h ng v

ng v n

Bi u Chánh

N TH NH T

(1) GÂY CU C TÌNH DUYÊN

Th cu c v n xây, h t suy t i th nh, nh n qu n t n hoá, i c u ra tân.

ó là nh lu t d nhiên, d u mu n d u không, ai ai c ng ph i ch u, không làm sao s a c.

Nh l i mà coi, sau khi ánh phá

i

n Chí Hòa r i, binh

i Pháp l n l n xâm

chi m t t c sáu t nh c a

t Gia

nh. T h ng nông phu cho t i nhà h c th c th y

u t c

i mà quay

u trông v Phú Xuân, thì tri u ình im lìm d

ng nh b x i, còn chóng m t

ngó vào ám anh hùng ngh a s thì các c Tr

ng Công

nh, Nguy n Trung Tr c, Thiên h

ng, Th Khoa Huân l n l

t th t b i tiêu tan.

ng tr

c ngã ba

ng nh v y ó, ph i i ngã nào ? N u c

ng quy t gi n n n p

thì l y chi mà n

ng níu, còn n u

i thái

cho xuôi dòng thì l i v i t tiên, mà c ng

th n v i cây c .

Trong lúc dân trí

ng phân vân nh v y, nhà c m quy n Pháp khôn ngoan, nên ch m lo gây thi n c m v i nhân dân. Ng

i ta bi t thâu ph c

t ai thì d , nh t là g p x

không có binh

i t ch c hoàn b ; còn thâu ph c nh n tâm là

u r t khó kh n, ph i

i thay

n hoá, ph i ung úc tâm h n, m y vi c ó ph i dày công phu, ph i nhi u th k , thì m i làm

c.

i chi m tr

t Nam Vi t, n

c Pháp ph i b n lo nhi u n i:

-

Lo chia 6 t nh c ra làm 20 h t m i, r i t quan Tham bi n m i h t ng s p

t c quan hành chánh cho phù h p v i cách cai tr m i mà không ng ch m

n phong hoá c truy n;

-

Lo xây d ng an ninh cho nh n dân

c l c nghi p an c , t thành th vô t i

ng bái;

-

Lo t ch c

ng giao thông cho ti n b m u d ch.

Tuy ph i g p rút xây n n hành chánh, ng

i Pháp c ng không b d p v n

thâu

ph c nh n tâm. Nh ng ng

i s ng trong n y n m cu i cùng c a th k 19, là kho ng t n m 1895 t i n m 1900, ai c ng nh n Pháp m i chi m tr Nam Vi t có 30 n m mà ã kh i công xây d ng m t n n v n hoá m i

h

ng d n tâm h n Vi t Nam quay v phía Âu Tây.

i lúc y mà ã:

a)

Có m y ng

i vi t thông minh

c ch n l a em qua Pháp mà giáo hoá. y là

các c Di p v n C

ng, Tr

ng Minh Ký, Bùi quang Nh n, Bùi quang Chiêu,

Nguy n tr ng Qu ng.

b)

Cho xu t b n Gia

nh Báo v i Thông Lo i khóa trình, l i còn cho in nhi u lo i sách

ph thông ch qu c ng , do các c Tr

ng V nh Ký, Tr

ng Minh.Ký

và Hu nh T nh C a ch m nom.

c)

tr

ng Thông Ngôn (Collège des Interprètes)

cho nh ng c

i h c bên

Pháp tr v hi p v i m y c nho h c uyên thâm d y các quan Tham Bi n, các nhân viên hành chánh và các s quan trong H i Quân và L c Quân h c ti ng Vi t, mà c ng d y luôn s ký cùng phong hoá c a ng i Vi t n a.

Mà

u c n y u c a ng

i Pháp trong lúc y là ph i có nhi u ng

i b n th ph s

trong ch c v thông ngôn, ký l c,

giúp các ngành hành chánh cùng công th

ng. Mu n

cho

c th a mãn nhu c u kh n c p này, ng

i ta ph i lo l p li n:

a)

t tr

ng s ph m trung

ng t i Sài gòn

ào t o giáo viên ay các tr

ng

ng m y h t.

https://thuviensach.vn

b)

t tr

ng trung h c ph thông, phân làm hai ch ng, b t u h c t i M Tho

hai n m r i lên Sài gòn h c ti p hai n m n a m i c b d ng làm thông ngôn,

ký l c. H c sinh hai tr

ng này u

c h

ng h c b ng, ngh a là

c nhà

tr

ng nuôi n, ng và phát qu n áo, giày nón, kh i tr ti n chi h t.

c)

n l

t m tr

ng s

ng Pháp Vi t t i châu thành các h t

cung c p cho

trr

ng Trung h c M Tho.

