai i xu ng nhà vi c. Ch m

n tôi ch y vô cho anh hay. Ch nói ch khi không mà bà Cai bi u H

ng qu n em ch xu ng nhà vi c óng tr ng. Tôi nghe nh v y l t t ch y vô ây, không k p h i cho c n k . Anh v nhà vi c mà h i th coi.

-

Kh quá! Lúa r p T t, ng

i ta lo g n ch t mà còn làm cho thêm chuy n n a.

-

Không bi t ch ng t i ng

i ta ch không ph i t i ch .

-

Sao mà t i ng

i ta? N u mà mình c

trong nhà, mình

ng có nói t i ai h t, thì ai

mà b t mình

c.

-

Anh khéo nói! Mình nghèo h mu n b t óng tr ng ch ng nào h b t, mình dám làm gi ng gì âu mà h s .

-

Không. Tao bi t ý con v tao nó hung l m; h m nay nó h m h m hoài. Tao ch c nhà nó m u s v i con L u sao ó, r i nó i nói b y b , nên chúng b t nó ây ch gì.

Hai ng

i v a i v a bàn v i nhau cho t i nhà vi c. Cai tu n B

i b

c vô, th y H

ng

qu n Kim ang ng i t i bàn vi t, l t

t

vòng hái v i cái nón lá xu ng

t, r i l t kh n mà

xá. Th ng Cu không dám vô, nó d ng cây òn xóc d a vách t ng r i s lén i vòng ra phía

sau

ng lóng nghe coi vi c gì.

ng qu n ng i vi t m t h i r i ng

c m t ngó lên, th y Cai tu n B

i thì nói r ng:

-

y mu n ch t. Sao m y xúi v m y i làm chuy n nh v y h ?

Cai tu n B

i v a gãi

u v a nói r ng:

-

m th y, tôi m c i g t, tôi có bi t chuy n gì âu.

-

Khéo ch i d hôn! Có lý nào mà m y không bi t. M y bày t cho v m y làm nh

y ó ch t lây t i m y n a, ch ph i ch i sao.

-

m th y, v tôi nó làm chuy n gì âu, xin th y làm n nói cho tôi bi t, ch thi t tôi không hay chuy n gì h t.

-

Nó c gan, dám lên nhà bà Cai nó m ng nhi c bà v i c u Hai, nên bà bi u tao b t gi i Tòa cho nó tù ch chuy n gì.

-

Tr i ôi! Con n y quá tr i r i! Nó mu n gi t tôi mà! Ý h ! H t s c nói!

ng qu n bi u Cai tu n B

i

ng xê ra ngoài, r i kêu th

ng xuyên d y m tr ng,

t Th T lên. Cai tu n B

i v a th y m t v thì than r ng:

-

Mình quá qu t r i! Mình báo h i tôi chi v y h ?

Th T châu mày áp r ng:

-

mu n nói sao h nói, ch tôi có làm gi ng gì âu mà báo mình.

Cai tu n B

i n t r ng:

12 ng i ph c v trong nhà vi c

https://thuviensach.vn

Con nhà nghèo

18

www.hobieuchanh.com

-

Không làm gi ng gì, mà sao ng

i ta b t óng tr ng.

-

th ng th ng r i tôi

c câu chuy n cho mình nghe, mình làm n ch y v b ng th ng nh l i ây

ng tôi cho nó bú, k o nó khát s a.

Cai tu n B

i b

c ra c a g p th ng Cu, nó bi u anh ta

ó,

nó ch y l i nhà nó

ng giùm th ng nh cho. Anh ta tr vô thì nghe H

ng qu n h i Th T r ng:

-

Chuy n sao âu m y khai rõ ràng cho tao nghe coi, ph i khai cho thi t, ch khai gian tao bi u b y tr v mi ng ch t.

-

m th y H

ng qu n, h i tháng giêng tháng hai ch ng tôi i kh i.

-

Tao không h i m y chuy n h i tháng giêng tháng hai làm gì. Tao h i chuy n bây gi

ây, chuy n h i s m mai n y, chuy n trên nhà bà Cai ó.

-

m th y, th y c ng bi t ch ng tôi có m t

a em gái tên con L u. . .

-

Tao không c n bi t con L u con Lê nào h t.

ng có nói dông dài. Tao h i m y v y

ch sao m y dám

n nhà bà Cai m y nói xúc ph m

n bà v i c u Hai. M y tr l i

i bao nhiêu ó mà thôi.

-

m th y, chuy n có

u r i m i có k t. Th y bi u tôi khai t t ngang v y, tôi khai sao

c.

-

Tao không mu n nghe khúc

u. Tao c m, không cho m y khai khúc ó.

-

m th y, th y d y tôi khai cho thi t, mà th y n th c n v 13 tôi còn gì mà khai.

ng qu n ch ng tay lên trán ng i ng m ngh m t h i r i ngó quanh qu t trong nhà vi c, th y Cai tu n B

i

ng x r d a c a, còn tên th

ng xuyên thì khoanh tay

ng d a

vách t

ng phía sau. Anh ta

i h t hai ng

i i ra phía ngoài, và d n th

ng xuyên ph i coi

ch ng mà c n,

ng cho ai vô,

anh ta tra t i.

Cai tu n B

i v i th

ng xuyên i ra r i H

ng qu n m i d y Th T l i

ng g n m t

bên mà nói r ng:

-

Bây gi m y mu n khai cho

u uôi m y khai i, song m y ph i khai nh

mình tao nghe thôi, l i khúc

u khai v n t t không

c khai dài.

-

m th y, h i mùa khô ch ng tôi i ghe m

n. Tôi nhà v i em ch ng tôi là con

u. C u Hai t i ch i, c u th y con L u c u mu n nên c u ám sát. Tôi s m Hai khó lòng, tôi n n n h t s c mà c u c ng không nghe, c u l y con nh cho t i có ch a. . .

-

y

t chuy n b y b ! Nó l y ai âu có ch a, sao m y dám nói xán x cho c u Hai?

-

m thi t ch . N i xóm ai c ng

u bi t chuy n ó h t ; th y không tin th y h i h mà coi.

-

Thôi, sao n a thì khai i.

-

i tháng 11, con L u nó

. Ch ng tôi ch y lên cho c u Hai hay. H n m t tháng nay c u không xu ng th m, mà c u c ng không nói chi h t. Tôi nh ch c m Hai hay r i, nên c u không dám t i lui n a. Ph n v ch ng tôi là tá n c a c u Hai m

Hai. N u chuy n n y b ra thì không d gì! Tôi s quá nên h i s m mai n y tôi lên thú thi t mà xin l i v i bà và m Hai. Không bi t t i sao bà gi n bà r y tôi quá, r i bà bi u th y b t tôi ch tôi có dám nói gi ng gì âu.

ng qu n ng i suy ngh m t h i r i tr n m t ngó Th T mà nói r t nghiêm ngh :

-

y d i l m m y tù ch t. M y ph i bi t danh giá c a bà Cai v i c u Hai m Hai không nh . Ví d u c u Hai có khu y ch i, c u trai gái v i em ch ng m y i n a vi c ó c ng không

b ng c gì. M y nói n i xóm

p Ông Canh n y ai c ng

u bi t

t. H t th y c xóm

p Ông Canh n y ai c ng là tá

n tá th c a c u Hai h t

th y, ai mà dám ch ng cho m y. M y nói ch ng là ai âu, m y nói th cho tao coi.

Tao dám ch c n i trong làng n y d u m y m

n m t ngàn

ng b c c ng không ai

13 c n u c n uôi

https://thuviensach.vn

Con nhà nghèo

19

www.hobieuchanh.com

dám ch u làm ch ng cho m y n a. M y ngu quá. Sao m y dám t i nhà ng i ta m y

nói chuy n x u cho ng

i ta nh v y. Chuy n n y m y làm m t danh giá ng i ta,

y có t i n ng l m, ch ph i ch i hay sao. Bây gi bà Cai d y tao ph i làm t b m mà gi i n p m y, tao không bi t làm sao mà gi i c u m y n i. Mà không bi t ch ng th ng Cai tu n c ng b ch không ph i mình m y âu.

ng có l p l ng.

ng qu n nói d t l i li n

ng d y b

c ra kêu th

ng xuyên bi u em Th T

óng

tr ng l i.

-

Th ng Cu b ng th ng nh l i ã lâu r i, nh ng vì b H

ng qu n c m, nên vô không

c. Th ng nh khát s a la khóc om sòm. Cai tu n B

i b ng d h t s c mà nó

ng không ch u nín.

ng qu n th y v y m i bi u B

i b ng con vô giao cho v . Th T b ng con theo th

ng xuyên xu ng nhà sau ng i tr ng, vì H

ng qu n h m d a nên m t coi có s c s .

Th T

i r i H

ng qu n bèn kêu Cai tu n B

i l i

ng g n mà nói r ng:

-

y em Cai tu n, con v em d i quá. Vi c c u Hai trai gái v i con L u, qua c ng hay ch không ph i không, nh ng mà bây gi mình có b ng c gì âu mà nói c.

Con v em kh quá, nó không bi t lu t, nó lên nói b y nói b , bà Cai v i m Hai gi n nên bi u qua ph i làm cho v ch ng em tù h t th y. Qua th y em út thi t thà qua th

ng, mà bây gi bi t làm sao. N u qua binh v c em, thì qua ng i ch c chánh ng qu n n y sao yên. Qua trong lòng bàn tay bà Cai, qua âu dám trái ý bà.

y em tính làm sao bây gi ?

Cai tu n B

i a n

c m t mà nói b u b o r ng:

-

Xin th y th

ng giùm v ch ng em, th y châm ch cho em nh , ch em bi t nói làm sao

c.

ng qu n làm m t bu n,

ng suy ngh m t h i làm b th ra mà nói r ng:

-

Qua tính nh v y có l

c. Em b ng tr u r

u lên l y bà Cai v i m Hai mà ch u

i. Em nói v em d i d t nói b y nói b nên em xin bà v i c u m tha l i cho nó.

em i li n bây gi

i, r i chi u t i qua v qua òn nói giùm cho.

Cai tu n B

i vâng l i quày qu ra v . Th ng Cu m c l m d

i nhà trú mà h i th m

Th T ; ch ng nó tr ra th y m t Cai tu n B

i, nó m i xách òn xóc tu t l i nhà ki m.

Nó b

c vô c a, th y s p con Cai tu n B

i

a nào

a n y m t mày lem lu c

ng

ng i d m nhau l i ch i d

i

t, còn T L u thì b ng con ng i trên chõng mà khóc.

Nó vùng h i tr ng r ng:

-

Anh Cai tu n có v

ng n y không? nh âu m t r i?

Con L u ngó ra, c p m t

t r

t mà áp r ng:

-

Anh Hai t i v r i m i i ó. nh nói

nh lên l y bà Cai mà ch u l i cho ch .

Th ng Cu

ng m t h i mà nói r ng:

-

Ng

i ta không th

ng, ng

i ta làm nh v y, mà còn l y gi ng gì. Thôi, tôi v làm công chuy n, t i r nh tôi s xu ng th m.

Trong lúc làng b t óng tr ng Th T mà tra h i làm cho Cai tu n B

i, th ng Cu, con

u

u lo s bu n r u h t th y, thì trên nhà bà Cai c ng không vui v êm ái gì. Khi H

ng

qu n d n Th T ra kh i c a r i, thì m Hai tu t lên nhà trên mà ki m c u. M ki m cùng trong bu ng ngoài tr

c, mà không th y, bèn h i th ng Phùng r ng:

-

u Hai m y âu, h ?

Th ng Phùng nói c u ra ngoài v

n. M Hai tu t ra, c u

ng d

i g c cây kh ,

ng

vác m t ngó lên trên ng n,

ng nh

m kh chín mà hái, m vùng kêu mà nói om sòm ng:

-

Vô ây

kh n n n! Tu ng m t nh v y mà i l y em tá n, t t d ! Sao không vô

mà chào ch dâu c a v , l i tr n ngoài n y.

u Hai x u m t nói r ng:

-

Ào ào gi ng gì v y!

https://thuviensach.vn

Con nhà nghèo

20

www.hobieuchanh.com

Tuy c u Hai nói gi ng c n , song c u ríu ríu i vô. M Hai b c c máu ghen nung n u trong ng c, m d n không

c, b i v y c u v a b

c xu ng th m nhà thì m Hai sau

nh y t i

m trên l ng c u th i th i, làm cho th ng Phùng v i m y ng i chùi l th t kinh, l t

t

ng d y làm v tan.

Vì có tr

c m t m y

a ó c u Hai m c c , nên c u day l i nói r ng:

-

Con qu n y làm gi ng gì v y? Mu n tao ánh b u hay sao?

x c t i, l i

u vào ng c c u mà la l n:

-

u ây,

u ây, có gi i thì ánh i.

a nào nói phách mà không dám ánh thì tao

coi nh con chó.

! Cái tu ng m t l y b y, không bi t x u mà còn nói l n l i n a!

Ai c ng t

ng m y l i thách

y s làm cho c u Hai ph i th oai tr ng tr ác ph , nào dè c u h m t cái, l m b m nói "

n bà kh n n n", r i b

i vô nhà, ch ng hi u c u s hay là

u khinh b . C u nh n không

c, m i nói tr l i vài ti ng, thì m ch y a l i, n m áo c u mà xé r i nhào l n mà làm nh n m ng. Tôi t trong nhà kinh h n khi p vía, a ki m ch

n

t,

a ngó nhau l c

u, không m t

a nào dám l i g n mà can gián.

Bà Cai d

i nhà c u, nghe n i gi c trên nhà trên, bà th ng th ng i lên; bà th y dâu con

ng c u xé nhau, bà b

c l i g tay m Hai mà nói r ng:

-

Buông ra con, Hai. Vi c gì c ng th ng th ng mà nói, con ng có làm nh v y, b y

tr trong nhà nó chê c

i.

Tuy m Hai buông áo c u ra, nh ng m nói ong óng r ng:

-

i! Nông n i n y mà còn bi t gì là x u h n a! Quân nó n m i r nh v y ó má không th y hay sao, h ?

Bà Cai châu mày mà áp r ng:

-

kh n n n nó mu n cho xào xáo trong nhà mình, nên t i ki m chuy n mà nói, ch bi t có thi t nh v y hay không.

th ng th ng còn h i l i ã ch .

-

Không có làm sao ng

i ta dám nói. Má còn binh hay sao?

-

Không ph i má binh. Má bi u con

cho má i h i l i, n u thi t có nh v y thì má r y nó ch .

*

https://thuviensach.vn

Con nhà nghèo

21

www.hobieuchanh.com

Ch

ng m t

I V

a con gái c a c u Hai Ngh a ã

c ba tu i r i, nãy gi nó ch i phía sau hè, bây gi con nh gi d t nó ra tr

c nó th y cha m nó r y rà quá thì nó s , nên la khóc om sòm.

Hai b

c l i b ng con, nh ng m c ng c ong óng hoài, h bà Cai nói thì m v c m t c hai v i bà, mà h bà thôi thì m m ng nhi c c u Hai không ch a ch nào h t.

u Hai không thèm

i áp v i v n a, c u nghinh m t r i b

i vô bu ng trên phía

chái trên mà n m. Bà Cai can h t l i mà dâu không ch u nín, bà gi n b tr xu ng nhà c u mà n tr u. M Hai ôm con trong lòng c ng i nói hoài, c u l ng thinh mà m không ch u nín, m d n r i mà m không thèm n. M nói m y gi ng h , mà nghe ch ng có ti ng chi

khác h n là nh ng ti ng "Tu ng m t l y tá n. . . . Em r Cai tu n B

i. . . Quân m i r . . . .

kh n ki p. . .

i qu n mà i. . . C m không cho xu ng

p Ông Canh. . . . "

Cai tu n B

i lên ch u l i, anh ta b

c vô sân còn nghe m Hai nói ong óng trong nhà.

Anh ta s khi p vía, nh ng mà ph i làm gan i vô i. Bà Cai v a th y m t anh ta, thì bà ta

hét vang rân. Bà m ng r ng:

-

ph n, còn t i làm chi n a ó! Thu nay nh ai có c m mà n, có ch mà , r i bây gi tr m t dám t

u nói x u nói h cho tao h . Quân bây là quân trâu chó, i ra cho mau, b ng không tao bi u b y tr vác cây nó p bây gi .

Bà m ng bà ch i, còn Cai tu n B

i thì c khóc lóc hoài. Bà m ng m t, mà ngh , anh ta i ánh b o nói r ng:

-

m bà, xin bà th

ng giùm thân ph n b t bèo. V con nó d i, nên nói b y nói b , xin bà mi n ch p nó. N u bà không th

ng, bà b tù nó, thì kh cho con l m. Lúa

a con g t còn ê h , s p nh c a con liu nhiu lít nhít, con bi t làm sao c. Tr m

y bà th

ng cho.

Bà Cai n t l n:

-

Thây k chúng bây. V ch ng bây c gan, dám xúc ph m n danh giá nhà tao

i bây coi. Tao ch qu ng ra vài tr m b c, tao làm cho chúng bây tù h t cho bây m t bây ra.

Cai tu n B

i khóc lóc n n n ch ng nào thì bà Cai m ng ch i r y la ch ng n y. Anh ta th y n n n v i bà không

c m i tính lên nhà trên ki m c u Hai m Hai mà ch u l i. Anh ta lên ó không th y c u Hai, ch th y m Hai

ng ng i nói om sòm mà thôi. Anh ta áp l i mà y. M Hai v a th y anh ta thì m la r ng:

-

a! Chào anh v c a c u Hai Ngh a. T i nhà sao không lên ván gi a mà ng i, làm gi ng gì mà qu l y ó v y. B y tr

âu, sao không kêu c u Hai ra ti p r

c anh v .

Thà bà Cai m ng ch i còn ít s , ch m Hai nói gay g t thi t khó ch u không bi t ch ng nào. Con nhà nghèo kh mà k chi là vinh nh c th p cao, b i v y Cai tu n B

i c khum

ng mà l y, không dám ch i cãi m t ti ng nào h t. Thi t t i nghi p cho cái thân Cai tu n i. Anh ta n n n mà ch u l i cho v , anh ta nói nhi u l i nghe th m thi t; ti c thay cho m Hai, m không thèm ghé tai vào m t l i nào h t, m c ng i nói xeo n y v i ch ng.

Cai tu n B

i l y m i g i, nói h t l i mà coi b không ai oái th ng chút nào h t. Anh ta

cóm róm i xu ng nhà b p, g p th ng Phùng nó nói:

-

i v

i. Bà v i m Hai

ng gi n mà anh nói th nào

c.

mai m t b t gi n

i s lên.

Cai tu n B

i nghe l i bèn l n ra c a sau mà v , th m tính xu ng nhà vi c c y ng qu n Kim nói giúp giùm.

i v d c

ng, may g p H

ng qu n d

i nhà vi c i v nhà. Cai tu n B

i thu t

chuy n mình xin l i l i cho H

ng qu n nghe và c y H

ng qu n làm n ghé nói giùm.

ng qu n g t

u nói r ng:

https://thuviensach.vn

Con nhà nghèo

22

www.hobieuchanh.com

-

Thôi, em v

i.

qua nói giùm coi

c hay không.

ng qu n Kim nghe nói trong nhà bà Cai còn

ng l n x n, anh ta không dám ghé

i th ng v nhà.

n t i d nghe ã êm r i anh ta m i mò l i. Khi b c vô c a, anh ta h i

th ng Phùng v y ch c u Hai

âu. Th ng Phùng c

i và nói nho nh r ng:

-

Hai em r y quá, c u Hai ch u không n i nên b t ng a c i i m t t h i x n

bây gi , không bi t vô cô Ba trong ch Gi ng hay là lên nhà ông trên ch G o. Chú còn óng tr ng v Cai tu n B

i hay không? Bà m i bi u tôi d n d p r i i l i ng

chú d n chú ph i làm g t

ng cho ch v

n c m u ng n

c gì h t.

ng qu n tr môi áp r ng:

-

sao

c m y. Bà d y óng tr ng nó, ai mà dám th ?

Anh ta nói r i bèn i th ng vô nhà c u.

Bà Cai

ng n m trên ván gác tay ngang qua trán nh là ng , còn m Hai thì b ng con m trên võng gi ng g n ó. Bà Cai th y H

ng qu n vô bà không ng i d y, duy l y tay mà i:

-

y làm t b m mà gi i con ó hay ch a?

-

m bà, tôi m i l y khai nó, ch ch a làm t b m.

-

a! Còn ch gi ng gì n a?

-

m bà, không g p gì. Tôi nói

tôi b m l i v i bà r i s làm t b m.

-

y mu n b m gi ng gì ó?

-

m bà, con v th ng Cai tu n B

i kh n n n l m. Tôi bi u nó làm khai mà nó c khai c u Hai trai gái v i em ch ng nó hoài. T h i tr a, n gi tôi ánh v nó s ng

t mà nó c ng c nói v y mãi. Tôi gi n óng tr ng hai chân, tôi b nó n m d i.

Hai l m c m ng i d y nói r ng:

-

Thì l y em ch ng nó, nó khai l y em ch ng nó ch sao. Tôi không có gi n con v th ng B

i. Tôi gi n nhà tôi v i con em th ng B

i l m. H

ng qu n có b t em

th ng B

i mà óng tr ng l i hay không?

ng qu n nghe h i v y thì ch ng h ng nên

ng l láo không bi t sao mà tr l i. Bà

Cai ng i d y nói r ng:

-

Con ó có nói gi ng gì âu mà óng tr ng nó.

-

Nó là quân n mày, sao nó c gan dám l y ch ng tôi.

tôi xu ng tôi xé tr ng nó

cho nó coi.

Bà Cai h t nói n a

c. H

ng qu n b

c ra c a nh bã tr u r i tr vô h i bà Cai:

-

m bà, h i tr a tôi g p th ng Cai tu n B

i trên n y i v , nó nói lên l y bà v i

u Hai m Hai mà xin l i cho v nó, không bi t có thi t nh v y hay không?

-

Có. Nó lên nó l y nó khóc ây. Tao ch i nát n c r i nó tr n v m t.

-

m bà, v ch ng nó bà mu n gi t ch ng nào l i không c. Con v nó nói b y

, b tù c ng là áng l m. Ng t vì tôi th y cái thân ph n th ng Cai tu n B

i t i

nghi p quá. Nó g t n a ch ng lúa còn ê h . Còn trong nhà con lít nhít c b y. N u làm cho v nó ng i tù, thì t i nghi p cho nó. Xin bà v i m Hai r ng l ng bao

dung cho nó m t l n cho nó nh .

-

y binh nó hay sao, quân ó mà còn th

ng n i gì?

-

m bà, không ph i tôi binh.

-

Không ph i binh sao m y xin l i cho nó?

-

m bà, tôi ngh gi i nó c ng khó l m. H gi i thì v th ng B

i tù r i. Ng t vì tôi

nó lên trên Tòa nó nói b y nói b hoài, mang tai ti ng cho c u Hai thêm n a.

Hai v t mi ng áp:

-

Thây k , gi i nó i,

ng

n gi a m t quan nó khai cho mang x u ch i. S gi ng gì. Làm nh v y m t l n cho t n

n già.

-

Th a m , m nói v y sao ph i. Có vi c gì thà là trong nhà mà x , ch có l âu l i

cho thiên h bi t làm chi.

-

Vi c ã rùm beng r i, còn gi u ai n a ch .

https://thuviensach.vn

Con nhà nghèo

23

www.hobieuchanh.com

-

Có chi âu mà rùm beng. H i tr a tôi tra kh o nó thì tôi óng c a nhà vi c l i, tôi có cho ai nghe âu. Xin bà v i m Hai cho phép tôi ph t tr ng nó ít b a t i nhà vi c mà n nó r i tha nó. Làm nh v y c ng

khi p vía nó r i, mà c u Hai c ng kh i

mang ti ng chi h t.

Bà Cai th m ý, ng i suy ngh m t h i r i m i nói r ng:

-

kh n n n, nó nói b y nói b , tao mu n cho nó tù ng nó bi t ch ng. Mà th ng

ng qu n, m y nói nh v y, thôi tao c ng dung cho nó m t l n. N u nó còn d i a r i tao s gi t nó, ch ng ó h t than tr i trách t.

Hai cùng qu ng nói r ng:

-

Má tha ch tôi không tha. Mà nh có tha cho con v th ng B

i thì ph i b tù con

em nó cho tôi.

-

Thôi con. Mình b tù v th ng B

i thì

c r i, mà con nó nhà liu chiu lít chít t i nghi p. Còn con em th ng B

i nó có nói gi ng gì âu. Ch ng nào nó nói gi ng gì thì nó s bi t tay má.

-

Tôi gi n con ó l m. Tôi mu n th y tu ng m t con ó coi nó ra làm sao.

-

Thôi, con. Má xin con vi c ó, n u con r y rà hoài thì x u ch ng con, ch không ích gì.

-

Thôi, má

i th ng B

i ph i d nhà i li n bây gi

i,

ng cho nó trong

n

trong t nhà mình n a.

-

Ph i,

nó ong lúa ru ng r i s hay. Má bi t, con không c n lo vi c y. Th nh v y mà còn cho m

n ru ng và cho trong

t làm chi n a.

ng qu n Kim th y bà Cai v i m Hai ã nh n l i mình xin r i thì m ng nên l t t

mà v , sáng b a sau xu ng nhà vi c kêu Cai tu n B

i l i mà r ng:

-

ch ng bây làm th t công tao quá! H i hôm tao n n n h t s c bà m i ch u tha tù cho v m y. Bà d y tao ph i ph t tr ng nó 8 b a t i nhà vi c cho nó khi p s , sau ng có ngu nh v y n a. Thôi m y ph i lên mà l y bà v i m mà cám n i.

Ng

i ta hi p áp mà Cai tu n B

i không hi u, t

ng ng

i ta làm n, nên cúi

u l y

ng qu n r i l t

t i lên nhà bà Cai mà l y n a.

Th ng Cu t i r nh xu ng nhà vi c th m Th T , Th T bu n nên nói h t công chuy n cho nó nghe. Nó hay con L u au mà không ti n u ng thu c, nó v h i ch lãnh 20

ng b c

i lén

a cho th y Ho ng làm m t t thu c cho con L u.

n 30 T t, H

ng qu n Kim m i tha Th T v . Th y Ho ng em t thu c l i mà a.

Th T ch ng h ng, h i th y Ho ng r ng:

-

Ai

a b c cho th y làm ây?

-

Th ng Cu ch ai. Nó

a b a h m, nó nói b c c a thím m

n nó em giùm l i cho

tôi. Sao thím h i k v y?

Th T hi u r i, nên g t

u nói r ng:

-

Ph i a, tôi bi u nó mà tôi quên ch .

Qua r m tháng giêng, Cai tu n B

i

p lúa xong r i, m i m

n xe bò xe 300 gi lên

ong lúa cho bà Cai. Vì anh ta có t ch, s bà Cai ho c m Hai ghét r i b t ch t b t l ng, b i y anh ta giê lúa th t s ch, không dám

m t h t lúa lép. Tuy v y mà lúc ong lúa c ng không kh i b m Hai m ng nhi c t ng b ng. ong c phân n a r i, m Hai làm g t bu c

ph i gánh ra sân mà giê14 l i, làm cho Cai tu n B

i ph i th t công h t m t ngày, ph i m

n

t ng

i ph mà giê, r i l i ph i v gánh lên 5 gi n a m i ong.

Cai tu n B

i b m ng nhi c không dám c , b bó bu c không dám phi n, y là anh ta ngh mình ráng ch u

m n xôi, ch n u nói i nói l i, ng

i ta không cho m

n ru ng n a,

i làm sao mà nuôi con, nuôi v . Ðã nh n nh c h t s c, mà c ng không kh i mang h i, ngh cái nghèo nó d không bi t ch ng nào, ch chi mà anh ta giàu, ai nói oan c anh ta c l i thì ch ng nh ng là không có h a gì mà thôi, mà ng i ta còn kính s mình n a. . .

14 dùng s c gió tách lúa lép ra

https://thuviensach.vn

Con nhà nghèo

24

www.hobieuchanh.com

Khi ong lúa

r i, Cai tu n B

i lên nhà trên th a v i ch

n mà v . C u Hai Ngh a

bèn nói r ng:

-

y, n m nay tao l y ru ng l i mà cho ng

i khác làm, tao không cho m y m

n

a. Tao nói tr

c cho m y bi t

ng có i h i ru ng c a ch khác mà m

n l n i.

Cai tu n B

i

ng ng n ng , không bi t làm sao mà nói cho

c. M Hai l i nói ti p:

-

y c ng ph i d nhà i ki m ch

t khác c t mà , tao không cho trong

t tao

a. N i trong tháng giêng n y ph i i a, n u còn ó tao sai b y tr xu ng cào

nhà qu ng xu ng v ng nói cho mà bi t.

Cai tu n B

i ngó bà Cai r ng r ng n

c m t, trong ý trông coi bà có th

ng con nhà

nghèo mà can âu d t con hay không, nào dè bà ng i t nhiên, không thèm ngó anh ta mà ng không thèm nói ti ng chi h t. Anh ta th y v y m i nói r ng:

-

Th a c u m , xin c u m th

ng tôi, ch l y ru ng l i r i tôi làm sao.

Hai n t r ng:

-

y làm sao thây k m y ch ! Tao nói r i a, n i tháng giêng n y ph i ra cho kh i t tao; n u cãi l i r i coi.

u Hai b

i vô bu ng không thèm nói n a. Tuy Cai tu n B

i thi t thà, nh ng mà anh

ta c ng hi u t i c nào mà ng

i ta

i mình và l y ru ng l i, anh ta ngh d u n n n n

y c ng vô ích, b i v y anh ta xá bà và m v li n. Khi v n nhà, Th T th y s c m t anh

không vui thì h i:

-

Thêm 5 gi n a ó mà ong c ng ch a

hay sao? Thôi, bi u h xu ng gánh h t

lúa c a mình v tr n cho v a lòng h .

-

ong

r i, mà ng

i ta l y ru ng l i, không cho mình làm n a.

-

a, mình có thi u lúa ru ng âu mà l y ru ng l i.

-

ã l y ru ng l i, mà h còn

i ph i d nhà mà i li n n a ch !

Th T nghe nói n i gi n, ng i l ng thinh m t h i r i l m b m nói r ng:

-

Quân ác thi t! v y mà tr i

t cho h giàu có làm chi không bi t!

Cai tu n B

i x u m t nói r ng:

-

i mình h t th y! Mình làm l m chuy n nên bây gi m i ra nông n i n y ó.

-

Ph i, t i tôi thi t. Mà t i h nói nh gi ng gì âu, bi u tôi nín sao c.

-

t câu nh n là chín câu lành. Ph n mình nghèo, n thua v i ng i ta sao n i mà

sanh s . ó, bây gi ng

i ta

i, mình bi t i âu mà nè?

-

Ôi! Thi u gì ch

mà lo, c n gì ph i bái qu th

nh v y.

-

Ch nào âu mình th ch coi? D nhà mà i d l m sao? Mà i ch khác r i ru ng âu mà làm?

-

y ngu i h không trong

t, không làm ru ng c a bà Cai, h ch t ói h t hay sao? Mà bà Cai

i mình hay là ai

i ó?

-

u Hai, m Hai.

-

u Hai c ng

i n a hay sao?

-

Ch sao?

-

Kh n n n quá! M c th bà mà quên h t nh n ngh a! Tôi mu n lên tôi xài nó m t l n a, coi nó gi i nó làm gi ng gì tôi nó làm i.

-

Thôi, thôi,

ng có nhi u chuy n n a, mình mu n gi t tôi a há? ã m t l n r i mà ch a t n hay sao? Ð cho tôi ki m

t tôi h i

ng có i ch khác ch

ng có

sanh chuy n mà báo h i tôi.

-

Mình s h quá, thi t t c tôi không bi t ch ng nào.

-

giàu, mình nghèo, không s sao

c, nói nghe k không kìa!

-

ng h giàu mà h giúp

mình

ng nào ó hay sao mà s . H giàu h l y em

mình cho có con r i h b , mình gi n mình nói, h oán h l y ru ng l i, i mình

ph i d nhà mà i, giàu nh v y mà s cái gì.

-

Thôi, tôi xin mình

ng có nh c t i chuy n ó n a. T i mình d i mình em mình

cho ng

i ta l y thì ch u, mình trách ng

i ta n i gì. . . Tôi th y

t c a c u Thôn Tá

https://thuviensach.vn

Con nhà nghèo

25

www.hobieuchanh.com

có cái n n nhà c c a th ng Thình còn b tr ng. Thôi mai tôi qua tôi h i

ng d

nhà v

ó c t mà cho êm, r i th ng th ng ki m ru ng ng i khác m

n mà làm.

Nh n thua ph t cho r i công chuy n y i là h n.

Th T cùng qu ng b

i xu ng nhà d

i n u c m, không thèm nói n a.

Sáng hôm sau, Cai tu n B

i qua nhà Thôn Tá n n n h i cái n n nhà c a th ng Thình mà . Thôn Tá khá có m y m u

t h

ng h a c a ông bà

l i, nên làm

n. Anh ta nghe

Cai tu n B

i n n n thì th

ng, nên ch u cho trên cái n n nhà c b tr ng ó.

Cai tu n B

i làm ru ng mùa n y, ong lúa và tr v t v nh r i còn d c m t thiên15

i lúa, anh ta m i bán lúa y, r i m

n hai ng

i ph tri t nhà

ng em qua c t bên Thôn

Tá. Nhà trên d r i thì Thôn Tá cho kêu qua mà nói:

-

y, em Cai tu n, vi c n y khó quá em i!

-

Vi c chi mà khó, c u Thôn.

-

Hôm tr

c em h i cái n n nhà

ng em c t nhà em . Qua th y em thi t thà qua th

ng, nên qua nh n l i. B a nay bà Cai kêu qua lên bà r y lung quá. Bà h i v y ch mu n c

ch v i bà hay sao mà bà gi n bà

i em, qua l i dám ch a em trong

t. Qua nói qua không hay chuy n gì h t, qua có m t cái n n nhà b tr ng, em t i em h i nên qua cho, ch qua không dám c

ch v i bà. Bà n t qua, bà nói: "M y

gi i m y ch a th ng B

i, r i m y bi t tay tao". Em nghe ó mà coi, chuy n bà Cai gi n h n em làm sao qua có bi t âu, qua th y em qua th ng nên qua h a

cái

n nhà cho em , mà bây gi bà nói nh v y thì khó cho qua quá. Em li u làm sao?

-

Th a c u, xin c u th

ng giùm tôi, ch tôi có bi t li u làm sao bây gi .

-

Không ph i là qua không th

ng em, n u qua không th

ng thì hôm tr

c em h i

qua có cho âu. Ng t vì bà Cai nói nh v y ó, h cho em t thì bà nói qua binh em, bà ghét qua r i qua làm sao mà cho yên c. Thôi, qua khuyên em ki m

t

khác h i mà thì ti n h n.

-

Tôi d nhà l r i, bây gi h i t ai cho k p. L i bi t h i c hay không.

-

Thi t ó ch ! N u qua cho em mà bà gi n bà r y qua, thì trong làng n y có ai mà dám ch a em. Thi t là t i nghi p cho em quá! Bi t làm sao bây gi !

Cai tu n B

i ng i r ng r ng n

c m t, không bi t li u sao cho

c. Thôn Tá th y v y

thì

ng lòng, nh ng vì cái quy n th nó m nh h n cái th ng nhà nghèo, b i v y anh ta ch c

i châu mày, song không dám bi u Cai tu n B

i "C v

t qua mà , ai gi i làm gì thì

làm i", mà l i khuyên Cai tu n B

i "Thôi, i ki m ch khác mà lánh thân cho xong, ch c i bà Cai không d gì âu".

Cai tu n B

i v nhà t l i s

y cho v và em nghe. Con L u khóc lóc nói:

-

Vì em mà anh Hai ch Hai b ng

i ta gi n d , m ng nhi c,

i xô, em ngh thi t

em mu n ch t ph c cho r i.

Th T ph i ít

ng d y nói r ng:

-

! Chuy n gì mà ph i ch t kia! S ng mà coi h giàu cho i, s ng mà coi h

c nh v y luôn luôn hay không ch ! Không c n gì h t, ây không

c thì lên

trên Bình Phú Tây mà , h gi i h theo lên ó h i

c n a, tôi m i s . Mi ng

t c a th ng R ng c ng r ng, nó phía tr

c, còn phía sau nó tr ng chu i b y b ,

không thâu v huê l i nhi u cho l m. Mình lên ó mình h i nó r i v tr n c t nhà mà

.

Cai tu n B

i ng i ng m ngh m t lát r i th ra mà nói r ng:

-

i thì ch c nó cho r i, ng t vì v tr n mà r i ru ng âu mà làm?

-

y ch mình

ây r i ru ng n

ng âu mà làm?

-

Không bi t ch ng c u Hai m Hai nói v y, ch l nào l y ru ng l i thi t sao?

-

ng còn c u Hai m Hai n a! Ng

i ta ã

i r i mà c ng ch a bi t thân! Tôi

bi u mình nghe l i tôi, lên h i t th ng R ng i, ng thèm u t l ai n a h t, lên

15 100 gi

https://thuviensach.vn

Con nhà nghèo

26

www.hobieuchanh.com

tr n r i m

n th ng R ng nó m

n

t cho mà làm. Th làm m i cho h , ch nào

i không

c mà lo kia.

-

Nó là em út, mà bây gi mình nguy, mình v n ng t a v i nó coi k quá, vì v y

nên tôi không mu n.

-

À ! Mình s v theo quê v ng

i ta chê c

i, ph i không? D hôn! H giàu l n

m, mà h còn chui

u b

mà nh bên v

ó sao. Mình nghèo ai c

i mà s .

Hu ng chi th ng R ng giàu có gì âu, còn mình v tr n r i mình lo làm n, ch mình xin c a nó mà n hay sao mà h c

i?

Cai tu n B

i cùng th r i, nên c c ch ng ã ph i nghe l i v mà i lên Bình Phú Tây.

Th ng Ba R ng là em c a Th T , n m nay nó

c hai tám tu i, c

i v t lâu mà ch a có

con. Nó có hai ch em mà thôi. Khi cha m ch t có cho nó

c hai thiên lúa v i ba con

trâu. Nó k nghi p c a cha mà làm hai dãy ru ng Chánh bái Tam, nh trúng mùa hai ba n m nên nó mua

c m t vuông th tr ch h n n m m

i sào, mà g n ngã ba t ra ch Dinh.

Cai tu n B

i lên t thi t

u uôi chuy n mình l i cho v ch ng Ba R ng nghe. Ba ng tánh ý c ng c i c ng nh ch , b i v y nghe anh r b ng i ta hi p áp thì l y làm b t

bình nên nói r ng:

-

b t nh n b t ngh a nh v y mà anh nh n nó

c, thi t tôi t c quá. Anh v coi ai

mua nhà thì anh bán ph t i, r i lên ây v i tôi. Nhà tôi r ng, anh u r i th ng

th ng mua cây lá c t mà riêng. Mi ng

t tôi còn tr ng ó, anh mu n c t ch nào

ng

c. Ai có gi i mu n nói ti ng gì thì lên ây nói th cho tôi nghe.

Ba R ng c m anh r

ch i t i n c m chi u r i m i v . Tr i ch ng v ng t i, Cai tu n i m i v t i

p Ông Canh. Khi b

c vô nhà, thì th y th ng Cu

ng ng i nói chuy n

i Th T , còn con L u thì

ng n m trên võng mà d con. Anh ta thu t l i nh ng l i c a Ba R ng l i cho v nghe. Th T nói r ng:

-

ó, mình còn cãi v i tôi n a thôi h ? Có ph i th ng R ng nó c ng nói nh v y hay không. Tôi nói v tr n mà thì ti n h n h t mà. Thôi, sáng mai mình i h i bà con trong xóm, coi ai ch u mua cây lá mình bán ph t i. V tr n r i mình mua cây lá khác c t nhà m i mà , ch bây gi ch nh ng n y không d gì âu.

Cai tu n B

i th ra mà áp r ng:

-

Bây gi bán có m y

ng ti n, r i v tr n mua

m i thì m c quá.

-

y

ng c ng bán.

-

h không mua.

-

Nh h không mua thì ch t l a mà

t, r i ch

i không c n gì.

-

t âu mà u ng v y. Khéo nói b y! Thôi!

mai tôi ki m h tôi bán th coi. . .

Còn mình nói hôm tháng ch p th ng Cu nó có cho m n 20

ng b c

ng làm t

thu c cho con L u u ng. B a nay có nó xu ng ây, thôi mình th i b c l i cho nó, ch

mình i v tr n r i tr xu ng mà tr thì th t công, mà lâu em út nó phi n.

Th ng Cu

ng d y nói r ng:

-

ó anh Hai. Tôi xu ng th m anh, ch có ph i tôi i òi ti n b c gì hay sao.

-

i túng em út cho m

n. Bây gi bán lúa r i thì tr ch

cù nh y sao cho ph i.

May quá, nh có em cho m

n b c m i có thu c cho con L u u ng, b a nay nó m i nh ó a.

-

Tôi không hay bà Cai

i anh. Tôi xu ng thình lình, tôi th y nhà trên ã d tan tành, tôi h i ch Hai ch nói tôi m i hay. Lúc n y anh ng nguy, anh

s b c ó

mà dùng. Không h i gì âu, ch ng nào anh khá r i anh s tr , bây gi tôi c ng g i cho ch tôi, ch tôi có c n dùng làm vi c gì âu.

-

Em nói nh v y qua r t cám n. Qua m i bán m t thiên r i lúa

c 90

ng b c,

qua có ti n, nên qua mu n tr d t cho r i,

ng i cho kh i dính d p ch nào h t.

-

Ng

i ta kia, ch tôi v i anh mà anh ái ng i n i gì. Anh tr cho tôi thì tôi phi n l m.

Thôi, anh c t giùm ó cho tôi, ch ng nào tôi c n dùng, tôi s lên tôi l y.

-

Tr i i! Bây gi qua có s n ti n, qua tr , em không ch u l y, qua bi t làm sao?

https://thuviensach.vn

Con nhà nghèo

27

www.hobieuchanh.com

-

Tôi nói không h i gì mà, anh

ng e ng i. Ch ng nào anh giàu r i anh s tr .

Th T th y th ng Cu thi t tình thì ch ta c ng ti p v i nó khuyên ch ng thôi c t 20

ng b c ó giùm nó, ch ng nào nó c n dùng nó h i r i s tr .

Th ng Cu không nói chuy n chi l , nh ng mà nó chà l t ch i cho n tr ng nhà vi c

canh ba r i nó m i ch u v .

Qua ngày sau, Cai tu n B

i i cùng xóm mà h i, song không có m t ng

i nào ch u

mua nhà c a anh h t. Anh ta t i nhà nào coi ý ng i ta c ng th

ng m n, nh ng ch ng h có

ng

i nào dám m mi ng trách bà Cai ho c v ch ng c u Hai Ngh a. Anh ta bu n th m, v than v i v r i m

n xe bò th ng th ng ch

c cây lá mà em h t lên làng Bình Phú Tây.

Th T d t s p nh v i m con con L u ã i tr c r i, Cai tu n B

i

i xe ch h t

c

i sau. Cái xe chuy n chót, Cai tu n B

i i theo. Khi ra kh i xóm anh ta g p th ng Cu thì nói r ng:

-

Thôi, em d

i n y m nh gi i.

-

Tôi nghe nói b a nay anh i, nên tôi xin phép ch tôi ng

a anh lên tr n cho bi t

ch anh , sau có nh thì lên th m anh ch i.

Cai tu n B

i c m

ng quá, song anh ta không nói chi h t c ngó xu ng t mà i.

Th ng Cu i theo, nó c ng l ng thinh không bi t chuy n chi mà nói. Cai tu n B

i i

t khúc xa r i, anh ta

ng l i ngó v xóm

p Ông Canh, hai hàng n

c m t r ng r ng mà

nói: "Sanh

t i ó, t nh chí l n t i ó, m m cha m c ng còn t i ó; th mà ph i th t ru t b

i nh v y thì thi t

t ru t b m gan".

Th ng Cu nghe l i than nh v y thì xúc

ng trong lòng, song nó không bi t l y ti ng chi mà khuyên gi i, nên l ng thinh m t h i r i l i nói: "Ph n mình nghèo hèn thì ph i ch u y, ch bi t làm sao bây gi ! Anh i mà có v con em út, tôi nhà tr tr i m t mình, ngh thi t bu n ch anh!"