Nhà tr

ng Pháp thì s t s n xây n n giáo d c m i, nh ng nh n dân Nam Vi t coi b ng h 1, ch a quy t y m c u nghinh tân. Vì dân trí còn l l ng nh v y, nên nh ng tr ng

tân h c m ra không

c dân chúng hoan nghinh cho l m, thành th nhà n c t n công t n

a r t nhi u, mà m i n m tr

ng s ph m ch

ào t o ch ng 30 giáo viên, còn tr

ng Trung

c Chasseloup-Laubat ào t o l i 50 thông ngôn, ký l c.

Không ph i ng

i Vi t Nam không ham h c nên tr

ng tân h c l p ra không

c

th nh phát. Không ph i v y. Ng

i Vi t ham h c l m ch . H h ng h v i tân h c nh ng h n h ng hái v i nho h c luôn luôn. y là h th a thích món n tinh th n c c a h x a nay, say m n, h quí tr ng, h không ành b mà dùng món n tinh th n khác, ch a ch c cái khác ó mà ngon ng t béo bùi h n cái c a h

ã có s n.

nói riêng tình hình giáo d c trong h t Gò công h i cu i th k 19, thì bi t lúc y

trong m y h t khác c ng v y.

Trong kho ng ó, ng

i ta nh n th y t i châu thành Gò công nhà n

c có m t tr

ng

ng h c, g m n m l p, có m t quan

c h c, ng

i Pháp v i n m giáo viên ng

i Vi t.

l p nh t

n l p t thì d y Pháp v n nhi u h n Vi t v n, còn l p n m là l p chót thì giao cho m t th y nho bi t ch qu c ng d y tr

ng u h c v n xuôi, v n ng

c; r i t p

c, t p

vi t qu c v n.

c trò c th y ch ng m t tr m r

i, l p chót

c l i 50 trò, còn m y l p trên ch ng

vài ba ch c, t i l p nh t ch còn t 10

n 15 là nhi u. L i h c trò toàn là con trai ch không có con gái, cha m

t i ch , ho c trong m y xóm làng xung quanh, cách ch l i vài ba ngàn th

c.

Mu n l y l p trên có thêm h c trò ông, l i c ng mu n Pháp ng c thông d ng

trong m y làng xa, Tham Bi n m i m t i b n ch trong b n t ng m i ch m t tr ng d y

Pháp v n g i là tr

ng t ng g m hai l p: l p nh chuyên d y cho bi t c, bi t vi t ch qu c

ng , r i lên l p l n b t

u d y Pháp v n. Trong lúc nói ây trong h t có b n tr ng t ng

t

i b n ch : R ch Gi (

ng S n), Gi ng Ông Huê (V nh L i), C a Khâu ( T ng Hòa) và ch T ng Châu (Tân niên Tây).

c d u có hu n l nh d y H

ng giáo m y làng chung quanh ch ép bu c m y ng i

có con ph i cho

n m y tr

ng t ng ó mà h c, l i m c d u m i n m, tr

c khi khai tr

ng,

có gom h c trò l p l n c a m y tr

ng t ng v châu thành mà thi chung; m y ch c trò gi i c h

ng h c b ng m i tháng n m

ng b c

n c m quán t i châu thành ti p h c

thêm m y l p trên c a tr

ng s

ng h c.