Cai tu n B

i không mu n chung ch , nên ch

v Bình Phú Tây r i m

n ng

i

làm ph mà c t nhà li n. Trong m

i b a ã th y m t c n nhà lá ba gian phía sau nhà c a Ba R ng, day c a ra ru ng.

Ba R ng mu n ki m m

n dùm vài dây ru ng cho anh r làm, ng t vì h i tr , ru ng ch nào ng

i ta c ng cho m

n r i h t, nên anh ta m

n không

c. Anh ta s anh r bu n,

i tính nhín

b t m t dây ru ng c a mình làm x a nay ó cho anh r làm. Cai tu n B

i

không mu n em út vì mình mà ph i thi t h i trong s làm n, nên anh ta không ch u, nói r ng nh l mùa r i thì i âu làm m

n

m t n m, ch mùa t i r i s tính.

Cai tu n B

i d n d p nhà c a cho v con yên r i, m i tu t vô ch Gi ng Ông Huê ki m ch

m

n chèo ghe lúa. Ông Ba Th là ng

i chuyên ngh mua lúa xay ra g o r i ch

lên Ch L n mà bán. Nhà ông có hai ghe cui

ch lúa g o. Vì Cai tu n B

i ã i ghe cho

lái

Gi a, b i v y tài công c a Ba Th bi t m t, nên anh ta vô xin i ghe thì ng

i ta

n li n.

Cai tu n B

i i ghe lãnh ti n t ng chuy n, ch không ph i lãnh tháng. M i chuy n ch ng b n b a, lãnh

c m t

ng hai c c. Chuy n nào c ng v y, h ghe v t i lãnh ti n r i thì tu t v Bình Phú Tây mà th m nhà và

a ti n cho v .

Anh ta i

c b n n m chuy n r i. Có m t l n n , l i gi a tháng ba, ghe g o lên t i xóm c i m i ba gi chi u, ch ghe i ch u giá xong r i, song tào kh u16 bi u sáng b a sau i cân g o. Bu i chi u y b n không, nên n c m r i Cai tu n B

i m i i v i hai ng

i

n qua Ch L n ch i.

Qua c u Chà Và r i d t nhau l i coi xe l a. Nhà quê ra ch th y cái gì c ng ngó h t th y, ngó xe kéo, ngó xe mui, ngó ch t gánh hàng, ngó th . Coi xe l a ã r i, ba ng

i

i i l n lên

ng Qu ng T ng Cái.

Lúc y trong Nam ch a có xe h i nhi u nh bây gi , mà có cái nào thì ch ch y Sài Gòn-Ch L n ch d

i m y t nh không có

ng, nên không ch y

c. Cai tu n B

i v i

16

ng kh o, qu n lý

https://thuviensach.vn

Con nhà nghèo

28

www.hobieuchanh.com

hai ng

i b n kia thu nay ch a th y xe h i làm sao, mà c ng ch a ai nghe nói t i v t y. Ba ng

i i trên

ng Qu ng T ng Cái, thình lình th y cái xe h i u d a l , trên có ng

i trai

ng hút thu c. Ba ng

i ch a bi t xe gì mà hình dáng coi k c c quá nên xúm l i ng

chung quanh mà coi, r i cãi l y v i nhau, ng i thì nói ch ng mu n ch y thì ng

i ta s b t

ng a vô, k l i nói có l ng

i ta ch y b ng máy, ch có ch nào âu b t ng a cho c.

Ba ng

i tr m tr cãi c v i nhau m t h i r i Cai tu n B

i b

c l i h i ng

i trên xe r ng:

-

Chú nè, không bi t xe gì mà k c c v y chú h ? Làm sao mà ch y?

Ng

i ng i trên xe day l i ngó trân trân, r i m c a xe h i leo xu ng v a nói r ng:

-

a! Anh Hai! Anh i âu trên n y?

Cai tu n B

i ch ng h ng

ng nhìn ng

i y r i c ng nói:

-

a! Cam! Cha ch ! M y n m nay m y làm gi ng gì âu? Mà bi t t m bi t tích v y

?

Thi t ng

i n y là Ba Cam, em ru t c a Cai tu n B

i. Ba Cam m c b

tây kaki,

u

i k t en, chân i giày cao su tr ng. Anh ta l y k t c m trong tay c i ng n ngh n mà

áp:

-

y n m nay tôi trên n y ch

âu. Tôi

m bánh17 xe h i cho ông th y ki n Tô Lê

ngoài Sài Gòn. Anh i âu lên trên n y?

-

, tao i ghe g o.

-

Ghe g o c a ai?

-

a Ba Th trong ch Gi ng.

-

Anh chèo ghe m

n hay sao? Sao anh không làm ru ng n a?

-

Ôi! Thôi,

ng có h i. Ru ng âu mà làm! Bà Cai b gi n tao, b l y ru ng l i r i còn

i không cho trong

t. Tao gi nhà v trên Bình Phú Tây t hôm tháng giêng t i nay.

-

Anh v theo bên ch Hai ph i không?

-

, tao c t nhà ch nhà th ng Ba R ng.

-

Ngang ngã ba ra ch Dinh ó ph i không?

-

Ph i a.

-

m nay anh

c m y

a con v y anh Hai?

-

m

a.

-

hôn! H i tôi tr n i thì anh có m t

a, v i ch Hai

ng có ch a, mà bây gi

anh t i n m

a l n. Còn con L u n m nay ch c nó l n

i, anh g nó l y ch ng hay

ch a?

Cai tu n B

i nghe h i t i câu ó thì ú không bi t sao mà tr l i, nên nói b ng m t

ti ng “ch a” nh nh , r i day l i ngó hai ng i b n i theo ó mà nói r ng:

-

Th ng n y em ru t tôi.

Ba Cam thò trong túi móc ra m t gói thu c lá, r i a cho m i ng

i m t

u và h i

ng:

-

Anh n m nay khá không anh Hai?

-

Khá gi ng gì! Ph i khá thì tao kh i i ghe. Mùa r i d c m t thiên m y lúa, k b

i nhà d i c a t n hao lung quá, còn khá gi ng gì c. M y n m nay m y i v y

mà có ki m v con gì hay ch a?

-

Ch a. Tôi không thèm c

i v . Có v có con c c l m. m t mình làm có nhi u n nhi u, có ít n ít cho s

ng thân.

-

Sao m y l t lên trên n y v y, tao c t

ng âu m y còn d

i Gò Công ch .

-

i tôi m i i thì tôi xu ng Gò Công. Tôi

c ch ng m t tháng r i tôi tu t lên

Ch L n. Ban

u tôi gi ng a cho h . Sau tôi nghe ông th y ki n, là ông ch tôi làm bây gi

ó, ng nuôi ng a ua ng c n m

n m t

a s n sóc ng a. Tôi xin ,

17

m bánh lái xe. Tay bánh tròn gi ng nh bánh xe.

https://thuviensach.vn

Con nhà nghèo

29

www.hobieuchanh.com

i n m ngoái ng mu n s m xe h i, ng cho tôi xu ng hãng xe c m bánh. Tôi h c ba tháng thành thu c r i, ng m i mua xe

ng tôi i cho ng.

-

Té ra cái n y kêu là xe h i hay sao?

-

Ph i. Xe h i.

-

t nh n d hôn! Không có ng a, không có gì h t, r i làm sao mà ch y c?

-

Có máy ch . Cái

u máy nè.

Ba Cam v a nói v a m

ca-bô18 lên

ng bày dàn máy cho anh coi. Cai tu n B

i

ngo c hai ng

i kia l i mà nói r ng:

-

ó th y ch a? H i nãy tôi nói có máy mà hai ng i c cãi hoài. . . a!Mà c ng k

ch ! Máy phía sau nó

y xe ch y m i ph i, ch

tr

c

u r i làm sao há?

-

Ba Cam c

i mà nói:

-

âu ch y l i không

c, n thua t i p-la-cam19, v i

íp-r n-xên20, làm cho rút

y bánh ph i l n, ch ph i là

y âu.

-

âu m y c t ngh a tao nghe th coi.

-

Anh không th o máy móc, c t ngh a anh hi u sao n i.

-

y, m y nói tao nghe th coi.

-

ây nè, h mình quay m t cái thì

n khí trong ma-nhê-tô21 ây ó x t qua bu-ri22.

u x ng bên n y phà qua, g p

n khí nó n , làm cho b n bít-tông23 trong ph i tr i lên s t xu ng. H mình

p ga cho x ng nhi u thì xe ch y mau còn mình thôi p, thì t t máy. M y anh hi u ch a?

-

Hi u, hi u r i, mà

u không bi t t i làm sao cái máy phía tr

c mà cái xe ch y

c.

-

Tr i i, v y mà anh nói bi t ch . Thôi ch cho anh coi ch i m t chút v y thôi. Vi c máy móc khó l m, anh hi u không n i âu. Anh lên ây r i ch ng nào v ? Tôi mu n d t anh ra ngoài ch tôi quá.

-

Thôi,

khi khác. Tao i ch i m t lát r i xu ng ghe ngh ng sáng mai c t g o lên

cho s m. T i tao ph i canh ghe v i ng

i ta, b

i ch i sao

c. H mai c t g o

lên r i thì lui ghe li n.

Ba Cam b cái ca-bô xu ng mà gài l i. Lúc y có m t ng i Tây và m t ng

i khách

trú24 trong ti m b

c ra. Ba Cam nói: „Ông ch tôi ra kìa”. B

i v i hai ng

i kia l t

t

dang ra. Ba Cam móc túi l y hai

ng b c mà

a cho B

i và nói r ng: “Thôi anh v m nh

gi i anh Hai. ây, anh l y vài

ng b c ây mà mua bánh em v cho s p nh . Không bi t ch ng ít ngày n a tôi xin phép v th m. Anh nói giùm tôi g i l i th m ch Hai và con L u nh nha anh”.

Ông th y ki n n m cánh c a mu n b

c lên xe, k

ng th y Ba Cam nói l ng líu v i

i thì ng ng ng l i ng ngó r i ng nói ti ng tây gi ng gì ó v i Ba Cam không bi t. Ba Cam c ng nói ti ng tây v i ng, r i ng ngó B

i ng c

i và lên xe mà ng i v i ng

i

khách trú. Ba Cam quay vài cái, máy kêu r r , r i cái xe rút ch y, bóp kèn nghe te te, ng i

i

ng bèn v t ra hai bên l

tránh. Cai tu n B

i v i hai ng

i trân trân ngó s ng, coi b

nh ng

i trên cung tr ng r t xu ng.

Cai tu n B

i i chuy n ghe ó v thu t chuy n g p Ba Cam cho v nghe và khoe mình c th y chi c xe h i là m t th xe l lùng thu nay mi t Nam ch a có, Th T h i:

-

Mình g p nó mà mình có h i th m coi n m nay nó làm n có khá hay không?

18 ( capôt), n p h m máy xe h i

19 ( arbre à câme), tr c “tim”, tr c i van.

20 ( boîte différentielle), h p s sai bi t,v a dùng truy n l c t máy sang bánh xe, v a bù tr s sai bi t chi u dài gi a hai bánh xe trái và ph i.

21 (magnéto),

phát

n dùng nam châm c a xe h i th i x a.

22 ( bougie), tiêm, ngòi: b ph n ch m l a.

23 (piston), b ph n y trong máy xe h i 24 ng i Tàu Vi t Nam

https://thuviensach.vn

Con nhà nghèo

30

www.hobieuchanh.com

-

Cha ch ! Tôi quên h i. G p nhau m c nói chuy n n y chuy n kia l ng x ng, ai nh cho h t

c. Mà coi b nó khá l m. Có i giày, b n

Tây, coi t t l m. Nó nói

ti ng Tây c ng sõi n a.

-

Chà! Bi t nói ti ng Tây n a?

-

Nó trâm v i ông th y Ki n nghe khoái quá. Nó nói b a nào nó v th m. Không bi t nó nói thi t hay nói dóc.

-

Tr i i! Nó t

ng mình còn d

i

p Ông Canh, nó v

ó r i bi t âu mà ki m.

-

Tôi có nói mà. Tôi có ch ch mình . Nó nói bi t. Bây gi nó h n hòi l m, ch không ph i nh h i nó còn nh v y âu.

nó v

ây r i mình coi. . . Nó có h i

th m con L u n a. Nó h i tôi v y ch g con L u l y ch ng hay ch a, tôi ng n ng không bi t sao mà nói.

Con L u lúc n y ã thi t m nh, da m t ng

, gò má vun vun, ch không ph i mét mét

nh h i sanh v y n a. Nó nghe anh Hai nó nói anh ba nó h i th m nó có ch ng hay ch a, thì nó bu n t i ph n nó, nên nó h i r ng:

-

Anh có thu t chuy n nhà cho anh Ba nghe hay không?

-

Không. G p nó có m t chút mà nói gi ng gì

c. ã v y l i m c có hai ng

i b n

i ch i v i tao h

ng bên ó, làm sao mà nói.

-

i tôi còn nh

nh th

ng tôi lung l m. N u nh v

nh th y tôi có con

kh i nh

y tôi ch t. Anh th y b

nh còn hung h ng, ham gây g nh h i tr

c hay không

anh Hai.

-

Không mà. Bây gi nó t ch nh n nói êm , d th ng l m mà.

-

u v y thì b x mà i c ng có ch h u ích ch !

-

Ích gi ng gì. d

i n y nó

, lên tr n nó c ng

v y ch gì ó mà h u ích.

-

Mà lên tr n nh sung s

ng h n.

-

Ph i. tr n coi b nó sung s

ng h n d

i n y, mà xét cho k thì c ng là

t.

Con L u c

i r i b ng con i d ng , không cãi n a.

*

* *

https://thuviensach.vn

Con nhà nghèo

31

www.hobieuchanh.com

Ch

ng m t

V

t bu i chi u, n c m r i, Th T th y tr i thanh b ch m i em n m a con,

a

ng

a d t, i ra l mà ch i

m con con L u nhà coi nhà. Ch ta

ng ng i mé l mà

ngó mông, th y m t chi c xe hai bánh d

i Gò Công b ng ch y lên, trên xe có m t ng

i

n

tr ng ng i v i th ng ánh xe. Ch ng xe ch y g n t i ch ta coi rõ m i bi t ng i m c

tr ng ó là

Tây. Ch ta l t

t kéo s p nh leo lên l . Lúc y xe ch y t i, ng i ng i trên

xe la l n r ng:

-

Ch Hai. Ng ng l i, ng ng l i. Nhà âu ch Hai?

Th T ch ng h ng nhìn l i k càng m i bi t ng i y là Ba Cam. Ch ta m ng quýnh

a mu n kêu tên t c mà x ng hô nh h i tr

c, r i s c nh l i ch ng nói Ba Cam bây gi

n hòi l m, l i th y cách n m c h n hòi, nên tr gi ng mà la r ng:

-

a! Chú Ba! Nhà tôi ây nè. Chú m i v ph i không?

Ba Cam nh y xu ng xe, ch em m ng r l ng líu m t h i r Ba Cam tr ti n xe, ôm gói mà i vô nhà. i t i c a, Ba R ng, Th T kêu em ru t mà cho hay có em ch ng v . Ba ng ch y ra chào m ng r i d t nhau i xu ng h t nhà Cai tu n B

i.

Con L u

ng lui hui trong nhà, nghe ti ng nói ch n r n l t t b ng con b

c ra, ngó

th y Ba Cam thì m ng h n th n nên la lên hai ti ng “anh Ba” r i ng ch n ng n, hai hàng

c m t ch y ròng ròng. Ba Cam th y L u b ng con, mà t ng là con c a B

i nên không

ý mà h i. Anh ta b

c vô nhà, không th y B

i bèn h i r ng:

-

Anh Hai i âu?

Th T

áp ngay:

-

i ghe m y tháng nay, có nhà âu.

-

Tháng n y mà nh còn i ghe hay sao? V y mà tôi t ng nh có nhà nên tôi xin

phép v ch i.

-

Ghe lui hôm kia. Mai m t thì v a. Chú xin phép v ch i m y b a?

-

Ông ch tôi i C p h ng gió. ng i tàu,

xe nhà nên tôi xin phép v ch i.

-

c mà. N u chú ch i lâu thì ch c là cha b y tr v k p. D quá! Chú i n m m hay sáu n m m i v

a.

-

Sáu n m.

-

! H i ó chú i tôi m i có mình con Sen ph i không?

-

Ph i. Con Sen n m nay

c bao l n âu? Ch kêu h t m y cháu ra ây cho tôi coi th .

Th T li n kêu con Sen, th ng Chà, con N , th ng Mùi ra ng s p hàng, còn th ng

Thân thì ch b ng trên cánh tay. Ba Cam b

c l i v

u Sen mà nói r ng:

-

Con Sen ây ph i không? N m nay nó tr ng

n. H i tôi tr n thì nó m i bi t i l m

m.

Anh ta thò tay vô túi móc b c c c ra mà phát cho m i a m t c c. Con Sen, th ng Chà,

con Mùi c xoè bàn tay ra mà l y, duy con N nó th y l nó s , nên ng nép bên mình m

nó, nó th t tay hoài. Th ng Thân c ng s , nên nó ôm ch t l y m nó mà day m t ch khác.

Ba Cam c

i và h i:

-

Ch có n m

a ây còn con L u b ng con ai kia n a?

Con L u cúi m t xu ng. Th T r

c mà áp r ng:

-

Con c a nó ch con ai.

-

! Nó có con r i hay sao? V y mà hôm tr

c anh Hai nói ch a có ch ng?

-

Ch ng nó là ch ng ng ng, ch ch ng gì.

-

Sao v y?

-

i, chuy n dài l m, th ng th ng r i tôi k v n t t cho chú nghe. tr n v t i i n y ch c là chú ói b ng,

tôi n u c m cho chú n.

https://thuviensach.vn

Con nhà nghèo

32

www.hobieuchanh.com

-

ng, ch Hai. Tôi n r i. Tàu v t i Gò Công tôi ói, tôi ghé ti m Cao L u ních25

no r i m i m

n xe v

ây. Tôi có mua hai gói bánh ây n a, tôi l y cho m y cháu n.

-

y n m nay chú i lên tr n làm n, v y mà khá không chú Ba?

-

ng không khá gì. Tôi làm thì có ti n nhi u. Mà t Sài Gòn là ch

n xài, nên

làm ra bao nhiêu c ng tu t l h t.

-

Nghe anh Hai nói chú coi máy th xe gì ó l lùng l m, ph i không?

-

Ph i, tôi làm s p ph xe h i.

-

À, xe h i. Tôi thu nay ch a th y xe ó. Chú coi máy r i chú n ti n làm sao?

-

Ch tôi cho tôi m t tháng b n ch c.

-

n ch c gì?

-

n ch c

ng ch b n ch c gì.

-

hôn! Chú làm m t tháng b ng ng

i d

i n y làm m t n m l n sao!

-

Ông th y Ki n ch tôi ó t t l m. Áo qu n, giày nón ng mua cho tôi h t th y.

ng h a

u n m Tây ng cho tôi n l

ng thêm m i tháng n m

ng. Tôi xin phép

nhà ây ng cho tôi 20 ch c b c.

Th T nghe nói thì tr m t nhìn, la lên r ng:

-

Tr i i! Chú s

ng quá ch ng. i ra mà

c nh v y thì òi gi ng gì n a. V y mà

hôm tr

c ây cha s p nh nó khinh khi chú ch .

Ba Cam c

i mà v i h i:

-

nh khinh khi cái gì?

-

Hôm tr

c nh v thu t chuy n g p chú. nh nói chú coi xe h i, n m c coi t t .

Con L u nó m ng, nó nói chú b x mà i, may c sung s

ng nh v y, thì i có

ích h n là nhà. Cha s p nh nó r y, h i có ích gì âu, d i n y chú c ng

ch gi i gì.

-

i! Anh ó h i nào mà nói v i nh. N m t i c l c c x Gò Công, mà r i chê

thiên h h t th y. H nghe nói ai h n nh thì nh ghét, r i ki m chuy n h i ng i ta.

nh gi i có cái tài ó hoài,

n n m nay mà ch a ch u b ch .

Th T v i Ba R ng c

i r i b nói qua chuy n khác. M c nói chuy n r n ràng, tr i t i mà không hay. Con L u

t èn em

trên gh , còn Ba Cam thì thay

tây ra, r i b n qu n

lãnh en, áo bà ba tr ng n m ngh . S p nh

a khóc

a la om sòm làm con L u ph i ph

i ch dâu mà d chúng nó ng m i êm

c.

Ba Cam n m ch i v i Ba R ng trên ván, ch ng th y Th T r nh r i b c ra n tr u,

anh ta m i h i:

-

i chi u ch nói chuy n ch ng con L u sao ó, âu ch nói coi th coi, ch Hai.

Th T ng i d a góc ván r i thì th m k l i u uôi câu chuy n c u Hai Ngh a th ch

n hi p d a l y con L u làm sao, ch ng con L u cho c u hay, c u nói làm sao, con

u au xin ti n c u, c u n t n làm sao, gi n nói v i m , m ghen làm sao, bà Cai s x u nên bi u làng b t làm sao, ch ng óng lúa ru ng r i v ch ng c u Hai xua i làm sao, qua

i

t Thôn Tá mà , Bà Cai r y Thôn Tá làm sao, ch ta thu t rõ ràng không sót m t m y nào h t.

Ba Cam nghe r i châu mày h i:

-

Quân n m i r nh v y ó, mà anh Hai không dám nói ti ng gì h t hay sao?

-

Tr i i! B chú t

ng âu d l m hay sao? Tôi nóng gi n tôi làm cho nó mang ti ng t chút thôi mà nó làm d quá. Tôi t

ng âu nó làm tôi tù r i ch . Cha s p nh

y g n sói trán mà nó c ng không ch u tha. May nh H

ng Qu n n n n xin dùm,

nên nó tha gi i Toà, mà nó b t óng tr ng tôi h t b y b a.

-

Tôi nghe nói sao tôi gi n quá, tôi ph i tr ng tr nó m i c.

Ba R ng xen vô nói:

25

n

https://thuviensach.vn

Con nhà nghèo

33

www.hobieuchanh.com

-

Tôi không hay vi c gì h t. Ch ng bà Cai

i ph i d nhà i, nh lên thu t chuy n

cho tôi nghe, thì tôi n i xung. Giàu có r i h th , h hi p áp ng

i ta quá. H

mình c thì mình ng i tù, túng th ph i ch u thua. Mà nín thì nó t c mu n ch t. Khá, a rày v trên n y , thì t i nó không dám ki m chuy n gì n a. Ch ph i mà anh i, ch c nó h i anh r i.

Ba Cam tr n m t nói:

-

i sao

c! Nó giàu sang thây k nó ch . Anh Hai tôi nh nh n, ch tôi nh n không

c r i.

Th T nói r ng:

-

Chuy n n y tôi hi u h t. C u Hai Ngh a th

ng con L u ch không ph i không.

Ng t vì m Hai ghen, m r y quá, nên c u Hai không dám nhìn con. Bà Cai s dâu con r y rà x u h nên bà l y ru ng l i r i

i v ch ng tôi i cho bi t tích. Chuy n

y ó, ch không có chi l .

Ba R ng nói:

-

u s v thì ai bi u làm nh v y mà chi?

Ba Cam ng i suy ngh m t h i r i nói r ng:

-

Th ng Ngh a n y, tôi ph i d y nó m t bài h c i m i

c. Ch nói b a nào anh

Hai v , ch Hai?

-

Ch c là chi u m t v t i.

-

nh v tôi c

nh coi. nh lôi thôi quá!

i mình hi n quá, h khinh mình ch .

-

Cha s p nh nó thi t thà l m. Ch u x a tôi nói ch i; tôi nói tôi bi u con L u b ng con lên níu c u Ngh a coi c u làm sao. Cha s p nh r y la tôi d quá.

Ba Cam n m v t tay qua trán, m t nh m lim dim. Ba R ng th y canh ã khuya r i nên i v mà ng . Sáng b a sau, Th T giao s p nh nhà cho con L u coi

ng ch ta i ch

Gi ng Ông Huê, tr

c là mua cá th t ãi khách, sau n a ghé nh n cho ch ng hay, ng h ghe v t i b n thì xin phép v nhà li n.

Ba Cam i

ng m i m t nên ng tr a m t chút. Ch ng anh ta th c d y, th y con L u ng x ng v i s p nh , anh ta ng i ngó ra m t h i r i kêu mà nói:

-

u, âu m y b ng con m y l i ây coi. Con trai hay con gái ó?

c m y tháng?

Con L u th ng th ng b ng con i l i ch Ba Cam ng i, v a i v a nói nh nh :

-

Con trai, b a nay g n sáu tháng.

Ba Cam r

u th ng nh r i n m chân nó mà nói r ng:

-

Th ng nh s s a

n.

t tên gì?

-

Th ng Hai.

Ba Cam châu mày l ng thinh m t h i r i nói:

-

Thôi con m y

thì m y nuôi, c n gì ph i c u ai. M y nuôi nó, không bi t ch ng ngày sau m y nh nó

c. H i hôm tao nghe ch Hai nói chuy n thi t tao bu n quá.

Trong ba anh em, có mình m y là gái, nên tao th ng m y lung l m. Ngày tao b

c

ch n ra i, tao t

ng anh Hai nhà nuôi m y khôn l n r i ki m ng i thi t thà mà

nh ôi b n cho m y. Tao không dè nh

m y tàn t nh v y. Thi t tao phi n nh

quá, ã bi t h giàu h có danh giá, mình nghèo mình c ng có danh giá v y ch .

t danh giá r i ai coi mình ra gì n a âu. M t êm h i hôm tao t c quá ng không c. Tao ch c ph i mà tao nhà h i ó, thì th ng làm m t danh giá m y ó nó không kh i tay tao. . .

Ba Cam nói t i ó thì a n

c m t, m t l i l s c gi n d . Con L u

ng cúi m t khóc

c n không nói m t ti ng gì h t. Cách m t h i lâu, Ba Cam th dài và h i m t cách r t d u ng t:

-

Em còn th

ng th ng ó n a không?

-

Em có th

ng h i nào âu mà anh h i còn hay h t.

-

u em không th

ng mà sao có con?

-

Nó quy n th h m hi p em, ch Hai v i anh Hai còn s , em làm sao mà dám nói.

https://thuviensach.vn

Con nhà nghèo

34

www.hobieuchanh.com

-

Em bi t nó th

ng em hay không?

-

Quân ó mà th

ng ai.

-

Không bi t ch ng nó th

ng em thi t ch , mà m c v nó r y rà, nó s nên nó không dám g n em n a.

-

Không có âu. D u mà nó không có v

i n a, nó l i em em v làm v hay sao?

Em bi t nó ch i qua

ng, ch không tình ngh a chi h t. Em bi t trong làng có nhi u con gái c ng b nó hãm hi p nh em v y. May cho m y a kia không có

ch a nên thiên h không hay.

-

Nói v y nó là con qu , tr i sanh ra

ng phá danh giá con gái hay sao?

-

y a.

-

!

kh n n n quá! Qua ph i tr nó m i

c.

-

Thôi anh Ba. Anh gi n nó mà làm gì. Nó làm qu y thì có tr i t h i nó, mình thù

oán thì mang t i thêm có ích gì. T i ph n em vô duyên b c ph c thì em ành ch u,

em phi n em, ch em không dám trách ai h t. N m êm em c vái tr i ph t phù h cho th ng Hai m nh gi i, khi n cho nó th

ng yêu thân em,

ng ch ng nó khôn l n

nó làm mà nuôi em là

r i, em không mong

c vi c chi khác.

-

i hôm ch Hai nói em

em au, ti n âu em u ng thu c nên m nh ó?

-

Lúc ó anh Hai túng quá. Ông th y Ho ng bi u a 20 m

i

ng b c

ng ng làm

t t thu c cho em u ng. Anh Hai không có ti n, may nh có anh Cu nh cho n ti n nên em m i có thu c mà u ng.

-

Anh Cu nào?

-

n c a ông C Tri trên xóm trên y.

-

Ng

i ta cho mình m

n r i ti n âu em tr . Em tr hay ch a?

-

Ch a, hôm d n nhà v trên n y, anh Hai mu n tr , mà anh Cu không ch u l y, nên còn thi u ó.

-

Thôi

qua cho ti n

ng tr cho ng

i ta.

Ba Cam t i nhà Cai tu n B

i hai ngày, khi thì qua nhà Ba R ng nói chuy n ch i, khi thì tr ng gi n v i s p cháu, coi b thì là vui m ng mà cái vui m ng y, có xen cái bu n r u, nên s c m t không

c t

i t n nh h i m i v v y.

n êm th ba, Cai tu n B

i m i v , anh em g p nhau m ng m ng r r h i vi c y, nh c vi c n , ti ng nói nghe không d t. Ba R ng c ng hi p l i ó n a ng àm

o

ch i.

n khuya anh ta kêu v b t con gà mái ôm qua r i ph v i Th T và con L u làm gà u cháo n v i nhau.

Trong lúc n cháo, Ba Cam gi chuy n con L u ra mà trách anh nhà sao không bi t gi danh giá cho em, ng

i ta hãm hi p em, sao không bi t gi n l i còn i qu l y ng i ta.

ch ng Ba R ng v i Th T

u cho l i Cam trách ó là ph i, b i v y Cai tu n B

i b i r i

nói p úng:

-

Mình ng. . . h. . . èo thì ph i nh n ng

i ta ch bi t làm sao. N m tr

c tao th y

th ng Cu thi t thà m m m ng tao th

ng, tao mu n g con L u cho nó. Ng t vì nó

nói nó còn m c n , nó ch a dám c

i v . K tao i ghe, nhà c u Hai c u làm nh y, tao có hay gì âu. Ch ng tao hay thì b ng ã thè lè r i. Tao ngh làm d thì chúng l y ru ng l i r i c t tay còn gì. Chuy n ã l r i, thôi thì chèo xuôi cho nó mát mái. Ai dè ch Hai m y nó l n x n nên m i sanh chuy n tùm lum ó ch .

Ba Cam c

i g n và áp:

-

Ng

i ta làm nh c mình

n th , mà anh nói nghe êm ru. Thi t tôi t c l m Anh ta móc bóp l y ra 40

ng b c mà

a cho Cai tu n B

i và nói r ng:

-

ây, 40

ng b c ây. Anh c m l y 20

ng tr ti n con L u u ng thu c, còn l i 20

thì tôi cho con L u 10

ng, s p nh c a anh 10

ng

ng nó s m qu n áo nó b n.

Anh ta day qua nói v i con L u

–

Em L u, anh Hai d l m, nh không dám binh v c em. Tuy v y mà em ng lo. T

nay tr

i có qua. Qua th có m t èn làm ch ng qua s b o v thân em n cùng,

https://thuviensach.vn

Con nhà nghèo

35

www.hobieuchanh.com

qua quy t cách tìm cách r a nh c cho em, r i qua v tr n qua li u th em em lên

Sài Gòn v i qua.

Th T , con L u v i v ch ng Ba R ng nghe m y l i c ng c i và nh n o y th y

u

m

ng. Cai tu n B

i bi t mình không tr n

o làm anh, nên ng i nín thinh, không nói chi t. Qua ngày sau, Ba Cam th c d y s m, thay

tây, r i nói v i B

i r ng mình i ch

Gi ng ch i, không bi t ch ng chi u m i v . Ch ng i qua c a Ba R ng. R ng kêu h i i âu.

Cam b

c vô h i r ng:

-

Tôi i xu ng nhà bà Cai Hi u ki m th ng Ngh a, ng xài cho nó bi t ch ng. Tôi

gi u anh Hai tôi. V y anh

ng có cho nh hay nhé.

-

Có nó nhà âu mà i. Tôi m i th y nó c i ng a ch y trên l dây thép ây. Nó i vô ch Gi ng ch c?

-

Nó c

i ng a gì?

-

Ng a kim. i âu c ng th y c i con ng a ó hoài.

-

n áo gì?

-

i nãy tôi th y b n qu n tr ng, áo dài en,

i nón lông en.

Ba Cam

ng ng m ngh m t h i r i nói:

-

tôi i theo vô ch Gi ng tôi ki m nó.

ng c n không cho i, nói vô ó r i bi t nó nhà nào mà ki m, chi b ng nhà ch i t chút

i tr a tr a r i ra ng i d a l

ón thì ch c g p nó v . Cam nghe l i h u lý, bèn vô nhà R ng ng i ch i

n g n chín gi m i t gi mà i.

*

https://thuviensach.vn

Con nhà nghèo

36

www.hobieuchanh.com

Ch

ng m t

VI

Khi Ba Cam ra g n t i l dây thép thì th y phía ch Gi ng có m t ng i b n qu n tr ng

áo en,

i nón en, c i ng a kim ch y ra. Anh ta ch c là c u Hai Ngh a, cho nên ng ch n

ng n gi a l mà ch . Lúc y là lúc thiên h

i ch v , nên t p n m ng

i, t p ba ng

i gánh

gánh i xay x y trên l . Còn d

i ru ng thì phía tay m t ng

i ta nh m nói chuy n om

sòm, phía tay trái m t ng

i

ng ánh tr c d n

t c y thá ví26 inh i.

Con ng a kim ch y g n t i. Ba Cam

ng gi a l gi ng tay mà c n

ng. Ng

i

ng i trên l ng ng a không bi t có vi c chi, l i th y ng i c n

ng b n

tây, nên l t

t

gò ng a

ng l i. Ba Cam nói:

-

u Hai, c u m nh gi i c u Hai?

Anh ta v a nói v a x c l i n m dây c

ng. C u Hai Ngh a không bi t là ai nên ch ng ng, ngó Ba Cam trân trân. Ba Cam c

i và h i:

-

u quên tôi hay sao? M i c u xu ng ng a cho tôi nói chuy n m t chút.

-

Chú là ai?

-

u quên tôi thi t, hay là c u làm b ?

-

Tôi quên thi t ch .

-

u leo xu ng r i tôi s nói.

u Hai Ngh a leo xu ng ng a mà coi b ái ng i l m. Ch ng c u ng xu ng

t r i,

Ba Cam m i nói r ng:

-

Tôi i lâu quá nên c u quên c ng ph i. R t

i mà ng

i ta m i n n m v i c u ó

mà c u còn quên thay, hu ng chi tôi i h n sáu n m, c u nh sao c.

-

Chú nói nh ng gì v y? Tôi quên thì tôi nói tôi quên ch . Chú âu chú nói tôi m i

bi t ch .

-

Tôi là th ng Cam. . . em Cai tu n B

i. . . anh Ba c a con L u ây, c u nh ch a?

u Hai Ngh a nghe m y l i y thì bi n s c, c u ng ng n ng m t chút r i c u h i

ng:

-

Chú ón tôi nói chuy n gì v y?

-

Tôi mu n nói chuy n gì v y thì c u hi u tr

c r i mà? C u h i chi v y?

-

Thi t ch . Tôi có hi u chuy n gì âu.

-

Tôi mu n m i c u ghé nhà anh Hai tôi kia,

ng tôi nói chuy n riêng m t chút.

-

Chú mu n nói chuy n gì thì i xu ng nhà tôi mà nói, ch tr a r i, tôi ph i v có vi c p, ghé sao ti n.

-

Chuy n tôi mu n nói v i c u ây, ph i nói tr c m t con L u m i

c, vì v y nên

tôi m i m i c u ghé.

-

Không

c. Ghé âu v y cho

c. Thôi chú

tôi v .

-

Khoan! V sao

c.

u Hai mu n lên ng a, Ba Cam m t tay n m dây c ng, m t tay n m c u. C u bèn nói

ng:

-

Chú mu n nói vi c gì, thôi thì chú nói ph t i, ng tôi còn v ch .

-

Vi c n y mà tôi nói gi a

ng sá, coi c ng k .

-

Có h i gì âu?

-

u mu n nh v y c ng t m

c. . . Hai anh em tôi nghèo may có

c m t chút

em gái nên th

ng nó lung l m. Anh em tôi c ng bi t xét b n ph n, nên có dám trèo leo bao gi , vì c u th y con L u c u th

ng, c u quên i cái ph n hèn h c a nó,

thi t anh em tôi cám n c u l m. B i v y tôi xa ch ng nói làm chi, anh Hai ch Hai 26 thá, ví: ti ng dùng

u khi n trâu trong lúc cày b a. Thá có ngh a i ra h ng ngoài c a m nh

t, ví i

ng bên trong.

https://thuviensach.vn

Con nhà nghèo

37

www.hobieuchanh.com

tôi nhà, th y c u t i lui v i con L u, hay c u chi u c n nó, thì không dám nói

chi h t, c u n n m v i nó có m t

a con r i. V y tôi xin c u hãy x ngh a cho vuông tròn, c u tính dùm coi ph i làm sao, ch c u nh v y con L u mang ti ng

u còn th ng nh không có cha, ngh c ng t i nghi p cho nó quá!

u Hai Ngh a b i r i, không bi t tr l i th nào cho xuôi. C u ng ng m ngh m t h i

i nói:

-

Chú n y nói nghe l quá. . . tôi âu bi t chuy n y?

-

! C u l y em tôi có ch a, r i bây gi c u nói nh v y nghe sao c.

-

Tôi l y em chú h i nào? Chú có b t

c hay không mà chú dám

t

u ra nh

y?

-

ng, c u không nên nói nh v y. C u ph i xét trong l ng tâm c a c u. C u là con

nhà sang tr ng, c u vì tình d c mà làm cho m t a con gái ph i m t trinh th t ti t,

u không n n n chút nào hay sao? Mà thôi, ví d u c u không mu n tr ng danh giá t

a con gái hèn h , c u vui ch i th a lòng r i c u b nó c ng nh qu ng cái tàn thu c i n a, còn

a con nh kia là máu th t c a c u, c u c ng không bi t th ng

a sao?

ng, tôi khuyên c u ch nói nh v y. Ph i, c u l y em tôi, thi t tôi không có b ng c gì h t. Tôi m c i làm n xa x , tôi có nhà âu mà b t c u c. Anh

Hai tôi nhà mà nh thi t thà quá, nh s cái quy n th c a c u, nên bây gi c u i nói nh v y, ch n u tôi nhà thì khó cho c u nói phách c, mà tôi e s c u

không còn h n mà nói phách. C u ph i tính làm sao, ch ng có ch i nh v y, b y

m.

-

Tính gi ng gì?

-

u là ng

i sang tr ng, c u khôn ngoan h n tôi, c u tính th nào cho ph i là thôi, sao c u tr l i c u h i tôi?

-

Chú mu n tôi cho em chú ti n ph i không?

-

Không có ph i nh v y âu c u! C u quen cái thói nhà giàu, h làm vi c chi b y thì qu ng ti n b c ra mà trám mi ng thiên h , nên c u t ng ai c ng ham

ng ti n c a

u h t hay sao? C u t

ng nh v y thì c u l m l m. Anh em tôi nghèo, nh ng mà anh em tôi ham nh n ngh a, tr ng danh giá, ch không ph i mê ng ti n d dáy

nh h v y âu.

-

Ch chú mu n gì bây gi ?

-

Tôi mu n c u li u r a nh c cho em tôi và làm cho th ng con nó có cha nh thiên h ch không mu n chuy n chi h t.

-

Tôi có làm nh c em chú âu mà bây gi chú b t n tôi, chú nói k quá!

-

Thi t bây gi c u ch i, c u nói c u không có l y nó có con ó hay sao?

-

Nó l y thiên h cho có con r i bây gi chú bi u tôi ch u, ch u âu mà k v y nà.

-

Ngh a! Nãy gi tao l y l i ph i tao nói cho m y nghe. M y ã không bi t n n n v cái t i c a m y mà m y l i còn ki m chuy n mà nói nh c thêm cho em tao n a. Nó y thiên h là ai âu m y k cho tao nghe th coi. M y thi t là a kh n n n, ã

không có l

ng tâm mà c ng không bi t nh n ngh a chi h t. Tao ph i tr m y m t n

ng m y ch a thói phá h danh giá c a con nhà nghèo. . .

Ba Cam v a nói d t l i li n rút con dao trong l ng ra r i h t r t cái nón lông và chém trên m t c u Hai Ngh a hai dao, á thêm m t á, c u té nhào xu ng ru ng.

u Hai Ngh a la làng chói lói. . . M y ng

i nh m v i ng

i ánh tr c, th y hai àng

nói chuy n dan ca nãy gi , không

ý

n, ch ng nghe la làng m i áp nhau l i. Ba R ng ng i tr

c c a rình coi th y Ba Cam ánh c u Hai Ngh a thì kinh hãi kêu Cai tu n B

i r i anh em

t nhau cùng ch y ra.

y ng

i ch y t i, ng

i thì ôm Ba Cam gi t dao, ng

i thì

c u Hai Ngh a mà em

lên l . Ba Cam th y ng

i ta s mình chém c u Hai Ngh a n a nên lo

phòng, thì anh ta

a con dao v a c

i v a nói:

https://thuviensach.vn

Con nhà nghèo

38

www.hobieuchanh.com

-

Tôi có thèm gi t th ng n y âu mà m y ng

i s . Tôi mu n ghi trên m t nó vài cái

th o cho thiên h h ngó th y thì nh nó là a chuyên i phá danh giá c a con nhà

nghèo. N u tôi mu n gi t nó thì nó ch t nãy gi r i, m y ng i ti p c u sao cho k p.

u Hai Ngh a b m t v t trên trán ch y xéo qua mí con m t bên t , lác h t phân n a chân mày và m t v t t i ch gò má bên h u làm chè h m t ng t mép tai xu ng t i

mi ng. C u

ng có hai ng

i v n hai bên, mà c u v n rung l p c p, qu n áo t loi ngoi,

u c dính bùn

t, m t máu ch y

lòm. C u nghe m y l i Ba Cam nói nh c c u tr c m t

thiên h thì c u l y làm h th n song c u không dám ngó Ba Cam, mà c ng không dám nói ti ng chi h t.

Lúc y Cai tu n B

i v i Ba R ng ch y t i, Cai tu n B

i th y quang c nh nh v y thì

ch c l

i l c

u nói v i em r ng:

-

y làm gi ng gì v y Cam? tù ch t còn gì!

-

Anh c s

tù hoài!

kh n n n nó làm nh c em mình, anh nhát nên anh không ng

n nó. Nay tôi ra tay r a nh c cho con L u, anh còn r y tôi n a hay sao?

-

Sanh chuy n mà làm gì! Ai n b t nh n thì tr i t h i h , m y làm d thì m y

tù, ch có ích gì âu.

-

i tr i

t h i, bi t ch ng nào m i có. Thà tôi làm ph t m t cái cho nó t n. Toà có ày i n a tôi c ng cam tâm.

-

y nói h i li u m ng hoài!

-

Không ph i li u m ng. Quân giàu có mà n m i r quá, làm hi n v i nó sao c

kia.

Trong ám ch y l i ti p c u ó có m t ch c vi c c a làng là anh Phó lý T o, nh sai t tên dân ch y i báo v i H

ng qu n, r i nh d t c u Hai Ngh a v i Ba Cam v nhà vi c làng Bình Phú Tây g n ó, c u Hai Ngh a m n m t ng

i c i ng a c a c u xu ng nhà c u

mà cho bà Cai v i m Hai hay.

Bà Cai v i m Hai H

ng nghe tin c u Hai b ng

i ta chém n ng l m thì kinh kh ng

t

t h i th ng Phùng th ng xe

ng lên Bình Phú Tây, không k p h i cho rõ ràng coi ng i

chém ó tên gì và t i làm sao mà chém.

Khi bà v i m b

c vô nhà vi c thì H

ng qu n

ng ng i ch m h m t i b ván phía

tay trái mà tra h i Ba Cam. Bà th y c u Hai Ngh a n m co trên b ván phía m t, qu n áo t

bàu nhàu, m t mày máu

lòm thì bà ch y a l i mà la r ng:

-

Cha ch ch t con tôi r i, còn gì âu!

Hai c ng ch y l i, r i leo lên ván ôm c u Hai, mà x c ng i d y. Bà v i m th y

t c u có m y v t dao chém chè h , thì la khóc om sòm làm cho H

ng Qu n không h i Ba

Cam

c. Còn Cai tu n B

i, Ba R ng v i nh ng ng

i

n coi ch i ai c ng day l i mà

ngó.

Bà Cai h i r ng:

-

Th ng nào c gan dám chém con tao ây! V y ch làng xã âu, có b t nó ch a,

?

ng qu n

ng d y áp:

-

Th a bà, làng ng

i ta ã b t nó r i ây. Xin bà

ng r y rà

cho tôi tra h i nó.

Bà Cai ngó Ba Cam và h i r ng:

-

Th ng ó ph i không?

-

Th a ph i.

-

Chú làm ch c gì?

-

Tôi làm H

ng qu n.

-

Sao chú b t ph m nh n chú không óng gông nó l i, chú nó

ng thong th

ó

y h ?

-

Làng tôi có gông âu mà óng. Thu nay t i gì c ng óng tr ng, ch âu có t i

óng gông. Mà tôi

ng tra h i, óng tr ng sao

c.

Bà Cai x c x c i l i r i x a vào m t Ba Cam mà h i: https://thuviensach.vn

Con nhà nghèo

39

www.hobieuchanh.com

-

y là quân

âu mà m y dám chém con tao h ?

-

Bà không

c phép x tôi.

-

Tao x r i m y làm sao? Tao ánh dù trên

u m y bây gi .

-

Bà ánh th coi. Có ch ng ông H

ng qu n a nghe. Bà mu n sanh s , ch không ph i tôi a. Tôi có t i thì quan ph t tôi, ch h bà Cai ng

n tôi thì tôi không

nh n.

ng qu n s sanh chuy n thêm n a, nên

ng tr

c m t bà Cai và m i bà ng i.

Ba Cam nói:

-

Bà

ng quen thói n hi p tá

n, r i bà t

ng ai c ng s bà h t. Tôi có m

n

ru ng

t vay lúa vay ti n gì c a bà âu mà tôi s bà, nên bà n hi p tôi.

Bà Cai không bi t Ba Cam, l i th y b c ng c i quá, ch không ph i nh ám dân ngu

trong làng, b i v y bà gi n mà bà không dám làm d n a, riu ríu i l i b ván gi a mà ng i.

Hai ng i ôm ch ng, m nghe Ba Cam nói tr treo v i bà Cai thì m t c gi n nên m la n:

-

Bây gi H

ng qu n

cho quân kh n n n ó s nh c má tôi hay sao nè!

Bà Cai khoát tay nói r ng:

-

Thây k nó.

tao thí ít ngàn b c, r i coi nó có s tao hay không mà.

ng qu n

a tay khuyên

ng cãi c n a

bình t nh cho anh ta l y l i khai

ng

gi i cho k p gi . Anh ta ng i l i và h i Ba Cam:

-

i nãy chú khai r i k l n x n nên tôi quên h t. âu, chuy n sao âu chú khai thi t cho tôi nghe

ng tôi

t t b m cho rành r .

-

Chuy n nh v y ó, ch có chi n a âu. C u Hai Ngh a giàu có, quy n th c u hãm hi p em gái tôi là con L u cho t i con n có ch a. Ch ng nó

, anh Hai v i

ch Hai tôi là v ch ng Cai tu n B

i lên cho c u hay. C u làm l mà c u còn s v , nên b t ch Hai tôi óng tr ng, nói sao ch Hai tôi dám nói x u c u. C u còn l y ru ng l i không cho anh Hai tôi m

n n a và

i ph i d nhà mà i. Anh Hai tôi

i t ch khác mà , c u kêu ng

i ta mà h m d a, làm cho không ai dám ch a, anh Hai tôi b làng mà i. Tôi v nghe s

c ác, s dã man tôi b t bình, nên h i

m mai n y tôi ón c u mà nói ph i trái cho c u nghe. C u là con nhà quan, con nhà giàu có, tôi t

ng c u bi t

u, té ra tôi coi c u là m t th ng không có m t chút ng tâm gì ráo, c u làm qu y mà không bi t n n n, c u sanh ra là phá danh giá

a con gái nhà nghèo, ch không tình ngh a chi h t. Tôi th y v y nên tôi ph i tr ng tr c u m t l n cho c u ch a thói hèn m t, kh n n n c a c u i, ng con gái nhà

nghèo kh i b h danh th t ti t n a. Tôi ghi lên m t c u vài v t th ng

c u nh

mà b t t x u, và cho thiên h bi t mà tránh xa c u.

-

Chú có ý mu n chém cho c u hai ch t hay không?

-

Không.

-

Chú không có ý y, v y t i sao chú ra ch n

ng ng

i ta, và chú có em dao theo

a?

-

Chém ch t làm chi cho u ng. Hãy

cho c u s ng

ng c u làm g

ng cho con trai

nhà giàu khác, n u h có tánh nh c u thì h th y v y mà h s mà ch a thói x u ó cho con nhà nghèo nh ch .

-

Chú còn khai

u gì n a hay không?

-

t r i.

Bà Cai v i m Hai nghe Ba Cam khai nh v y thì ngó nhau ch ng h ng. M Hai buông u Hai ra r i ng i khoanh tay mà th dài. Bà Cai nói r ng:

-

Té ra th ng n y là em Cai tu n B

i mà.

ng qu n áp:

-

Th a ph i, nó là em th ng B

i.

-

u v y tôi

i th ng B

i, r i anh em nó âm m u v i nhau mà chém con tôi ây ch gì. H

ng qu n có b t th ng B

i hay không?

https://thuviensach.vn

Con nhà nghèo

40

www.hobieuchanh.com

-

Th a bà, th ng B

i có t i gì âu mà b t. H i chém c u Hai thì có mình th ng Cam, ch anh nó không có

y. M y ng

i ch ng

u khai nh v y h t th y, tôi b t

th ng B

i sao

c.

-

u nó không chém, nó c ng xúi, v y thì nó c ng ng t i v i em nó ch .

-

Xin l i bà, cái ó là bà nghi mà thôi, mà tình nghi thì không ph i b ng c .

-

Không bi t. H

ng qu n làm sao công bình ó thì làm. Tôi nói tr c cho mà bi t,

vi c n y tôi không nh n a. Tôi ph i gi t ch t h t c nhà c l nó tôi m i nghe.

-

Th a bà, n u bà th y tôi làm ch nào không công bình thì bà c th a tôi i, ch bà m tôi nh v y thì t i nghi p tôi l m!

-

Chú nói chú làm công bình sao tôi bi u chú b t th ng B

i mà chú không ch u b t?

-

Nó có t i gì âu mà b t?

-

ý chú. Nó có t i hay là không t i

lên quan r i s bi t. Chú làm t i ch c

ng qu n tôi âu dám c i l nh chú.

-

Th a bà, bà nói gay g t làm chi. . .

-

Thôi tôi không cãi v i chú n a mà. Bây gi tôi xin ch ng i b nh i nhà th

ng

chú cho hay không?

-

Ph i

tôi l y khai r i m i gi i i m t l

t ch .

-

Ch chú gi i, ng

i ta ch t còn gì?

-

Th a, tôi gi i n i bu i h u chi u nay. C u Hai làm khai i, ng tôi coi tôi

t t

m.

Bà Cai b

c l i bàn tính nho nh vi c gì v i c u Hai ó không bi t r i bà xách dù ra xe mà v . M m

n m t ng

i vi t khai dùm cho c u Hai.

Ba Cam kêu Ba R ng m

n vi t dùm m t b c th g i ông th y ki n Tô Lê là ch anh, mà thu t m i vi c x y ra cho ng nghe. Anh ta d n bao th nh sau: “Mông - x Tô Lê,

tr ng s

ng Kinh L p, s nhà 112 –Sài Gòn”.

Trong lúc c u Hai Ngh a làm khai, và Ba R ng vi t th , thì con L u m t tay b ng con, t tay b ng m t qu o nh

ng c m cá em ra cho Ba Cam n.

Ba Cam ng i n c m, con L u b ng con

ng m t bên, m t mày bu n xo. C u Hai

Ngh a day m t ch khác, tu ng nh không bi t m con con L u. Ba Cam th y v y bèn c i

n và nói:

-

Qua ã r a nh c cho em

c r i. T rày s p lên nó mang ti ng x u ch em h t x u a. D u qua tù em c ng

ng bu n. Qua ã r a nh c cho em mà qua tù thì qua vui lòng l m, không h i chi âu mà s .

Con L u l y v t áo mà lau n

c m t.

Hai H

ng ng i ngó m con con L u l

m l

m, trong b ng m nh ng mu n

phanh thây x th t chúng nó h t, ng t vì m ngh làng l n u làm r y thì mình có l i, mà l i thêm x u cho ch ng, ch không có ích gì, b i v y m d n lòng nh n thua mà coi b m t c gi n lung l m.

n tr a, xe c a c u Hai tr lên, nh ng không có bà Cai. H

ng qu n góp t khai và

làm t b m xong r i m i kêu xe mà i gi i. C u Hai và m Hai i xe nhà. H

ng qu n còng

Ba Cam l i r i d t ra i chung xe v i mình. Cai tu n B

i v i Ba R ng c ng m

n m t xe

mà i theo coi vi c hi n d th nào?

Xu ng t i ch Gò Công ã 3 gi chi u r i. Cai tu n B

i v i Ba R ng ghé nhà dây

thép27 mua cò g i cái th cho ông Th y Ki n giùm cho Ba Cam, r i m i d t nhau qua Tòa

.

Bà Cai i h i nào không bi t, mà vô t i c a Tòa B thì ã th y bà ng ch c s n

ó

i. Bà b

c l i nói nho nh v i c u Hai chuy n chi không bi t, mà bà ch tr Cai tu n B

i

hoài. Ba Cam tuy b còng, song s c m t nh th ng ch ng h l m t v lo s chi h t.

n gi quan Chánh B cho h u, chú cai h u m i ra c a kêu l n: 27 b u

n

https://thuviensach.vn

Con nhà nghèo

41

www.hobieuchanh.com

-

Ai h u quan l n thì vô.

ng qu n Bình Phú Tây rút t b m trong tay r i d t Ba Cam v i c u Hai Ngh a vô.

Th y thông ngôn r

c l y t b m, m t thì coi mi ng thì d ch l i cho quan l n nghe.

Quan l n b

c ra xem th

ng tích c u Hai Ngh a, r i tr m ti ng Tây v i th y thông ngôn và m con dao mà coi. Th y thông ngôn h i c u Hai Ngh a v y ch ai chém c u. C u ch Ba Cam. Th y l i h i v y c u có nghe ai xúi Ba Cam chém c u hay không. C u nói c u nghe Cai tu n B

i xúi.

Th y thông ngôn nói l i cho quan l n m t h i r i th y day ra r y H

ng qu n om sòm;

th y nói H

ng qu n làm vi c không công bình, n ti n r i binh v c b n du côn, sao không ch u b t tên B

i. H

ng qu n ch ng h ng, rón rén b m r ng:

-

m th y, tên B

i có t i gì mà b t?

-

Nó xúi em nó chém ng

i ta, sao chú l i nói không có t i?

-

m, h i trên làng c u Hai Ngh a không có khai nh v y: xin th y c lá khai c a

u l i mà coi.

-

Ê! Chú ngu l m. Còn nói gì n a mà! Chú mu n m t ch c hay sao?

-

m th y, th y m ng tôi oan quá. Tên Cam chém r i tên B

i m i ch y ra, ch ng

u khai nh v y mà tôi b t nó sao

c.

-

Nín! Nghe nói có tên B

i i theo ó ph i không?

-

m có nó

ng ngoài kia.

-

Cai òi tên B

i vô h u quan l n.

Cai h u ch y ra kêu tên B

i mà d t vô. Cai tu n B

i khoanh tay

ng tr

c m t quan

n, coi b s s t l m. Th y thông ngôn nói v i quan l n m t h i r i day ra nói v i tên B

i

ng:

-

Quan L n h i m y v y ch sao m y dám xúi em m y chém ng i ta?

-

m quan L n, tôi âu có xúi. Em tôi nó nói v i tôi nó i ch ch i. Ra ng nó

p c u Hai Ngh a, hai àng cãi l y v i nhau sao ó, r i chém. Tôi có hay âu.

Ch ng tôi hay, tôi ch y ra, th y nh v y, tôi r y nó d quá, quan L n òi ch ng h i mà coi.

-

Quan L n nói anh em m y là du côn, quan L n b tù h t th y. Cai d t hai th ng n y em xu ng khám cho mau. Còn c u Hai Ngh a ra ngoài ch m t chút, ng tôi vi t

gi y cho quan l n ký tên r i c m qua nhà th ng cho th y khám b nh.

Cai h u d t Ba Cam v i Cai tu n B

i ra c a

ng i xu ng khám. Ba Cam th y Ba

ng thì nói r ng:

-

Nó lo ti n mà làm h i luôn anh Hai tôi n a. Không có sao mà s . Anh làm n vi t ti p m t b c th n a r i g i li n cho Th y Ki n ch tôi hay. B nào c ng ph i gi i qua Tòa M Tho, ông ch tôi không b tôi âu.

Ba R ng

ng ng n ng ch a k p h i chi h t, thì h

ã d n B

i v i Cam vô khám. Anh

ta ra ch mua m t t gi y, r i m

n vi t m c mà vi t m t b c th n a

ng nói cho ông Th y

ki n Tô Lê hay r ng Ba Cam ã b giam và ng i ta vu cáo nên tên B

i là anh, c ng b giam

luôn n a. Anh ta

bao c ng nh b c th tr

c, mua cò28 mà g i r i m i lên xe tr v Bình Tây.

i

èn Ba R ng m i v t i nhà. Anh ta i th ng l i nhà Cai tu n B

i mà thông tin

cho ch hay tr

c. Khi anh ta b

c vô, thì th y th ng Cu

ng ng i nói chuy n v i Th T

và con L u. Th T v a ngó th y Ba R ng thì h i r ng:

-

ng qu n gi i xu ng quan L n x sao ó? Còn anh Hai m y âu?

Ba R ng l c

u áp r ng:

-

Không xong. Quan L n giam chú Ba Cam, mà giam luôn anh Hai n a.

Ai n y nghe nói u ch ng h ng. Th T vùng

ng d y h i r ng:

-

Anh Hai m y t i gì mà b giam?

28 tem th

https://thuviensach.vn

Con nhà nghèo

42

www.hobieuchanh.com

-

Tôi có bi t âu. H i s m mai tôi nghe bà Cai nói v i H

ng qu n ngoài nhà vi c, tôi

nghi l m.

-

Nói gi ng gì?

-

Bà nói b thí ít ngàn

ng b c, b gi t ch t h t th y. Ch c t i nh v y nên anh Hai b giam ch gì.

-

Tr i i, quân

c ác nh v y ó, nó có ti n nó mu n h i ai c ng c h t th y, tr i

có th y hay không, h tr i!

-

Chuy n gì c ng

th ng th ng r i s tính, ch ch la om sòm chi v y?

-

c ng

i ta l m, nín sao cho

c.

-

Ch

ng có nóng,

tôi nói cho ch nghe. Vi c n y b nào c ng ph i gi i lên Tòa, ch d

i n y mà b tù ai

c. Không l lên Tòa mà bà Cai còn h i anh Hai v i chú Ba Cam

c n a. Thôi mình

ng ch n r n,

i gi i lên Tòa coi Tòa x làm sao

i s hay. Chú Ba Cam có nói ông ch c a chú làm Th y ki n, ông th ng chú l m,

chú ch c ng không b chú âu. Tôi ã có g i cho ng hai b c th r i. N u ng binh chú Ba thì m

i bà Cai mình c ng không lo, ch ng lu n là m t mình b .

Ai n y nghe Ba R ng nói thì v ng b ng

c m t chút, duy có con L u v a khóc v a

nói r ng:

-

Vì cái thân tôi, mà hai anh tôi

u ph i b h i, tôi ngh thi t tôi mu n ch t ph t cho i.

Th ng Cu châu mày nói r ng:

-

Tôi ch c anh Hai v i anh Ba vì cô mà b h i ó, hai nh không có bu n âu. N u tôi mà

c b h i chung v i hai nh, tôi ch c c ng không bu n. Tôi nói thi t a, ý cô T

mu n sao c nói i, tôi làm li n cho cô coi. Tánh tôi hi n l m, thu nay không khi nào tôi bi t gây g v i ai. Mà nãy gi tôi nghe nói chuy n sao tôi n i dóa quá.

Con L u khóc thút thít và áp:

-

Anh Ba tôi nghe nói anh cho m

n hai m

i

ng b c

ng tôi u ng thu c. nh có

cho tôi s b c y

ng tr cho anh. Bây gi anh Hai v i anh Ba tôi b chuy n, v y anh làm n

cho tôi m

n s ti n y

ng lo cho anh Hai tôi, r i th ng th ng sau

tôi s tr

c không?

-

c,

c mà. Cô không tr c ng

c, tôi không òi âu. Mà bây gi lo làm sao ây?

-

Chuy n ó tôi c y anh Ba tính giùm, ch tôi v i ch Hai tôi có bi t âu.

Ba R ng nói:

-

Lo gi ng gì

c mà lo. Ng

i ta giàu có b c muôn, mình có m t hai ch c ng

c, mình c v i ng

i ta sao n i. Mình em ti n ra mà lo, ch ng khác nào nh mình qu ng xu ng sông, có ích gì.

mai tôi xu ng Gò Công tôi h i d coi ch ng

nào h gi i Tòa. H h gi i thì tôi i theo lên M Tho coi Tòa phân làm sao r i tôi s li u. Tôi ch c anh Hai vô t i, nên không h i gì âu, còn chú Ba Cam thì có ông Th y Ki n, có l

ng c ng

v t chú ch .

Th ng Cu v t nói:

-

a nào h gi i anh Hai i M Tho tôi c ng i n a.

Th T nói r ng:

-

y m c cho ông C , m y i sao

c?

-

Tôi nói v i ch tôi cho tôi ngh ít b a

ng tôi i, sao l i i không

c. Sáng mai

anh Ba i h i th m i. Anh nghe ch c b a nào gi i, anh cho tôi hay, r i hai anh em mình i.

-

Hai anh em bây gi ráng lo giùm m t chút, ch tao m c s p nh , tao có i âu c.

Bây li u làm sao

c ó bây làm,

ng có

nó b tù luôn t i anh Hai bây thì t c

m.

Ba R ng tr n m t:

https://thuviensach.vn

Con nhà nghèo

43

www.hobieuchanh.com

-

Cái th

ó có ti n mà

c ác, h gi n ai thì qu ng ti n ra mà h i ng i ta có gi i gì.

Ng

i nh v y d u giàu sang cho m y tôi c ng không ph c. Nh chú Ba Cam v y ó úng a. Dám nói dám làm. Chú chém nó mà chú nói nghe s ng. Làm nh v y

i nó m i ghê, h t dám n hi p con nhà nghèo n a.

Ba R ng nói d t l i bèn i v nhà mà ngh .

Thình lình tr i xán m t ám m a thi t l n. Th ng Cu nghe tin Ba Cam chém c u Hai Ngh a, tính lên th m m t chút r i v , té ra tr i m a. Th T c m l i ng r i khuya s v . Nó m t i b ván gi a nói chuy n ch i v i Th T , còn con L u thì d con d i võng. Nó nói

chuy n n y r i b t qua chuy n n , mà chuy n nào nói c ng thi t thà, l i nào nghe c ng trung u. Th T than cái thân c a con L u v i nó. Nó lóng tai nghe r i th ra mà nói:

-

i t i tôi. Ch chi tôi nghe l i anh Hai, tôi c i ph t cô T h i n m kia, thì cô kh i

có chuy n gì h t.

Con L u nghe nói nh v y thì gác tay qua trán day m t vô vách, n m nín khe.

n

khuya Ba R ng th c d y s a so n i Gò Công, th y Th T có t èn, bèn xu ng nói cho ch

hay r i s

i. Th ng Cu c ng

ng s a so n i v

p Ông Canh nên hi p v i Ba R ng i

cho vui. Th T l y 20

ng b c

a cho em. Ba R ng không ch u l y, nói r ng

i d h i

coi chuy n tr ra sao r i s tính. Th T bi u l y ít ng b c mà i xe. Anh ta c ng l c

u mà

áp r ng:

-

Thôi, i b

c mà. i xe làm chi cho t n kém.

Chi u l i Ba R ng tr v ghé

p Ông Canh mà cho th ng Cu hay r ng mình nghe n

t s gi i Cai tu n B

i v i Ba Cam lên Tòa. Th ng Cu nói:

-

Chi u mai tôi s lên r i i M Tho v i anh.

Thi t qu chi u b a sau th ng Cu lên, mình m c m t cái áo v i tr ng m i v i m t chi c qu n v i en c ng m i, nên coi b s ch s h n ngày th ng. Nó ng t i nhà Ba R ng.

n

canh ba v Ba R ng d y

ng n u c m cho hai ng

i n r i d t nhau i b lên Ch G o, tính

qua ó r i s m

n xe i M Tho cho r ti n.

Vi c Cai tu n B

i v i Ba Cam gi i lên Tòa, quan Bi n lý29 xét Cai tu n B

i nên th

; còn Ba Cam chém c u Hai Ngh a, có gi y quan th y thu c ch ng r ng ng i b nh ph i

m nhà th

ng ít n a 15 ngày m i lành m y v t th

ng y

c, nên quan Bi n lý làm gi y

giam ph m nh n,

i ch ng nào c u Hai Ngh a lành m nh r i s

òi mà x .

Vì khi vô Tòa, Ba R ng v i th ng Cu ã có g p và có nói chuy n v i hai anh em Cai tu n B

i r i, nên khi Tòa d y giam Ba Cam, thì Ba R ng vi t m t b c th n a mà g i cho ông Th y ki n Tô Lê r i m i d t nhau tr v Bình Phú Tây.

Th T v i con L u nghe Cai tu n B

i

c Tòa tha thì m ng, song nghe nói Ba Cam

còn b giam thì trong lòng ch a yên. Cai tu n B

i nói r ng:

-

Không sao mà s , th ng Cam nó bi u

ng lo, ông Th y Ki n c n dùng nó l m. N u

nó tù thì ai c m bánh xe h i cho ng i. Nó nói b nào ng c ng ph i binh nó. Nó ch c h

ng i h ng gió v thì ng xu ng M Tho ng xin cho nó ra.

Th ng Cu ch i v i Cai tu n B

i m t êm r i sáng b a sau nó m i v . Cách ch ng 10

a, Cai tu n B

i ti p

c m t b c th c a Ba Cam g i mà nói r ng anh ta b Tòa giam h t 3 ngày r i có ông Th y Ki n xu ng lãnh, nên Tòa th ra, song Tòa d n h ch ng nào có trát òi thì ph i i h u. Cách vài m

i ngày n a, Cai tu n B

i l i ti p

c m t phong th th

hai c a Ba Cam nói r ng Tòa x r i, Tòa ph t anh ta m t tháng tù treo và 25 quan ti n v .

Tuy anh ta b án, song án treo nên kh i tù; l i b a x có ông Th y Ki n xu ng cãi l , ng cãi mà ng bày h t c ch

ê ti n c a c u Hai Ngh a ra Tòa nghe làm cho thiên h c i c u

Hai Ngh a v i bà Cai Hi u g c m t h th n h t s c.

Trong th Ba Cam l i có g ch mà nói riêng v i con L u m y câu: "Còn em L u, b a qua v th m em, qua có h a v i em hai

u: m t là r a nh c cho em, hai là s b o b c em.

u th nh t qua ã làm r i; tuy qua b án, nh ng th ng Ngh a nó mang m y v t nh c trên 29 trong ngành t pháp, ng i c m u m t Công t vi n (sau 75 g i là vi n Ki m sát) lo vi c truy t https://thuviensach.vn

Con nhà nghèo

44

www.hobieuchanh.com

t nó tr n

i, không th nào nó chùi cho tiêu

c. Còn

u th nhì,

th ng th ng qua

tính, ch ng nào qua tính xong r i qua s cho em hay".

y l i c a Ba Cam nói thi t là trúng. C u Hai Ngh a tuy ã lành m nh r i, bà Cai Hi u n hao không bi t bao nhiêu, song trên m t c a c u h t khôi ngô n a, và trong lòng c u h th m hoài, b i v y t rày c u c l c th c trong nhà, không mu n i âu n a h t.

https://thuviensach.vn

Con nhà nghèo

45

www.hobieuchanh.com

Ch

ng hai

t bu i chi u, tr i m a m i d t h t, nên trong rào cây c còn loi ngoi, tr c sân n

c

còn a

ng thành v ng. M y ám ru ng nào lúa c y ã bén r i thì ph i màu xanh lét, còn y ám ru ng m i c y vài b a, thì màu còn vàng khè.

Trong b ng nh

ng n i nhau mà khóc ti ng nghe u nh oang. Sau hè nhái nh ua

nhau mà la ti ng nghe lét chét. Th T v i con L u n u c m xong r i bèn d n trên m t cái

chõng tre. Cai tu n B

i kêu s p nh áp l i ng i chung quanh mâm c m. Con L u b ng n i m

tr

c m t mà b i cho m i ng

i m t chén. Trong mâm cây ch có hai món n mà thôi, m t chén mu i s v i m t d a cá lóc ch ng ba b n kh a, mà là cá Cai tu n B

i câu

c h i tr a, ch không ph i cá mua ngoài ch nên m i kh a l n ch ng b ng ngón ch n.

y

a nh chen

a mà g p cá, còn ba ng

i l n thì húp n

c, ho c qu t mu i s , mà

ng

i nào n coi c ng ngon l m.

Th T b ng chén c m mà và, c m còn nóng nên khói lên nghi ngút. Ch ta v a mu n thò

a qu t mu i mà r i ch ta th t tay và ngó ch ng mà nói r ng:

-

i x tôi i xóm Chòi v , i t i c a H

ng thân Chi u b m c m a nên tôi ghé nhà

tôi

t. C u H

ng thân nói chuy n nghe t c c

i quá.

-

u nói gì mà t c c

i?

-

u nói v i tôi, c u mu n c

i con L u.

-

u l n quá, g nh v y coi sao

c.

-

Không l n gì. C u n m nay gi i ch ng b n l m b n b y gì ó ch bao l n.

-

Còn gi ng gì n a! B n l m b n b y ó

con L u không

c hay sao?

-

Nói nh mình v y thì thôi! V y ch mình không nghe ng i ta nói b y m

i có c a

ng v a m

i l m hay sao?

-

Nói b y nà!

-

Nói thi t ch nói b y. C u H

ng thân than v i tôi r ng v c u m t m y tháng nay, không ai coi sóc trong nhà, nên c u bê b i lung l m. Ph n thì s p con nh lúc nhúc, ph n thì ru ng làm mê mê, c u c c quá ch u không n i. C u nói n u v ch ng mình ch u g thì c u c

i m t tr m

ng b c r i thì mùa t i mình mu n làm ru ng thì c u nhín l i m t hai dây cho mình làm.

Cai tu n B

i nín khe không cãi v i v n a. Ch ng anh ta n c m r i, anh ta v a b c

chân xu ng

t v a h i con L u:

-

Em ng H

ng thân Chi u hay không em L u?

Con L u ngó anh mà áp:

-

Thân em còn l y ch ng làm chi n a mà anh h i.

-

a, sao v y?

-

Ai thèm n a mà em mong l y ch ng.

-

ng thân Chi u ch u c

i ó.

-

Theo nh ng l i ch Hai nói h i nãy ó, thì H

ng thân Chi u mu n mua em v mà

làm tôi m i, ch có ph i c

i v

âu.

-

Em nói nghe k c c quá! H ng

i ta c

i em, thì em ph i lo coi sóc vi c nhà cho

ng

i ta ch . Ai mà c

i v

không coi ch i bao gi .

-

Ph i. Em c ng bi t

o làm v là lo giúp

ch ng nh ng vi c trong nhà. Nh ng mà

ch ng ph i có cái tình thì v i nhau m i

c. Cái cách chú H

ng thân Chi u

nói ó thì chú không có tình chi h t. Chú c i v là ki m ng

i gi con, n u c m,

coi nhà cho chú mà thôi. L y ch ng nh v y thì vui v gì ó mà ham.

-

Tình là cái gì kia. V y ch qua v i ch Hai em ây có tình gì âu, mà v ch ng qua ng vui v v i nhau v y ó sao.

-

Sao l i không có tình. Mà d u anh v i ch Hai không có tình thì c ng có ngh a, ch ng thân Chi u không tình mà c ng không ngh a thì em ng n i gì. Không c

https://thuviensach.vn

Con nhà nghèo

46

www.hobieuchanh.com

âu anh Hai; em ã ngán

i r i. C u Hai Ngh a giàu l n, c u b ti n mua vui. Chú ng thân giàu nh , chú xu t ti n mua m i. Thi t thói i là v y em ngh em gi n

m.

-

Nói nh v y thôi, có l y ch ng

c âu.

-

Em nói thi t v i anh Hai ch Hai, n u em ph i l y ch ng, em ch ng anh Cu mà

thôi, ch em không ng ai khác.

-

Sao v y?

-

Em coi anh Cu có tình mà l i có ngh a n a. Tuy nh nghèo, nh i ày t cho

ng

i ta, mà nh h n c u Hai Ngh a, h n H

ng thân Chi u th p b i.

-

i tr

c nó mu n c

i em. Qua c ng th

ng nó l m. Ng t m c chuy n l n x n ó,

bây gi bi t nó ch u c

i hay không?

-

Em nói chuy n

i cho anh nghe mà thôi, ch không ph i em mu n cho anh Cu c i

em âu. N u bây gi

nh nói em mà c

i thì em x u h th m v i nh l m.

Cai tu n B

i th ra r i b

i xu ng nhà Ba R ng mà ch i, không nói chuy n n a.

Cách vài b a sau, th ng Cu l n t n lên th m v ch ng Cai tu n B

i. Nó lên t i Bình

Phú Tây thì tr i ã ch ng v ng t i r i. Nó ghé nhà Ba R ng tr c, r i m i r Ba R ng i v i

nó mà qua nhà Cai tu n B

i. M y ng

i nói chuy n ch i v i nhau m t h i, r i Cai tu n i vùng nói:

-

ng thân Chi u mu n c

i con L u, con n không ng, mà b a nay nh g p tôi nh còn nói n a ch .

Th ng Cu nghe nói bi n s c; nó li c m t ngó con L u r i h i Cai tu n B

i:

-

ng thân Chi u

âu?

-

d

i xóm Chòi.

-

Giàu hay nghèo?

-

Nhà có n, nghe nói nh có ru ng chút nh

làm.

-

Ng

i ta nói, mà anh g hôn?

-

ch

ó

c l m, ng t vì con L u chê l n tu i, nó không ng, qua bi t làm sao mà g .

Th ng Cu ng i l ng thinh h i lâu r i nói:

-

Giàu mà làm gi ng gì. Giàu cho b ng c u Hai Ngh a hay sao, mà c u Hai Ngh a l i ra gi ng gì ó.

Th T xen vô nói:

-

Con L u nó ã mang ti ng mang t m, mà nó l i có m t a con n a. Bây gi có

y ng

i ch t v ho c

v , h m i nói ch con trai m i l n lên ai mà c i.

Th ng Cu châu mày mà áp:

-

Sao l i không c

i. . . Tôi nói thi t v i anh Hai ch Hai, n u cô T

ng tôi thì tôi

i li n.

-

Nó có con r i mà em c

i gi ng gì?

-

Con c a c là con c a tôi. Ng

i ta b tôi nuôi. Th ng nh không có cha, tôi lãnh tôi làm cha.

-

Sao t h i ó t i bây gi em không nói?

-

Tôi có nói m t l n, ch Hai quên hay sao? T i anh Hai ch Hai không nói c, vì

u Hai Ngh a ã n v i cô T có nghén r i b ; tôi xét ph n tôi v i c u Hai Ngh a thì tôi th p quá, b i v y tôi không dám nói n a. T h i ó n gi tôi th không

i v . Có c

i thì c

i cô T mà không

c thì thôi.

Ba R ng m i quen th ng Cu, mà th y tánh tình nó trung h u c ng th ng, nên nghe nói

y l i thi t thà mà h u tình y thì c

i ng t, r i kêu con L u mà h i r ng:

-

Sao em T ? Chú Cu nói v y ó em ngh sao? N i ây u bà con h t th y em

ng

c c gì h t. Em ng hay không, em nói ph t m t câu?

Con L u ngó xu ng

t mà áp r ng:

https://thuviensach.vn

Con nhà nghèo

47

www.hobieuchanh.com

-

Hôm tr

c em ã có nói v i anh Hai em m t l n r i; n u em ph i l y ch ng thì em ch

ng m t mình anh Cu thôi, ch em không ng ai h t. Ng t vì anh Cu là m t ng

i ph i, còn em là m t ng

i

n bà h , n u em làm v c a nh thì h th n quá.

Ba R ng c

i mà nói:

-

Em nói m t chút mà qua hi u nhi u l m. M y l i em nói ó thi t là úng n. Mà

y l i chú Cu nói h i nãy c ng úng l m n a. Thi t thiên h cho em là gái h , mà em bi t xét ph n em nh v y thì gái nên c ng khó sánh. Còn chú Cu, tuy chú nghèo nàn, song

i v i em mà chú có t m tình nh v y, qua coi chú h n ng i giàu sang

xa l m. Thôi

qua

ng làm ông T bà Nguy t cho ôi bên. Em ng i, ng ái

ng i chi n a. Qua dám ch c v ch ng nh hai em ây tr i không n nghèo kh

âu, mà d u có nghèo i n a, c ng thu n hòa vui v , h n v ch ng h nhi u l m.

Con L u nghe m y l i c m

ng nên ch y n

c m t, l t

t

ng d y mà i vô bu ng.

ch ng Cai tu n B

i hi u ý em ã ch u r i, nên bi u Cu v b a nào r nh rang tr lên s tính vi c c

i.

Chi u b a sau, Cu lót cót lên n a. Nó nói nó g i cho ch nó v tr c v sau

c 80

ng b c. Con L u nh t nh không nh n ti n b c chi h t; ch xin 20

ng b c

ng

a cho

ch Hai nó i mua

n u cúng cha m nó m t b a mà thôi. Tr

c b a c

i, nó gói mà

a

t cho Th T nh ng áo qu n, vòng, bông c a c u Hai Ngh a a nó h i tr

c mà nói r ng:

-

Nh ng

n y là

làm cho thân em nh nhu c. Em th y nó càng thêm h th n.

y em cho ch , ch mu n bán hay là b t ý ch .

ám c

i xong r i, Cai tu n B

i c y Ba R ng vi t giùm m t b c th g i nói cho Ba Cam hay. Anh ta khuyên th ng Cu

ng v i C Tri n a, v

chung v i mình,

ng mùa t i

anh em ki m ru ng m

n mà làm v i nhau. Cu nghe l i v

Bình Phú Tây v i anh v .

u không nói, ai c ng bi t ch c v ch ng th ng Cu vui v hòa thu n v i nhau h n v ch ng khác h t th y. Cu ph nguy n nên quên h t vi c tr c c a v ; còn L u yên thân song

ngó ch ng c ng còn chút h th n. Cu b ng th ng Hai mà hun hít n ng n u t i ngày; L u th y y l i càng thêm kính tr ng.

Qua tháng tám, lúa s m g n

ng cái30, lúa mùa ã n b i, ngó ra

ng t phía

u xanh

rì. M t bu i s m mai, Th T

i ch , Cai tu n B

i vác c n câu vô b ng mà câu rê31. Con

u l c

c sau b p n u c m. Th ng Cu b ng con gh ng i d a c a mà coi con mèo rình ch p con r n m i.

ng âu có m t ng

i

n bà tr c ch ng 22 ho c 23 tu i, n

c da tr ng, g

ng m t

tròn, mình m c áo l a tr ng, qu n lãnh en, u

i kh n màu bông h

ng, chân mang giày

thêu nhung

, th ng th ng i vô sân c a Ba R ng, sau l ng l i có m t a con gái ch ng 15,

16 tu i, m c qu n áo v i en i theo. Th ng Cu th y ng i

n bà y h i v Ba R ng vi c gì

không bi t, mà v Ba R ng ch ngay nhà Cai tu n B

i r i ng

i

n bà x m x m i l i. Khi

ng

i y vô g n t i c a, Cu dòm k thì nghi là cô Ba Nh n con gái bà Cai Hi u. Nó ngh mà thôi, ch không dám ch c, b i vì h i tr

c nó g p cô Ba vài l n, mà m y n m nay cô có ch ng, v

theo bên ch ng trong ch Gi ng Ông Huê nó không g p n a. Tuy v y mà nó ng th ng Hai

ng d y, cúi

u chào khách. Ng

i

n bà y v a ngó v a h i:

-

Ph i nhà Cai tu n B

i

ây hay không?

-

Th a ph i.

-

Có v ch ng Cai tu n B

i nhà hay không?

-

Th a, không. Ch Hai tôi i ch , còn anh Hai tôi i câu.

-

Chú là gi ng gì c a Cai tu n B

i.

-

Tôi là em r . Th a cô

âu l i, h i anh Hai ch Hai tôi có vi c chi hay sao?

30 th i k lúa h t ti p t c âm ch i

31

t trong ba cách câu cá lóc: câu nh p, câu th c và câu rê. Ði m

c bi t c a c n câu th

c và rê là có nh

t dài và c n câu có g n n ng

kê lên b p v . Câu rê là k thu t câu nh ng n i không có ch ng ng i v t,

câu nh p là cách câu trong ru ng lúa, câu th c là cách câu nh ng n i có nhi u lùm c hay l c bình …

https://thuviensach.vn

Con nhà nghèo

48

www.hobieuchanh.com

Ng

i khách không tr l i mà ngó th ng Cu trân trân r i ngó th ng nh b ng trong tay ó. Th ng Cu bèn nói r ng:

-

i cô b

c vô nhà. Ch Hai tôi i ch c ng g n v a.

Ng

i khách li n i x c vô nhà, r i vén áo ng i ch b ván gi a. S p con c a Cai tu n i th y có ng

i l , không dám gi n n a, nên ôm g c cây c t nhà ngó. Con L u ng

u c m sau b p v t áo tr

c v t ngang l ng, c ng l n t n ch y lên coi ai cho bi t. Ng i

khách ngó L u r i h i Cu r ng:

-

chú ó ph i không?

-

Th a, ph i.

-

Tên gì?

-

Th a, tên L u.

Ng

i khách nhìn L u trân trân, L u th y v y bèn b c t i chào, và h i r ng:

-

Th a, cô

âu l , có vi c chi h i tôi?

-

Tôi trong ch Gi ng. Nghe nói em có m t

a con trai, em mu n ki m ng

i nào

không con, em cho h nuôi mà làm con nuôi, nên tôi ra ây coi th ng nh ra làm sao i tôi xin v tôi nuôi.

-

Th a, không. Con tôi thì tôi nuôi, ch tôi có tính cho ai âu.

-

Th ng nh

âu nào?

c bao l n?

Th ng Cu b ng con b

c l i m t b

c, mi ng chúm chím c

i và áp:

-

Con tôi ây. Th a cô, xin l i cô, không bi t cô có ph i là cô Ba, con c a bà Cai i V nh Th nh hay không?

Ng

i khách th y ng

i ta ã bi t nên không c n gi u gi m n a, nên c i mà h i r ng:

-

Sao chú bi t tôi?

-

Th a, tr

c ây tôi có th y cô Ba m t l n.

Con L u ch ng h ng, nên

ng nhìn cô Ba Nh n, coi nét m t kém vui. Cô Ba Nh n vói tay b ng th ng Hai r i ngó L u mà h i:

-

Th ng nh

c m y tháng r i ây?

-

n 10 tháng.

-

nó c ng c i, d th

ng quá ch .

t tên là gì?

-

Tên Hai.

-

i nghi p quá, m i bây l n mà b n áo x u quá. Sao không may qu n y m cho em n?

-

Tôi nghèo, s m

c cái áo ó là may. Ti n âu có d mà v vi n qu n l ng qu n m.

-

Thôi, cho tôi

ng tôi nuôi. Tôi th y th ng nh tôi th

ng quá. Tôi không có con.

Tôi nuôi nó, tôi may qu n áo l a cho nó b n, ch ng nó l n tôi cho nó i h c. Coi b hai v ch ng nghèo quá, có con c c kh ,

nuôi làm gi ng gì.

Th ng Cu nghe m y l i y, trong b ng nó phi n nên c i g n và áp:

-

Th a cô, cô nói nh v y thì t i nghi p cho con nhà nghèo l m. Nhà giàu th ng con,

nhà nghèo c ng bi t th

ng con v y ch . Ai n c t th t mà trao ng

i khác

c.

ch ng tôi nghèo thì nuôi con theo ph n nghèo. Cái tình th ng con là quý, ch

giàu nghèo có ngh a gì âu.

-

Nghe nói th ng nh n y không ph i là con c a chú, mà chú c n tr n i gì?

-

Th a, con gì c ng v y, h

t là con thì t nhiên mình th

ng. Mà th ng Hai ây tôi

th

ng nó không bi t ch ng h n con ru t c a tôi n a, b i vì cha nó không nhìn, tôi ra nhìn th , nên tôi ph i th

ng nó b ng hai.

-

Thôi, chú

ng có nhi u chuy n. Tôi nói ph t m t câu:

th ng nh cho tôi nuôi,

tôi cho hai v ch ng m t tr m

ng b c làm v n mà làm n.

-

Nh n ngh a m i quý, ch m t tr m

ng b c có ph i là quý âu.

Nãy gi con L u

ng lóng tai nghe ch ng

i áp v i cô Ba Nh n, ch ng nó nghe cô

Ba Nh n nói cho m t tr m

ng b c mà b t th ng bé thì nó gi n nên nói r ng: https://thuviensach.vn

Con nhà nghèo

49

www.hobieuchanh.com

-

Tôi nghèo, song tôi c ng có danh giá nh ai v y. Nghèo gì ham ti n b c l i bán con mà n. Cô

ng có nói ti ng ó tôi phi n l m.

Cô Ba Nh n không dè v ch ng th ng Cu bi t

u

n th , b i v y cô m i b Cu, r i b

luôn L u n a, cô b ng , không ki m

c l i chi khác mà nói, túng th cô nói:

-

Tôi không có con, tôi th y th ng nh tôi th ng quá, cho tôi nuôi i mà.

Cu ngó v và l c

u, L u c

i và nói:

-

Tôi

nó nên tôi th

ng, ch cô v i nó có ngh a gì âu mà cô th

ng.

Cô Ba Nh n ngó L u v a c

i v a áp r ng:

-

Cô cháu sao l i không có ngh a.

u m c c , nên xây l ng i vô b p. Cô Ba Nh n bi t th không d gì mà nói c, nên

cô n ng n u th ng Hai r i cô tr nó cho Cu

ng v . Cô

ng d y r i cô kêu L u ra mà t giã.

u b

c ra, cô nói:

-

Anh Hai tôi b ch nên nh m i hoá ra ng

i qu y. Tôi không ch u nh v y. Tôi xin

hai v ch ng

cháu cho tôi nuôi, mu n hai ba tr m tôi c ng cho. V ch ng suy ngh l i i, r i vô tr l i cho tôi bi t.

Cu l c

u áp r ng:

-

y ngàn, m y muôn tôi c ng không ham, ch ng lu n m y tr m.

Cô Ba Nh n ra v m t h i lâu, r i v ch ng Cai tu n B

i m i v t i. Lúc n c m, Cu

th th thu t l i vi c cô Ba Nh n t i xin chu c th ng Hai l i cho v ch ng B

i nghe.

Hôm sau v ch ng Cai tu n B

i nh n

c th c a Ba Cam. M i ng

i m ng r xúm

xít

c:

„Em xin t v i anh m t vi c. Ông Th y Ki n m i kh n m t s t 800 m u t i làng V nh

thu c v h t B c Liêu. Ông

ng qui dân làm ru ng

ng em xu ng lo mà khai phá.

ng s m trâu bò nhà c a lúa thóc s n h t th y, tá n xu ng ó m

n bao nhiêu thì ng

i ta

o cho mà làm, t i mùa tr lúa ru ng r i còn d bao nhiêu thì mình l y.

Gò Công mình ru ng

t h p hòi quá, m

n m c quá nên làm không có l i. Em

mu n anh ch v i hai v ch ng con L u d t nhau i h t xu ng B c Liêu mà làm ru ng c a ông Th y Ki n, ho c may có khá

c. Hôm em v , em có h a v i con L u r ng em s lo b o c cho nó. Bây gi nó có ch ng, nó chung ch v i anh n a coi th b t ti n. Em ã có n m t c n ph r i, em mu n v ch ng nó lên v i em, th ng Cu thì em ki m s cho nó làm, còn con L u thì nó n u c m cho em n. Nh v ch ng nó mu n i làm ru ng B c Liêu thì em s giúp cho chúng nó i.

c th n y, d u anh ch không ch u b x mà i B c Liêu i n a, thì c ng bi u v ch ng con L u ph i lên v i em. Em trông l m. Nh t nh b a nào i thì ph i g i th tr c

cho em bi t

ng em vô ch L n ón tàu em r

c. Xin anh Hai nói giùm em kính l i th m v ch ng anh Ba R ng.

BaCam

p - ph c a ông Th y Ki n Tô Lê

N112

ng Kinh L p Sài Gòn „

Cai tu n B

i

ng trông ru ng làm, nên

c th n y thì có ý mu n i B c Liêu, ng t

vì Th T than s con ông,

n x l không bi t khó d th nào, làm cho anh ta d d không quy t nh. Tuy v y mà anh ta

c v ch ng Cu i, anh ta bi u i tr

c th coi vi c ra làm

sao r i anh ta s theo sau.

ch ng Cu bàn tính v i nhau, ngh

ây làm n khó khá

c, l i thêm cô Ba Nh n

n trù32 v s th ng con hoài, b i v y nh t nh lên Sài Gòn mà h i d cho ch c r i li u n u i B c Liêu thì i, b ng không nên i thì Sài Gòn ki m công vi c mà làm.

Cu c y Ba R ng vi t th g i giùm tr

c cho Ba Cam, r i

n ngày h n v ch ng anh t

giã anh ch xóm gi ng và b ng con mang gói mà lên ng.

32 lo m u tính k

https://thuviensach.vn

Con nhà nghèo

50

www.hobieuchanh.com

Ch

ng ba

Cái ki p con ng

i rõ ràng là ki p kh não, còn cái thú giàu sang ch a t là thú thanh cao. Vì c nào trên m t

t n y ng

i ta l i tranh nhau eo

i mùi phú quý, làm chi

n

i nh nhu c c ng ch u, ác nghi t c ng làm, c c kh bu n r u, ng cay khóc lóc.

Ch u làm chi v y? Làm mà chi v y? Bu n n i gì? Khóc c chi? Phù sanh nh t m ng, giàu sang ích gì? Mà nghèo hèn l i h i gì? V y ch mình t t nh t giác, l n g mà b cho h t nh ng

c c n, l c tr n33,

ng tiêu diêu c c l c, th th i xác phàm, há ch ng quý h n là mê n

m chìm trong vòng tham danh chu c l i, mà ph i nhu c nh , ph i phi n não, ph i khóc than hay sao?

c c

i cho con ng

i ch a hi u nh v y, không ch m lo nh ng vi c r t áng lo, c ham mu n nh ng

u không nên mu n, r i ph i xung

t nhau, ganh ghét nhau, hi p áp

nhau, xu ph nhau, làm cho a c u thành a ng c, v ng v ti ng th ng yêu, d i dào sóng

tranh c nh, r r gi ng than khóc, ph ng ph t khí thù hi m.

Vì loài ng

i sanh ra

ng h i nhau, ghét nhau, hi p nhau, hùa nhau, nên trong m t i

ng

i k xi t bao nh ng n i u phi n, trong vòng hoàn c nh ch t ch a bi t bao u t i t .

Mà m t

i ng

i ngh c ng là lâu. M t kho ng 25 n m th m thoát ch ng m y lúc, mà c ng gây l m cu c vinh h , tiêu tr

ng, b th i, vinh kh , nhi u k nghèo hèn tr l i giàu sang, nhi u nhà giàu sang hoá ra b n ti n, càng trông th y càng thêm chán ngán.

Ch ng k chuy n c a ai làm chi cho thêm ch n r n, nói ti p chuy n th ng Cu v i con

u ra ây nghe ch i.

Cách ây 25 n m tr

c, th ng Cu là m t

a ày t ch có cái tình n ng tr u v i cái tánh th t thà mà thôi, ch không có trí, tài, ru ng t chi h t. Cách 25 n m tr

c, con L u là m t

a gái h , song bi t xét mình mà n n n, không thèm phi n trách ai h t. Cu vì tình mà không tr ng tàn hoa r ng, L u vì ngh a nên ng ch u g i ph n trao thân, ôi àng u em cái

nghèo mà hùn hi p v i nhau, nh ng ngày nay ng i ta kêu Cu là ông H

ng s , ng

i ta g i

là bà H

ng s , v ch ng có vài ch c m u ru ng, có n m sáu con trâu, có nhà kê táng, có lúa

y b , nh t là có m t

a con s làm Kinh lý, nên ngo nh l i con

ng ã qua r i thì có

ch ng m ngùi, mà c ng có ch th th i.

là khi Ba Cam vi t th khuyên anh em i h t xu ng B c Liêu mà làm ru ng c a ông th y Ki n, d u không kh ng i thì v ch ng Cu c ng ph i lên Sài Gòn ng anh ta b o b c,

ki m s cho mà làm, Cai tu n B

i d c d c không ch u i duy

cho v ch ng Cu i mà

thôi.

Cu v i L u lên t i Sài Gòn, ùm

u nhà Ba Cam ít ngày. Ba Cam nghe B

i không

ch u i, nên không n xúi v ch ng Cu i B c Liêu. Anh ta bèn tính ki m s cho Cu làm. Anh ta òn xin ông Th y Ki n cho Cu canh gác quét r a nhà gi y. Ông Th y Ki n Tô Lê vì th

ng Ba Cam nên ông nh n l i xin, h a cho Cu n l ng m i tháng 8

ng b c.

Cu sanh tr

ng trong ch n thôn quê, h i nh c i trâu hay, n l n c m cày gi i, t ng

quen nh m , g t lúa, tát n

c,

p b , ch không quen c m ch i quét nhà, ch m gi lau ch. M i m t b a

u, anh ta quét b i trên m y bàn gi y, anh ta vô ý ng

bình m c,

làm cho gi y t l m lem, m y th y qu trách om sòm. Qua b a sau, anh ta lau nhà, th y có hai t gi y bay n m trên g ch t

ng gi y l n, nên vò mà b , té ra hai t gi y y là hai lá n

a ng

i ta m i n p cho ông Th y Ki n; ng ki m h t s c mà không c, ch ng tra h i ra

i thì ng b t

u b t c la hét vang rân.

Ông Th y Ki n bèn kêu Ba Cam mà nói r ng: „Cu không th nào giúp vi c t i nhà gi y c, nên khuyên hãy ki m vi c khác cho Cu.“

33 nhãn, nh , t , thi t, thân, ý (m t,tai,m i,l i,mình,ý) https://thuviensach.vn

Con nhà nghèo

51

www.hobieuchanh.com

Ba Cam mu n cho v ch ng Cu g n

ng h h cho vui, m i c y anh em em Cu làm trong hãng n

c á. Ch ng hi u Cu làm th nào, mà m i bu i chi u v nhà coi b không m y vui; làm

c m t tu n l , Cu m i nói v i Ba Cam:

-

Không

c anh Ba. Em mu n n

ng t a theo anh,

ng v ch ng em êm m. Mà

em coi dèo khó l m. T nh chí l n em quen ngh làm ru ng, làm nh trên n y em không làm

c. Em ngoài

ng giãi n ng d m m a thu nay quen r i, bây gi làm trong tù túng ch t h p b t h i gió, em ch u không n i. Em mu n xin v i anh Ba cho em tr v

ng

ng ki m ru ng m

n mà làm.

Ba Cam nghe nói nh v y thì t c c

i và áp:

-

Làm ru ng x mình là làm m i ch

n ch ham làm chi. N u em mu n làm

ru ng, thôi thì i xu ng B c Liêu mà làm ru ng cho ông Th y Ki n, lúa ã r , mà ru ng trúng b ng hai ru ng d

i mình; may nh tr i em trúng ch ng ít mùa thì em khá ngay. Em mu n i thì qua nói v i ông Th y Ki n r i ng a ti n cho em i.

Cu bàn tính v i v r i ch u i B c Liêu. Ông Th y Ki n cho 20

ng b c làm ti n l phí

và vi t m t phong th mà c m xu ng cho ng

i coi

n c a ông. Ba Cam

a v ch ng Cu

xu ng tàu l i d n r ng:

-

Hai em xu ng B c Liêu ráng lo làm n,

ng có tr v Gò Công. Ch ng nào giàu có

i s v , ch nghèo v h khi d , không nên v làm chi.

u lau n

c m t áp:

-

Em ra i ây là vì em mu n tránh x Gò Công. Em còn v n a làm chi mà anh Ba ph i d n.

ch ng Cu xu ng làng V nh M , c t chòi yên n i r i thì t i mùa g t. X B c Liêu ru ng thì nhi u, mà nh n công thì ít, b i v y ng i ta m

n công g t. R i thì v n li ng có t i

c tr m, l i trong nhà có

c vài ch c gi lúa. Qua mùa sau anh ta

c lãnh m t tr m công

ru ng c a ông Th y Ki n. Mùa y may g p phong v u hòa, lúa trúng h n các n m tr

c

t th y. Anh ta làm m t tr m công mà ch ng g t p r i s lúa ong

c t i 1.200 gi . Vì

anh ta không có vay b c vay lúa ch

n, l i lúa ru ng ong m i công có m t gi , nên tr lúa n trâu cày, m

n công m , m

n công g t r i thì anh ta còn d h n 800 gi .

Cu l y làm to i chí, l t

t m

n ng

i vi t giùm th mà g i cho hai anh v hay.

Trong b c th g i cho Cai tu n B

i thì Cu khoe khoang ru ng

t B c Liêu t t mà cho

n r , x B c Liêu thi t d làm n, r i nài n xin Cai tu n B

i th nào c ng ph i em v

con xu ng

ng làm ru ng c a ông Th y Ki n. B

i hay Cu làm m i có m t mùa mà d h n

8 thiên lúa, thì không còn do d n a nên d t v con i h t xu ng V nh M . N m u Cu giúp

n cho B

i làm, nên B

i kh i vay. T i mùa g t B

i d

c vài thiên lúa, Cu c ng té

thêm ít thiên n a. Anh em tuy riêng, song giúp nhau t chút c ng nh

chung m t nhà.

i vì ông con nên làm thì khá, song khó giàu nh ng i ta

c. Còn Cu thì nuôi có

mình th ng Hai thôi, ch L u không có

n a; l i v ch ng ti n t n, không se sua, không lãng phí, b i v y làm

c m

i n m thì Cu s m

c m t s ru ng h n 200 công, r i cày

y ru ng nhà, kh i m

n

t c a ông Th y Ki n n a. Làng th y Cu có c a m i c làm ng ch c, ban u làm ch c nh , l n l n th ng lên ch c H

ng s . Tuy v ch ng Cu

không bao gi v n cái s mình làm nên ó mà kiêu hãnh, song lúc nào r nh rang ng i nói chuy n ch i v i Cai tu n B

i, ho c Th T , h nh c t i cái a v b n ti n ngày x a, thì c ng n h th m trong lòng chút nh.

Ai khi tr

c ây làm

y t r i bây gi làm H

ng ch c ch

n, l i không vui. Ai khi

tr

c b chúng khinh khi hi p áp r i bây gi

c k th a ng

i d , l i không khoái. Cu v i

u c ng vui, c ng khoái l m ch , nh ng mà cái vui c nh t c a Cu là vui th y th ng Hai

trìu m n, kính tr ng mình c ng nh con ng

i ta trìu m n, th

ng yêu, kính tr ng cha ru t nó

y; còn cái vui nh t c a L u là vui th y ch ng th ng con, con th

ng ch ng, cha con

th

ng nhau ch ng chút nghi k nhau h t.

https://thuviensach.vn

Con nhà nghèo

52

www.hobieuchanh.com

Cái tình cha con trìu m n nhau ây ngh c ng là m t l th ng, ch ch ng ph i vi c chi

. M i tình y ã gây ra t khi th ng Hai còn n m ng a; th ng n m t ngày m t l n, thì dây thân ái c ng m t ngày m t th t ch t thêm, tình ph t càng t ng m n n ng thêm.

Khi th ng Hai ch a bi t nói, h L u m c công vi c trong b p, thì Cu b ng nó i ch i, Cu d cho nó ng . Cu t m r a cho nó, Cu út c m nó n. Ch ng nó h c nói thì cái ti ng nói u c a nó là ti ng kêu Cu b ng "cha". Cái ti ng "cha" y làm cho Cu c m ng vui v vô

cùng. B i v y cái ti ng c a Cu kêu nó b ng "con" càng thêm m n mòi, càng thêm thâm túy.

Ch ng th ng Hai

c sáu b y tu i thì cha con ch ng r i nhau; b a nào Cu i ru ng v tr thì th ng Hai ng i d a c a ngóng trông; Cu i làm m t mà h v th y m t con, nghe con th th , thì h n h trong lòng, bao nhiêu nh c m t u tiêu tan h t.

Trong làng V nh M , tr v ch ng Cai tu n B

i ra, thì ch ng ai bi t Cu v i th ng Hai

là cha con gh ; mà v ch ng B

i v i v ch ng Cu, vì danh giá c a thân t c, nên c ng ch ng t vi c nhà cho ai bi t mà chi.

Ch ng th ng Hai úng tu i i h c thì Cu trong nhà khá l m r i, nên làng ã c làm ng thân. Cu th y con sáng láng m i bàn tính v i v r i em con lên ch B c Liêu, g i nó n c m quán nhà th y giáo

ng nó i h c. Th ng Hai siêng n ng m n

t, nên h c tr

ng

nh t i 15 tu i thì ng i nh t l p. Lúc y quan c bu c th ng Hai ph i n p khai sanh

cu i

m i thi. Cu nh n d p y m i i th m h i m y th y giáo, r i làm n vô Tòa mà xin l p

khai sanh cho con. Tòa lên án nh n th c th ng Hai là Võ V n Hai con c a Võ V n Cu và Lê Th L u.

nay th ng Hai ã có cha theo phép r i. T nay chú Cu c ng có con trúng lu t r i.

i v i L u th y thái

c a Cu nh v y càng thêm kính ph c, nên th m d n nhau ng cho

th ng Hai bi t c i r nó làm gì.

Cu i n m y th ng Hai thi

u, vào h c tr

ng Trung

ng M Tho. Cu th y con h c

phát thì càng ph n chí, nên nh t nh cho con h c n cùng, không s t n hao, không k phân

cách.

i n u b

c

ng mà

c may m n luôn luôn, thì còn bi t ai là ng

i b n lòng, ai

là ng

i m ng chí. T khi Cu v i L u k t tóc cùng nhau cho t i ây, thì v ch ng g p d p may luôn luôn, gia

o thu n hòa làm n phát

t, ru ng th

ng trúng, con h c nên.

n n m

nay m i g p m t viêc r i, Ba Cam au nên xin phép ông Th y Ki n xu ng V nh M tr c

th m anh em, sau u ng thu c. Anh ta xu ng t i nhà Cu ch a m y ngày, k b nh tr n ng, ph i b mình. V ch ng Cu lo chôn c t t t , không cho B

i t n m t

ng.

Cu c t ng táng Ba Cam v a xong, k hay tin th ng Hai tr ng au n ng. Cu l t l t lên

Tho r

c con em v ch y th y ch y thu c. Trong ba tháng tr i có nhi u lúc th ng Hai th y s ch t tr

c m t. L u vì tình m u t nên bu n th m lo s ã ành, c m th

ng cho

ph n Cu, vì ngh a minh linh ch không ph i vì máu th t, mà anh ta ch y th y ch n không bén t, nuôi b nh êm không nh m m t. Có b a anh ra ngó v v a khóc v a nói: "N u th ng Hai có b nào, thì tôi c ng ch t, ch tôi không s ng c". L u nghe ch ng nói nh v y l i càng kính m n h n n a.

Ông tr i c ng có nh n, ông không n h i ng

i có tình có ngh a. Th ng Hai tuy au

nhi u, nh ng qua ba tháng sau, thì b nh c ng thuyên gi m l n, v ch ng Cu m i h t lo s a. Th ng Hai b cái tr n au y làm cho vi c h c ph i tr ng i nên n 22 tu i m i thi

u

íp - lôm. Khi y L u mu n cho con làm th y giáo ho c th y Thông, r i c i v làm n nh

thiên h . Th ng Hai c

i mà nói:

-

i v làm chi mà g p v y má. Con mu n xin cha cho con ra Hà N i h c thêm ít m n a. Con mu n h c ngh Kinh lý, n l

ng l n, ch ng y c

i v m i có

ti n mà nuôi nó ch .

Cu mi t V nh M , v n th y ng

i ta tranh

n th , l p ranh r p, ng

i ta kính tr ng

quan Kinh lý là d

ng nào; b i v y nghe con tính h c

ng làm quan Kinh lý thì mê, bèn hi p

i con mà ph n

i ý ki n c a v r i cho con i Hà N i mà h c n a.

https://thuviensach.vn

Con nhà nghèo

53

www.hobieuchanh.com

Th ng Hai h c

c ba n m r i. N m nay nó thi, h

u thì nhà n

c s c p b ng Kinh

lý. Lúc n y Cu

ng làm H

ng s trong làng, có ru ng

t, có trâu nghé, có nhà c a àng

hoàng. B

i tuy không giàu b ng Cu, không có d vi c làng nh Cu, song trong nhà c ng có c d m b y thiên lúa. V ch ng Cu c ng nh v ch ng B

i, c van vái cho th ng Hai

thi

u

ng trong thân t c có m t ng

i làm quan cho cha m bà con

p m t n mày v i

thiên h . Cái hy v ng n y tuy không có, song là cái hy v ng chung c a b c th ng dân, mà

coi l i nhi u ng

i h c th c c ng còn t

ng ph i làm quan m i v vang, m i sang tr ng. Cu i L u m

c nh v y ngh ch ng có l gì.

a r m tháng sáu là ngày gi c m cho Ba Cam. Vì Ba Cam không có v con, l i ngày tr

c ch t t i nhà H

ng s Cu, nên v ch ng H

ng s Cu xin v i B

i

luôn bàn th t i

nhà mà th .

Cúng b a

u, H

ng s Cu không có m i làng xóm, duy có n i nhà v i v ch ng B

i

mà thôi. Ch ng cúng qu y xong r i, bèn d n m t mâm nhà sau cho s p con n v i m y a

trong nhà, còn v ch ng Cu v i v ch ng B

i thì ng i m t mâm nhà trên. U ng r

u

c

vài ly, H

ng s Cu m i nói r ng:

-

Ngày nay v ch ng tôi có c m mà n ây, thi t tôi nh anh Ba lung l m, n u không có nh bày bi u, mình l c

c d

i Bình Phú Tây hoài, thì làm sao mình

c nh

y.

i c

i và nói r ng:

-

Tôi mu n khi nào tôi v i d

ng v Gò Công ch i m t chuy n. Mình i ã hai m i

y n m r i mà không v l n nào h t, tôi nh bà con d i quá.

-

Nhi u khi tôi c ng mu n i v Gò Công, tr

c th m m m , sau th m anh em ch i.

Mà l n nào nhà tôi nó c ng bàn ra hoài; l i tôi nh l i chú Ba d n ng có v x Gò

Công làm chi, nên r i thôi tôi không i.

-

Bây gi mình làm n khá r i, mình v ch i, ai dám khinh khi mà s . Thôi ch ng

t hái r i, hai anh em mình i.

-

d

i có ch

âu mà ch i.

-

Mình nhà C u Ba R ng

c mà.

-

Tôi mu n v phía d

i

p Ông Canh.

-

trên ó r i xu ng d

i

p Ông Canh ch i

c mà.

Th T v t mi ng nói:

-

ng T có xu ng

p Ông Canh thì xu ng, ch

nhà tôi còn xu ng ó n a mà

làm gì.

i nghe v nói nh v y thì h i:

-

Sao mình l i không mu n tôi xu ng

p Ông Canh?

-

Cái ch không ph i, mình còn léo t i ó làm chi?

-

Mình khéo nói d hôn! Ng

i không ph i, ch ch nào không ph i. Mà ai qu y thì có ng

i, ch không ph i n i mi n

p Ông Canh

u qu y h t. Ai x u v i mình,

thì h m c c , mình có x u v i ai âu mà ng i, nên không dám t i ó.

Bà H

ng s nãy gi ng i l ng thinh mà n, ch ng nghe anh v i ch cãi t i ó thì c n nh n:

-

Thôi anh Hai. Anh nh c t i chuy n c làm gì. . .

Thình lình ngoài sân có tên trùm b

c vô l t kh n xá H

ng s và trao m t mi ng gi y

xanh và th a r ng:

-

Th a có m t dây thép c a ông; nên c u xã bi u tôi c m l i cho ông.

ch ng Cu bi n s c, H

ng s Cu v a m dây thép v a nói:

-

Ch c là dây thép c a th ng nh

ngoài nó ánh v . Cha ch , không bi t nó thi u

hay không ây.

https://thuviensach.vn

Con nhà nghèo

54

www.hobieuchanh.com

Cu v i B

i

u

t34

t th y. Bà H

ng s nóng n y mu n bi t coi dây thép nói

chuy n gì, bèn kêu m t

a con c a B

i mà sai c m dây thép l i m

n th y giáo coi giùm.

Th ng nh

i m t h i r i hào h n ch y v nói:

-

Th y giáo nói chú Hai thi

u.

nhà

u m ng r , xúm nhau nói nói c

i c

i om sòm. H

ng s Cu vu t râu nói:

-

Con tôi nó

c làm ông Kinh lý r i, thôi tôi không còn lo vi c gì n a h t. Má nó th y hôn? Tôi bi t con tôi h c

c l m mà. V y n m tr

c tôi ch u cho nó i h c

thêm n a, c theo c n nh n tôi hoài.

Bà H

ng s ng i c

i, mà vì m y l i y làm cho bà c m

ng quá nên bà a n

c m t.

Th T ngó quanh qu t, th y s p con c a ch ta v i m y a

u rút xu ng nhà d

i h t, ch

ta l m b m nói:

-

cái th ng Ngh a thi t không ra gi ng gì h t. Có con mà b r i b r t, d ng

ng s d

ng lãnh d

ng nuôi, bây gi nó làm t i ông n ông kia, tôi không bi t ch ng th ng Ngh a nó hay có m c c hay không.

Hai B

i day m t ch khác mà áp:

-

! Th ng ó mà bi t m c c gi ng gì. Mà mình nh c chuy n x a làm chi kìa.

Th ng Hai là con c a d

ng H

ng s , ch nó co bi t th ng Ngh a th ng Nghéo nào âu.

-

Bây gi nó nên r i, tôi mu n nói thi t cho nó bi t, ng nó v Gò Công nó b o m

con con m T ng Hi u ch i.

-

ng có nói b y. Thu nay mình gi u, thôi thì gi u luôn, ch nói ra làm gì. Tôi ngh i tôi ph c lòng d c a d

ng H

ng s l m. Làm ng

i nh d

ng ó m i thi t là

úng

n. Không ph i là con d

ng, mà vì d

ng th

ng cô T nó r i d

ng coi

con c a cô c ng nh con c a d

ng. H i nh d

ng b ng b t ng tiu nó, ch ng

khôn l n d

ng nuôi nó n h c

n n i

n ch n, cha ru t c ng không b ng. Th ng

Hai n h c gi i; tôi t

ng ngày sau nó bi t c i r c a nó, thì nó càng tr ng d ng

ng s nhi u h n n a.

ng s nghe Hai B

i khen mình, thì chúm chím c

i và áp r ng:

-

Con nào c ng là con, h mình kêu nó b ng con thì mình ph i th ng yêu nuôi d

ng

nó h t lòng. H nó g i mình b ng cha thì mình ph i n cho x ng ph n làm cha.

Hu ng chi th ng Hai nó có cha, mà cha nó không thèm nhìn nó. Anh Hai v i ch Hai còn nh hay không? Cái ngày tôi nói mà c

i má nó, tôi nói r ng: "Con c a v tôi là con c a tôi. Ng

i ta b , tôi lãnh mà nuôi. Th ng Hai không có cha, tôi lãnh làm cha". Tôi h a v i má nó thì tôi ph i làm. Ngày nay tôi ã tr n ph n s c a tôi. Tôi ã

n gi a Tòa nhìn nó là con. Tôi ã nuôi nó n h c, h c thành ng i t t . Nh

nó bi t xét, th

ng tôi thì xét, b ng nó không ngh , nó

lông

cánh r i nó bay

ng, nó không th

ng tôi n a thì tôi c ng không phi n, mi n là tôi xét trong l ng

tâm, tôi không có ch nào n n n, v i tôi ngó má nó không h th n, bao nhiêu ó ng

cho tôi vui r i.

t ng

i v nh bà H

ng s mà nghe ch ng nói nh v y thì không th nào c m gi t c. Bà H

ng s l y kh n lau n

c m t mà áp:

-

ã bi t con tôi nó thu c dòng b c b o. Nh ng tôi nuôi nó t nh chí l n, tôi d y d ng chút, tôi t p tánh tình nó gi ng theo tôi, nên tôi ch c không khi nào nó vong ân i ngh a nh h v y âu. Làm cha nh mình, con nào mà b c cho c. N u nó b c

thì là yêu qu , ch nó ph i là ng

i n a âu. Mà thôi, chuy n x a mình nh c l i làm gì. Tôi th

ng nói v i mình, m con tôi d

i bùn, cái ng

i xô xu ng ó theo l

ph i v t lên mà t m r a. H không làm nh v y, h xô r i h b i tu t. Trong

lúc m con tôi ch i v i, mình ghét m con tôi m i ph i, song mình không gi n, không ghét, mình l i

a tay ra mà kéo m con tôi lên r i mình t m g i ngày nay 34 không bi t ch

https://thuviensach.vn

Con nhà nghèo

55

www.hobieuchanh.com

c s ch s . Cái n c a mình

i

i ki p ki p không bao gi tôi quên

c, mà

tôi ch c con tôi nó gi ng tôi, ch ng khi nào nó quên âu. Trót hai m i l m n m

nay, con tôi nó bi t có mình ây là cha nó, ch nó có bi t cha nào n a. Ngày nay con mình nó nh mình mà h c ã thành tài, tôi xin mình yên lòng th ng nó c ng nh

a nay v y,

ng nên nghi ng i

u chi mà t i nghi p cho con.

-

Không. Tôi th

ng con l m, tôi có nghi ng i

u chi âu. Nh ng mà có m t vi c

a rày nó làm cho tôi b i r i hoài, h tôi nh t i thì tôi ng không c. B a nay

n có anh Hai ch Hai ây mà l i th ng Hai thi u n a, v y tôi t

ng c ng nên t

vi c y ra tr

c là anh Hai ch Hai, sau n a cho má nó rõ.

ng s Cu nói t i ó r i l y gói thu c ra mà v n, di n m o r t nghiêm ngh , ai dòm th y c ng bi t anh ta mu n nói m t vi c gì tr ng h l m. V ch ng B

i và bà H

ng s ng i

ngó nhau, trong lòng không yên, H

ng s Cu

t thu c mà hút m t h i r i m i nói r ng:

-

Má nó c ng v y mà anh Hai ch Hai c ng v y, ch c là c ng bi t tôi th ng th ng

Hai l m ch ch ng không. Tuy nó không ph i máu th t c a tôi, nh ng mà tôi nuôi nó nh t i l n tôi t

ng nó là con ru t c a tôi, ch không có nh là con gh chút nào. Trót hai m

i m y n m nay, tôi làm vùi

u vùi tóc, tôi ti n t n ch t lót t

ng, b n tâm tôi là mu n có ti n d , tr

c là nuôi con n h c v i ng

i ta, sau

ch ng v ch ng tr m tu i già,

l i cho con chút nh cho nó kh i nghèo nàn c c kh . N m nay con thi ra tr

ng, nó s làm ông n y bà kia, n m êm tôi ngh l i s tôi th

ng con, tôi tính l ng x ng cho nó thu nay thì c v ph n tôi, mà qu y v

ph n con l m. Anh ch v i má nó ngh l i ó mà coi, th ng Hai có cha, mình u

bi t h t th y. Cha nó sang tr ng giàu có. Lúc nó còn nh tôi gi u mà nuôi nó, ch ng có l i gì. Bây gi nó khôn l n r i, n u tôi gi u n a ng giành làm cha, tôi làm v y

té ra tôi

n tình ph t c a nó, tôi ngh qu y v i nó l m. B i v y m y tháng nay tôi bu n h t s c, không bi t có nên t thi t v i con hay không. N u t thi t tôi s tình cha con yêu m n nhau thu nay ó nó ph i phai l t chút nh r i không c

vui nh c n a. Còn n u không t thì qu y v i con l m, mà l i ngày sau nó bi t c i c a nó, thì nó còn coi tôi ra gì. Nay con thi u, thôi tôi tính ch ng nào nó v

ây,

tôi k h t công chuy n ngày x a l i cho nó hi u; thà là nó b t th ng tôi, ch tôi

không mu n

cho nó trách tôi.

Bà H

ng s hi u rõ ý ch ng r i thì bi n s c, vùng ng d y nói:

-

Mình tính nh v y sao

c. Mình không th

ng con n a hay sao, nên mình tính

gây m i bu n r u cho con? Cha nó là mình ó, ch tôi không bi t cha nào h t.

-

Tôi c ng cha, mà cha gh , sao b ng cha ru t c!

-

Mình nói m y ti ng y, thi t c ng nh mình c m dao c t ru t tôi.

-

Không. Má nó

ng có bu n. Vi c tôi tính ó ph i l m. Tôi không mu n cho con ngày sau nó có ch trách tôi

c, ch không ph i tôi có ý mu n làm bu n cho má nó âu.

-

Tôi c ng bi t mình không có ý mu n làm bu n cho tôi. Nh ng mà chuy n x a ã phai m h n r i, bây gi mình bày ra thì tôi vui sao c.

-

Con ã nên ng

i. Mình không

c phép gi u c i r v i nó n a. N u mình không cho nó bi t cha ru t nó, t c thì mình ã d t con mình vào ng b t ngh a.

-

Cha ru t nó nên thân gì ó mà nói cho nó bi t.

-

u nên thân hay là không nên thân, c ng là cha ru t c a nó. Cha nó qu y là qu y i ng

i khác, nó là con, có l nào nó h n cha nó.

-

Cha nó b nó, không thèm nhìn nó, không nuôi d ng nó, cha nó nh v y không

qu y v i nó hay sao?

-

u có qu y v i nó i n a, nó c ng không phép trách. Hu ng chi cái qu y c a cha nó thì anh Ba ã r a s ch h t r i. Bây gi má nó không nên trách n a. N u má nó còn ghi mãi trong lòng, thì h i h p hòi ôi chút.

https://thuviensach.vn

Con nhà nghèo

56

www.hobieuchanh.com

-

Ng

i làm nh nhu c danh giá c a tôi, làm sao tôi quên c. D u tôi gi m thù oán

ch ng n a, tôi c ng không th không khi

c. Bây gi bi u con tôi ph i kêu ng

i

y b ng cha, thì tôi ch u sao n i?

-

Mình

ng c ch p thái quá nh v y không nên. Cái l i c a ng i ta làm ngày

tr

c, có l ng

i ta ã n n n lâu r i.

-

Ng

i nh v y có bao gi bi t n n n.

-

Mình b x hai m

i m y n m nay, mình có g n g i ho c có g p m t ng i ta l n

nào n a âu mà dám oán b ng ng

i ta

c. Má nó nh l i mà coi, ngày tôi c

i

má nó r i, cô Ba Nh n tìm t i nhà mà b ng m th ng Hai r i cô xin chu c nó. Tôi ch c h i ó c u Hai Ngh a ã n n n r i, song c u ng ngàng không t i c nên

u c y cô Ba Nh n t i ó a. H i ó th ng Hai còn nh , mình không ch u cho thì ph i. Bây gi nó ã l n, n u mình còn gi u n a thì mình qu y l m. Mình ph i nói thi t r i cho con thong th nó li u nh. N u nó không ch u nhìn cha ru t nó thì thôi, còn nh nó b tôi mà tr v c i r t ý nó, má nó c ng ng c n.

Bà H

ng s ng i n i góc ván r i bà l y v t áo che m t v a khóc v a nói:

-

nh nhu c c a tôi hai m

i m y n m nay ã che

y yên r i. Bây gi còn d ra

làm chi. N u mình thu t cái h c a tôi cho con bi t thì nó còn coi tôi ra gì n a. Tôi nói thi t n u con tôi mà hi u th u thói h c a tôi h i tr c, thì tôi ph i ch t ch tôi

không th nào dám ngó m t nó n a. Mình ngh l i mà coi, con mình nó ã có n h c, ch không ph i là

a ngu d t. Bây gi nó ã làm nên ông n y ông kia r i, mình ch i r c a nó cho nó bi t, t c thì mình thu t cái h c a tôi cho nó nghe. Ví d u nó ngh tình m con, nó không n xua

i tôi, song nó kêu tôi b ng "má " có l nó ng ng i mi ng nó l m ch . Xin mình th

ng giùm ph n tôi.

ng su Cu nghe v d n lý thuy t y mà c n, anh ta b i r i, n a vì l ng tâm mình,

a vì danh giá c a v , nên anh ta ng i cúi m t, tay gãi v , tay gãi u không bi t li u làm

sao

c.

Cai tu n B

i v i Th T nãy gi ng i l ng thinh mà nghe v ch ng H

ng s cãi l v i

nhau, tuy không hi u th u áo ý t cao th

ng n trong nh ng l i cãi y, song c ng bi t Cu nói ph i, mà L u nói c ng không có ch nào trái, b i v y ch ng th y Cu ch u thua, không có i mà áp n a, bèn ph v i L u mà khuyên Cu b d p chuy n c , ng cho trong nhà yên

n, v ch ng hòa th o, cha con vui v y nh x a. H

ng s Cu xiêu lòng, nh ng anh ta ng i

th ra mà than:

-

u vì cái hi u ngh a c a con thì ph i ph m danh giá c a v . Thôi nín l ng là h n, ch bi t làm sao bây gi . Cái b ng c a tôi, tôi xin phú cho tr i t hi u.

Bà H

ng s

áp:

-

Tôi

i n mình l m. Xin mình

ng t

ng cái b ng c a mình không ai bi t. Tôi

bi t l m; mà tôi ngh m t mình tôi bi t c ng r i.

ng s nghe m y l i tri k thì th a chí, nên m t ngó v , mi ng chúm chím c i.

Cách ch ng m t tháng Võ V n Hai v t i, th a cho cha m hay r ng quan trên ã c p b ng cho mình làm ch c Kinh lý thu c ng ch Nam K và cho phép v th m nhà vài b a r i lên Sài Gòn làm vi c. V ch ng H

ng s Cu vui m ng k không xi t. V ch ng Cai tu n B

i v i

p con c ng ch y l i m ng quan Kinh lý thi

u. Bà H

ng s th th nói v i ch ng:

-

Hôm b a con g n thi, tôi có vái

t n

c ông bà m t con heo. Nay con thi

u nó ã

t i n i, thôi

làm heo tr l cho r i.

Ông H

ng s g t g t lia l a mà áp r ng:

-

y ch sao. H vái thì ph i cúng cho r i

m c n làm chi.

Bà H

ng s li n bi u b n b t heo làm th t, còn H

ng s thì sai trùm i m i H

ng

ch c trong làng.

n chi u khách t i

m t. Trong nhà c

i nói som sòm, d

i b p n u

ng r n r t. H

ng ch c thì ng i khen quan Kinh lý, còn b n bè m ng r cho ch nhà.

https://thuviensach.vn

Con nhà nghèo

57

www.hobieuchanh.com

Cúng r i n u ng

n khuya khách m i t , ai v nhà n y. V ch ng H

ng s Cu n m

trên ván mà ngh . Ông Kinh lý Hai ng i ch i t i bàn n ó. Bà H

ng s h i th m cách thi

a con m t h i r i bà nói:

-

Cha m lo cho con n h c. Ngày nay con h c

c thành tài, thi t cha m vui m ng

m. Tuy v y mà cha m còn lo m t chút n a, là lo ki m v cho con.

Ông H

ng s vùng ng i d y nói:

-

Má con c n gì ph i lo vi c ó. Con mình làm ông Kinh lý thi u gì ch t t h nài g con mà lo. Tôi s e r i ây h giành h g con mình b i r i không bi t ng ch nào ch . Con mình nó l n r i, má nó

ng tính l n x n,

cho nó l a, h nó

ành ch nào mình c

i ch

y cho nó.

Ông Kinh lý ng i cúi m t xu ng bàn mà nói:

-

Cha nói v y c ng ph i. Nh ng mà áo m c không qua kh i u

c. Vi c v ch ng

là h tr ng, con ph i

cho cha m

nh ch l nào con dám t quy n. ã bi t bây gi con làm t i ch c Kinh lý, song n u không có cha má thì con làm sao lãnh ch c Kinh lý

c. Con h c xong r i, t nhiên con ph i c

i v . V y cha má coi ch nào

ph i thì con ng. D u cha má c

i con nhà ai i n a, con c ng không dám cãi.

Ông H

ng s nghe con nói m y l i l ngh a nh v y thì ông c m ng h t s c. Ông

ng i l ng thinh mà ngh th m r ng có con nh v y d i gì em con giao cho ng i khác.

Hu ng chi mình làm cha nó mình

gi y t h n hòi, ai mà cãi

c. Ví d u ngày sau

tình c mà nó bi t c i r c a nó i n a, thì mình nói h bày t nói x u cho m nó. Mình nói

thì t nhiên nó ph i tin h n. Nó là

a bi t l ph i, mà nó l i th

ng mình, l nào nó nghe

ng

i mà b c mình

ng h u h . Ông ta ngh nh v y r i ngó v , nh m y l i nói hôm tr c

ông khen v nói ph i, nên nh t nh gi u b t, không thu t cho con bi t chuy n x a làm chi.

Ông Kinh lý nhà ch i hai b a r i t giã cha m bà con ng lên Sài Gòn làm vi c.

ch ng ông H

ng s

êm nào c ng bàn tính v i nhau, không bi t con nhà ai x ng áng ng nói mà c

i cho ông Kinh lý. Cách vài tu n l , ông H

ng s

c th c a con g i v

mà th a cho ông hay r ng, quan trên ã b xu ng t nh Gò Công mà o ru ng t làng V nh

i v i V nh H u. V ch ng H

ng s Cu nghe tin y thì bi n s c, l t

t sai

a nh

i m i

Cai tu n B

i

ng nói cho anh ta hay.

Cai tu n B

i nghe tin Kinh lý Hai

i v Gò Công thì c

i mà nói:

-

Nó v Gò Công, thì mình xu ng th m nó r i luôn d p mình th m bà con ch i. V

ch ng d

ng lo cái gì? Th khi v ch ng s nó v

ó r i b chuy n ph i không? Có

ai bi t nó âu mà d

ng s b chuy n. D

ng quên hay sao? H i d

ng l p khai

sanh cho nó thì d

ng khai nó

t i V nh M , nó là con c a d

ng, nó có dè

chuy n gì âu mà h i th m, nên d

ng s b . V ch ng d

ng

ng có s . Nó

c

i v x mình thì t t l m ch .

ch ng Cu nghe l i khuyên gi i nh v y m i yên tâm.

-

Chúng ta b x

p Ông Canh i theo Cu v i L u th m thoát ã 25 n m r i. Bây gi chúng ta tr v

ó mà xem th coi nh n v t có

i d i hay không.

Không có

i d i chi l m. Ru ng c ng c c y lúa, tá

n c ng d m m a dang n ng trót

m,

n mùa g t ong lúa ru ng cho ch

n r i, m i nhà còn d

c ít ch c gi , thì h n

vui m ng khoe khoang trúng mùa. Theo m y xóm thì nhà c a ông h n tr

c, cây c i

ng l n h n, nh ng nh n dân c ng v n giành nhau làm vi c làng, d u ph i t n hao, ch u lòn không n , mi n

c h kêu " chú phó thôn" hay là "

u tri b " cho

p m t n m y thì thôi.

ng l c ng còn th ng b ng qua m y xóm, song bây gi b á

mà tr i á tr ng cho dân

nghèo i b v p au ch n, còn nhà giàu ch y xe h i kh i l y kh i s p. Ông ch nhà c ng ch a ch u nói chuy n t

i c

i v i s p ày t , ng

i cho vay ti n, không lu n

a b c ra h i

tháng nào, c ng c bu c ngoài giêng h 10

ng ph i tr 12 ho c 13.

Nh n v t dòm chung thì thi t không th y d i i, nh ng mà gia

o c a bà Cai t ng

Hi u coi l i thì không gi ng nh h i x a. Bà Cai t ng Hi u ch t ã m i m y n m r i, tá

n

i lui kh i ph i h u h bà, mà ai ra lãnh ch c H

ng qu n c ng kh i b bà sai khi n n a. C u

https://thuviensach.vn

Con nhà nghèo

58

www.hobieuchanh.com

Hai Ngh a n m nay ã trên 50 tu i r i, mái tóc ã b c hoa râm, da m t ã dùn chút nh, nh ng tai h i nh t là hai v t dao c a Ba Cam chém ngày tr c v n rành rành tr

c m t, nên

bây gi c u làm H i

ng a h t, mà nh ng ng

i không a c u, h không ch u kêu c u "

i

ng Ngh a"; h l i kêu là "

i

ng Th o"

ng ng o c u ch i.

Hai H

ng ã g n già r i, r ng ã r ng h t ba b n cái, mà n c da c a m coi c ng

ch a ch u

n35, gi ng nói c a m nghe c ng ch a

c êm, m c ng x n x ng v i ch ng,

ng còn g t gao v i tá

n tá th nh h i tr

c.

ch ng H i

ng Ngh a v i nhau thu nay sanh có ba ng

i con mà thôi. Ng

i

con gái

u lòng là cô Hai Di u, h i th y l o t o v i T L u thì cô m i bi t i. Khi Cu d t u mà i r i, thì H i

ng Ngh a m i sanh thêm hai ng

i con n a: m t ng

i con trai tên

Tý và m t ng

i con gái út tên là Th c.

Cô Hai Di u khi

c 18 tu i, thì cha m g cho con ông ch Khoán trong Long H u.

Cô v nhà ch ng

c ba n m, k cha ch ng ch t, ch ng mê say bài b c phá tan s nghi p.

ch ng H i

ng Ngh a th y r xài phá ã suy s p r i, s nó phá lây t i gia tài c a con mình, nên l t

t b t cô Di u v . Cô Hai Di u v i ch ng

c m t

a con r i, mà cô c ng

ành d t

o cang th

ng b nhà ch ng mà tr v cha m . Trong m y n m nay ch ng cô lâu lâu c ng có ra th m v con m t l n, nh ng mà l n nào ch ng t i thì cô l t l t, ch ng khác nào nh cô

i v i m t ng

i l i xóm t i ch i v y.

u Ba Tý ã ch t h i n m ngoái r i, ch chi c u còn thì n m nay c u c 20 tu i. Khi

u còn nh thì v ch ng th y H i

ng Ngh a t ng tiu c u nh vàng nh ng c, tuy là c ng u, nh ng mu n cho c u nên, b i v y ph i d n lòng phân r em xu ng ch Gò Công mà g i

cho c u

i h c, c u i h c thì c u xài phá t n hao nhi u, nh ng mà c u mò ri t r i c ng lên i l p nh t và c ng i thi v i chúng b n. C u i thi hai l n m i l y c cái b ng s

ng.

Tuy v y mà cha m m ng r h t s c làm heo t n

t n

c, g m ghé mu n ch n ch giàu có

mà c u hôn. Ch ng hi u là t i ng

i ta chê mà không g , hay là t i c u Ba Tý ch a g p c

duyên, mà c u i coi v ba b n ch ch ng ch nào xong xuôi ý, th y H i ng Ngh a gi n

i em con lên Sài Gòn mà cho h c thêm, ch a c m t n m thì c u mang b nh mà ch t,

làm cho th y H i

ng m t ng

i k nghi p, th y r u r tr m ph n, mà bà H i ng còn theo

y rà, bà nói t i ch ng bày chuy n cho h c thêm nên con bà m i ch t.

Còn cô út là cô T Th c n m nay cô

c 17 tu i r i, ã có hai ba ch c y mai c y m i nói mà xin coi. Cô gi ng m nên n

c da cô không tr ng, hình vóc cô to x

ng, song g

ng

t coi c ng h u duyên, nh t là cô

c c p m t thi t là lanh, không hi u trong sách t ng

oán t t x u th nào, ch con m t y h trai th y thì a l m.

t bu i s m mai, tr i thanh b ch. Tr

c sân c cây t

i t n, l i thêm b y chim se s

bay lên áp xu ng mà ki m n, trong nhà d n d p trang hoàng, l i thêm các c a u m h t,

nên ngoài dòm vô coi r c r . y là nhà c a th y H i ng Ngh a s a so n k c m cho ông

Cai t ng Hi u.

ng ch Khanh trong ch Gi ng Ông Huê là em r c a th y H i ng Ngh a, nh

ngày k c m c a nh c ph , nên th ng xe hai bánh i v i v là cô Ba Nh n, mà ra nhà anh.

Cô T Th c th y cô v i d

ng ng ng xe tr

c sân, thì l t

t ch y ra m ng r . V ch ng

th y H i

ng v i cô Hai Di u c ng ra

ng d a c a mà chào m ng.

Bà H

ng ch Khanh n m nay ã 47 tu i, nh ng vì bà không có ch a l n nào, nên

bà còn

c m nh m , n nói nh m l , i

ng g n gàng, da m t ch a dùn, mái tóc ch a b c.

Bà tánh tình b i buôi vui v , b i v y v a b c vô c a r i bà chào h i m y ng

i tá

n tá th

n d n gi ; bà nói l ng x ng không d t ti ng. Bà h i cô T Th c sai tr ra xe b ng cam

i cau tr u vô; bà kêu th ng ánh xe mà d y ph i coi cho ng a n u ng t t . M y ng i

n bà

n d n gi , ai nghe ti ng bà ch nói rân trên nhà trên thì c ng u h n h vui m ng.

Bà ch

i l i

ng tr

c m i bàn th mà coi ch ng d n, r i bà i vòng xu ng nhà d i mà

35

t en

https://thuviensach.vn

Con nhà nghèo

59

www.hobieuchanh.com

coi

n bà n u n

ng, g p m i ng

i bà

u có m t câu chuy n mà nói, bà không b sót m t ng

i nào, b i v y bà l i g n ai c ng vui, ch ng bà i ai c ng ngó.

Bà tr lên nhà c u, th y ông ch v i hai v ch ng th y H i ng

ng ng i nói chuy n

bà bèn b

c l i ván và têm tr u mà h i r ng:

-

a h m nhà tôi i Gò Công có v nói g p anh i óng bách ph n t. Anh mua

ru ng nào ó v y anh Hai?

Th y H i

ng Ngh a

a tay lên v a gãi th o trên m t v a áp:

-

Mua

t c a Chánh Bái Huân bên Gi a.

-

Anh mua m y m u, giá bao nhiêu ó?

-

ng thi u có ba ngàn

ng, mà 4 n m nay ng tr l i hoài, tr v n không n i. N m nay, ng theo n n n mua giùm cho ng, c c ch ng ã ph i mua, ch m c quá.

Không

y 15 m u mà mua t i 8 ngàn.

-

Theo giá lúa bây gi , thì ru ng ó còn r , ch có m c âu, mà tuy nói 8 ngàn, ch 4

m nay anh cho vay n l i ã hai ngàn r

i ho c ba ngàn r i, t c thì anh mua ru ng

ó có 5 ngàn hay 5 ngàn r

i gì ó ch gì.

-

Tính nh v y sao

c? Cho vay là cho vay, còn mua ru ng là mua ru ng ch . San qua s t l i nh v y sao cho ph i.

-

y ch anh cho vay 3 ngàn

ng ó, m y n m nay anh không có n l i hay sao?

-

Sao l i không n l i?

-

Thì anh n l i luôn 4 n m, t c thì anh ã l y v n c a anh r i. Bây gi anh mua ru ng ó, anh tr h t 3 ngàn c ng nh anh mua có 5 ngàn ch gì.

-

Cô tính k quá! Cô nói nh v y té ra tôi mu n t c a ông Bái Huân hay sao? T i

ông n n n quá, ch tôi có thèm mua âu. T ngày th ng Tý ch t t i gi , tôi h t mu n mua ru ng mua

t thêm n a. Mua thêm mà làm gì! Tôi còn có 2

a con gái,

mua cho nhi u

ng ngày sau ng

i d ng h

n, ch ích gì âu.

ng ch Khanh nghe nói nh v y thì c

i mà áp:

-

Anh nói nh v y sao cho ph i. Con trai hay con gái c ng v y, con nào c ng là con ch . Anh

c hai

a con gái anh có ph

c bi t ch ng nào. V y ch v ch ng tôi

tròi tr i không có m t chút con nào h t ây thì sao.

-

Thà là không con nh d

ng v y cho xong, ch có th con gái làm gi ng gì. ó con Di u ó. H v ch ng tôi ch t r i, chia ru ng cho nó, ch ng nó ánh bài thua ch ng t n m là tiêu h t ch gì. Còn con Th c, ch ng nó có ch ng ây ch c c ng v y a.

Bà H i

ng nãy gi ng i l ng thinh, ch ng bà nghe ch ng phi n con, bà m i nói:

-

! Khéo nói d không! Con Th c r i sao? T i mình g con Di u, mình l a th gì

âu, nên nó m i v y, sao mình l i

th a cho con?

-

Còn l a sao n a? Anh ch Khoán là ng

i giàu có l n, nh giàu còn h n mình n a.

con thì l a nh v y, ch bi t l a làm sao. Th y th ng con nh nó nh nh d th

ng, mình t

ng nó t t nên m i g ; ai dè âu nh khu t r i, nó sanh tâm phá a. Sao h i ó mình không c n, r i bây gi mình l i nói t i tôi?

-

Tôi là

n bà c n mình sao

c.

-

Sao l i không

c? Ch ng b ng mình th y anh sui giàu mà có m t a con, mình

mu n cho con Di u n gia tài ó, nên mình xúi thêm ng cho tôi g .

Bà ch Khanh nghe hai v ch ng th y H i

ng cãi v i nhau thì bà c

i ng t và can

ng:

-

Thôi, vi c ã l r i, bây gi ông

cho bà, bà

cho ông làm chi. Không bi t

ch ng t i m ng s con Di u ph i c c, nên ông tr i m i khi n nh v y. Mà vi c n y anh Hai ch Hai

u có l i h t th y. G con ta ph i l a nh n ngh a, ch sao l i l a giàu có? Nh n ngh a m i b n, ch ru ng

t có b n

âu. Anh Ch Khoán giàu, mà

không bi t ch ng t i nh n b t nh n, nên tr i m i khi n cho con nh phá tan s https://thuviensach.vn

Con nhà nghèo

60

www.hobieuchanh.com

nghi p nh. Tôi t c tôi không có con, ch n u tr i cho tôi có con tôi g , tôi l a h n hòi l m.

Bà H i

ng c

i và h i:

-

Cô l a cách nào? âu cô nói cho tôi nghe th coi.

-

Tr

c h t mình ph i ch n th ng r cho có h c th c, b i vì i nay n u không có h c

thua sút ng

i ta l m. Mà có h c th c song c ng ph i có nh n ngh a m i c, b i

vì h c th c mà không nh n ngh a thì t nhiên ph i ác. Ch n c hai

u ó r i,

ph i xem hình vóc th ng r cho m nh d n b i vì mình g con cho a b c nh

c thì

tr n

i ph i nuôi b nh hoài, mà nó sanh con b ng ngón tay út tay cái còn kh h n a. ó, ch n r ph i ch n nh v y, không c n giàu nghèo, không c n sang hèn, nghèo hèn mà nó ph i thì quý g p tr m giàu sang mà qu y h .

-

Cô nói nghe ph i l m. Thi t tôi g con Di u, v ch ng tôi c ng có v ng tính m t chút. Thôi, còn con Th c ó, tôi giao cho cô l a cô g giùm cho tôi.

-

Ý ch mu n g cho nó h ng ng

i nào?

-

Cô l a ch nào ph i, h cô ng ý thì tôi xuôi lòng.

-

Không. L a ch ph i thì ã ành, nh ng mà ch c ng ph i theo th , nhà giàu c ng có cái ph i, mà làm quan c ng có cái ph i. V y ch con nhà giàu v i ng i làm vi c

quan, ch mu n l a ch nào?

-

Ý thôi! Tôi th t kinh con nhà giàu r i. Tôi mu n g con Th c cho m y th y ng nó

ng tiu kh e thân nó.

Th y H i

ng tr n m t nói r ng:

-

Cha ch ! Mu n mang h a a há! G cho con nhà giàu, d u nó phá c a, thì nó có c a cho nó phá, ch g cho m y th y, h không có c a s n, h m i phá gia tài c a mình cho mà coi.

Bà H i

ng nguýt ch ng mà áp:

-

Mình không gi i gì ó mà cãi. Mình g con Di u r i; t i phiên con Th c, tôi không cho mình xía vô n a âu mà nói!

Bà nói d t l i li n

ng d y b

i xu ng nhà d

i. Th y H i

ng Ngh a th

ng b v

ng quen r i, nên th y không bi t m c c , th y ngó H

ng ch Khanh mà nói:

-

Nói nghe ch i v y thôi, ch g ch nào c ng c, tôi không c n gì. T ngày th ng

Tý ch t r i. Tôi r li t tay ch n, h t k vi c gì n a. Có c m t chút con trai m ng

t s c, tính

gia tài cho nó

ng ngày sau nó n i nghi p mà cúng bái ông bà. Nó ch n nó ch t i; còn th con gái là ng

i d ng mà ngh a gì.

Bà ch Khanh nghe anh than nh v y, thì bà ngó ch ng ch dâu, th y ch ng d

i b p,

bà bèn nói nho nh r ng:

-

Th ng Tý nó ch t ó, không bi t ch ng l i t i anh.

Th y H i

ng day l i h i:

-

Sao mà t i tôi?

-

i tr

c anh có

c m t

a con trai mà anh không bi t th

ng nó, anh b nó

thân s th t s , ông tr i ng gi n, ng không cho anh có con trai n a ch sao.

Th y H i

ng châu mày l ng thinh m t h i r i m i áp:

-

Chuy n ch i qua

ng làm sao ch c là con c a mình

c?

-

h i ó cho

n bây gi anh có th y nó l n nào hay không?

-

Không.

-

Tôi có th y h i nh . Nó gi ng h t anh, c ng nh khuôn úc v y.

-

Cô khéo bày

t chuy n.

-

Nói thi t ch ai thèm bày

t chuy n làm chi. Ch chi h i ó anh nhìn nó, anh em anh nuôi, bây gi có con trai nh ng

i ta, nó coi sóc vi c nhà cho anh, sau nó

ph ng s ông bà, ngh coi có ph i ti n hay không?

-

Nhìn b t t v y sao

c. Có ch c là con c a mình âu mà nhìn. Mà nhìn r i má bày tr nó sanh gi c ch u sao n i.

https://thuviensach.vn

Con nhà nghèo

61

www.hobieuchanh.com

-

Sanh gi c cái gì? Anh nhìn con mà thôi, ai bi u anh nhìn m làm chi mà sanh gi c.

Tôi t c quá, tôi bi u ông Ch tôi ng c

i v bé

ng nó

con tôi nuôi mà ng

không ch u. N u ng có con nh v y thì tôi r c v tôi nuôi li n.

ng ch Khanh nghe v nói nh v y thì ông vu t râu mà nói:

-

bé v m n làm gì? Tr i cho mình có con thì nuôi, b ng không cho thì thôi. Có con r i nó h thì càng kh cho mình, ch có ích âu.

Bà Ch ngó ch ng mà áp:

-

Có con sao l i không ích? Nói k d không! Tròi tr i nh mình ây, ngày sau v ch ng ch t r i chó nó b

i m ch có ai âu mà d y.

-

y c ng v y mà không d y c ng v y. H ch t r i thì thôi.

Th y H i

ng suy ngh th nào không bi t, mà v ch ng H

ng ch

ng cãi nhau

nh v y, th y l i xen vô h i bà Ch :

-

Cô có bi t m y n m nay t i nó i âu hay không?

-

i nào?

-

i Cai tu n B

i.

-

! i âu m t hai ba m

i n m nay. Tôi có h i th m làm chi âu mà bi t. Anh mu n tìm hay sao? N u anh mu n

tôi h i th m cho.

-

Thôi, thôi. H i cho bi t ch i v y ch tìm làm gi ng gì. T i nó m i r , du côn quá!

Th y H i

ng m i nói t i ó, k bà H i

ng d

i b p i lên. Th y l t

t b chuy n

ó mà b t qua nói chuy n mùa màng ít câu, r i m i em r lên nhà trên ch i.

n tr a, ch ng c a cô Hai Di u là c u Thôn K nh ra t i. C u i m t cái xe h i nh hai ch ng i; c u b t kh n en, b n áo dài, do c u c m tay bánh mà i, ch không có s p - ph .

u ch y th ng vô sân, ki m bóng mát mà

u, r i x c bâu áo, s a kh n en, th ng th ng i vô nhà. Duy có v ch ng H

ng ch Khanh m ng r h i th m mà thôi, còn v ch ng th y i

ng Ngh a không thèm h i, th m chí cô Hai Di u c ng làm l , b ng con i bét xu ng nhà d

i. Tá

n th y tình ch nhà

i v i r , h ph i hùa theo ý ó, nên h chào h i l là m ch ng mà thôi.

Thôn K nh g p c nh khó kh n d

ng y, nh ng vì c u ngh c u có t i xài phí, song c u xài là xài ti n c a c u; ch c u không xin cha m v ng nào, b i v y c u không ái ng i chi

t, c

àng hoàng t nh táo nh th

ng. C u kéo gh mà ng i, r i l y thu c ra

t hút.

Bà H i

ng ng i d

i nhà c u v i bà Ch , bà dòm lên th y r thì bà ghét l m, nên bà nói v i bà Ch :

-

Th

kh n n n! H t ru ng h t

t r i còn không lo, c ng c ch ng xe hoài! N u con Th c mà nó có ch ng c ng nh con Di u v y n a, ch c là tôi h t k s nghi p y r i.

-

Không vi c gì ch ph i lo. Ch

tôi ki m ch g con Th c cho ch coi.

-

, cô làm n cô l a giùm th coi, ch

ng nhà ây ng l a th

phá c a n a

i mang kh n.

-

Ch

ó m c tôi li u.

ch ng H

ng ch Khanh t i chi u b a sau, mãn ám gi r i m i v . Thôn K nh ng , nh ng mà c u lên b ng con

c ít l n, ch không nói chuy n v i v

c ti ng nào

t.

https://thuviensach.vn

Con nhà nghèo

62

www.hobieuchanh.com

Ch

ng b n

i t làng V nh L i

ng nhóm. H

ng ch c l n nh

u có

m t trong nhà vi c.

Thôn tr

ng Viên

c cho H i t nghe m t lá trát c a quan Chánh b d y làng d n d p nhà vi c cho quan Kinh lý Võ V n Hai mà o

n th trong làng, ph i c p dân cho quan Kinh lý dùng và ph i m

n xe ho c ghe cho quan Kinh lý i o

t. H

ng ch Khanh nghe

c

trát r i kêu H

ng b Ch m và H

ng thân Cao mà h i coi có truy n rao cho các n ch

m tr

á theo ranh, y nh l nh c a quan Chánh b d y hôm tháng tr c hay không. H

ng

và H

ng thân

u nói ã có truy n rao

y

các p và

n ch c ng ã phân ranh r i

t. H

ng c Chí tu i g n b y m

i, ông ng i trên b ván gi a và ngoáy tr u nói r ng:

-

Làm quan h t i làng khó lòng l m. Th ng Thôn, m y ph i lo s p t t t ,

ng

lôi thôi ng

i ta ch y t r i làng b qu h t th y a.

Thôn Viên

ng d y áp:

-

m C , tôi s p

t r i h t. Nhà vi c mình r ng. Quan Kinh lý ng cái phòng bên y ây, còn làm vi c thì làm t i c n gi a n y c. Có m t

u khó li u là nhà

khói36 c a làng,

ng d làm l i, ch

âu n u n cho quan Kinh lý?

-

À, cái ó khó d h . Bây gi tính sao?

-

m C ,

ch ng quan Kinh lý lên t i, tôi t vi c ó cho ngài hi u, coi ngài nh l nào. Nh ngài bu c ph i có nhà b p, mình ph i m n

m t c n ph ch bi t làm

sao.

-

Có ph tr ng hay không?

-

m có, dãy ph lá c a chú N ngang nhà vi c ây, tôi th y còn m t c n tr ng.

-

y thì

c. M y có nghe b a nào quan Kinh lý lên làng mình hay không?

-

m không. Mà trát quan l n g i lên ã b n n m b a r i. V y ch ng nay thì mai quan Kinh lý s lên ch không lâu âu.

ng ch Khanh xen vô nói:

-

a nào ng lên t i, em ph i cho trùm m i H

ng ch c nhóm m ng ng ch

ng

lôi thôi, ng h n, r i ng ki m chuy n v ch v i quan l n mà khó cho làng.

ng ch nói v a d t l i, b ng th y hai cái xe ng a ng ng ngang tr c c a nhà vi c,

cái tr

c có m t ng

i ng i mà thôi, ng

i y còn tr tu i, m c âu ph c, t

ng m o àng

hoàng, m t m y sáng r , còn xe sau có hai ng i b n áo bành tô vàng ng i có ch

c kình

càng, l i có nh ng cây s n khúc

khúc tr ng. Thôn tr

ng Viên ngó ra và nói:

-

Ch c quan Kinh lý lên t i.

ng ch c nghe nói nh v y thì lao nhao, l nh , có ng i ch y ra ón. Ng

i m c âu

ph c ng i tr

c ó, th ng th ng leo xu ng xe r i x m x m i vô nhà vi c. Khi ng i b

c vô

i c a trong, th y H

ng ch c ông

y, bèn

ng l i, d nón c m trong tay và nói:

-

Tôi là Kinh lý, có l nh quan trên phái tôi

n

ng o

n th trong làng. Ph i m y

ông là H

ng ch c trong làng ây hay không?

ng ch , Thôn tr

ng, và ít ng

i H

ng ch c khác

ng b

c ra chào quan Kinh lý

và m i ng

i vào. Ông C c ng

ng d y l m c m b

c l i xá quan Kinh lý và nói:

-

Tôi chào quan Kinh lý, làng có

c trát c a quan Chánh b , nên b a nay nhóm mà p

t ch cho ông . H

ng ch c m i bàn tính, k ông

n, thi t là may quá.

Quan Kinh lý không bi t ng

i ó là ai, song th y già c , thì ông cúi

u áp l r i h i:

-

Bác làm ch c chi trong làng?

Ông C g t

u v a c

i v a áp:

-

Tôi làm H

ng c .

36

p

https://thuviensach.vn

Con nhà nghèo

63

www.hobieuchanh.com

-

Té ra bác là ông C . M i bác ng i. Tôi lên tình c mà g p làng nhóm, thi t may l m.

Xin bác làm n cho tôi bi t coi m y ông ây ông nào làm ch c chi. Thôn tr ng là

ông nào âu? Còn hai ông nào làm phái viên theo tôi mà ch ranh t?

ng ch bèn b

c ra ti n d n m i v H

ng ch c cho quan Kinh lý bi t. Quan Kinh

lý bèn h i hai v phái viên, là H

ng b v i H

ng thân, v y ch có truy n rao cho

n ch

theo nh l nh d y hay không. Hai v H

ng ch c y tr l i r ng mình ã làm xong r i h t.

Quan Kinh lý g t

u và c y hai ng

i bi u dân trong nhà vi c ra xe vác

c em vô.

Thôn tr

ng Viên d t quan Kinh lý i coi cái phòng ã d n cho ng

i . Quan Kinh lý l y

làm

p ý, nên khi tr ra ng

i nói r ng:

-

Tôi cám n các ông ã s n lòng s p

t cho tôi yên mà làm vi c. Tôi n i cái

phòng nh

ó thì

r i. êm nào tôi làm vi c gi y thì tôi dùng cái bàn l n n y c.

-

Làng tôi

c trát quan l n thì lo các vi c xong r i h t, duy còn có m t vi c làng tôi y làm b i r i, không bi t làm sao

c.

-

Vi c chi? Ông c nói ngay ra i mà, c n gì ph i ái ng i.

ng ch li n nói:

-

Ch ông thì làng tôi d n r i, ng t vì cái nhà khói c a làng, th ng c t l i, có l

vài tháng n a m i r i, nên làng tôi không bi t làm sao có ch cho b i b p c a ông u n

ng.

-

i! Vi c ó không quan h chi l m. Tôi không có b i b p chi h t. Ch c là tôi ph i ki m ch mà n c m quán, ch tôi không n u n âu mà làng lo.

-

Ông không tính em bà Kinh lý lên ây hay sao?

-

Ch a có bà Kinh lý. N u ông bi t ai mu n làm bà Kinh lý, ông ch giùm, thì có l i

c.

Quan Kinh lý nói pha l ng ch i r i ông c

i ng t. H

ng ch nghe l i nói có duyên ông

ng t c c

i. Các H

ng ch c khác th y quan Kinh lý vui v ai c ng m ng th m trong ng.

Trong lúc hai v phái viên lo coi d n

mà em vô phòng, thì m y ông H

ng ch c

khác theo làm quen v i quan Kinh lý, k nói chuy n n y, ng i h i chuy n n , có ng

i l i

em s ng

i ta toan m u l n ranh

t c a mình thu t li n cho quan Kinh lý nghe. Tuy v y mà quan Kinh lý c ng vui lòng

i áp l i v i m i ng

i, c ng ch u khó mà nghe m i ng

i

vi c ru ng

t c a h .

Trong H

ng ch c H i t duy có m t mình H

ng ch Khanh nhà g n nhà vi c h n

t, vì nhà ông g n ch Gi ng Ông Huê, thu c mé kinh bên kia, h qua c u i tr xu ng tr

ng h c i ch ng m t tr m th

c thì t i.

ng ch ngh nhà mình nh v y, mà l i th y quan Kinh lý không kiêu c ng, b i y nhà vi c nói chuy n ch i t i 3 gi chi u, r i ông th a v i quan Kinh lý:

-

Th a ông, tuy ông m i t i, công vi c s p

t ch a yên, song tôi xin phép mà th nh

ông qua nhà dùng b a c m chi u v i tôi,

ng tr

c là ông bi t nhà tôi, sau nói

chuy n ch i.

-

u ông Ch không m i thì tôi c ng ph i xin v i m y ông ây cho tôi n c m chi u nay, b ng không thì tôi có ch

âu mà n. Ông Ch

g n hay xa! Cha ch ! N u

i b n n m ngàn th

c ch c là n r i tr l i ây tôi ói n a.

-

Th a không. Nhà tôi bên

u c u ây.

-

u g n tôi xin vâng. Còn nh

xa thì tôi xin

khi khác.

-

Th a, g n. Tôi cách ây ch ng vài tr m b

c.

-

c l m,

c l m. V y thì ông Ch ch tôi r a m t thay r i tôi i v i. Tôi i

xe t d

i Gò Công lên ây qu n áo l m h t, d quá. Tôi c y anh Thôn làm n h i giùm chung quanh ây coi có ai s n lòng ch u n u c m quán cho tôi và hai ng i i

i tôi n. Không h i gì, h tính giá bao nhiêu m i tháng h c nói ngay i. Nh có https://thuviensach.vn

Con nhà nghèo

64

www.hobieuchanh.com

ai ch u, xin bi u h t i nay l i nhà vi c mà nói cho giáp m t. Ki m giùm chút nghe anh Thôn. Tôi cám n anh l m.

Quan Kinh lý v a nói v a i vô phòng. Thôn Viên d rân, v a ngó m y ng i khác mà

i chúm chím.

Cách m t h i, quan Kinh lý trong phòng b

c ra, trên b n m t cái áo n xám, d

i b n

cái qu n tích so; chân mang ôi giày vàng, tay ôm m t cái nón tr ng, u ch i láng m

t, c

th t n

en, di n m o coi vui v mà ôn hoà, t

ng i coi th nh th i mà hùng tráng. Ông kêu hai ng

i i v i ông, là ng

i c a nhà n

c

ông dùng trong cu c o

t, mà d n:

-

Hai anh em d n d p

c r i ra ch

n c m i, nghe không.

tôi qua nhà ông

Ch tôi th m m t chút, t i tôi v thì s tính vi c m n ng

i n u c m cho hai anh

em n.

Ông nói r i ông day l i ngó H

ng ch mà c

i và nói r ng:

-

Các vi c

u yên r i h t. Bây gi ông Ch mu n d t tôi i ch ng nào c ng c.

ng ch Khanh l t

t

ng d y cáo t H

ng ch c h i t mà d t quan Kinh lý v

nhà. Quan Kinh lý cúi

u chào H

ng ch c r t có duyên và nói:

-

th ng th ng r i tôi s

n nhà th m m y ông h t th y. Có l tôi

ây t i 5, 7

tháng ho c m t n m, b i v y tr

c hay sau gì r i tôi c ng s bi t nhà m y ông.

Ông nói v a d t l i thì xây l ng i theo H

ng ch . H

ng ch c ngó theo r i xúm nhau

tr m tr khen quan Kinh lý làm l n mà không kiêu c ng, không x c x c.

ng ch Khanh d t quan Kinh lý i ngang qua ch ng có qu o xu ng

u c u. Lúc

y ã g n 4 gi chi u nên trong nhà l ng không ai bán v t chi h t, ch có s p con nít ánh áo la hét vang rân, còn hai bên ph c ng không ai ra vô mua

, ch có m y cô x m lai m t ngó

u tình, m t nh hoa n , ng i ch i tr

c ti m, nói nói c

i c

i, d

ng nh

em nhan s c

mà khoe cùng ng

i qua l i. Quan Kinh lý i ngang, con nít

ng gi n

u nín c

i mà ngó,

y cô x m lai

u li c m t mà dòm, cái ngó kia không quan h gì, ch cái dòm n y e hi m nghèo l m.

Quan Kinh lý v a i v a nói chuy n, nên t i nhà H

ng ch mà không hay. Ch ng

ng ch d t vô c a ngõ, quan Kinh lý ng

c m t dòm th y m t tòa nhà r ng l n, nh ng vì t theo ki u x a nên mái nhà th p x ng, trong nhà t i mò. Cái sân tr c nhà c ng r ng l n

nh ng ch nhà không tr ng bông hoa chi h t, duy phía ngoài có ít cây b i mà b

t chai nên

nhành lá x r . Hai bên có m y cây i xen l n v i m y cây mãng c u ta, i thì có trái nhi u, còn mãng c u thì không nh m mùa, nên không bông trái. D c theo mái nhà có s p ch ng m t ch c ch u ki ng cây nào g c c ng b ng b p tay, nh ng vì nhánh b u n, lá b t a t i ngày nên coi nh cây còi không ai vun phân t

i n

c.

ng ch Khanh v i quan Kinh lý b

c lên th m. Th ng B n là

a c a H

ng ch ,

th y khách l mà y ph c oan trang nó không bi t là ai, song c ng ch p tay mà xá, H

ng ch

i nó r ng:

-

Có m m y nhà hay không?

-

Th a, có.

-

Vô th a cho m m y hay r ng có quan Kinh lý t i th m. i cho mau.

ng ch m i quan Kinh lý ng i t i b gh gi a phía ngoài c a. B gh không trúng ki u nào h t, nên không bi t tên chi mà kêu. Chính gi a có m t cái bàn tròn, c t b ng c m lai t b ng c m th ch, chung quanh thành c n c xa c . Vòng theo cái bàn y thì 4 cái gh

tô-nê37, gh tuy t t, song không ph i m t

u v i cái bàn. Phía trong b gh

y thì có lót m t

ván gõ thi t dày thi t l n. Phía trong n a d n ba vòng t th , cái t gi a c n c xa c , hai cái t hai bên óng tr n lu, ch không có c n, nh ng mà cái t nào c ng thi t khéo và trên i cái t

u

m t b l c ng thi t t t. Hai c n hai bên

m i c n m t cái bàn dài óng

ng cây tr c, m i bàn có m t ch c gh tô - nê nh s p theo. Hai bên chái l i có lót hai b ván gõ d a c a s .

37

tên ng

i phát minh cách u n g và sáng l p hi u hi u bàn gh , Michael Thonet, gh có ch d a, ch gát tay, b ng g u n.

https://thuviensach.vn

Con nhà nghèo

65

www.hobieuchanh.com

Quan Kinh lý ng i ngó cùng trong nhà thì bi t nhà giàu, song ông ch nhà không th o theo cách

i nay. H

ng ch l ng x ng m t l y thu c m i khách hút, h i th ng B n n u c b trà m i

ng khách u ng. Ông th y bà Ch

trong b

c ra, ông bèn nói r ng:

-

Quan Kinh lý l i o

t làng mình ây. Ông m i lên t i h i tr a.

Bà Ch b

c l i ch p tay cúi

u nói:

-

Tôi chào quan Kinh lý.

Quan Kinh lý li n

ng d y áp l mà c

i:

-

Tôi chào bà Ch . Tôi m i lên t i, ông không nói cho bà hay tr c, mà ông m i tôi

qua nhà n c m. Tôi làm khách thình lình, ch c là bà không c vui lòng. V y tôi

xin bà mi n l i.

Bà Ch c

i và áp:

-

Quan Kinh lý

n nhà tôi, y là làm r ràng cho tôi. Tôi m ng l m, ch có l nào tôi không vui lòng. N u ông Ch tôi ng không m i quan Kinh lý thì ch c tôi phi n ng m.

-

Tôi m i t i làng có m y gi

ng h , mà bên nhà vi c H

ng ch c ti p tôi r t t

, r i qua ây

c nghe m y l i yêu m n c a bà n a, thì tôi l y làm c m tình vô cùng.

-

m quan Kinh lý, làng n y H

ng ch c nh l n

u bi t l ngh a l m. Hu ng chi

quan Kinh lý là m t viên ch c c a Nhà n

c, quan Kinh lý

n làng, có ai mà dám

không t t .

-

Bà nói nh v y, tôi xin l i mà tr l i: N u H

ng ch c trong làng, vì cái ch c Kinh

lý mà ti p tôi t t , ch c là tôi không vui.

-

m quan Kinh lý, tôi nói ví d mà nghe, ch không ph i tôi nói t i quan Kinh lý làm ch c l n, nên h m i t t .

-

y m i ph i, ch n u th y ch c l n thì tr ng, r i ng i làm l n mà tánh tình không

ra gì h t, mình c ng s mà tr ng h n a sao?

-

Quan Kinh lý nói ph i l m. M i quan Kinh lý ng i u ng n c, cho phép tôi vô l ra

sau d y b y tr s a so n d n c m cho quan Kinh lý dùng.

-

Tôi xin bà c t nhiên.

Bà Ch

i vô trong. Ông Ch v i quan Kinh lý ng i u ng n c mà nói chuy n o

t.

úng b n gi r

i tan h c, h c trò s p hàng i v ngang c a ngõ nói chuy n om sòm. Có m t trò tr c ch ng 11 ho c 12 tu i, mình m c qu n áo tr ng, u

i nón n

en, m t tay ôm c p

sách m t tay xách bình m c qu o vô sân r i ch y l ng x ng mà vô nhà. Ch ng nó b c t i

a, th y có khách l , thì

ng kh ng l i mà ngó. H

ng ch dòm th y bèn kêu mà nói: "Tôn,

con l i xá quan Kinh lý i con".

Trò nh b

c l i d nón cúi u mà xá. Quan Kinh lý r

u nó và h i H

ng ch r ng:

-

Con c a ông ây ph i không?

-

Th a, nó là cháu. V ch ng tôi không có con.

n bà c a tôi nó bu n, tôi th y v y

tôi m i xin b t m t

a con c a th ng em tôi,

ng nuôi làm con nuôi.

-

Té ra hai ông bà giàu có nh v y mà không có con?

-

Th a, không.

-

Không h i gì. Không con thì nuôi cháu. Con cháu c ng v y, mi n là nó nên thì c

nh . Ông ráng cho nó h c.

i nay ph i có h c m i kh i b ng

i ta hi p áp l

ng

t, mà l i có h c m i bi t

ng ph i làm mà theo,

ng qu y mà tránh.

Th ng Tôn th y hai àng nói chuy n, nó m i l n i c t sách r i ch y tu t ra phía sau.

p trong nhà d n cái bàn tr c bên phía tay m t ng ãi c m khách. Bà ch ra vô ch

bi u cho chúng nó tr i n p

t bàn. Ch ng c m d n xong r i, bà m i b

c l i nói nh v i

ch ng và m i khách dùng c m.

Quan Kinh lý i theo H

ng ch l i bàn, dòm th y chén

a có hai ng

i n mà thôi thì

ng ngó bà Ch mà nói:

-

Tôi m i bà Ch

n c m luôn th ch .

https://thuviensach.vn

Con nhà nghèo

66

www.hobieuchanh.com

-

i quan Kinh lý dùng c m v i ông Ch tôi. Tôi ch a ói, t i r i s

n.

-

Không

c. N u bà không ng i thì tôi không dám n. Xin bà coi tôi nh em cháu, ch

ng k khách kh a chi h t. H bà không ch u n, thì tôi ngh bà h n tôi t i làm n, tôi n sao ngon. Xin bà ng i l i, kêu cháu ra ây n a, n nh ngày th ng

trong nhà v y tôi m i ch u.

Bà Ch không ki m l i t ch i

c n a nên bà ph i bi u tr vô l y thêm hai cái chén, hai ôi

a, r i bà ng i m t bên H

ng ch và bi u th ng Tôn ng i m t bên quan Kinh lý mà n c m.

Quan Kinh lý nói chuy n vui v l m, theo h i th ng Tôn tính i h c ng ngày sau làm

ngh gì, nh l n tr i cho giàu thì ph i làm sao còn nh tr i b t nghèo thì m i làm sao. Th ng nh s s t tr l i không nh m

o ngh a, làm cho quan Kinh lý c

i ng t r i dùng d p y mà

y cho nó m t bài h c làm ng

i.

Bà Ch th y quan Kinh lý còn nh tu i mà b t ch vui v nói n ng àng hoàng thì bà c m t c khen th m hoài. Vì ch ng bà ít nói chuy n v i khách, nên bà h i r ng:

-

m quan Kinh lý tính ch ng nào m i r

c bà Kinh lý l i ây?

Quan Kinh lý nghe h i thì c

i mà áp:

-

i tr a ông Ch có h i tôi câu ó. Bây gi bà c ng h i tôi câu ó n a. H i tr a tôi tr l i pha l ng ch i v i ông Ch r ng: "Tôi ch a bi t ai mà cho ng i ta kêu là bà

Kinh lý. Có l ph i c y ông Ch ch giùm m i c." Bây gi bà h i tôi n a, thì tôi

ng tr l i nh v y n a.

-

Té ra quan Kinh lý ch a nh ôi b n n i nào hay sao.

-

Th a ch a. Tôi thi

u m i ra tr

ng vài tháng nay, tôi không có ngày gi mà tính i v .

-

Xin l i quan Kinh lý, không bi t n m nay quan Kinh lý c bao nhiêu tu i?

-

Tôi

c 25 tu i.

-

Ông c v i bà c còn song toàn hay không?

-

Cha v i má tôi còn m nh gi i h t.

-

Không bi t Quan Kinh lý g c

âu?

-

Tôi g c gác sanh

t i B c Liêu, cha v i má tôi

u d

i h t.

tôi yên r i tôi

g i th m i cha v i má tôi lên trên n y ch i m t chuy n cho bi t x Gò Công.

-

Quan Kinh lý có anh em ông hay không?

-

Không. Cha v i má tôi sanh

c có m t mình tôi.

-

Ông c bà c thi t là nh n

c l m m i

c v y. Sanh có m t ng

i con mà cho

c r i làm quan nh v y, ngh có ph

c bi t ch ng nào. Có l n m nay ông c bà

l n tu i r i ch ?

-

Th a, không có, cha tôi n m nay g n 50, còn má tôi m i b n m i m y.

-

Còn tr d há! V y thì có ph

c l m. Tôi ch c lúc n y ông c bà c

ng ki m n i

nh ôi b n cho quan Kinh lý, êm ngày lo hoài.

-

Bà nói ph i. T khi tôi ra tr

ng

n nay, cha má tôi lo vi c ó l m.

-

Theo quan Kinh lý mu n ki m v nh th nào? Mu n ki m ng hay t nh.

-

Ki m v thì l a

c h nh tánh tình ch c n gì l a ch

. Mi n là ng

i bi t ph i thì

thôi, t nh hay

ng c ng không h i gì.

-

Quan Kinh lý nói ph i l m, song con gái

ng nó ch n ch t thi t thà, s không có

a nào x ng áng làm bà Kinh lý ch .

-

Tôi c ng

ng v y. Tôi c

i v thì tôi ch ý ki m ng

i n i tr hi n, ch không

ph i ki m ng

i làm bà Kinh lý. N u ai mu n làm bà Kinh lý, nên ng tôi, thì ch c là tôi không dám c

i.

Quan Kinh lý nói chuy n h i phang ngang38, nh ng l i nào nghe c ng bao hàm o

ngh a. T nh chí l n bà Ch Khanh ch a t ng nói chuy n v i ng i nào úng

n nh v y,

38 không kiên dè

https://thuviensach.vn

Con nhà nghèo

67

www.hobieuchanh.com

i v y bà càng nghe càng kính ph c th m trong lòng. Bà h i th m ông Ch , bà m i hay quan Kinh lý t i nhà vi c c a làng và

ng ki m ch

n c m quán. Bà khuyên quan Kinh lý m i

a qua nhà bà mà n c m, ch ng nên n c m quán. Quan Kinh lý t n bà và nói: "N u tôi

c n c m bên n y thì ch c là tôi ph i m p. Ng t vì mai ây tôi kh i công làm vi c. Tôi i o

t b a v s m b a v t i không có gi nh t nh. Tôi không dám làm hai ông bà m i b a ph i nh c lòng ch

i. N u hai ông bà th

ng tôi thì b a nào tôi r i r nh, cho phép tôi qua ng nói chuy n ch i thì t t".

Bà Ch g t

u áp:

-

u quan Kinh lý mu n n bên nhà vi c

ng cho ti n, tôi không dám ép, song b a

nào quan Kinh lý mu n qua nhà tôi n c m thì v ch ng tôi s n lòng ti p r c luôn

luôn. Quan Kinh lý

ng ng i chi h t.

Quan Kinh lý n c m r i ch i cho

n t i m i t giã mà v . H

ng ch Khanh i theo

mà

a t i c a nhà vi c r i m i tr l i.

https://thuviensach.vn

Con nhà nghèo

68

www.hobieuchanh.com

Ch

ng n m

ch ng H

ng ch Khanh t khi quen bi t Kinh lý Hai, thì c tr m tr khen ng i hoài. Vì Hai v ch ng có ti n mà ki n th c h p hòi, nên không th u áo tài c c a ông Kinh

lý

c, b i v y khen ây là ng

i tu i tr , mà ch c to, khen m i tháng lãnh l ng nhi u,

khen nói chuy n vui v b t thi p, khen không kiêu c ng x c x c, khen

c thiên h kêu

ng “ông”. Tuy bà Ch không t ý cho ch ng bi t, song bà ã nh trong trí, bà l p th

làm mai g cháu bà là cô T Th c cho quan Kinh lý.

Cách ít b a, bà H i

ng Ngh a i ch , luôn d p ghé th m hai v ch ng H

ng Ch . Bà

ch tánh ý mau m n, nên Bà H i

ng v a t i thì bà nói li n:

-

Nè ch Hai, tôi có m t chuy n ng l m. Tôi tính ra nhà nói v i ch k ch vô ây, may quá, tôi kh i i.

-

Chuy n gì mà ng ?

-

Có quan Kinh lý m i l i m y b a rày,

o

t trong làng.

-

Quan Kinh lý l i o

t mà ng gi ng gì? Tôi có m

i m y m u ru ng trong n y,

ng không l i o sao?

-

y! Ch nóng quá,

tôi nói cho ch nghe mà. Ông quan Kinh lý n y ng quá, m i 25 tu i, l ch s , n nói hoà nhã, d th

ng l m mà ch a có v . Tôi mu n làm mai

cho ng c

i con Th c ch i. Con Th c

ng ch n y nó có ph

c l m ch không

ph i nh con Di u âu. H ch ng c

i r i thì ng

i ta kêu nó là “bà Kinh lý” li n.

-

Cô nói ông Kinh lý m i l i m y b a rày sao cô bi t tu i ng, sao cô l i bi t ng ch a có v ?

-

y, ông qua n c m bên nây, tôi h i ng nên tôi m i bi t ch . ng a ông Ch c a tôi l m. Tôi v i ông Ch h i th m ng có v hay ch a, thì ng c i ng t, r i ng

y tôi v i ông Ch có bi t ch nào thì làm mai giùm cho ng. May quá! Hôm tr c

ch nói mu n g con Th c cho ng

i làm vi c quan, nó t ng tiu kh e thân nó, ch ch không mu n g cho con nhà giàu mà d t nát nh ch ng con Di u v y n a. Ch y úng r i, ng

i ta làm quan không ph i nh h ng th y thông, th y ký hay là th y giáo v y âu. Ng

i ta làm “Ông” kia, ch coi sang tr ng là d ng nào ch

không ph i l m .

Bà H i ón v i tay l y tr u mà n, tuy bà l ng thinh mà trí bà suy ngh lung l m. Ch ng bi t bà suy ngh th nào, mà cách h i lâu, bà l i h i bà Ch :

-

Ông Kinh lý ó giàu không?

-

Tr i i! Ch h i k quá, m i quen v i ng, ai mà bi t gia o c a ng

c. Ông nói

y thì hay v y, ai mà dám h i ng giàu hay nghèo. Mà ch ã nh t nh g con

Th c cho nhà quan, không c n giàu nghèo, thì ch còn h i vi c ó làm chi?

-

Không. H i cho bi t v y ch . N u ng

i làm quan mà cha m giàu thì càng quý h n

a.

-

Tôi ã nói ng

i ta làm “Ông Kinh lý” h g con mình v

ó thì con mình làm “Bà

Kinh lý” không quý hay sao, mà ch còn mu n giàu n a. Gia tài c a ch l n s n, ch có hai

a con gái. N u ch mu n cho ch ng con Th c sang mà l i giàu n a, thì h i r i ch s t gia tài cho nó thì nó giàu ch gì.

-

th r sang mà nghèo, nó theo nó kh ti n mình hoài mà kh cho mình ch .

-

Ch

ng lo. Ông Kinh lý n y h n hòi l m, ch không ph i nh cái h ng r mà ch nói v y âu. ng có nói v i ông Ch tôi, ng n l ng m i tháng

n m t tr m hai;

i o ng lãnh thêm ti n gì ó không bi t, mà c ng chung h t th y hai tr m l n. Ch ngh coi, ng

i ta làm quan n l

ng nh v y, ng

i ta

ng thèm bòn c a v

a.

-

ng m i t i mà ng c y cô d

ng Ch làm mai cho ng c

i v , cái cách h t t c ó

làm cho nghi ng

m àng ch .

https://thuviensach.vn

Con nhà nghèo

69

www.hobieuchanh.com

-

Không có âu. ng nói pha l ng mà ng l m, ch không ph i ng môi mi ng nên s ng

m àng. T c quá, tôi nói h ch th y m t ng, ch nghe ng nói chuy n thì ch th

ng li n. Ch v nói chuy n l i cho anh Hai nghe, r i nh mu n i coi m t ng, thì anh ch vô ây, tôi m i ng qua nhà cho mà coi.

-

Nói chuy n v i ông nhà tôi mà làm gi ng gì. ng g con Di u không nên thân, tôi phát ghét. Bây gi t i phiên con Th c tôi có cho ng xía mi ng vô n a âu.

-

con l y ch ng, là nh cu c tr m n m cho con. Vi c ó không ph i là vi c nh .

ch ng ph i hi p nhau mà bàn tính, ch ch t chuyên ch không k n nh sao

ph i.

Bà H i

ng ng i suy ngh r i bà

ng d y cáo t và nói:

-

Tr a r i. Tôi ki u cô,

tôi v k o n ng.

tôi v tôi tính l i ít b a r i tôi s nói

cho cô hay.

Bà Ch

áp:

-

Ch tính i. Tính r i ch tr l i cho mau mau, nghe. Nè, tôi nói thi t, d u mà anh v i ch không ch u g , tôi c ng b t con Th c v trong n y tôi g li n. Ch x ng áng m mà, mình làm dày làm m ng, r i ng

i ta i nói v ch khác u ng l m ch .

Không bi t bà H i

ng v nhà bà có bàn tính v i ch ng hay không, mà cách n m ngày sau, bà i ch v i cô T Th c, bà ghé nhà H

ng ch Khanh n a. Cô T Th c b n áo tím,

qu n hàng Bom bay tr ng, chân i giày nhung xanh, tay che dù màu tr ng gà, tai eo h t xoàn, c

eo dây chuy n ba s i.

Bà Ch v a th y ch dâu v i cháu i vô t i sân, thì l t t b

c ra th m ti p r

c. Ch

khách d t nhau i vô nhà, ông H

ng ch ch a k p chào h i, thì bà ch li n nhanh nh u h i bà H i

ng tr

c:

-

Sao? Ch tính

c hay không?

Bà H i

ng li c m t ngó con, r i bà c

i và g t

u.

-

Bà Ch hi u ý nên h n h , l t

t m i ch dâu i th ng vào trong. Hai bà ng i t i b ván phía trong, còn cô T Th c thì cô

cây dù d a bên ó r i cô i luôn xu ng nhà

p.

a m i ng i yên, bà Ch h i:

-

Ch mu n tôi m i ng qua ây,

ng ng th y con Th c hay sao?

-

Cô g p quá! Ai cho coi dâu k c c v y.

-

y ch ch mu n làm sao?

-

Tôi v tôi nói l i v i cha b y tr , r i v ch ng tôi có ý d con Th c. Coi b con nh nó ch u.

-

u l y ch . Còn

i gi ng gì n a mà không ch u.

-

m nay cô có nói h i h i v i ng hay ch a?

-

Ch a. H m nay ng không có qua bên nây. Mà ch ch a tr l i ai dám nói v i vàng nh v y

c.

coi anh Hai v i ch tính l nào r i tôi s nói ch .

-

c a. Cô khoan nói ã.

cho v ch ng tôi coi m t ng, r i cô s nói. Bây gi cô tính làm sao cho hai v ch ng tôi g p m t ng nè.

-

Có khó gì. Ch mu n g p ng ngày nào c ng

c. Ch mu n b a nào ch nói i. Tôi

nói v i ông Ch m i ng qua n c m thì g p ch ch gì.

-

u v y thì

c. B a nay là 20 tháng 8 r i ph i hôn? Thôi, cô nói v i d ng Ch

i ng b a 24 ta i. B a ó hai v ch ng tôi vô.

-

a 24 mà s m hay chi u?

-

m mai ch chi u m a gió tôi v c c l m.

-

m mai không

c. Tôi nghe nói bu i s m mai ng m c i o

t, b a nào ng

ng v tr a l m.

m i bu i chi u ti n h n.

-

Thôi thì chi u.

-

tôi kêu ph c ông Ch vô ây ng tính v i ng cho n ch c.

Bà Ch bèn sai tr

ra tr

c m i ông Ch vô trong r i bà nói:

https://thuviensach.vn

Con nhà nghèo

70

www.hobieuchanh.com

-

Tôi th y quan Kinh lý t t quá nên tôi tính làm mai ng ng c

i con Th c. Tôi

nói thì anh Hai v i ch Hai c ng ch u r i, song hai ông bà mu n th y m t quan Kinh lý coi ng

i ta làm sao r i s cho tôi làm mai. V y ông m i giùm ông Kinh lý bu i chi u 24 ng qua nhà mình n c m

ng cho anh Hai v i ch Hai th y m t ng m t chút.

ng Ch Khanh v a vu t râu c

i mà nói:

-

c. G con Th c cho quan Kinh lý thì x ng áng l m. S

ng không ch u ch

u ng ch u thì mình c u mà g .

mai tôi qua nhà vi c th m ng ch i r i tôi m i ng. Ch Hai v th a giùm l i v i nh chi u 24 vô ây. Tôi m i ch c ng i ch không có chi ng n tr

âu.

Bà H i

ng ng i ch i m t lát r i bà kêu cô T Th c lên t giã v ch ng H

ng ch

Khanh mà v . Chi u l i H

ng ch Khanh i qua nhà vi c th m quan Kinh lý và m i ông chi u 24 qua nhà n c m. Quan Kinh lý

c l i m i thì ông c

i mà áp:

-

m nay tôi b n vi c, không qua th m ông Ch bà Ch c, thi t tôi có l i nhi u

m. Nay ông m i n c m n a, n u tôi t thì cái l i càng thêm n ng. Ph i không ông Ch ? V y tôi xin vâng. Ông s n lòng ch u c m, có l nào tôi l i không s n lòng ch u th t công cái mi ng. Xin ông làm n nói l i v i bà Ch b a 24 tôi u ng thu c x , r i tôi b ng tr ng qua n

ngon c a bà Ch ,

ng làm vui lòng bà.

ng ch không th o nói ch i, nên khi nghe m y l i pha l ng h u duyên y, thì ông ng i ngây ra mà c

i ch không bi t ki m l i chi

i l i.

a 24, v a x qua, thì xe c a H i

ng Ngh a ã vô t i. Hai v ch ng th y H i

ng

vô c ng d t cô Th c theo n a. Th y H i

ng b t kh n en, b n áo lót, i giày tây, ti c vì cái t có th o, ch không, coi àng hoàng l m. Bà H i ng c ng b n áo lót i giày thêu. Còn

cô T Th c, b a nay cô b n áo hàng Th

ng H i màu tr ng gà mà bông thêu n i màu tím nh t, c

m tay m t cô eo ba chi c cà rá. Tuy n

c da cô không tr ng, nh ng nh cô trang

m, nh t là nh c p m t c a cô long lanh g n sóng, nên không ai dám cho cô là gái thi u c.

Bà Ch yêu quan Kinh lý l m, h m nay bà c ti c r ng b a ng m i l i t i, ng qua n m thình lình, bà không có gi mà d n m t b a n cho x ng áng. B a nay bà mu n chu c cái t i s sài hôm n , nên h i s m mai b n thân bà i ch mua th t, cá, tôm, cua h t, th t

thì bà chia ra cái kho, cái h m, cái x t phay, cá thì tính m t con

ng ch ng, và

m t con

u chua, tôm càng thì bà kho tàu, tôm

t bà l n b t mà chiên, tôm b c thì bà lu c mà tr n i, cua thì bà làm ch r i bà x t mi ng nho nh ng g p cho v a

.

n thì b n r i, mà

bà còn làm thêm m t con v t mà ti m và thêm m t con gà ng n u cà- ri.

Bà có m

n vài ch

n bà trong

t l i ph n u n

ng, nên hai v ch ng và con th y

i

ng vô t i thì công vi c nhà b p ã s p

t g n xong. H

ng Ch Khanh l y áo dài b n

cho

l . Còn bà Ch g

u, r a m t r i thay áo l a tr ng

ng coi cho s ch s . Bà Ch

ng m cô T Th c r i nói:

-

Con nh b i tóc v ng quá. em qua ây cô b i l i giùm cho.

Bà ng i b i tóc cho cháu v a xong thì nghe phía tr c quan Kinh lý ã qua t i.

Quan Kinh lý v a b

c lên th m và nói l n:

-

Ông m i tôi n c m nên chi u nay ngh làm vi c, ch i o

t m t r i n không

c nhi u ông bà phi n.

Ông th y th y H i

ng Ngh a, ông không bi t là ai, song ông c ng cu i u chào.

Th y H i

ng l t

t áp l , còn H

ng Ch Khanh thì nói r ng:

-

Anh H i

ng ây là anh ru t c a nhà tôi. Anh ngoài làng V nh Th nh.

Quan Kinh lý cúi

u thi l m t l n n a và ngó th y H i

ng và nói:

-

Tôi

c bi t ông, tôi l y làm vinh h nh l m. Ông làm H i ng

c m y khóa

i?

-

Tôi m i làm

c khóa n y.

https://thuviensach.vn

Con nhà nghèo

71

www.hobieuchanh.com

-

Làng V nh Th nh giáp ranh v i làng n y không bi t ch ng tôi o V nh L i, V nh u r i quan trên s d y tôi o V nh Th nh n a, ch ng y tôi s t i lui v i ông ch i.

-

Nhà tôi phía ngoài l dây thép, cách ch ng n m sáu ngàn th c, bao gi ông ra

ch i c ng

c. V y m i ông b a nào có r nh i v i d

ng Ch ra nhà tôi ch i.

-

Cám n ông. Tôi không dám h a ch c, nh ng có l tôi s i.

Bà Ch v i bà H i

ng trong b

c ra chào quan Kinh lý còn cô T Th c

ng nép

a c a bu ng mà dòm. Quan Kinh lý

ng d y áp l . Bà Ch ti n d n bà H i

ng cho

Quan Kinh lý bi t. Quan Kinh lý v a c

i v a nói:

-

Ông Ch m i tôi n c m mà không nói có khách khác. Tôi t ng qua n c m nói

chuy n ch i c ng nh hôm tr

c nên tôi không thay

, làm b n

xám, còn s - mi

l t, coi d dáy và vô l quá. Xin hai ông bà mi n ch p.

Bà Ch c ng c

i và áp:

-

m quan Kinh lý, xin quan Kinh lý

ng ng i. ây là anh v i ch tôi, ch có khách nào l

âu. Quan Kinh lý n b n nh v y m i thi t tình.

-

Bà th

ng tôi nên bà r ng dung, thi t tôi c m n l m. Tôi ch c b a nay trong nhà có vi c chi ây mà ông Ch gi u tôi.

-

m, không. Có vi c chi âu. V ch ng tôi mu n m i quan Kinh lý n c m ch i.

May h i x n y anh Hai ch Hai tôi i ch , nh ch ghé th m, v ch ng tôi c m l i ng dùng c m v i quan Kinh lý cho vui.

-

u v y thì may cho tôi l m, n c m mà còn

c làm quen v i ông H i

ng và

bà H i

ng thêm n a.

Bà Ch c

i r i d t bà H i

ng l i b ván d a c a s ng i n tr u. Quan Kinh lý ng i i b gh gi a, nói chuy n v i hai ông c

i om. Hai bà ng i bên n y nói chuy n x m xì mà bà H i

ng ngó quan Kinh lý không nháy m t.

y ng

i trong nhà s a so n bàn gh r i b ng

n lên mà s p. H

ng Ch

th y

i Ð ng nói chuy n v i quan Kinh lý, còn ông i m t l y r u em ra cho khách u ng

khai v . Quan Kinh lý th y r

u thì nói:

-

Tôi xin ch u l i, tôi không u ng r

u. Hai ông dùng i, thu nay tôi không bi t ng, tôi u ng n

c mà thôi.

ng Ch nói:

-

Quan Kinh lý không u ng nhi u thì u ng ít, ph i u ng m t chút ng ói b ng mà

dùng c m ch .

-

c a bà Ch coi n u, h th y thì là mu n n r i, có c n gì ph i u ng r u m i

khai v .

Bà H i

ng nghe nói nh v y thì ngó bà Ch mà c

i, coi b

c ý l m. Th y H i

ng l y m t cái ly

ngay tr

c m t quan Kinh lý r i b ng chai n

c sô- a39 v a rót v a

nói:

-

Ông không u ng r

u, thôi ông u ng n

c

c mà.

Quan Kinh lý b ng ly

a lên th y rót

c phân n a r i bèn nói:

-

Cám n ông. Tôi làm nh c lòng ông quá. V y tôi vâng l i u ng m t chút. Song tôi nói tr

c cho ông bi t, n u t rày s p lên, m y cô h chê tôi có t t r u trà thì tôi

th a t i ông a.

y ông m y bà nghe nói nh v y thì th y

u c

i ng t.

u u ng xong r i thì c m d n c ng ã xong. V ch ng H

ng Ch m i khách ng i

bàn. Quan Kinh lý b

c l i th y

d n

y bàn thì ngó bà Ch và nói:

-

Cha ch ! B a nay bà mu n cho tôi n n t b ng hay sao, nên bà cho tôi n nhi u

quá nh v y?

-

m quan Kinh lý,

th

ng ch có chi âu.

-

Tôi bi t r i. Hai ông bà g t tôi. Trong nhà có vi c chi ây.

39 n c su i có h i

https://thuviensach.vn

Con nhà nghèo

72

www.hobieuchanh.com

-

m, không. . . M i quan Kinh lý ng i.

m ng

i ng i l i, quan Kinh lý ng i gi a hai ông c p hai bên, còn phía bên ây hai bà. Quan Kinh lý v a ng i v a nói:

-

Trong nhà còn ai n a, xin m i h t ra ây n cho vui. Tôi c ng nh bà con ch ph i xa l hay sao mà s .

Bà Ch

áp:

-

m, không còn ai n a.

-

i nãy tôi th y có ai trong kia n a mà?

-

m, con cháu tôi. Con c a anh Hai ch Hai tôi ây.

-

i c ra n luôn th .

-

Nó m c c , nó không ch u ng i. Thôi nó n trong v i th ng nh tôi.

-

Bà con mà m c c gi ng gì. Nãy gi tôi quên trò nh ó n a ch .

Bà Ch v i bà H i

ng

u chúm chím c

i. n

c vài mi ng, bà H i

ng bèn

nói:

-

Th y H i

ng c a tôi có

ng b m t s ru ng trong làng n y. V y quan Kinh lý có o t i xin làm n gi ranh r p giùm cho

s sào m u b i vì v ch ng tôi xa,

nên ch ru ng k c n h xúi tá

n l n ranh hoài.

-

Xin bà

ng lo. V i ai thì không

c l n l

t ai h t âu.

-

m quan Kinh lý, không bi t quan Kinh lý g c âu?

-

Th a, tôi là ng

i B c Liêu. Cha M tôi làng V nh M .

-

Tôi nghe nói B c Liêu ru ng

t t t, nên h giàu l m.

-

Th a, giàu là ng

i ta kia, ch tôi không có giàu. Cha m tôi có ít ch c m u t

làm n mà thôi.

-

Có ít ch c m u

t, còn gi ng gì n a.

ây

c v y thì giàu r i.

-

Th a, x n y ru ng

t h p, nên ai có ít ch c m u thì g i là giàu. d i tôi,

ru ng

t r ng, ai có m y ngàn m u

t m i dám khoe là giàu

c.

-

m quan Kinh lý, ông nhà có làm ch c gì hay không?

-

Ông thân tôi làm làng, làm H

ng s .

-

Tôi nghe cô Ch nói quan Kinh lý có m t mình ch không có anh em chi h t. Quan Kinh lý làm vi c

i i xa, ch c ông bà nhà bu n l m.

-

Bu n thì ch c r i. Nh ng

i ph i lo làm n, ch bi t làm sao bây gi . Cha v i má tôi còn m nh, ch ng nào già y u r i thì tôi ph i v mà nuôi d ng.

tôi lâu r i

tôi s g i th m i cha v i má tôi lên trên n y ch i ít ngày.

-

Lúc n y ru ng c y xong h t r i. Ch c là ông bà r nh rang. Tôi t ng quan Kinh lý

mu n ông bà lên ch i thì m i trong lúc n y có l ti n h n.

-

Bà nói ph i l m.

b a nào r i tôi vi t th .

-

Tôi m i quan Kinh lý b a nào r nh ra nhà tôi cho bi t nhà.

-

Cám n ông bà. Ông H i

ng h i nãy có m i tôi r i. Tôi không dám t , mà không dám h a ch c.

tôi li u coi n u có b a nào có r nh thì tôi r ông Ch i v i tôi.

-

a nào quan Kinh lý có i thì ph i cho v ch ng tôi hay tr c

c ch . N u

không h n tr

c v ch ng tôi i kh i r i làm sao.

-

Lúc n y tôi i ch i ch a

c. Xin th ng th ng ít b a r i s hay.

n c m r i thì m t tr i ã chen l n. Hai bà d t nhau vô trong mà n tr u. Bà Ch h i ch :

-

Sao? Ch coi

c không?

-

c l m.

-

Tôi nói ng

i d th

ng l m mà.

-

ng là con nhà có ti n ch . Ông già có ít ch c m u ru ng còn gì n a. Làm H

ng

ó, nh v y c ng khá mà.

-

Bây gi , ch tính sao ây?

-

thì g ch sao?

https://thuviensach.vn

Con nhà nghèo

73

www.hobieuchanh.com

-

Thôi,

mai m t tôi nói v i ng nghe không?

-

Ông ch a th y con Th c, bi t ng ch u hay không mà nói.

-

Thì tôi nói, r i nh

ng ành thì ng ra nhà, ch s cho coi ch .

-

ng coi r i ng chê, thì mình làm sao?

-

Gi ng gì mà chê, tôi li u

c mà.

-

ng chê mình m c c l m ch . Tôi mu n cô

ng nói gì h t. Cô v i d

ng r

ng

ra nhà ch i. Tôi cho con Th c ra vô nh th

ng, d n n u ng cho ng th y chán

ch

ng. Ch ng v , cô d ý ng, ch u thì cô làm mai.

-

Ph i. Ch tính nh v y hay l m. Thôi ít b a tôi bi u ông Ch m i ng. H

ng

a i b a nào thì tôi cho ch hay tr

c

ng ch s m s a

n.

-

Ph i cho tôi hay tr

c vài ba b a

ng tôi d y con Th c cho nó bi t cách th c,

nó

i nó m c c r i nó co

u rút c mà h vi c ch .

Ch em s p

t xong r i, bà H i

ng b

c ra kêu ch ng cáo t mà v k o tr i t i. B t xe r i, v ch ng th y H i

ng t gi quan Kinh lý và ch nhà

ng v . Quan Kinh lý

a

ra xe, v ch ng H

ng Ch c ng i theo. Ra t i sân, quan Kinh lý th y cô T Th c ng i trên xe mà day m t ch khác. Ông ch ng h ng, l i ng xa ch không dám b

c t i n a. V

ch ng th y H i

ng m i ng ra nhà m t l n n a r i m i lên xe mà i. Quan Kinh lý c ng t giã ch nhà mà v luôn.

https://thuviensach.vn

Con nhà nghèo

74

www.hobieuchanh.com

Ch

ng sáu

I

êm y bà Ch th th t cho ch ng hay r ng bà H i ng ã b ng lòng g cô T Th c

cho quan Kinh lý và c y ch ng m i giùm quan Kinh lý b a ch nh t i ra V nh Th nh ch i ng cho ng th y cô T Th c.

ng ch Khanh t t th t thà, thu nay n ông hay làm v a lòng m i ng i, nh t là

trong nhà, tuy ông không bày bác vi c chi, nh ng mà tr ra s c i v bé ông nh t nh

không ch u nghe l i, còn có vi c khác, xúi làm vi c chi ông c ng làm h t th y. Ông nghe bà bi u m i quan Kinh lý ra nhà th y H i

ng thì ông g t

u nói:

-

i thì m i. M i ng ra

ng ng coi con Th c ph i không?

-

Ý ch Hai mu n cho hai àng th y nhau chán ch ng.

-

y thì ph i nói tr

c cho ng bi t ch .

-

y,

ng có nói. M i thì nói m i i ch i mà thôi.

ng th y con Th c r i mình s

nói.

-

Coi v cái gì mà k c c v y?

-

y, thì ông c nghe l i tôi mà.

-

Không nói tr

c cho ng hi u, ng có dè chuy n gì âu mà ng ngó con Th c?

-

Ông

ng có cãi mà. Ông c m i giùm i, còn vi c gì khác ông m c tôi.

-

À, thôi, tôi m i thì tôi m i i ch i, bà tính sao ó t bà, tôi không bi t a. . . Nè, mà ch ng mình không có con mình

ng làm mai dong coi k quá. Thu nay làm

mai ph i l a ng

i có con cháu ông m i

c ch .

-

Nó là cháu, mình ki m ôi b n cho nó, ch làm mai dong gi ng gì không bi t. Ông nhi u chuy n quá.

-

Cháu mình c ng ph i c u ki t40 cho nó ch . Mình ng làm mai, r i sau v ch ng

nó không có con, nó

th a t i mình cho bà coi.

-

Có con hay là không có, y là t i s m ng ch nào ph i ng i làm mai hay sao? V y

ch v t gà m y ai làm mai, mà c ng

b y n y qua b y kia ó sao?

-

ch ng mình không có hên, mà n u bà mu n làm mai thì t ý bà, tôi không cãi.

-

Thây k tôi. Ông c m i

ng có nói vi c gì cho quan Kinh lý bi t h t. H ông nh ngày nào thì tôi s cho ngoài nhà hay.

Chi u b a sau n c m r i. H

ng ch Khanh i qua nhà vi c tính l i ch i v i quan Kinh lý. Ông g p quan Kinh lý

ng ng i nói chuy n v i hai v phái viên là H

ng b và

ng thân. Quan Kinh lý v a ngó ra th y H

ng ch thì la l n lên:

-

À, ông Ch , may d không! Vô ây ông Ch , vô mà x giùm v n y m t chút.

ng ch b

c vô, không bi t quan Kinh lý mu n nói chuy n gì nên coi ái ng i, quan Kinh lý kéo gh m i H

ng ch ng i r i nói:

-

i chi u hôm qua tôi bên nhà ông tôi v , tôi g p ông H

ng b , ng i ch tôi ây.

ng b nói v i tôi r ng bà H

ng b B y b Tr n V n Hùng l n ranh

t b , nên

c y H

ng b nói v i tôi giúp giùm cho b , b

n n cho tôi 200

ng b c.

ng b nói r i li n móc túi

a cho tôi hai t m gi y 100. Tôi l y tôi c t r i tôi n H

ng b sáng b a nay ph i òi bà H

ng b B y l i ây cho tôi nói chuy n.

i s m mai n y H

ng b d t bà già l i. Tôi tr 200

ng cho b và tôi nói cho b

bi t r ng v ng

i ta giành

t c a b

ó thì b có lý l m, không c n gì ph i lo ti n.

Không ai mà l y m t t c

t nào c a b

âu mà s . Bà già v r i t h i s m

n gi ,

ng b c theo làm phi n tôi, ng nói bà H

ng b B y giàu có l n, b

n n

cho tôi sao tôi không l y. N u b có lý thì tôi l y ti n có h i gì âu mà s . Tôi c t ngh a v l

ng tâm, v liêm s , nói th nào ng c ng không ch u hi u, ng ch ti c 40

u lành

https://thuviensach.vn

Con nhà nghèo

75

www.hobieuchanh.com

200

ng b c, c nói l y ti n c a nhà giàu mà có h i gì hoài. Ông làm Ch , ông ph i t i ông H

ng b , ch n u ông dung th thì h i trong làng l m.

ng ch c

i mà áp:

-

Cái t c c a ta ph n ông

u v y ó. H có vi c thì em ti n út lót, qu y c ng lo, ph i c ng lo. Không t n ti n thì không yên trong b ng. Ông ph i làm sao cho m y ông quan

ng thèm l y ti n thì hay h n ch bi u dân

ng lo ti n sao

c. H có

ph i nh ông v y âu; d u mình ph i cho m y i n a h không ti n thì h làm khó kh n l m. Còn chú H

ng b chú làm làng mà em m i em manh nh v y thì chú qu y thi t. Song cái ó c ng là phong t c c a mình x a nay. N u làm t i H

ng b

thì ph i làm t i c ngàn c muôn H

ng b khác m i công bình.

Quan Kinh lý rùn vai l c

u mà nói:

-

Phong t c gì kh n n n quá v y! Ph i làm sao, ch v y thì dân trong n

c m i

ng

i là m t tên b m bãi, ai c ng lo l

ng g t nhau, còn ai mà lo tân hoá.

ng ch

áp:

-

y ch sao!

i ti n b c.

Quan Kinh lý ng i l ng thinh m t h i r i nói:

-

Thôi chuy n ó b

i, có chuy n n y ng ,

tôi thu t l i cho ông Ch nghe ch i.

Làng c hai ông Phái viên

ng ph s v i tôi, mà hai ng không hi p ý nhau. H i nãy ông H

ng thân nói có cô nào ch

ây không bi t coi b cô mu n tôi, nên h

tôi i o v thì cô c

i qua i l i tr

c nhà vi c mà b o tôi. Tôi không ch c tôi có duyên

n n i con gái h th y m t tôi thì th

ng tôi li n. Tôi ch a k p cãi H

ng

thân thì H

ng b l i v t mi ng nói: " i con nh

ó mà k gì! Quan Kinh lý là b c

sang tr ng, l nào i l y th con nhà nghèo hay sao mà nói. Quan Kinh lý có mu n

,

tôi làm mai cho con bà C c u ây m i úng ch . Bà C

ng b h n m t

tr m m u

n, mà bà có m t ng

i con trai v i m t ng

i con gái ó. Bà nhi u ti n

m, h r vô ó thì no". H

ng thân cãi l i, nói con bà C x u, còn cô nào ngoài ch

ây l ch s . Tôi nghe hai ông cãi l tôi b t c i.

ng b không

i cho quan Kinh lý nói d t l i, ông ch n ngang mà nói:

-

m ông, chuy n 200

ng b c, tuy tôi khuyên ông l y tôi không qu y gì, song ông nói tôi có l i thôi tôi ch u có l i, tôi không dám nói n a. Còn cái chuy n n y, n u ông cho qu y n a thì c tôi l m. Ông v i ông Ch ngh coi, con bà C c u ng i ta

giàu có, còn con chú Thêm là Th ng bán bánh in, ngh a lý gì mà nói chuy n.

-

ng thân nói con bà C x u l m.

-

i!

i n y có ti ng giàu thì x u c ng t t, còn không ti n d u t t c ng x u. X u hay t mà làm gi ng gì. V x u là v c a mình, còn v l ch s là v c a thiên h .

ng thân không nh n

c, nên

ng d y cãi:

-

Nói nh anh v y, mi n là có ti n thì thôi, ui hay cùi gì c ng c hay sao?

-

Con bà C

ui hay cùi gì ó hay sao?

-

Không có ui, không cùi, song con bà C

en úa, k ch c m coi không x ng v i

quan Kinh lý.

-

Con gái nhà quê thì là v y ch sao. V quan Kinh lý r i s n ti n ng d n d p d i ph n,

p d u th m r i ây coi ngon l m ch .

Quan Kinh lý ngó ông Ch mà c

i ng t. Ông can hai àng r ng:

-

Tôi xin hai ông

ng có cãi v i nhau n a. Tôi

ng ki m v , mà nghe hai ông lu n

cách ch n v thì tôi chán quá. Theo ông H

ng thân thì ki m v ph i ch n ng

i có

c, không c n giàu nghèo. Theo ông H

ng b thì ki m v ph i ch n ng

i có ti n

không c n x u t t. Hai ông nói

u không h p ý tôi chút nào. Ki m v ta ph i l a ng

i có

c ch l a có ti n hay là có s c mà làm chi, ph i không ông Ch ?

ng ch g t

u khen ph i, H

ng b v i H

ng thân h t cãi, ki m ch mà ng i, coi

x n l n. H

ng ch th y êm r i, ông m i t l i m i quan Kinh lý chúa nh t i v i ông ra nh Th nh ch i. Quan Kinh lý c

i và h i:

https://thuviensach.vn

Con nhà nghèo

76

www.hobieuchanh.com

-

Ra nhà ông H i

ng ph i không?

-

m ph i.

-

Hai ông bà theo m i tôi hoài. N u t thì tôi có l i. Mà n u i thì ai làm vi c?

-

a chúa nh t ông ngh

i ch i mà h i gì.

-

Ngày th

ng tôi o, chúa nh t tôi ph i làm b n

ch .

-

Vi c nhà n

c c n gì ph i lo cho m t. Ch ng nào r i l i không c.

-

Nói nh ông v y sao ph i. Tuy tôi n l

ng nhà n

c, song ti n ó là ti n c a dân.

Làm quan mà c m câu

ng ch ngày lãnh l

ng thì có t i v i dân ch .

-

Làm quan ít ai nói nh ông v y l m.

-

Làm quan ph i gi cho tròn ph n s ch .

-

Gi ph n s thì ngày th

ng làm vi c h n hòi còn chúa nh t là ngày nhà n c cho

mình ngh thì ch i cho gi i lao ch .

-

Ông mu n tôi ra nhà H i

ng l m sao?

-

Hai v ch ng nh m i bi t ông, mà coi b

a l m. Hôm qua ã m i r i, mà h i s m

mai n y còn sai ng

i vô bi u tôi m i giùm n a.

-

i b ng cái gì?

-

i xe ng a. i ch ng n a gi thì t i. Có n m sáu ngàn th c.

-

i gi nào? S m mai i m t lát r i v

c không?

-

c. Ra ch i m t lát n c m r i v .

-

n c m n a hay sao? M i ra ch i cho bi t nhà, ch có m i n c m âu.

-

Cách Vi t Nam thì là v y ó a. T i ch i ngh a là n c m.

-

Ông H i

ng có con gái, t i ch i r i chà l t n c m coi k quá.

-

Có h i gì.

-

Thôi, i thì i.

-

m mai chúa nh t ông s a so n r i ch ng 7 gi tôi em xe l i ây r c ông.

-

c.

ng ch Khanh m i

c thì m ng, nên l t

t v cho v hay. Sáng b a sau bà Ch

sai ng

i nhà ra V nh Th nh nói cho anh ch hay tr

c r ng b a chúa nh t, ch ng b y gi

i sáng, s có quan Kinh lý ra t i.

Tr a th b y, bà Ch nói v i ch ng r i bà i tr c ra ngoài nhà

ng s p

t cu c ti p

khách giùm cho anh ch . Bà ra t i thì th y nhà c a trong ngoài quét t c d n d p s ch s , còn

ch ng H i

ng thì vui v khác th

ng. Bà ch a có d p mà nói v i anh s bà tính g cô T

Th c cho quan Kinh lý, b i v y g p th y H i ng bà nói ngay:

-

Anh Hai, tôi tính làm mai

ng g con Th c cho quan Kinh lý a. Ch Hai ch u r i.

Còn anh Hai ch u hay không?

-

Sao l i không ch u?

Bà H i

ng nói ti p:

-

c r nh v y d u nó xài h t nhà c a tôi, tôi c ng không ti c, ch th ngu nó

phá c a thi t t c quá.

Bà Ch c

i mà nói:

-

Ng

i áng l m mà, không ham ti n mà c ng không mê gái. Hôm tr c ông Ch

i

qua nhà vi c ng v

ng tr m tr khen hoài. Ông nói con gái ch Gi ng mu n quan Kinh lý, nên áp theo ve vãn, mà ng không thèm a nào h t. Bà H

ng b B y

em lo cho ng

n 200

ng b c mà ng không thèm n, ng kêu ng tr l i. Còn nh tu i mà tánh tình nh v y ó. Tôi nói con Th c ng ng nó có ph

c l m mà.

Bà H i

ng ng i ng m ngh r i nói r ng:

-

Không thèm gái thì ph i, ch ng

i ta em ti n lo lót, s gi ng gì mà không n.

-

Ng

i ta thanh liêm nên ng

i ta không thèm n, ch s gi ng gì, ch .

-

Ch c hôm tr

c ng nói gi u mình. Th khi cha m

ng giàu l m nên ng không

thèm h i l ch gì.

https://thuviensach.vn

Con nhà nghèo

77

www.hobieuchanh.com

-

Không bi t ch ng âu. D

i B c Liêu h giàu th t kinh. Không l

ng khoe v i

mình cha m

ng giàu ph i không ch Hai!

-

Tôi nghi l m. N u ng làm quan mà cha m giàu n a, thì úng bi t ch ng nào.

-

Mình nh t nh r i, th nào c ng g ,

ng nói gì n a h t. Mà ch có s p

n

ng

mai d n c m hay không? Ng

i ta ra s m a.

-

Cá th t kho s n h t r i. Khuya s bi u b y tr làm gà làm v t.

-

Ch n y hà ti n quá! Ta làm m t con heo mà ãi coi cho xôm.

-

Làm heo r i ai n cho h t. Có m i ai âu.

-

t i nay tôi d n con Th c

ng nó báo quan Kinh lý ch i.

Nãy gi th y H i

ng ng i l ng thinh mà nghe hai bà nói chuy n. Bây gi m i xen vô mà nói:

-

Tính l ng x ng ng r i ng không ng con Th c ây ngã ng a h t.

Bà H i

ng châu mày áp:

-

Khéo nói vô duyên. Sao mà không ng?

-

Ta nói thí d mà nghe v y ch .

-

Thí cái gi ng gì. H m mi ng ra thì nói l i xui x o hoài.

-

Thôi, thôi. Tôi không nói n a âu. Tôi xui nên tôi g con Di u m i v y ó. Bây gi ai làm sao thì làm.

Th y H i

ng

ng d y mà i ra sân

cho hai bà bàn tính thong th . T i l i bà H i ng bi u s p tr

trong nhà i ng h t,

ng khuya th c d y s m mà n u n

ng. Bà Ch

kêu cô T Th c mà nói r ng:

-

y con, cha v i má tính g con cho quan Kinh lý là ng i n c m nhà cô hôm

tr

c ó. Ng

i ta sang tr ng t t l m, ch không ph i nh ng i th

ng v y âu.

Sáng mai quan Kinh lý ra ây ch i, con ra chào h i ng, b ng n c, d n c m nh

th

ng,

ng có m c c gì h t. Ng

i ta ngó thì ngó, con

ng s . Mu n làm bà

Kinh lý thì ph i d n d m i

c. Con

ng có ngó ng

i ta quá mà cách41 l ch s .

u con mu n ngó thì con li c mà thôi. Cô coi c p m t con ó h li c thì quan Kinh lý ch u không n i. Sáng mai cô bi u con làm sao thì con c làm theo y l i cô. Ch ng khách ng i n c m thì con ra ó coi n. Nh nghe không, ng nhút nhát r i ng

i mình nhà quê.

Cô T Th c

ng nghe d n mà mi ng chúm chím c

i hoài coi b không m c c chút

nào h t.

Sáng ngày th y H i

ng thì coi cho tr quét nhà lau gh , bà H i ng thì coi ch ng ch

p n u n, còn bà Ch Khanh v i cô Hai Di u, cô T Th c u ra

ng trên th m mà ti p

khách.

a nay quan Kinh lý b n m t b

tít-so m i, áo s - mi l a r n, n r n, giày vàng.

Ông nh y xu ng xe g n gàng, r i b

c lên th m d nón chào m i ng

i. Ch ng quan Kinh lý

chào t i hai cô thì bà Ch Khanh nói:

-

Hai

a nh n y là con c a anh H i

ng. nh v i ch có hai

a ó, không có con

trai.

Quan Kinh lý ngó ngay cô T Th c, mi ng ông chúm chím c i, cô c ng li c l i r i cô

c lùi l i sau.

Ch khách d t nhau vô nhà m i ng i l ng x ng. Quan Kinh lý ngó cùng trong nhà r i nói v i th y H i

ng:

-

Nhà ông t t và r ng quá mà không có con trai, thi t là u ng. Ph i tr i sanh tôi làm con trai ông, ch c là tôi sung s

ng l m.

-

Tôi có m t

a con trai, nuôi nó t i 19 tu i nó l n ùng ra ch t. Nó m i ch t h i m ngoái.

41 ng n cách, m t

https://thuviensach.vn

Con nhà nghèo

78

www.hobieuchanh.com

-

i d hôn! Mà ông còn khá h n ông Ch . Ông còn có hai ng i con gái, ông Ch

không có chút nào h t.

-

Th con gái có c ng nh không. Con l n tôi g l y ch ng r i, th ng ch ng nó ch i i bài b c, nó nói không

c nó gi n nó v

ó. Còn con nh , h

i nói m y ch

i, mà má nó c ng nó l m, d c d c ch a ch u g .

Cô T Th c b ng n

c ra r i

ng rót cho m i ng

i m t tách. Cô

ng ngang m t

quan Kinh lý, mà ông không dám ngó, ông li c hai tay cô rót n c mà thôi. Bà Ch b

c l i

i u ng n

c và bà nói:

-

Quan Kinh lý ra ch i thi t anh ch Hai tôi m ng l m. Hai ông bà g p quan Kinh lý có m t l n mà v khen hoài, nên c y ông Ch làm sao c ng ph i m i cho c quan

Kinh lý ra nhà ch i m t chuy n.

Quan Kinh lý áp:

-

Tôi th y ông H i

ng bà H i

ng có tình m i tôi hoài, n u không i thì tôi có l i, i v y tôi ph i ráng ch thi t công vi c c a tôi nhi u l m. Tôi ham i ch i l m, n u tôi r nh thì

âu tôi l i không i.

Khách ng i nói chuy n, cô T Th c ra vô nh th ng. Cô i

ng t ch nh, không nhút

nhát chút nào h t.

n 10 gi , d n c m n thì cô

ng coi n, cô s t

n, cô rót r

u chát,

tay g n gàng, b nhanh nh n. Cô rót r

u cho quan Kinh lý thì ông l y tay

y ly và c

i,

ngó cô mà nói:

-

Th a cô, tôi không bi t u ng r

u. Xin cô cho tôi m t ly n

c l nh, tôi c m n l m.

Cô c ng c

i mà áp:

-

u ông không dùng r

u thôi

tôi l y n

c su i.

Cô nói r i thì li n m t l y m t chai n

c su i mà khui và em l i rót cho quan Kinh lý t ly. Quan Kinh lý cám n, cô c

i ng n ngo n.

n c m r i, tr i m a m t ám thi t l n làm quan Kinh lý ph i ch i cho t i 3 gi chi u m i v

c. Bà Ch theo xe mà v m t l

t. Khi xe ch y

c m t khúc

ng, thình

lình quan Kinh lý h i:

-

Ông H i

ng làm sao mà ông có th o d v y ông Ch ? H m nay tôi tính h i

ông mà tôi quên hoài.

ng ch Khanh b h i thình lình ông ch a tr l i, thì bà Ch h t mà nói:

-

i tr

c nh b té xe ó a. T

ng nh ch t r i ch . i th xe ng a thi t hi m nghèo quá.

ng ch ngó v r i chúm chím c

i.

https://thuviensach.vn

Con nhà nghèo

79

www.hobieuchanh.com

Ch

ng sáu

II

Tánh bà Ch Khanh mau m n nh m l , i v d c ng bà ã mu n tr m t làm mai,

ng t vì xe bánh s t khua r y tai, l i bà ng i cách quan Kinh lý, nên bà không nói c. V

n

nhà r i thì bà li n khuyên ch ng ph i li u th nào m i quan Kinh lý qua ng cho bà nói

chuy n. Không ph i H

ng ch trái ý v i v , nh ng vì ông m i nhi u l n quá, bây gi ông ái ng i, nên d c d c

n ba b n b a mà ông ch a ch u i.

Thình lình m t bu i t i, quan Kinh lý r nh vi c l i th y tr i thanh b ch, ông b n mát

i lên c u

ng h ng mát r i ông i luôn xu ng th m v ch ng H

ng ch . Bà Ch h t s c

ng r l t

t h i b y tr

t èn

ng - sông, ch n

c trà m i. Quan Kinh lý ch a nói

chuy n v i ông Ch

c m y câu thì bà Ch

ã h i r ng:

-

m quan Kinh lý, ông nh m coi nhà c a anh H i ng mà ông ra ch i b a h m ó

c hay không?

-

c là sao? Nhà c a r ng rãi

c

p l m, coi

c ch sao l i không

c.

-

Không. Tôi mu n h i chuy n kia kìa.

-

Ý bà mu n h i chuy n chi?

-

Ông ngh v ch ng nh th nào?

-

Hai ông bà là ng

i giàu có, tuy

ng ru ng, song ti p khách t t l m.

-

Còn con gái nh c a nh, ông ngh th nào?

-

Tôi âu dám ngh

n s

ó. Có l nào

n nhà ng

i ta ti p ãi tr ng h u r i v d

ngh con gái ng

i ta.

-

Có h i chi âu. Theo ý quan Kinh lý thì con nh ó coi

c hay không?

-

Cô d n d , không tr ng mà g

ng m t coi

p, nh t là c p con m t cô lanh l m.

-

Quan Kinh lý coi thi t là k .

-

Tôi ch i g n m t ngày, cô ra vô qua l i tr c m t tôi hoài, t nhiên tôi ph i ngó

th y, ch có ph i là tôi chú ý cô âu.

-

Tôi mu n làm mai nó cho quan Kinh lý quá; không bi t quan Kinh lý ch u hay không?

-

Bà h i câu ó tôi không dám tr l i.

-

Sao v y?

-

i vì vi c ó quan h , tôi tr l i b t t v y sao c.

-

Hôm quan Kinh lý m i

n, quan Kinh lý có bi u v ch ng tôi coi có ch nào t t thì ch giùm

ng quan Kinh lý c

i v . Tôi ngh tôi có m t

a cháu ó, tuy nó quê

mùa thi t thà, nhan s c coi v a

c ch không ng cho l m, song nó là con nhà giàu có t t , có l làm bà Kinh lý c ng x ng áng. B m quan Kinh lý b a nay tôi xin t thi t v i quan Kinh lý, v ch ng tôi mu n cho quan Kinh lý th y con nh ó,

nên v ch ng tôi t c m ch nói v i anh Hai ch Hai tôi m i quan Kinh lý ra nhà ch i ó.

-

Tr i i! V y mà ông Ch không thèm nói tr

c cho tôi bi t ch ! Ông n y thi t là b t

nh n!

ng ch Khanh c

i hì hì và áp:

-

Nói tr

c làm chi,

t nhiên cho ông coi ch . Nói cho ông bi t tr c, r i ông m c

, ông ngó chán ch

ng âu.

Quan Kinh lý ng i l ng thinh suy ngh . Bà Ch ng i n tr u, bà x a thu c s ng ngoài ch mà nói:

-

Cách i coi v ph i làm nh v y ó, chàng r coi m i k l ng

c. Tôi th y h

coi v làm sao mà con dâu trong bu ng nó x t ra nh tên b n, nó xá vài cái r i xây ng i vô li n. Có nhi u chàng r vô ý th y cái m t không k p, th y có cái l ng mà thôi.

Quan Kinh lý châu mày th ra mà nói:

https://thuviensach.vn

Con nhà nghèo

80

www.hobieuchanh.com

-

Hai ông bà báo h i cho tôi mang l i nhi u quá!

ng ch c

i và h i:

-

Có l i ch nào âu?

-

i v i cha má tôi nhi u l m.

-

Sao v y?

-

Ch ng gi u hai ông bà làm chi, cha m tôi bây gi có trâu có ru ng, ch h i tôi còn nh thì trong nhà không m y gì khá cho l m. Tuy v y mà cha m tôi sanh m t mình tôi, quy t chí cho tôi n h c

n n i

n ch n,

ng ngày sau tôi tr nên ng

i ph i

i nghi p t tông. Tôi i h c m

i m y n m tr

ng, cha m tôi t n hao v i tôi

không bi t bao nhiêu mà k , l p bánh hàng, l p qu n áo, l p sách v , l p thu c men. Nay tôi h c ã nên r i, ngh l i công n cha m tôi l n không bi t ch ng nào mà nói. Hôm b a tôi thi

u r i v th m nhà thì cha m tôi tính vi c c i v cho tôi.

vi c h ch ng là vi c h tr ng,

o làm con ph i cho cha m

nh cho vui lòng

cha m , b i v y tôi có th a v i cha m tôi, mu n nh n i nào tôi c ng b ng lòng t th y, ch tôi không dám t chuyên. Hôm nay tôi không có th a cho cha m tôi hay, mà tôi i coi v , là sái l ngh a quá. Vi c n y thi t tôi n n n không bi t ch ng nào cho h t.

-

Ông gi theo x a quá. Ph i, vi c c

i v cho mình thì ph i

cho cha m

ng

i. Mà mình ch n l a v a con m t mình r i mình th a cho cha m hay, ng cha

i nói mà c

i cho mình, làm nh v y có l i gì âu.

-

Sao l i không l i? Ch chi tôi g p ngoài

ng, hay là tình c tôi t i nhà ch i mà

ngó th y, thì ch ng nói làm chi. Ng t vì ông H i ng bày ra m t cái l h n hòi, ngh

i thi t rõ ràng là l coi v . Tôi làm con mà coi v tr c cha m , thi t tôi qu y

nhi u l m. Tôi trách ông Ch bà Ch , t i hai ông bà mà tôi mang l i v i cha m tôi.

Ch chi hai ông bà nói tr

c cho tôi bi t,

ng tôi th a cho cha m tôi hay, nh cha

tôi b ng lòng thì d t tôi i coi, làm nh v y m i trúng l ngh a.

Ông Ch không cãi

c n a. Bà Ch bèn thay ch ng mà tr l i:

-

Quan Kinh lý nói nh v y thì ph i l m. Nh ng theo ý tôi thì vi c n y c ng ch ng h i gì. Bây gi quan Kinh lý g i th cho ông bà d i nhà mà th a r ng quan Kinh lý

nghe m t ch t t ng

i ta mu n g con cho quan Kinh lý nên m i ông bà lên coi.

Ông bà lên ây r i tôi d t i coi, quan Kinh lý th y thêm m t l n n a, thì càng rõ ràng h n, ch có h i chi âu.

-

Có lý nào mà tôi dám nói d i v i cha m tôi. Làm con mà gi d i v i cha m nh y sao cho ph i.

-

u quan Kinh lý có ng i thì th a thi t r ng quan Kinh lý i ch i, ngó th y con nh ó r i, quan Kinh lý ng b ng, nên m i ông bà lên coi, tôi t ng c ng không có l i

gì.

-

Tôi trách hai ông bà l m.

-

Quan Kinh lý trách thì v ch ng tôi ph i ch u. Nh ng mà l i trách n y oan cho v ch ng tôi l m. Xin quan Kinh lý nh l i coi ngày quan Kinh lý m i i l i, v ch ng

tôi h i th m thì quan Kinh lý nói ch a có v và c y v ch ng tôi ch giùm. T i quan Kinh lý nói nh v y nên v ch ng tôi m i dám làm mai ch .

-

Tôi xin ch giùm, thì bà ch , ch sao d t tôi i coi, mà không nói tr c cho tôi bi t.

Tôi phi n là phi n ch

ó. N u nói tr

c thì tôi th a cho cha m tôi hay, nh cha m tôi không lên

c, và cho phép tôi i coi thì tôi m i dám.

-

Thôi, bây gi tôi h i thi t quan Kinh lý, v y ch quan Kinh lý coi con cháu tôi ó c hay không?

-

Bà h i câu ó khó cho tôi tr l i quá.

c hay không

c t ý cha m tôi ch tôi

âu dám nói.

-

Không. ã bi t vi c c

i v thì

cho cha m

nh, nh ng mà quan Kinh lý nói th

nghe ch i, coi quan Kinh lý có chê ch nào hay không ch .

https://thuviensach.vn

Con nhà nghèo

81

www.hobieuchanh.com

Quan Kinh lý ng i suy nghì m t h i m i áp r ng:

-

Tôi th y là th y t

ng m o mà thôi ch tôi có bi t tánh tình th nào âu mà dám chê hay khen.

-

ng m o nó ó coi

c không?

-

Theo t

ng thì tôi không ch nào chê

c, nh ng mà c

i v c n ph i ch n l a

tánh tình, ch t

ng m o không can h gì cho l m.

-

Con cháu tôi nó thi t thà l m. Con nhà giàu có, mà nó không kiêu hãnh, nó không n láo v i ai h t, b i v y tá

n tá th ai c ng yêu m n. Nó c ng không ch u a dua nh con ng

i ta, cha m s m cho v t gì thì s m, nó không òi v t gì h t. Tôi là cô nó không l tôi thêu d t nhi u l i. Ch ng quan Kinh lý c i nó r i, thì s th y m y

i tôi nói ó có qu thi t nh v y hay là l i chu t ngót.

Quan Kinh lý nghe nói m y l i thì ông chúm chím c i hoài. Bà Ch mu n bu c42 cho

mau nên bà l i nói r ng:

-

Hai v ch ng anh H i

ng c a tôi khó l m, kén r th t kinh. M y ch i nói r i,

ch nào c ng x ng áng quá ch , mà nh ch không ch u g . Không bi t tr i khi n hay sao mà nh ch th y quan Kinh lý l i em lòng th ng. Tôi d ý r i, h quan

Kinh lý nói thì nh g li n. Còn con nh h tôi h i nó thì nó c i r i nó b

i. Cách

con gái h nó làm nh v y ó ngh a là nó ng r i.

Tánh quan Kinh lý a nói pha l ng, nh ng mà n vi c hôn nh n, là viêc quan h , ông

i dè d t, c ng i mà c

i, không t m t l i nào cho v ch ng H

ng ch Khanh bi t ông

ch u hay là không ch u. Ông b t nói qua chuy n khác r i th a d p ng d y cáo t mà v , làm

bà Ch s ông chê cháu mình, nên trong lòng bà không an.

Sáng b a sau bà H i

ng vô th m bà Ch , tuy nói i th m, ch k thi t là bà mu n d coi quan Kinh lý th y con c a bà r i ông v ông có t ý ch u hay không. Bà Ch v a g p ch , thì bà nói:

-

Ông Kinh lý vui v , mà ý ng kín áo l m a ch , ch không ph i nh ng i ta v y

âu. H m nay ông Ch d h t s c, tôi c ng có h i ng n a, mà ng không ch u nói coi ng ành con Th c hay không.

th ng th ng

i ít ngày n a coi.

Bà H i

ng nghe nói nh v y thì bà ng i bu n xo. Ng i có ti n mà ki n th c h p hòi,

ng ai dòm th y nhà mình là t t, ai nghe nói ru ng mình nhi u, c ng u mê h t th y, b i

y h nghe ai không ái m cái ti ng "giàu" c a mình thì trong b ng không vui. Bà H i ng

Ngh a thu c h ng ng

i y. T b a bà tính g cô Th c cho quan Kinh lý Hai thì bà ch c m m ng h quan Kinh lý th y nhà c a bà, th y con gái c a bà, thì quan Kinh lý mê m n r i n n n u kh n mà xin c

i, ch ch ng

i bà Ch làm mai. Hôm nay bà hay bà Ch

ã xu ng làm

mai mà quan Kinh lý d c d c, bà không hi u tâm tánh quan Kinh lý, nên bà suy ngh m t h i, i châu mày mà nói:

-

Th

làm khách! Cha ch

ng con nh tôi c ng nh chu t r t trong h n p, khéo làm b .

Bà Ch c

i và áp:

-

y, ch

ng có nóng mà h vi c. ng không có chê con Th c, ng khen t ng m o

nó ch . Song ng

i h c gi i ng

i ta dè d t bi t không? ng nói nghe c ng ph i, ng nói vi c c

i v là viêc quan h ,

ng th a l i cho cha m

ng hay coi cha m

ng nh l nào, r i s hay. V y

ch ít ngày coi, ch g con mà ch g p quá v y sao

c, nh t là mu n con mình làm bà "Kinh lý " thì ph i ch m ch m mà tính ch .

-

Nói chuy n mà nghe v y thôi, ch có g p chi âu.

-

,

ch m ch m m t chút r i tôi tính. Ch

ó tôi lo cho, b nào tôi g con Th c

ng

c mà. Tôi th y tánh ý quan Kinh lý sao tôi th ng quá.

42

t, k t

https://thuviensach.vn

Con nhà nghèo

82

www.hobieuchanh.com

-

Hai v ch ng tôi c ng th

ng nên m i ch u g , ch ph i mê ch c Kinh lý ó hay sao. H m nay tôi tính h ch ng c

i con Th c r i tôi mua m t chi c xe h i tôi cho ch ng nó i ch i. V ch ng con Th c i xe h i m i x ng áng, ch th ng K nh mà nó i xe h i, thi t tôi th y ghét quá.

-

Cha ch ! Quan Kinh lý c

i con Th c r i ch dám mua xe h i cho l n sao?

-

Sao l i không dám. Hai ba ngàn

ng b c ch bao nhiêu.

-

Ý, h nói t i b n n m ngàn ch .

-

Mua xe l n làm chi. Mua xe nho nh ,

hai v ch ng nó i thì thôi, t n ch ng hai

ba ngàn ch bao nhiêu.

-

Ch n y c ng r l n a. Ru ng c a anh và c a ch ng b tính chung h t th y

c

bao nhiêu v y ch ?

-

ng có tính th m t l n, ng nói

c hai tr m tám m

i m y m u ó tôi không

nh ch c.

-

u v y thì ngày sau hai th ng r c a ch chia ra m i a c ng h n 140 m u.

-

Ý! Th ng K nh ai mà chia cho nó.

-

Nó c ng là r , ch không chia sao

c.

-

Ru ng

t c a v ch ng tôi, v ch ng tôi mu n cho ai thì cho, không mu n cho thì thôi, ai mà cãi

c, cô.

-

Ch nói nh v y, con Di u nó làm gi c ch . Con c ng ng con mà nó là con l n

a, ch c t ph n n c a nó sao

c.

-

Chia cho nó

ng ch ng nó bán mà ánh me, ch chia làm gì. Tôi m i tính v i ng i hôm, tôi nh t nh ngày sau tôi cho con Di u chút nh nuôi con nó mà thôi,

còn bao nhiêu tôi cho h t v ch ng con Th c.

-

u v y h quan Kinh lý c

i con Th c thì ng no l m.

-

y ch cô không bi t tánh ý tôi hay sao? H tôi th ng ai thì ng

i ó n ng p

t, còn h tôi ghét ai thì ng

i ó ph i m t.

-

u ông Kinh lý bi t nh v y ch c là ng a l m.

-

Tôi nghe ng d c d c sao tôi phát ghét. Ch c là ng không dè v ch ng tôi giàu, ng không dè con Th c s h

ng m t cái gia tài l n, nên ng m i làm b nh v y ch gì.

-

Ch nói ph i l m. Tôi làm mai mà tôi quên nói chuy n ó cho ng bi t.

b a nào

ng có qua ch i r i tôi s nói. Còn con Th c, ch có d ý coi nó ng hay không?

-

Con nh thì nó ng r i, c n gì ph i d . Nó khoe v i con ch nó, nó nói nó l y ch ng làm quan r i ây nó

c i x n y x kia nó ch i, ch không ph i l c c nhà

nh con ch nó v y. H i hôm n y con Di u mét v i tôi, nó nói con Th c lo thêu kh n

ng cho ch ng nó.

-

u v y thì ng r i. Thôi ch

ó m c tôi.

Bà H i

ng nói chuy n ch i

n tr a bà m i v .

Ông Kinh lý Hai t nh chí l n m c lo n h c, ông c tâm h c cho thành danh mà thôi, ch ông không tính c

i v . Ngày ông thi

u r i v th m nhà, cha m nói t i chuy n c

i v

thì ông m i

ý

n. Tuy ông

ý, ông g p ai ông c ng pha l ng c y làm mai giùm, nh ng trong trí ông ch a nh t nh coi ng

i v ph i th nào. Tình c bà ch Khanh t s bà mu n làm mai cô T Th c, là ng

i ông ã th y chán ch

ng trót hai ph n ngày thì ông l y làm b i

i, ông v a s l i v i cha m , v a lo n i duyên ph n tr m n m. S l i v i cha m , thì ông nói v i v ch ng H

ng ch Khanh

c, ch còn lo n i duyên ph n tr m n m thì không th nói ra, b i v y cho nên hôm n ông c ng i mà c i hoài, không n t ch i mà c ng không

dám ng ch u.

Ông v bên nhà vi c êm y ông ng không

c, c suy t i tính lui hoài. i coi v mà

không ch l nh m cha, tuy là l i song cái l i y không ph i không có ch c. Cái

u

khó tính h n h t là không bi t có nên nói mà c i cô T Th c hay không.

https://thuviensach.vn

Con nhà nghèo

83

www.hobieuchanh.com

Nhà th y H i

ng Ngh a là nhà giàu có danh giá, v ch ng th y H i ng Ngh a coi b

là ng

i t t thi t thà. Cô T Th c tuy là gái

ng, nh ng mà b nhan s c d coi, cách ti p

khách c ng

c. B ngoài là v y ó, còn b trong ra th nào? V ch ng th y H i ng ti p

khách thi t là h u, v y mà

i v i k b d

i trong làng hàng xóm hai ông bà có l y lòng nh n hu mà th

ng xót nhà nghèo hay không? Cô T Th c nhan s c thi t là p, v y mà tánh tình có

p nh nhan s c ó không? Cái nhà y có áng cho mình vào làm con r , cô y có áng cho mình k t tóc tr m n m không?

Ông Kinh lý Hai suy ngh nh v y hoài, v a mu n ch u r i l i ngh , không bi t li u l nào cho ph i. Ông bàng hoàng không quy t nh, mà h n m nh m m t thì ông th y hình ng cô T Th c tr

c m t hoài. Trót ngày sau i o

t ông c ng nh chuy n cô T Th c

mà v

n c m ông c ng nh chuy n cô T Th c, l i h nh cô T Th c thì trong lòng ông khoan khoái d

ng nh ông trông cho có d p g p m t trao l i v i cô ch i. S i dây ái tình ã ng v n trong lòng ông r i mà ông không dè, m y b a u tuy là khoan khoái mà ông còn

vui c

i, l n l n r i s khoan khoái y nó pha l n s bu n b c, làm cho ông l ng ng l

,

m ng i không yên.

t bu i chi u, ông l y làm khó ch u trong lòng, ông mu n có ng i nói chuy n cô

Th c cho ông nghe ch i, nên ông l y nón mà

i, r i mon men i qua nhà H

ng ch

Khanh.

ch ng H

ng ch th y ông Kinh lý thì m ng r c ng nh m y b a tr c. Bà Ch

có tánh mau m n, nên ông Kinh lý v a ng i thì bà nói:

-

m nay quan Kinh lý suy ngh r i hay ch a? Tôi ch c quan Kinh lý ã vi t th v i nhà r i.

Quan Kinh lý m m c

i và áp:

-

Xin bà

ch m ch m m t chút.

-

Còn d c d c gi ng gì mãi không bi t. G i th th a cho ông bà d i nhà hay r i lên

ng tính ph t cho r i. Tôi dám b o k t v i quan Kinh lý, cháu tôi nó có h ch nào tôi ch u h t th y. N u cháu tôi nó không x ng áng, v ch ng tôi âu dám làm mai.

Quan Kinh lý ng i c

i.

Bà Ch thi t là lanh, bà th y b c a ông thì bà bi t ông ã ành r i. Bà nh n c h i y bà c

c ri t t i; bà em mà thu t cho ông nghe nh ng chuy n bà H i ng tính mua xe h i

cho v ch ng ông i ch i và chuy n bà H i

ng nh t nh l y ph n n c a r l n

giao h t

cho r nh . Luôn d p bà l i h c s cô T Th c ng thêu kh n mà cho ch ng m i.

Quan Kinh lý ã c m tình cô T Th c r i, nay ông hay v ch ng ông H i ng yêu m n

tr ng h u ông, mà cô T Th c l i c ng oái hoài n ông n a, thì ông l y làm

c ý.

Ông i th m v ch ng H

ng ch Khanh chuy n n y v ông h n h trong lòng, ông không d d nh h m nay v y n a, b i v y sáng b a sau ông th c d y s m, ông vi t m t b c th mà t tâm s cho cha m hay. Ông niêm th và sai ng i i g i r i, ông m i r nh trí mà

i o

t.

*

https://thuviensach.vn

Con nhà nghèo

84

www.hobieuchanh.com

Ch

ng sáu

III

Lúa c y xong r i h t. V ch ng H

ng s Cu r nh rang nên bàn tính v i nhau b a nào n m t cái xe lô-ca-xông43 r i m i v ch ng B

i v Gò Công th m Kinh lý Hai và Ba

ng ch i m t chuy n. M i tính b a tr

c, k b a sau ti p

c th c a quan Kinh lý.

ng s không bi t ch , nên sai

a , ra

ng ón h c sanh i h c v mà m

n h c

trò vô nhà

c th giùm. H c trò m phong th ra mà

c nh v y:

"Con tr ng kính g i l i v th m cha v i má, sau th m c u Hai m Hai và m y anh m y ch h t th y

c m nh. Con trên n y làm vi c bình an nh th ng.

Trong m y b c th tr

c, con ã có th a cha v i má hi u cách n c a con trên n y.

Tuy con t i nhà vi c c a làng mà con n c m tháng c a ng i ta n u, song thân con c ng

sung s

ng thong th ch ng có s chi nh c lòng, v y xin cha v i má ng lo cho con!

Hôm nay con vi t th n y g i cho cha v i má là vì con có m t vi c riêng c n ph i t cho cha má hay. S là t ngày con lên t i làng V nh L i, con có quen v i v ch ng H

ng ch

Khanh. Hai v ch ng

u tr ng mà l i th

ng con lung l m. Bà ch Khanh là con c a ông Cai t ng Hi u mà v ch ng ông Cai t ng khu t ã lâu r i, bây gi bà còn ng i anh c , là

th y H i

ng Ngh a có hai ng

i con gái, ng

i l n ã có ch ng r i, còn ng

i nh m i 17

tu i ch a có ch ng.

Bà ch Khanh th y con ch a v nên bà mu n làm mai cháu c a bà, là cô 17 tu i ó cho con. Con th a thi t v i cha má, con ã ngó th y cô n r i, còn v ch ng th y H i ng Ngh a

mu n g con

n n i ch a có gì mà ã t ý h con c

i v r i thì mua xe h i cho con và ngày sau s

s nghi p l i cho con ch không chia cho ng i r l n. Không ph i con ngh nghe

nói xe h i hay là gia tài ó mà ham, b i vì nh n ngh a m i áng quý ch ó theo con thì

không quý gì. Nh ng mà con ngh v ch ng th y H i ng Ngh a là ng

i giàu có t t , còn

ng

i con gái y con coi c ng x ng v i con, b i v y con t ng n u con c

i v ch n y, thì

không l con

n n i vô ph

c.

Tuy v y mà áo m c sao qua kh i

u, b nào con c ng ch l nh cha v i má. Con xin cha má ngh coi nh

c thì con m i cha má lên trên n y ch i ít b a ng nh cu c tóc t cho

con, còn nh cha má không b ng lòng thì c ng xin tr l i cho con bi t.

Con suy ngh c n th n r i con m i vi t b c th n y, n u con còn có u chi l m l i thì

con xin cha má dung th .

Sau chót con kính d ng cha má b n ch : Kh ng, ninh, ph

c, th . “

Nghe

c d t b c th r i v ch ng H

ng s Cu nhìn nhau trân trân, không bi t sao mà nói

c. H

ng s ng m ngh m t h i r i gãi

u mà nói:

-

ch ng mình vui v h n 20 n m r i, bây gi tr i bi u mình ch u bu n r u thì mình ph i ch u ch ch y âu cho kh i. Mình tính gi u nh m vi c x a, mà tr i bi u ph i em ra, thì mình ph i v ng ch cãi sao c.

Bà H

ng s lau n

c m t r i sai m t

a ch y i m i Cai tu n B

i. Cai tu n B

i

nghe em m i g p thì l t

t i li n. Th T mu n bi t coi vi c gì c ng i kh n i theo ch ng.

ng s th y anh v i ch b

c vô c a thì l c

u nói:

-

Vi c nhà tôi r i l m, anh Hai ch Hai ôi!

-

i sao mà r i?

-

Tôi m i

c th c a th ng Hai nó g i v nó nói v ch ng c u Hai Ngh a mu n g con cho nó. Nó th y con gái c a c u Hai Ngh a nó c ng ành r i, nên nó xin v ch ng tôi lên coi r i nói mà c

i cho nó.

-

a! N u v y thì ng l m ch , có gì âu mà r i. H i nào h h y b c nó, bây gi mình cho nó l n vào nhà h ch i.

43 ( xe location), xe lô, xe h i cho m n https://thuviensach.vn

Con nhà nghèo

85

www.hobieuchanh.com

-

Nói nh anh v y sao

c!

-

Sao l i không

c? Con c a d

ng làm t i ch c Kinh lý, ch ph i t m th

ng sao.

Còn d

ng làm t i ch c H

ng s r i, nay mai ây d

ng s lên Ch . C hai v

ch ng d

ng

ng làm sui v i v ch ng c u Hai Ngh a l i không x ng áng hay sao? Làm sui nh v y m i ng ch , ch u i,

ng d c d c chi h t. D

ng nghe l i

tôi i mà.

Th T nghe ch ng nói v y, ch ta li n ti p theo mà xúi:

-

, nhà tôi nói ó ph i l m a, d

ng T . Ng

i ta mu n g , mình s n i gì mà

không dám c

i. Không bi t c u Hai Ngh a con ông hay không?

ng s

áp:

-

Trong th th ng Hai có nói c u có hai

a con gái mà thôi, con l n có ch ng r i,

bây gi c u mu n g con nh .

-

c l m! Ngày tr

c c u th y m con th ng Hai nghèo, c u không nhìn nh n th ng Hai là con. Bây gi mình ph i cho nó vô ó ng h

ng gia tài c a c u ch .

Gia tài ó là gia s n c a nó, d i gì mà

ng

i khác h

ng cho u ng.

-

Ch c lo v phía ti n b c hoài. Ng

i ph i m i quý, ch ti n b c mà quý gì ó, ch Hai. Ph i mà v ch ng tôi ham ti n b c, h i tr c v ch ng tôi l y ti n r i giao

th ng Hai cho cô Ba Nh n, thì bây gi v ch ng tôi làm sao có con sang tr ng làm i ch c Kinh lý ó.

-

ng nói k quá, ti n b c sao l i không ham. Mà trong vi c n y mình ham ti n c, mình có qu y âu. D

ng ngh k mà coi theo thói th

ng c u Hai Ngh a ph i

nhìn th ng Hai r i c u chia cho nó m t ph n n. C u không thèm nhìn, ngh a là c u mu n c t ph n n c a nó. Bây gi tr i khi n c u mu n g con cho nó, ngh a là tr i bi u c u ph i tr ph n n cho nó ch gì. D

ng ch u là d

ng vâng theo ý tr i mà

òi ph n n cho con d

ng, có tham lam chi âu mà d

ng ng i.

-

ch ng tôi tuy không giàu, song c ng có chút nh cho con. ã v y mà con tôi

nó làm quan r i, b nào nó c ng không

n n i ói rách. Nó có c n gia tài c a ai làm chi.

-

ng nói nh v y c ng ph i. Nh ng ý tôi mu n th ng Hai c i con c u Hai Ngh a

ng ng

i bi t chuy n c h c

i c u ch i. H i tr

c c u không ch u nhìn nó là

con, bây gi nó c ng kêu c u b ng cha

c v y. D

ng v i cô T nghe l i v

ch ng tôi mà ch u i.

ng s Cu dòm th y v ng i m t m y bu n xo, thì nói:

-

Vi c n y khó l m, thôi

th ng th ng r i s tính.

ch ng Cai tu n B

i v r i, H

ng s Cu m i h i v :

-

Con nó g i th nói nh v y, má nó li u l nào? Sao nãy gi ng i l ng thinh, không nói chi h t?

-

Tôi bi t nói sao bây gi . Mình li u th nào ph i thì thôi. Nh ng mà tôi xin mình ng có nghe l i anh Hai, ch Hai l m không

c. Mình nghe h i nh ch nói h i

nãy ó thì mình bi t nh ham danh v ng còn ch chu ng gia tài, ch không k ph i qu y chi h t.

-

Tôi bi t l m ch sao l i không bi t. Nãy gi tôi suy ngh g n b trí khôn. N u mình cho th ng Hai nó c

i con c a c u Hai Ngh a thì mình làm cho anh em m t cha mà l y nhau; t i ác ó to l m, ngày sau th ng Hai nó bi t c nó còn coi tôi v i

mình ra gi ng gì n a. Mà n u mình ng n c n, không cho nó c i, nó h i t i duyên

nào mà mình c n, thì mình nói làm sao. N u nói thi t thì còn gì là tình con th

ng yêu cha, còn gì s con kính tr ng m . Ý h ! V ch ng mình có t i l i gì sao tr i khi n cho gia

o ph i r c r i nh v y không bi t! Mình mong có m t lòng th

ng con mà coi tr i không cho mình th

ng!

Ông nói d t l i r i ông ng i khoanh tay th ra. Bà lau n c m t mà nói:

-

Thà là tôi ch u h th n v i con, ch tôi không n cho con ph m t i lo n luân âu.

https://thuviensach.vn

Con nhà nghèo

86

www.hobieuchanh.com

Ông g t

u nói:

-

Má nó ngh nh v y là ph i l m. Tôi c ng v y; thà là tôi m t con, ch mu n con còn mà ph i

cho nó l y em nó nh v y sao

c. Mà v ch ng mình nhà bàn tính

ng x ng m t b ng vô ích. Con mình nó có hi u l m. Má nó nh l i coi, cách m y tháng tr

c mình bi u nó coi ch nào

c thì mình nói mà c

i cho nó. Nó không

ch u, nó nói h mình b ng lòng ch nào thì nó ch u ch n y, nó quy n y cho

mình ch nó không dám l a ch n. V y tôi nói v i má nó ph i lên Gò Công tr c

th m con, sau ki m th mà b t b con c a c u Hai Ngh a. Không bi t ch ng mình n nó

c kh i nói thi t vi c x a cho nó bi t.

-

nào mình c ng ph i lên mà nói cho giáp m t, ch g i th không ti n. Nh ng mà tôi i khó l m, tôi mu n mình i m t mình.

-

Ph i i cho

v ch ng ch .

-

Không ph i tôi s th t công. Tôi không mu n i là vì tôi s lên ó d n lân, r i b chuy n r i tôi h th n v i con quá, tôi ch u không n i.

-

Má nó nói nh v y, thì tôi ph i i m t mình ch bi t làm sao.

-

Sáng mai mình m

n m t chi c xe h i mà i. i vài ba b a mình v , t n hao ch ng m b y ch c ho c m t tr m, ch bao nhiêu ó mà hà ti n.

ng s Cu nghe l i v , chi u l i lên ch Hòa Bình m n m t cái xe h i lô - ca -

xông. Ch xe ch u i m i ngày tính 12

ng, ti n mua d u, x ng, nh t, v ph n ng

i m

n

ch u. Giá c

nh xong r i m i h n nhau sáng b a sau xu ng V nh M mà r c.

ch ng Cai tu n B

i hay H

ng s Cu m

n xe h i i lên Gò Công, thì òi i theo,

ng v th m quê quán, v ch ng H

ng s Cu không l dám ng n tr , nên ph i cho i, song theo c n d n lên g p Kinh lý Hai thì ph i gi u, ch ng th l chuy n x a. Th T g t

u

áp:

-

ch ng tôi nói chuy n nghe ch i v y thôi. Vi c nhà c a d ng tính th nào t ý

ng, ai xía vô làm chi.

Sáng b a sau xe h i em xu ng nhà, H

ng s Cu t giã v r i lên xe mà i v i v

ch ng Cai tu n B

i. Th T

c v quê quán mà th m em l i v b ng xe h i thì ch ta c ý

m, b i v y i d c

ng ch ta nói chuy n không d t ti ng; ch ta chê bà H

ng s nhút

nhát không dám v mà

ng làm sui

ng l y gia tài l i cho Kinh lý Hai. Ông H

ng s ph i

gi i l i h i v luân lý, tình ngh a cho v ch ng B

i nghe. B

i hi u nên không dám

c làm

vi c qu y n a; còn Th T tuy c ng hi u, nh ng không bi t ch ta c oán v ch ng c u Hai Ngh a hay là ch ta mu n cho Kinh lý Hai h

ng gia tài c a bà Cai Hi u mà ch ta không ch u nghe, c nói Kinh lý Hai ph i c

i con gái c a c u Hai Ngh a m i hi p ý tr i.

Vì trên xe ã có bàn so n tr

c r i, và H

ng s Cu ngh

nhà vi c khó nói chuy n

riêng

c, nên xe lên t i ngã ba vô ch Gi ng Ông Huê thì H

ng s Cu bi u s p - ph

qu o vô ch

ng r

c Kinh lý Hai r i s tr ra nhà Ba R ng mà trù li u.

Xe vô nhà vi c V nh L i thì ã 4 gi chi u. B a y ông Kinh lý Hai có h n n c m bên nhà H

ng ch Khanh nên i o

t v t m r a thay áo

i qu n s a so n mà i. Thình lình

ông nghe xe h i ng ng ngoài c a, ông dòm ra ngó th y cha v i c u m thì l t t ch y ra

ng. Ông m i hai ng

i vô nhà vi c, m ng r l ng x ng và h i cha:

-

Sao má không lên ch i v y cha?

-

Má con mình44 nên không i

c.

-

Má au sao? au nhi u hay ít?

-

Nh c

u s m i chút nh, vài b a thì h t, không sao âu.

-

Cha có

c th c a con hay không?

-

Có. Cha

c th c a con hôm qua, nên cha m

n xe i ây.

-

Con nhà vi c lôi thôi quá.

con bi u b y tr s a so n mua

ng d n c m cho

cha v i c u m

n.

44 b b nh

https://thuviensach.vn

Con nhà nghèo

87

www.hobieuchanh.com

-

Không. Cha không n c m âu. Cha i th ng vô ây là vô ng r

c con ra ngoài

làng Bình Phú Tây ch i.

ra ngo i r i s

n c m.

-

Ra nhà ai? Cha có quen v i ai

ó hay sao?

Th T c

i và r

c mà áp:

-

có ng

i em ru t ngo i.

-

y hay sao? Tr i i Sao mà t h i nào cho t i bây gi m không nói cho cháu bi t.

-

Th ng em c a m có nghèo, nên nói cho cháu bi t làm chi.

-

Bà con mà nghèo giàu l i sao.

-

Thôi cháu s a so n

ng i. Ra ó bi u nó làm gà làm v t d n c m n. Ra ngo i ch i, ch

ây nói chuy n gi ng gì

c.

-

Chi u nay ông Ch trong làng m i cháu n c m. Cháu có h n l r i; v y cháu

vi t ba ch mà t r i cháu i m i

c.

Ông Kinh lý vô phòng l y gi y vi t ít ch r i sai m t tên dân canh nhà vi c c m qua nhà mà

a cho H

ng ch . Vi c y xong r i ông m i

i nón lên xe i v i cha và c u m ra làng

Bình Phú Tây.

Ba R ng có m t mi ng

t, l i v ch ng bi t chuy n và lo c i

c làm n nên b gia t

tuy ch a

c ti ng “giàu”, song c ng ã

c ti ng “có n”. Nhà c ng còn t i ch c , ng l p lá, nh ng mà c t b ng c t giông kê tán, c a ván, vách b kho, trong nhà có t áo, có ván gõ h n hòi, coi th nh th i h n x a nhi u l m. Ba R ng bi t ch Qu c Ng khá, nên làng có c làm H

ng ch c, ban

u làm Chánh l c b l n l n r i lên t i ch c H

ng giáo. Tuy

m nay ã ngh , không can d

n vi c làng n a, song ng

i trong làng c ng còn do ch c c

mà kêu là H

ng giáo R ng hoài.

Xe h i ra t i Bình Phú Tây, v a m i ng ng, thì Th T b n b ch y vô nhà. V ch ng

ng giáo R ng th y ch thì m ng r h t s c, l t t b

c ra sân mà ti p khách. V H

ng

giáo R ng a n

c m t mà nói:

-

quá! i h n 20 n m m i v th m! S p nh

d

i m nh gi i h t h ? Sao cô T

không v ch i v y ch Hai?

ng giáo R ng th y Kinh lý Hai y ph c oan trang không bi t là ai, nên ngó Cai tu n i mà h i:

-

Th y ây là ai?

-

Con c a con T

ó a.

-

Té ra mông - x Hai ây sao? D hôn! Bây gi t i bây l n l n.

-

Nó i h c, bây gi nó làm quan Kinh lý. Nó trong ch Gi ng nó o t x a rày.

-

y hay sao? Ph i. Tôi nghe có quan Kinh lý xu ng trong ch Gi ng o t mà tôi

có dè mông - x Hai âu. B t nh n quá! Sao anh không g i th cho tôi hay?

Cai tu n B

i nheo m t l c

u mà không ch u tr l i, r i bà con d t nhau vô nhà. Th v

c quê quán thì trong lòng kh p kh i, nói nói c i c

i không ng t, kêu ba

a cháu

ra mà coi

a nào

c bao l n, h i th m nh ng ng

i trong làng, trong xóm coi ng

i nào

t ng

i nào còn, h i H

ng giáo R ng còn làm làng hay không, r i l i khoe vi c làm n a mình và c a v ch ng H

ng s Cu d

i V nh M .

ch ng H

ng giáo R ng nghe bà con i xa

u khá h t thì trong lòng m ng không

xi t nên c theo h i vi c n y tóm thu t vi c kia hoài. Cai tu n B

i ph i ch n mà h i:

-

y m Ba, t i n y ch a n c m a. M ph i bi u b y tr n u c m n, r i có s c s nói chuy n.

ch ng H

ng giáo R ng c

i ng t r i b ch y xu ng nhà d

i h i con b t n

c làm

t nhúm l a n u c m. Th T

i theo xu ng nhà d

i nói chuy n om sòm, m i ng

i

u có

c vui, duy H

ng s Cu có h i lo ra và Kinh lý Hai h i b ng .

Lúc y m t tr i ã khu t d ng. Cai tu n B

i ra

ng tr

c c a r i kêu H

ng s v a

ch v a nói:

-

ng T , h i tr

c nhà tôi c t ch

ó ph i không d

ng?

ng s Cu g t

u mà thôi, ch không nói chi h t. H

ng giáo R ng h i B

i:

https://thuviensach.vn

Con nhà nghèo

88

www.hobieuchanh.com

-

Chú Ba Cam bây gi chú còn trên Sài Gòn hay không, anh Hai?

-

Nó ch t lâu r i.

-

a, bao gi v y mà tôi không hay ch .

-

y b c th g i cho c u, tôi không có nói chuy n ó hay sao?

-

Không.

-

u v y thì t i tôi quên.

-

Tôi a chú Ba Cam quá. Chú x s thi t là úng. M y v t dao c a chú t h i ó cho i n m nay mà th o c ng còn hoài.

ng s li c m t khoát tay. H

ng giáo R ng hi u ý nên ngó Kinh lý Hai r i nói b t qua chuy n khác.

Qua 8 gi m i d n c m cho khách n. B a c m duy có th t v t lu c n u cháo v i th t gà, th xào m n, th n u ca - ri ch ch ng có v t chi quý, nh ng mà ph n thì ói b ng, ph n thì p nhau vui m ng nên khách n coi ngon l m.

m n

c xong r i, H

ng s Cu nói v i H

ng giáo R ng:

-

Tôi v

ây tr

c th m anh ch , sau nói chuy n riêng v i con tôi m t chút.

-

c,

c. D

ng mu n nói chuy n v i quan Kinh lý thì c nói i. Nhà tôi c ng nh nhà d

ng,

ng ng i chi h t.

ng s châu mày mà nói v i con:

-

y con, cha

c th con hôm qua, cha s con trông nên cha l t t m

n xe lên

ây. Chuy n con nói ó cha v i má con li u không c. C

i v xa xôi quá không

ti n. Cha v i má con ã có l a con th y Ban Bi n d i Cà Mau cho con r i,

i có

p con v , cha d t con i coi cho giáp m t, h con ành, thì cha nói mà c i li n.

Kinh lý Hai ngó s ng cha, th y cha v a nói v a day m t ch khác, l i coi b bu n l m, thì ông ng n ng ng m ngh m t h i r i nói:

-

Con ã có th a v i cha má, vi c c

i v cho con, cha má nh n i nào con c ng

ch u h t, con không dám cãi. Cha chê trên n y xa cha tính c

i d

i Cà Mau cho

n, cái ó c ng ph i. Nh ng mà theo ý con ngh i nay d

i sông thì tàu bè, trên

thì xe h i xe l a, không có ch nào mà xa h t. Ch n y coi b ng i ta th

ng

con lung l m, mà con nh m cô n c ng x ng v i con, t i v y ó nên con m i g i th cho cha và má.

-

Không

c âu con. Con ph i nghe l i cha m .

-

Th a cha, con âu dám cãi, cha v i má bi u ch t con c ng vâng l i n a. Nh ng mà con không hi u t i sao cha v i má ch a bi t nhà, ch a th y m t ng i ta, mà cha v i

má l i nói không

c.

-

Cha v i má con mu n con c

i con th y Bang Bi n d

i Cà Mau cho g n, ch có

i sao âu.

-

u c

i con ai c ng v y, h c

i r i thì d t con i, ch có nhà âu mà cha v i má l a g n chê xa.

-

Ý má c a con mu n làm sui d

i mình cho d .

-

trên n y ng

i ta c ng d l m. H nói h cha v i má ành thì h cho c i m t l ,

không òi l v t chi h t.

-

i sao mà con mu n c

i v ch

ó d v y?

-

Con xin th a thi t v i cha vì con th y tánh tình v ch ng th y H i ng con m n,

mà con th y cô n con c ng th

ng l r i.

ng s nghe m y l i y ch ng khác nào sét ánh bên tai. Ông gi t mình, ông la "ý", ông ngó con trân trân, m t ông bi n s c, n

c m t ch y r ng r ng. Kinh lý th y b cha nh y thì lo s , nên

ng d y th a r ng:

-

Th a cha, con không dè vi c con làm ó mà

n n i phi n lòng cha. V y con cúi xin

cha tha l i cho con.

ng s Cu l c

u, day m t vô trong, không nói chi h t.

https://thuviensach.vn

Con nhà nghèo

89

www.hobieuchanh.com

Kinh lý Hai l y làm ái ng i không bi t li u l nào, nên b c trái ra ngoài sân ch p tay

sau l ng i lên i xu ng mà suy ngh .

Th T ng i nghe cha con H

ng s nói chuy n nãy gi ch ta ng a h ng l m, ng t vì ng s

ã có d n tr

c nên ch ta không dám h môi. Bây gi ch ta th y Kinh lý Hai b c

ra ngoài sân, lén kêu Kinh lý mà nói nh :

-

Cha cháu bày

t chuy n, ch không có con Bang Bi n nào h t. Cháu c òi ri t t

nhiên cha má cháu ph i c

i ch n y cho cháu. M bi t v ch ng th y H i ng

Ngh a nhi u l m, ng

i ta giàu có x ng áng quá, còn chê n i gì?

Kinh lý Hai

ng bu n,

ng t c, mà nghe m y l i c a Th T thì l y làm k . T i sao cha m mình không ch u mà m dâu mình l i

c vô? T i sao cha mình l i d i mình s con

Bang Bi n làm chi v y? Ông suy ngh h t s c mà tìm không ra n i. Ông tr vô nhà, th y cha ng i bu n hiu, thì l y làm b c b i trong trí ch u không c, nên rón rén th a cha:

-

Th a cha, x a rày con t

ng c

i v

ng làm cho vui lòng cha m , ch con không

dè c

i v mà ph i làm cha m bu n nh v y. N u cha m không mu n thì thôi, con i ch khác. Thà là con ch u bu n, ch con không n cha m vì con mà bu n.

Nh ng mà con ngh ch c t i duyên c chi ây nên cha v i má m i không ch u nói mà c

i con gái c a th y H i

ng Ngh a cho con. Con ã nên ng

i r i, n u có

chuy n chi, xin cha t thi t cho con hi u. Nãy gi con th y cha bu n, thì con bu n m. N u cha gi u con thì cha bu n hoài, r i con làm sao mà vui c.

ng s Cu châu mày áp:

-

u cha có s chi mà mu n gi u con, y là vì cha th ng con, ch thi t cha không

có ý chi khác.

-

Cha nói nh v y thì càng thêm gi c lòng con ph i n n n mà xin cha t thi t s che gi u con ó cho con bi t.

ng s Cu b n tâm ã mu n t thi t c i r c a con cho nó bi t t ngày con thi u,

nh ng vì ông s ph m danh giá c a v nên ông ph i nín khe. Hôm nay g p c nh r t r c r i, mà con l i theo n n n hoài, ông l y làm khó li u. M t àng là danh giá c a v , m t àng là t nh c c a con, ông không bi t bên nào là n ng. Ông ng b i r i, ông s c nh l i v nói:

-

Thà tôi ch u h th n v i con, ch tôi không n cho con ph m t i lo n luân.

Ông bèn ng m ngh m t h i lâu r i áp:

-

cha gi u con ó nó can h

n danh giá nhi u ng

i, nên cha không có phép nói.

-

Con xin cha cho con bi t coi ng

i nào có phép nói,

ng con tìm

n mà h i, ch

nh v y con ch u không

c.

-

Má con m i có phép nói.

-

Má con d

i nhà, con làm sao i v d

i nhà mà h i cho

c bây gi . C u Hai

ây c ng nh m . V y c u bi t vi c gì xin c u làm ph c nói giùm l i cho cháu

hi u.

Thi t Cai tu n B

i mu n cho cháu c

i con H i

ng Ngh a

ng r a h n ch i ch

không có ý mu n phanh phui chuy n c , nh ng vì anh ta th y cháu bu n b c n n n quá, anh ta c m lòng không

c, nên nói:

-

Chuy n x a n u nói ra thì cháu thêm bu n, nói làm gi ng gì.

-

Cháu ã l n r i, d u bu n d u vui c ng không h i gì. Bu n mà hi u chuy n, ch bu n mà không hi u thì ch u sao n i.

-

ã hai m

i n m nay cha m cháu gi u cháu. Bây gi cháu mu n bi t, thôi c u

nói ph t cho cháu nghe.

Cai tu n B

i bèn ng i thu t h t

u uôi vi c tr

c l i cho Kinh lý Hai nghe. Anh ta

t

u k chuy n Hai Ngh a quy n áp b c l y L u cho n

Kinh lý Hai r i b không

thèm nhìn, mà l i còn

cho m v i v hún hi p b t Th T

óng tr ng l y ru ng l i và

i

i ph i d nhà mà i. Ba Cam r a nh c cho em ph i b b t gi i Tòa. Cu là con nhà nghèo, côi cha m ra thân

mà có l

ng tâm, th y L u

mà au thì giúp ti n mua thu c,

nghe Cam b b t thì ráng s c chung lo,

n sau vì tình n ng ngh a dày, không k ti ng th phi, https://thuviensach.vn

Con nhà nghèo

90

www.hobieuchanh.com

ng ra xin c

i L u làm v , ch u nhìn Hai làm con, cho L u kh i ti ng h , cho Hai có ng

i nuôi d

ng.

Cai tu n B

i thu t thi t là k nh ng mà có s sót chút nào thì Th T xen vô mà nh c, i ch rõ ràng m y ch

ê ti n c a Ngh a và m y ch t t c a Cu cho Kinh lý Hai nghe.

Kinh lý Hai nghe rõ chuy n x a r i thì ng i tr tr nh ng i không h n không trí, c

ch ng tay trên trán mà g c m t xu ng

t, ch không nói m t ti ng chi h t. Trong nhà l ng trang, ai c ng có ý ch coi Kinh lý Hai bi t g c gác r i chàng li u l nào. H

ng s

i

không

c; ông bèn nói r ng:

-

Tuy cha d t nát, song cha c ng bi t ph i qu y ch ch ng không. Ngày cha nói mà i má con thì má con vì con nên ái ng i. Cha có h a: con không có cha, thì cha th làm cha. Trót hai m

i n m tr

ng cha gi u mà nuôi con, m t là vì cha th

ng con,

hai vì cha s má con bu n, nên cha không dám nói cho con bi t. Ngày con thi u,

cha ngh n u gi u n a thì cha qu y, nên cha tính t c n nguyên c a con cho con bi t.

Má con khóc lóc nói r ng n u con bi t vi c x a thì ch c con h t kính tr ng má con a. Cha vì tình m u t c a con, nên cha ph i nghe l i mà nín luôn. Cha không dè tr i không mu n cho nhà mình

c th nh th i yên n n a, nên m i khi n cho có cái chuy n hôn nh n nh v y. Cha

c th con thì cha v i má con h t h n h t vía không bi t li u l nào. N u nói thi t cho con bi t thì b i r i o nhà, còn n u a ý

theo con thì mang t i

i ác là khi n cho con ph i lo n luân. Má con không lên ây là t i s h m t v i con ch không có m chi h t. T i con n n n h i hoài, c c ch ng ã cha ph i nói thi t cho con bi t, ch cha c ng hi u h con bi t rõ chuy n x a thì ch c con b t kính tr ng má con mà c ng b t th ng cha nh x a rày n a, cha có

mu n nói làm chi âu.

Kinh lý Hai ng

c m t lên, n

c m t ch y chan hòa, chàng ngó H

ng s Cu mà nói:

-

Th a cha, con bi t

c c n nguyên c a con r i thì con càng th

ng má, kính cha

ng m

i h i tr

c n a. Ng

i nh cha má mà con không th

ng yêu kính tr ng

thì con có ph i là loài ng

i âu. Ch ng nói t i công sanh thành c a má, công d ng

c c a cha làm chi, n i m t s cha má c n hôn nh n c a con ây thì c ng cho

con th

ng yêu kính tr ng

i

i ki p ki p.

ng s Cu

ng lòng nên ng i r m r t. Kinh lý Hai c ng òa khóc theo. H

ng giáo

ng nãy gi không dám can d

n vi c nhà c a ng

i ta, ch ng th y cha con c m tình nh

y, thì m i dám xen vô mà nói:

-

Ng

i nh d

ng H

ng s thi t là áng kính ph c l m. N u không có d ng thì

mông - x Hai làm sao mà

c làm quan Kinh lý.

Kinh lý Hai s ng i lâu n a ch ng kh i nghe ng i ta bình ph m t i c ch c a cha

mình, nên

ng d y nói:

-

Tr i ã khuya kho t. Con xin cha tr v ch Gi ng ngh v i con. Con không dám i c u Hai m Hai, là vì con t m n i nhà vi c nên không có gi ng ho c ván

ng áng mà ti p khách. Mà c u Hai m Hai lâu ngày m i g p c u H

ng giáo, có

mu n ngoài n y nói chuy n nên con không dám m i.

ng s Cu mu n

cho con thong th trí mà suy ngh vi c riêng nên ông nói cho

ông ng ngoài n y

ng àm

o ch i v i H

ng giáo R ng. Ông kêu s p - ph mà bi u

a

Kinh lý Hai v V nh L i; ông h a ch i vài b a và ông d n chi u mai s a so n ng ông vô

c i xu ng ch Gò Công ch i.

ng ch Khanh ti p

c th c a Kinh lý Hai xin l i không qua n c m c, vì có

cha d

i B c Liêu lên, nên ph i i ra Bình Phú Tây v i cha. Ông kêu bà mà nói l i cho bà hay. Bà Ch nghe nói thì m ng. Bà kêu chú dân canh em th mà h i thì chú nói chú th y khách i xe h i, m t ng

i

n bà v i hai ng

i

n ông. Bà l i h i v y ch có nghe ra Bình

Phú Tây mà ra nhà ai hay không. Chú dân canh l c u th a không bi t, r i xá ông Ch bà

Ch mà v . Bà ch Khanh ng i suy ngh m t h i r i nói: https://thuviensach.vn

Con nhà nghèo

91

www.hobieuchanh.com

-

d hôn! B c Liêu mà quen ai ngoài Bình Phú Tây kia! Mình không hay thì thôi, ch mình hay ng

i ta lên mà mình không m i ng

i ta qua nhà sao cho ph i.

Lên có

n ông

n bà

, ch c là ng

i ta ch u r i, nên lên

ng coi con Th c.

m mai tôi i v i ông qua nhà vi c mà m i h t qua ây, ch bên nhà vi c r i

m n

c âu mà n.

ng ch g t

u. Bà th y ch ng hi p ý v i bà thì bà c

i và nói ti p:

-

Ông già c a quan Kinh lý có xe h i ó th y không. Tôi nói d i B c Liêu h giàu

m, ch không ph i nh trên mình âu.

Hai v ch ng

u m ng, khách cáo t không n c m mà không phi n.

Sáng b a sau v ch ng H

ng ch Khanh s a so n r i l i ch ng 7 gi 30 d t nhau qua nhà vi c. Tr n êm y Kinh lý Hai n m không nh m m t, c tr n tr mà suy xét vi c i

hoài. Tuy v y mà sáng ông l i th c d y s m n a, r a m t thay c ng nh th

ng ngày.

Ph n thì m t, ph n thì bu n nên ông nh t nh ngh i o

t m t b a.

Hai v ch ng H

ng ch b

c vô nhà vi c không th y ai h t, duy có m t mình quan Kinh lý ng i d a bàn, ch ng tay lên trán, m t bu n hiu. Quan Kinh lý l t t

ng d y chào

i nh c gh m i ng i, coi b không

c vui v nh tr

c.

Bà Ch v a ng i xong thì bà h i:

-

Nghe nói có ông bà d

i nhà lên, nên v ch ng tôi l t

t qua th m r i m i qua nhà

tôi ngh cho ti n. Ông bà i âu mà không th y ây?

-

Th a không có má tôi lên. Cha tôi v i c u Hai m Hai tôi lên mà thôi. Cha tôi d t i ra ngoài Bình Phú Tây.

-

Ra nhà ai ó v y quan Kinh lý?

-

Th a, nhà c a H

ng giáo R ng.

-

ng giáo R ng xóm nào kia?

Quan Kinh lý m c i kêu ng

i ta em n

c ãi khách. H

ng ch r

c mà tr l i v i

:

-

ng giáo R ng g n ngã ba ch Dinh, xóm phía bên tay trái ó.

Bà Ch ng i ng m ngh , ch ng th y quan Kinh lý tr l i, bà bèn h i ti p:

-

ng d

i nhà lên, v y mà quan Kinh lý có th a vi c ó l i cho ng hay r i ch a?

-

Th a có. Tôi th a r i.

-

ng nh th nào? Ông có tính b a nào i ra nhà anh H i ng ch i

ng th y con

nh hay kông?

-

Th a, không

c. Cha tôi không ch u.

-

a! Sao v y?

-

Th a, cha tôi nói má tôi có h a làm sui v i th y Bang Bi n phía d i Cà Mau r i.

-

t nh n d hôn! Làm l d công chuy n h t. Cha ch ! M y làng g n ây h ã hay

t tr i r i, n u mà vi c không thành, anh Hai ch Hai tôi mang ti ng bi t ch ng nào, mà v ch ng tôi c ng m c c v i h n a. Báo h i quá!

-

Hai ông bà có lòng th

ng tôi, th t tôi mang n nhi u l m. Nh ng mà vi c không thành là t i tr i, ch không ph i t i tôi. V y xin hai ông bà th l i giùm cho.

ng ch nói:

-

y m i th y c n duyên thi t là tr i nh. Có ng i

n g n ngày c

i, mà không

ph i c n duyên, r i ông tr i khi n xa, t nhiên ph i xa nhau.

Quan Kinh lý c

i g

ng mà áp:

-

Ông Ch nói nghe ph i l m. Không bi t ch ng ông tr i khi n xa nh v y ó mà ng ng th

ng h i c hai àng.

Bà Ch ng i bu n xo. Cách m t h i lâu bà th ra mà than:

-

Cha ch ! Con nh nó hay ây ch c là nó r u l m. B nó th ng quan Kinh lý quá,

bi t nói làm sao v i nó bây gi .

Bà Ch ng m ngh th nào không bi t mà bà l i h i quan Kinh lý: https://thuviensach.vn

Con nhà nghèo

92

www.hobieuchanh.com

-

y ch quan Kinh lý th a v i ông mà xin h i d i r i c

i trên n y không

c

hay sao?

-

Sao cho

c?

-

Quan Kinh lý nói quan Kinh lý ã th

ng l con nh n y r i, sao l i không

c?

-

Tôi âu dám nh v y. Làm con cái ph i

cho cha m

nh ôi b n cho ch . H i

ban s tôi ã có t s

y v i bà; v y bà quên hay sao?

Bà Ch không bi t dùng k nào ép cho

c n a, bà c ng i ó hoài không v . Bà h i

chuy n dông dài m t h i r i bà nói:

-

Thôi, d u vi c thành hay là không thành c ng v y, b nào tôi c ng m i ông thân c a quan Kinh lý v i ông c u bà m

n nhà tôi ch i cho bi t, ch ng nào ng tr vô ây?

-

Th a, cha tôi không có nói. Tôi s không vô n a.

n 10 gi , hai v ch ng H

ng ch m i t mà v . Bà Ch g cháu không

c, bà

ng i không yên.

n tr a bà xúi ông ra nhà H

ng giáo R ng làm quen v i khách B c Liêu

i m i vô nhà ch i. ng là ng

i ít l i, ông không dám

m nh n công vi c khó kh n nh

y nên ông không ch u i, bà cùng th , bà không thèm k l ngh a chi n a, nên bà kêu m t xe ng a bà i v i m t con nh

.

Xe ch y t i ngã ba ra ch Dinh, bà Ch th y có m t cái xe h i u d a mé l , bà bi t là

xe h i c a khách B c Liêu. Bà ng ng xe d a bên ng k xe h i mà h i th m s p - ph , r i

bà leo xu ng mà i th ng vô nhà H

ng giáo R ng.

Bu i s m mai H

ng s Cu v i v ch ng Cai tu n B

i i xu ng

p Ông Canh mà

th m m y ng

i quen c và vi ng m m ông bà cha m . V

n c m r i, Th T

i kh n i

o xóm ch i. Cai tu n B

i n m trên võng d

i nhà d

i mà ng . H

ng s Cu v i H

ng

giáo R ng thì n m ngang trên b ván gi a mà bàn lu n chuy n i. Hai ng

i th y bà Ch

Khanh s p dù b

c vào c a, không bi t là ai nên l m c m ng i d y ti p chào mà b coi b ng l m. Bà Ch h i:

-

Không bi t ph i nhà ông H

ng giáo

ây hay không?

ng giáo R ng g t

u áp r ng:

-

Th a ph i. Nhà tôi, xin l i mà, không bi t bà âu l i?

Bà Ch v a c

i v a nói:

-

Tôi là v H

ng ch Khanh trong ch Gi ng. Tôi nghe quan Kinh lý nói có ông thân c a ngài d

i B c Liêu lên, nên tôi ki m

ng th m cho bi t, ph i ông hay

không?

ng s Cu nghe x ng là v H

ng ch Khanh, ông ngó k l i thi t qu là cô Ba Nh n, bây gi tuy l n tu i h n tr

c, song g

ng m t coi c ng không khác cho l m. Ông li n cúi

u áp:

-

Th a, ph i. Tôi là cha c a Kinh lý Hai. Té ra cô là cô Ba, con c a bà Cai mà. Vì tôi x

i hai m

i m y n m r i, tôi không có d p g p cô n a nên g p thình lình quá tôi quên, v y xin cô tha l i, m i cô Ba ng i.

Bà Ch ch ng h ng, không bi t cha c a quan Kinh lý B c Liêu mà sao l i bi t mình.

Bà

ng nhìn ông trân trân r i h i:

-

Ông bi t tôi hay sao?

-

Th a, tôi bi t l m. Cô c ng bi t tôi n a ch , t i lâu quá nên cô quên.

-

Ông nói k d hôn!

-

Th a, tôi nói thi t ch . H i nh tôi d

i

p Ông Canh ch

âu, ch ng tôi c

i

r i tôi m i v ch n y ây. Cô nh l i coi, cách hai m i n m v tr

c, cô có ghé

i nhà n y mà h i th m v ch ng tôi. H i ó tôi cái nhà lá nh phía sau ây. Kinh lý Hai m i

c chín m

i tháng. Tôi b ng nó tôi ng i tr

c c a, cô b

c vô h i r i

cô b ng nó; cô h i v ch ng tôi

ng xin làm con nuôi, v ch ng tôi không ch u cho, cô quên hay sao?

-

Húy! Té ra quan Kinh lý là con c a. . .

https://thuviensach.vn

Con nhà nghèo

93

www.hobieuchanh.com

-

Th a, con c a tôi. H i ó cô bi u v ch ng tôi cho cô nuôi, cô s cho v ch ng

tôi hai ba tr m

ng b c gì ó, v ch ng tôi không ch u. Cô nh không?

-

Té ra quan Kinh lý là con c a. . . L u hay sao?

-

Th a, ph i. Con c a T L u, d

i

p Ông Canh, cháu kêu Cai tu n B

i b ng

u ru t.

Bà ch Khanh bi n s c, bà ng i s n i góc ván tay m t, ngó ra ngoài sân, th y b bà thì bi t bà b i r i trong trí lung l m. H

ng s Cu c c c h i:

-

Tôi v

ây m i nghe nói bà Cai ã m t r i. Bà m t h i nào v y cô Ba?

-

Má tôi m t ã lâu r i.

-

Còn c u Hai m Hai m nh gi i, cô Ba há?

-

nh.

-

quá! Tôi i g n 25 n m m i tr v

ây. Tôi nghe trong bà con ai còn m nh gi i, tôi m ng h t s c.

Bà ch Khanh li u th ng i lâu ng

i ta h i d n lân càng thêm th n thùa ch không ích gì, nên bà

ng d y cáo t mà v . H

ng s Cu th y bà b ng thì t i nghi p không dám c m bà ch i mà c ng không n nói ti ng chi n a h t.

Bà Ch khi ra i h ng hái bao nhiêu, thì bây gi tr v bà c ng ng ng n b y nhiêu. Khi i v t i nhà, bà nói d i v i ch ng: ông thân c a quan Kinh lý m c i ch i d i ch Gò

Công, nên bà không g p

c. Nh ng mà t i l i, bà t thi t g c tính c a Kinh lý Hai cho ch ng bi t, r i bà h i ch ng v y ch có nên nói rõ lai l ch y cho v ch ng th y H i ng

Ngh a hi u, hay là gi u.

ng ch Khanh là ng

i vô s , không mu n lo tính vi c chi h t mà ông nghe rõ u

uôi r i ông châu mày nói:

-

Vi c n y khó l m, ch không ph i ch i âu. T

ng là ai kia, té ra ông Kinh lý v i

con Th c là anh em m t cha mà c

i g sao

c. H i tr

c tôi nói v i bà hay

không h ? Tôi nói v ch ng mình không có con, làm mai không có c. Bà cãi tôi,

bây gi bà th y ch a? Còn bà tính nói thi t anh Hai, ch Hai, cái ó không d âu.

Tánh ch Hai khó lòng l m. Bà nói l u ra cho ch bi t ây ch làm gi c v i nh cho mà coi. Bà ph i ki m chuy n nói cha m ông Kinh lý ã nói v l d i B c Liêu

cho ng r i. Nh anh Hai có ch t v n l m, thì nói thi t cho m t mình nh bi t mà thôi, ch

ng cho ch Hai v i con Th c hi u.

Bà Ch khen ch ng nói ph i, nên bà tính bà s làm theo ý ch ng.

Chi u b a ó H

ng s Cu em xe vô ch Gi ng r

c Kinh lý Hai i Gò Công ch i v i

ng giáo R ng và Cai tu n B

i. êm y Kinh lý Hai ng nhà H

ng giáo R ng r i

sáng b a sau H

ng s Cu v i v ch ng B

i tr v B c Liêu. Tánh H

ng s k l

ng, ông

không mu n khêu cái bu n c a con nên ông ch ng nh c chuy n c n a, mà ông c ng không ch u thu t chuy n bà Ch Khanh ra Bình Phú Tây ki m ông l i cho quan Kinh lý Hai nghe.

Ông

a Kinh lý Hai vô ch Gi ng r i ông t giã mà v . Kinh lý Hai nói:

-

Cha v i c u m v d

i m nh gi i. Con kính g i l i v th m má con. Xin cha làm n nói giùm v i má con

ng có bu n. Ngày nay con rõ

c g c tích c a con r i,

con càng kính m n cha và th

ng yêu má g p b i ph n h i tr

c. Thôi, cha v

lâu lâu con s xin phép v th m cha má.

p - ph m máy cho xe ch y. Kinh lý Hai

ng ngó theo, hai hàng n

c m t ch y

ng r ng. T

y Kinh lý Hai ban ngày lo làm vi c, ban êm n m coi sách, không thèm i ch i v i ai n a h t.

Bà H i

ng mu n có r làm quan Kinh lý quá, nên bà bôn chôn vô ch Gi ng hoài.

Hôm tr

c bà nghe bà Ch nói quan Kinh lý ã g i th v B c Liêu r i, nên b a nay bà d t con Th c vô có ý lóng nghe coi cha m quan Kinh lý tr l i hay ch a. Bà ã có tánh th i,

mà bà l i không th o cách giao thi p, b i v y b a nay bà Ch ti p r c không

c vui v

nh m i l n tr

c, nh ng bà không hi u, v a m i ng i thì bà nói ngay:

-

Cô có nghe ông già bà già c a quan Kinh lý tr l i hay ch a v y cô Ba?

https://thuviensach.vn

Con nhà nghèo

94

www.hobieuchanh.com

Bà Ch gi không nghe, kêu tr l y tr u ch n c cho kh i tr l i câu y. Bà H i

ng

nói chuy n s s a ít l i r i c ng h i qua s ó n a. Bà Ch không th không tr l i n a

c

nên bà nói:

-

i B c Liêu h có lên.

-

Có lên hay sao? Cô có m i h b a nào ra ngoài nhà hay không? Lên hai ông bà

?

-

Không có. Lên có m t mình cha c a quan Kinh lý.

-

ng xa quá b

i không

c ch gì. Cô tính b a nào m i ng ra nhà?

-

ng v m t r i mà m i gi ng gì.

-

a! Sao v y?

-

ng lên nói v i quan Kinh lý r ng ng ã nói con Bang Bi n nào d i Cà Mau

cho quan Kinh lý r i.

-

! B y d không?

Bà H i

ng s ng s không nói ti ng chi n a

c. Lúc y cô T Th c

ng

ng g n

ó, cô nghe rõ m y l i c a bà Ch m i nói, thì cô c ng ng ng n bàng hoàng, nên ng ngó

bà Ch trân trân. Bà Ch li c th y ch có s c gi n, cháu có s c bu n, thì bà gi vui mà nói:

-

Mình th

ng ng, mà cha m

ng không hay, nên nói v khác cho ng thì thôi, có n gì âu. Thi u gì ch khác còn t t h n n a. Con Th c, cháu ng lo, g cho

quan Kinh lý không

c, thôi

g cho Tr

ng Ti n, cho th y thu c, không bi t

ch ng g cho Huy n Ph n a a!

i n y có ti n lo gì ch ng.

Cô T Th c không tr l i, l i ngoe ngu y b

i l i cái c a hông,

ng d a c a mà ngó

mong ra v

n. Bà H i

ng v a r c tr u mà têm v a nói r ng:

-

Không ph i mình s con mình ch ng. Mình g con b ng m i n a, ch v y mà

sang gì ó hay sao. Nh ng h làm nh v y b m t mình quá, n u h không ành, thôi thì b a cô kh i chuy n làm mai ó h nói ph t chuy n ó i, ch sao l i g t ng

i ta r i bây gi ki m chuy n mà h i.

Bà Ch

áp:

-

Không ph i t i quan Kinh lý âu, ch Hai. T i ông già bà già c a ng ch .

-

u ng th

ng con Th c, ng không ch u ch nào h t, thì cha m ng ép ng sao

c. V ch ng tôi th y ng

i tánh n t d th

ng, nên m i ch u g , ch ph i ham

giàu ham sang gì ó hay sao mà h làm núng. Thiên h i nay th y d ghét quá.

Ch c là ng

i ta nghe Bang Bi n nào d

i ó giàu l m ng

i ta mê, nên ng

i ta

con Th c ó ch gì?

-

ó là t i cha m , ch

ng có th y ai âu nên mình dám ch c ng ham giàu.

-

Th

d i nên m i chê con Th c. T

ng âu con Th c lôi thôi a. Ph i, tôi có ít tr m m u

n, ch tôi không có nhi u nh h

d

i mi t Cà Mau. Mà ru ng tôi

m sáu tr m

ng m t m u, ch ph i ru ng

b nh h v y âu. H chê con

Th c

h c

i v khác coi b c nào.

-

i! Mà g con cháu i xa quá, tôi ngh l i thi t tôi c ng ngán. ng chê ch ó mình

ng c u. Mình ít con ít cháu, thôi

ki m ch nào g n g n mà g ,

ng i th m

nom cho d .

Bà H i

ng nói ít l i mà x h i gi n, r i bà t mà v . Cô T Th c i kh n theo m mà

c lên xe, c p m t cô

ch ch.

https://thuviensach.vn

Con nhà nghèo

95

www.hobieuchanh.com

Ch

ng b y

Con gái

n tu i l y ch ng, vì m c c nên không dám nói ra ch n m êm m t mình trong phòng, tai nghe ti ng d ngâm nga, m t ngó ng n èn leo lét, th ng hay ngh ng i

duyên ph n, nh m nhía ti n trình, t

ng t

ng trong trí ng

i b n chung thân c a mình, th m

tính h có ch ng r i mình ph i n v i ch ng cách nào, mình ph i d n d p trong nhà làm sao, s p

t gia c nh gia ình t

ng lai v a

m m, v a vui v , không có m t gia ình nào sánh k p.

Cô T Th c là con gái nhà giàu, l i

c cha m c ng, nên cô n no r i i ch i, ch không làm m t vi c chi h t. H n m t n m nay trong nhà cha m hay bàn tính v vi c g cô y ch ng, mà l i mai m i t i nói dóng giùm cho vài ch r i n a. Cái v n

"l y ch ng" ã

len d n vào trong trí cô, nh ng mà lúc ban

u nó còn lu m , ch ch a t rõ cho l m.

n

ch ng cô i v i cha m vô nhà H

ng ch Khanh cô lén trong c a bu ng coi Kinh lý Hai n m, nghe Kinh lý Hai nói chuy n, r i ch ng v nhà l i nghe cha m bàn so n g cô cho Kinh lý Hai, bà khen Kinh lý Hai vui v d th

ng, ông khen Kinh lý Hai nh tu i mà chí l n, thì

"l y ch ng" nó hoá ra t rõ trong trí cô; cô th y ng i ch ng m c âu ph c b t

ng g n

gàng, nói chuy n lanh l i mà l i

c ng

i ta kêu là "quan Kinh lý ". Cô ngh cô s c

ng

i ta kêu "bà Kinh lý ", còn ch Hai c a cô thì ng i ta kêu là "thím Thôn" thì cô m m i, trong lòng h n h vô cùng.

Cách ít ngày cô l i th y cha m d n d p nhà c a, cô l i nghe cha m nói quan Kinh lý Hai s ra n c m ch i. Cô m ng th m trong lòng, m ng Kinh lý Hai s bi t nhà, cô m ng vì c th y Kinh lý Hai n a. Cô

ng mong cho mau t i ngày r

c khách, b ng âu bà

ch Khanh ra, bà nói l ng x ng, bà d n c n k , làm cho cô ch c r ng ch ng bao lâu n a cô s tr nên "bà Kinh lý ", b i v y ch ng quan Kinh lý n nhà, cô m ng r , ch cô không nhút

nhát b ng chi h t. T tr

c

n gi , cô ch t

ng t

ng trong trí

n s l y ch ng mà thôi.

i quan Kinh lý

n nhà, cô b ng n

c m i u ng, cô s t

n, cô

ng g n m t bên, cô ngó

n trong m t, cô th y ch ng t rõ, lòng tr nên khoan khoái b i h i. Ng n l a ái tình nhen nhúm trong lòng cô k t ngày y, cô trông

n ngày ám c

i cho mau, cô tính bi u ch ng

n nhà mà , ch

ng có nhà vi c, ai nh c t i chuy n ch ng c i thì cô vui m ng l m,

ch cô không m c c .

Cô

ng say s a v s l y ch ng, cô

ng ái m quan Kinh lý, cô

ng s a so n mà

nhà ch ng, cô

ng toan tính ch

n ch

, thình lình cô lóng tai nghe bà Ch nói v i bà i

ng r ng cha m ông Kinh lý Hai ã nói v khác cho ng r i. Cô v a nghe tin kh n n n y, ru t gan cô l nh ng t, c p m t cô chói lòa, l tai cô lùng bùng, tay ch n cô b n r n. Còn gì là ch ng! Nh ng s m

c, các

u toan tính, cái tin y làm tan nh b t, tiêu nh khói!

Cô ráng b

c l i

ng d a c a hông mà ngó ra v

n, cô không th y v t chi h t, cô không

nghe chuy n chi n a, cô không khóc mà n

c m t t nhiên ch y ròng ròng, b i v y ch ng m kêu bi u v , cô lau n

c m t mà lên xe, song c p m t còn

ch ch.

i v d c

ng, bà H i

ng thì gi n th m, cô T Th c t i duyên, b i v y hai m con ng i trên xe l ng thinh, m i ng

i ngó m t bên, không nói chuy n v i nhau m t ti ng chi h t.

Xe vô t i sân, cô T Th c leo xu ng r i i ri t vô bu ng mà n m. Bà H i ng quen

tánh ó ré, h có vi c chi không v a ý bà thì bà không d n c, b i v y b

c vô nhà v a th y

t ch ng, thì bà qu ng cây dù trên ván m t cái x ch r i bà nói ong óng:

-

Th

kh n n n! Ai mà màng gì nó hay sao nên nó làm phách.

r i ta g con

Th c coi có b ng m

i nó hay không mà.

Ông ch ng không hi u chuy n gì, th y v t s c gi n, nghe v nói x ng, thì ông h i ng:

-

Chuy n gì v y?

-

Chuy n Kinh lý ó ch chuy n gì.

-

Kinh lý làm sao?

https://thuviensach.vn

Con nhà nghèo

96

www.hobieuchanh.com

-

Nó ra nhà, mình ãi nó n no say, nó th y con mình nó mu n nên nó tính c y nói ng nó c

i. Mình ch u nên bi u nó g i th m i cha m nó lên ây. Th ng cha nó lên nói sao v i nó không bi t, mà bây gi nó nói cha m nó ã nói v d i Cà Mau

cho nó r i, nên nó h i con Th c. Coi có ph i là kh n n n quá hay không, h ?

-

Ng

i ta chê con mình thì thôi, la om sòm làm chi v y. T i cha m ng i ta ã nói

l cho ng

i ta r i, bây gi bi t làm sao.

-

Th i h i ó nó

ng có nói b

ng! Ai xúi gi c hay sao nên nói l ng x ng làm thiên hay h t, r i bây gi l i nói nh v y.

-

ng x ng là t i mình, ch

ng có nói gi ng gì âu. ng nói

ng th a l i cho cha

hay; nh cha m b ng lòng thì ng c y cô Ba nó nói. T i mình bôn chôn quá, bây gi mình trách ng n i gì.

-

Khéo nói d hôn! Tôi không thèm nói chuy n v i mình n a âu. Tôi bi t mà, mình th y tôi mu n g con Th c cho ông n y ông kia t t , mình ghét l m. Mình mu n mình g cho quân bài b c r

u trà nh ch ng con Di u ó mình m i v a lòng.

-

Khéo nói b y hôn! G cho ai thì g , tôi có c n tr bao gi . G không c, bây gi

tr l i r y tôi hay sao?

Bà H i

ng ngoe ngu y b

i xu ng nhà d

i, không thèm nói chuy n n a. Th y H i

ng ngó theo v , không hi u t i c nào mà v g con không c, l i tr oán mình.

Cô T Th c n m trong mùng, n

c m t tuôn

m ìa, lòng không còn mu n, trí không

còn tính vi c chi n a h t. S ph n gì mà vô duyên n th , m i ch c có ch ng ó, bây gi l i

hoá ra không, mình th

ng ng

i, mà ng

i l i n ph mình. Thôi cái ki p vô duyên b c ph n n y mà còn ti c làm gì, thà là ch t cho yên t m thân, cho kh i s u não ch s ng mà th y ng

i mình th

ng i c

i v khác còn thân mình l ng

ng l

, nói ra không phi n trách

ng không

c, th thì s ng làm sao cho kham!

nh chí l n cô T Th c ch a bi t r u vi c chi h t, mà cô l i m i n m mùi ái tình l n y là l n

u, b i s

au

n nó qu n trong lòng cô, s b i r i nó v

ng trong não cô, cô

ch u không n i. Cô b n th n dã d

i, b a chi u ó cô không n c m. êm y cô n m nh Kinh lý Hai hoài, cô nh g

ng m t, cô nh t

ng i, cô nh gi ng c

i, cô nh ti ng nói. Cô

nh r i cô th

ng, cô th

ng r i cô gi n, cô gi n r i cô ti c, cô nh quanh nh qu n r i nh i Kinh lý Hai c

i v khác, cô ngh n trong c , cô t c trong ng c, cô ôm g i mà khóc sáng êm.

Ng

i ta nói: "r u ch t", qu thi t có nh v y. Cô T Th c không có b nh chi h t, mà cô u có m t êm ó, r i sáng ngày cô d y không n i, ch ng khác nào nh ng i au. Cô c

m li t trong mùng hoài, ch h i cô không thèm nói, cha m kêu cô c ng không thèm ra.

Cô Hai Di u là ng

i ch bi t ham ti n, ch không bi t nh n tình th thái. Bà H i ng là

ng

i thô t c bi t nói n ào x n x ng, ch không bi t d u ng t v v . Th y H i ng là ng

i

th bi t ve gái, ch không hi u ái tình tâm lý. Cô T Th c r i sanh trong gia ình nh v y ó, b i v y cô au v ph n trí mà không có m t ng i nào bi t rõ ch ng b nh c a cô. M v i

ch th y cô n m trong mùng hoài, ã không bi t cô th t chí u t tình, nên không có nói m t l i chi

khuyên d t, mà l i theo r y rà bi u ph i ráng n c m, n cháo, r i l i c m ng nhi c Kinh lý Hai, làm nh tu ng nh c nh

ng cho cô T Th c bu n thêm n a.

Cô T Th c tuy vóc l n, nh ng mà cô b

n b ng trong m y ngày thì m teo nh tàu

lá, ng

i xóp ve, i ngã t i. Th y H i

ng r

c th y thu c ch n m ch

ng h t thu c cho

con u ng. Th y thu c tu n m ch, coi s c di n, r i l c u nói cô T Th c có

ch ng b nh,

mà nh t là có cái tâm b nh khó

u tr

c l m. Ch ng y v ch ng th y H i

ng m i lo

, xúm n n n v i th y ráng c u giùm con mình. Th y thu c thi t c ng u tr h t lòng,

nh ng b nh càng ngày coi càng li t, ch không th y thuyên gi m. V ch ng th y H i ng

bàn v i nhau r ng th y thu c nói con mình b tâm b nh, ch c là t i Kinh lý Hai nói nó r i h i nên nó phi n mà phát au. Nay b nh nó th p t nh t sanh, v y nên vô m n bà Ch cho Kinh

lý Hai hay

ng ng li u coi nh

ng ch u ra th m nó m t chút r i tính cu c hôn nh n, h a may nó có vui lòng mà h t b nh.

https://thuviensach.vn

Con nhà nghèo

97

www.hobieuchanh.com

Bà H i

ng cho cái k

ó là hay nh t ã c u con bà

c, bà l i c ng còn g con bà

c n a, b i v y bà h i ch ng th ng xe mà i cho mau. Th y H i ng vô t i nhà H

ng

ch Khanh ã tr a r i. H

ng ch Khanh n c m r i m i i qua nhà vi c mà nhóm h i t , có mình bà Ch

nhà thôi. Bà Ch ra chào anh, m i anh ng i và h i:

-

Anh vô có vi c chi mà i tr a n ng d v y?

-

Con Th c au nhi u, s không xong.

-

Úy! Nó au sao ó? au t hôm nào t i b a nay?

-

a h m nó i v i má nó vô trong n y r i v nó au li n. Nó n m li t h m nay, có y

c âu.

-

t nh n d không? Sao anh không h t thu c cho nó u ng?

-

Có ch . U ng thu c h m nay b n r i mà thu c u ng c ng nh không, b nh coi càng thêm n ng. B a nay th y thu c ch y, ng nói có tâm b nh, nên c u không n i.

-

Tâm b nh là b nh gì?

-

Tôi ch c Kinh lý Hai g t r i không ch u c

i nó nên nó phi n mà au ó ch gì, b i

y má nó bi u tôi vô nói cho cô nó hay, r i c y cô nó nói giùm l i v i quan Kinh lý, xin ng ngh tình mà th

ng con Th c. Bây gi

ng ch u c

i nó có l nó m i

nh

c.

Bà Ch nghe rõ duyên c , bà bi n s c không bi t nói sao cho c. Th y H i

ng nói

ti p:

-

Cô nó làm n giùm cho cháu. Có cái ph

ng ó thì c u nó

c, ch không còn

ph

ng nào khác n a h t.

Bà Ch l i

ng g n anh mà nói:

-

Không

c âu.

-

Sao v y? N u ông Kinh lý không ch u i thì ng ác l m. ng báo h i cho con nh au nh v y, mà ng không ngh l i, thì ng gi t nó ch gì.

-

Anh bi t Kinh lý ó là con ai hay không, mà anh bi u tôi ép c i con Th c?

-

Con ai d

i B c Liêu, ai bi t âu mà.

-

Con c a anh ch , không ph i là con c a ai h t.

-

Cô nó nói cái gì k quá v y?

-

Con c a con L u h i tr

c d

i

p Ông Canh ó a. Con L u là em c a Cai

tu n B

i, anh nh hay ch a?

Th y H i

ng nghe nói thì bi n s c, ng i ngó bà Ch trân trân, không hi u t i sao mà sanh chuy n k quái nh v y. Th y ng m ngh m t h i, r i h i r ng:

-

i sao mà cô bi t? Kinh lý Hai nói hay là ai?

-

Không. Kinh lý Hai không có nói mà h m nay ng c ng không có qua bên n y n a nên tôi ch a d

c coi ng bi t hay không.

-

y ch ai nói?

-

ng s Cu nói.

-

ng s Cu nào?

-

Th ng Cu h i tr

c nó

v i ông C Tri ó. Ch ng Cai tu n B

i em con L u

trên Bình Phú Tây, nó m i nói mà c

i con L u. H i ó tôi hay anh có con mà

anh b r i b r t, tôi m i tìm t i nhà tôi xin tôi nuôi. Tôi ch u cho t i hai ba tr m ng b c mà v ch ng Cu c ng không b ng lòng cho tôi b t. Sau v ch ng nó d t xu ng B c Liêu làm ru ng, ra công nuôi con cho n h c, nên bây gi m i c nh

y ó.

-

Không bi t ch ng con c a nó, r i nó ki m chuy n nói g t mình ch i.

-

Nói g t chi v y? Ch ng nó nói r i tôi m i nh l i. H i tôi ra xin tôi nuôi ó, tôi có i th ng nh

t tên gì. V ch ng nó nói

t tên Hai. Mà anh không th y g

ng

t c a Kinh lý gi ng g

ng m t anh hay sao.

-

Cô g p H

ng s Cu h i nào?

https://thuviensach.vn

Con nhà nghèo

98

www.hobieuchanh.com

-

Kinh lý g i th v nhà, H

ng s Cu tu t lên ây. Cha con nói v i nhau làm sao không bi t, mà Kinh lý không ch u nói con Th c. Tôi gi n tôi h i th m r i tôi tu t ra Bình Phú Tây mà ki m

ng h i coi t i sao chê con Th c. Tôi g p t i nhà H

ng

giáo R ng là em v c a Cai tu n B

i. Tôi ch a nói k p thì

ng kia h xì ra. Tôi

ng n ng . . . H m nay tôi suy ngh , tôi khen th m. N u h c oán, h không thèm nói ra, h

cho hai

a nh

v i nhau, thì kh n n n cho mình bi t ch ng nào mà

.

Th y H i

ng nghe rõ r i thì th y

m hôi h t. Không bi t trong lúc y th y r u v nh con tr m tr , hay là th y h vì thói qu y ngày x a, mà th y ng i im lìm m t h i lâu r i th y th ra r i

ng d y t bà Ch Khanh mà v . Bà Ch nghe cháu au n ng bà c ng nóng y trong lòng, nên bà xin i theo xe ra mà th m cháu.

Xe c a h i

ng Ngh a v t i Bình Phú Tây, t i ch th y b Ba Cam ón ng a mà chém i tr

c, thì g p ng

i nhà c i ng a ch y vô. Hai àng ng ng l i, r i ng i nhà nói r ng cô

Th c ã t t h i nên bà H i

ng sai i báo tin. Th y H i

ng v i bà Ch

u khóc h t

th y và h i th ng ánh xe gi c ng a ch y cho mau.

Bà Ch khóc m t h i r i nói:

-

i anh ác l m, nên bây gi m i khi n có chuy n nh v y. Ch chi h i tr c anh

nhìn con c a L u thì bây gi anh có con trai ph ng s ông bà, mà con Th c l i c ng kh i ch t n a. Thôi, gia tài c a anh th ng Thôn K nh nó s phá h t, còn gi ng gì mà

.

-

Th y H i

ng Ngh a v a khóc v a áp:

-

Không bi t bây gi tôi nhìn, Kinh lý Hai ch u hay không?

-

Bây gi ng

i ta nh v y, tôi s ng

i ta không thèm ch .

-

Cô nói giùm th coi.

-

Anh nhìn, mà bi t ch Hai ch ch u hay không?

-

Ch u hay là không ch u c ng m c k , không c n gì. T i con qu ó nên bây gi

trong nhà m i b kh n n n nh v y a.

Xe v t i, th y H i

ng v i bà Ch ch y a vô bu ng, t c kh n

y m t cô T Th c, r i

anh em

ng khóc r m r t. Bà H i

ng khóc ã nhi u r i, mà bà c ng ti p khóc thêm n a, song bà khóc mà bà m ng nhi c Kinh lý Hai, bà kêu tr i kêu t, bà nói Kinh lý Hai gi t ch t

con bà.

Chi u l i H

ng ch Khanh ra t i, v ch ng luôn 4 b a cho n t ng táng cô T Th c

xong r i m i v . T i l i bà Ch sai

a qua nhà vi c m i quan Kinh lý qua nhà cho bà nói chuy n. Ông Ch nghe sai i m i quan Kinh lý thì nói:

-

m tôi i nhóm thì không có quan Kinh lý b n, hai ng i phái viên nói ng xin

phép i Sài Gòn. Không bi t b a nay ng v hay ch a.

Cách m t h i

a ch y v th a r ng quan Kinh lý i Sài Gòn h m nay ch a v .

Bà Ch Khanh tánh b i buôi vui v mà t hôm bà g p H

ng s Cu

n nay, nh t là t

hôm cô T Th c ch t, thì bà dàu dàu, n c m r i bà c n m gác tay qua trán, nh m m t lim dim, bà không i âu h t. Bà toan tính trong trí hoài, không bi t ph i nói th nào cho Kinh lý ch u

cho anh mình nhìn làm con mà ph ng s ông bà.

t bu i chi u, l i 4 gi , H

ng ch Khanh m c lum khum c t lá, u n nhánh m y cây ki ng ngoài sân, còn bà Ch thì x n b n coi cho tr n u c m trong b p. Kinh lý Hai b

c vô

sân r i xâm xâm i l i ch H

ng ch s a ki ng, quan Kinh lý i giày cao su, nên H

ng ch

không hay. Ch ng l i m t bên, quan Kinh lý c t ti ng h i:

-

Ông làm gì ó ông Ch ?

ng ch gi t mình day l i, th y ông Kinh lý thì m ng quýnh, l t t m i vô nhà r i

kêu tr mà bi u b ng trà l y thu c.

Bà Ch nghe nói có quan Kinh lý, thì bà v i vã b c lên chào, l n n y trong lòng bà r t

ng mà quan Kinh lý s c m t coi c ng không vui v chút nào. Ch khách u ái ng i, nên

ng i l ng thinh m t h i r i bà Ch m i nói: https://thuviensach.vn

Con nhà nghèo

99

www.hobieuchanh.com

-

Con Th c là con c a anh H i

ng ch t r i, có l quan Kinh lý ch a hay?

Kinh lý Hai ch ng h ng, ông h i:

-

Ch t h i nào. au b nh chi v y?

-

Nó ch t sáu b y b a rày. au s sài, không có chi n ng, mà r i nó ch t!

-

Tôi m c i Sài Gòn tr n m t tu n nay. Tôi m i v tr a hôm qua. B t nh n d quá!

Tôi có hay âu.

-

Anh H i

ng nh r u l m.

Câu chuy n nói có bao nhiêu r i d t, làm ch khách ng i nín khe n a. Không bi t ng ch Khanh ngh th nào, mà ông ng i m t h i r i ông nói r ng:

-

i ai có ph n s n y. Ch t nh c ng ch t; mà ch t già c ng ch t; ch t thì h t c c, u gi ng gì.

Bà Ch

ng r n trong trí, nên bà không cãi v i ch ng. Mà Kinh lý Hai ng lo ra,

nên ông c ng không nghe rõ m y l i c a H

ng ch lu n. Ông li u không có chuy n chi n a nói, ông bèn

ng d y l y nón c m trong tay r i nói:

-

Có gi y quan trên rút tôi v Sài Gòn mà làm vi c. B a nay tôi qua ây là qua mà t giã ông Ch bà Ch

ng sáng mai tôi i. Ông Ch bà Ch

l i m nh gi i. B a nào

có ông H i

ng vô, xin bà Ch làm n nói giùm tôi kính l i t n ông bà có lòng

chi u c

n tôi.

ch ng H

ng ch Khanh nghe m y l i thì s ng s t. H

ng ch h i:

-

i sao m i

i ông xu ng r i l i rút ông i? T i ông xin hay là t i quan trên nh?

Kinh lý Hai do d m t chút r i m i áp:

-

i quan trên nh.

-

Ông nói nh v y, ch tôi ch c t i ông xin i. Ông i v i H

ng ch c trong làng t

quá, ai c ng yêu m n ông. Ông i ây ai c ng ti c.

-

Tôi c ng ti c l m; ng t vì quan trên nh nh v y, mình cãi sao c. Quan Kinh lý

i ã xu ng r i. ng c ng t t l m.

b a nào ông Ch qua nhà vi c thì s g p

ng. Tôi v

trên Sài Gòn ít ngày r i tôi i B c Liêu. Quan trên ã h a cho tôi ó

ng g n cha m .

Bà Ch

a n

c m t mà nói:

-

Quan Kinh lý i thình lình quá, thi t không ai dè chút nào h t. Cha ch ! Anh H i ng nh hay ây, nh r u thêm n a. Xin l i v i quan Kinh lý cho tôi h i: anh H i ng nh nói nh th y quan Kinh lý nh th

ng c ng nh th

ng con ru t nh v y.

Hôm con Th c m t r i, nh có nói v i tôi nh mu n nhìn quan Kinh lý làm con nuôi ng nh

gia tài l i cho quan Kinh lý h

ng. Quan Kinh lý ngh coi nh th

ng

quan Kinh lý là d

ng nào.

-

Xin bà làm n t giùm l i v i ông H i

ng; ng th

ng thì tôi r t cám n ng l m.

Nh ng mà ng tính v y sao

c. Tôi có cha m , d u cha m tôi nghèo hèn m y i a, có l nào tôi n b mà i làm con ng

i khác. Còn gia tài, tôi là ng

i d ng mà

tôi òi n n i gì, có l nào tôi vô liêm s

n

i b cha, b m mà gi t gia tài c a

con cháu ng

i ta mà n hay sao?

-

Ông ng i, ông ng i nán l i ây

ng nói chuy n ch i. Mai ông i, thôi v ch ng tôi i ông

n c m chi u v i v ch ng tôi m t b a n a r i s i.

-

Cám n bà, xin bà cho phép tôi t . Vì có quan Kinh lý m i nên không l tôi bên y n c m mà b ông.

-

i ây có m t mình v ch ng tôi v i ông. V y tôi t thi t v i ông, hôm tr c tôi ra

nhà H

ng giáo R ng, tôi có g p ông già c a ông, tôi ã hi u t i sao mà ông già c a ông không ch u làm sui v i anh H i

ng. Bây gi tôi xin ông c ng l y lòng thành thi t mà nói cho tôi bi t coi ông có hi u c i r c a ông hay ch a?

Kinh lý Hai ng

c m t ngó ngay bà Ch , tuy s c bu n hiu, song mi ng chúm chím c i

và áp:

-

Bà h i thi t khó cho tôi tr l i quá. Bà h i chi v y?

https://thuviensach.vn

Con nhà nghèo

100

www.hobieuchanh.com

-

y, tôi mu n bi t m t chút. Quan Kinh lý tr l i r i tôi s nói chuy n cho mà nghe.

-

Tôi không hi u chi h t, mà tôi c ng xin bà

ng nói chuy n chi n a h t. Tôi xin t

ông bà, tôi i v .

-

Khoan ã. Xin quan Kinh lý ng i nán l i cho tôi nói vài l i. Anh H i ng nh c ng

bi t r i, nh ngh l i. . .

-

Xin bà t giùm l i v i ông H i

ng r ng tôi kính ông nh cha tôi v y, ng t vì tôi th

ng má tôi, tôi tr ng cha tôi l m, nên tôi không mu n nghe, không mu n hi u chuy n gì h t. N u trách thì tôi cam ch u, nh ng mà tôi ch c không có l i trong vi c y. G n nhau thì càng thêm h th n ch không ích gì. Thôi, tôi xin ki u ông bà, tôi i v .

Kinh lý Hai cúi u mà chào r i v i vã b

c ra c a.

Bà Ch ngó theo mà hai hàng n

c m t r ng r ng. Ch ng Kinh lý Hai ra kh i c a ngõ i, bà lau n

c m t mà nói:

-

Anh ó nh b y quá. Bây gi nói làm sao

c?

An Tr

ng 7 - 8 n m 1930

https://thuviensach.vn