Th mà trong b n tr

ng t ng s h c trò c ng không

c ông; ch l n nh ch

Gi ng Ông Huê thì

c 40

n 50, còn m y ch nh thì vài ba ch c mà thôi, Có m t

u áng

ý là lúc y châu thành c ng nh

m y ch , ã có tr

ng t ng

mà l i có tr

ng t d y ch nho; ch ng

i ta th y có t i hai ba tr

ng trai gái h c chung

n b n n m ch c

Còn trong các làng ch a ki m

c giáo viên d y ch qu c ng , thì h

ng ch c r

c

t th y nho

d y tr em t i ình h c ch nho. m y xóm ông, có tr em nhi u, thì ng i

có c m ti n, có nhà r ng, c ng nuôi m t th y nho d y con cháu. Ng

i trong xóm th

ng

cho con t u l i ó mà h c ch nho, m i tháng

n n cho th y ho c m t hai quan ti n, ho c

t qu u g o, ho c bánh trái hay tôm cá.

1 h ng h

https://thuviensach.vn

ng già c nghe nh c t i kho ng n y s c m xúc mà nh b t ch tèm lem d dáy c a ám tr em m i ngày b ng

ng l i r ch, tr i n ng

m m a i

n m y tr

ng làng và

tr

ng xóm mà h c ch nho h i

i ó. S m m i n c m r i m i i h c

n g n n a bu i

chi u m i tr v nhà. M i trò em theo m t cái ng tre, có dây bu c hai u

mang vào vai,

ng

ng sách v , vi t m c d u m c n a hay l i sông c ng kh i t.

y trò nh m i t p vi t, không có ti n mà mua gi y m c x i x nh bây gi , thì có m s n

t i tr

ng, m t t m ván, m t cái ghè

ng n

c, vài cây c

o b ng tre v i ít c c

t sét nh i n n r i ph i khô. H t p vi t thì ch m u c c

t sét vào ghè n

c mà thoa trên

m ván r i c m cây c mà vi t. H vi t r i ch

ó thì l y c c

t mà chà lên

ng bôi b mà

vi t ch khác. V i cách t p vi t ti n t n nh v y nên tr em m i h c thì tay ch n, qu n áo b bùn l m lem, d dáy h t s c.

Ph i con nhà giàu, l i ph i bi t vi t r i,

c lên h ng t h ng n m và h ng sáu, ngh a

là m i tr

ng gi y b ch vi t

c b n, n m ho c sáu hàng r i, thì m i b c , b ván mà c m vi t

ng vi t trên gi y.

Mà th y giáo ch m v và ch m sách cho h c trò, c ng không có m c nh bây gi .

Ng

i ta ki m á ong tr i trên l , l a c c nào màu

nhi u thì l

m em v , r i l y d a

chút n

c mà mài thành son

th y giáo ch m v và khuyên m y ch vi t t t.

Hi n gi

òm th y tr em i h c qu n áo

p

, giày nón v n vang, tay ôm c p da, túi

t vi t máy, ng

i ta nh l i tình c nh c a l c trò h i 60 n m v tr c, ng

i ta ch ng kh i

th

ng tâm, t i nghi p cho tr x a c c kh cam go, nh ng c ng rán là h c, h c ng bi t

ngh a, bi t nhân, bi t th o, bi t thu n, bi t qu y, bi t ph i, bi t cao, bi t th p.

Xây n n tân h c, ng

i ta khuyên d , v a ép bu c, mà ng

i Vi t c d d và eo

i theo nho h c nó s

a mình

n ch nào, còn tân h c thì m t mù không hi u nó s d t mình i âu, s e nó s phân r mình v i t tiên nó s làm cho mình quên c n nhà n n

c.

d d

ó không ph i vô lý.

Ai hi u bi t tâm h n c a ng

i h i

i ó thì không dám chê lù mù.

Mà d u ti n nh n lù mù i n a, ng

i ta c ng có tâm, có chí, có ngh a, có tình, l i tâm chí, ngh a tình c a ng

i ta b n v ng kh kh ch không ph i th tâm chí xây chi u theo lu ng gió, hay là th ngh a tình phát sanh vì m i l i.

Vì v y nên lúc tân c u giao th i ó c ng gây trong dân gian l m chuy n th c m c, có chuy n th t thà ngh l i b t t c c

i, mà c ng có chuy n éo le nh t i a n

c m t. H i ó

ng có nhi u cu c bèo mây tan hi p, hi p tan làm cho con ng i khi au

n, khi vui c

i,

nh ng có cu c tình duyên n y nó tr c tr d k , n u nh c l i nghe ch i d u không n n i t c

i hay là mu n khóc, thì có l c ng giúp cho ng

i

i nay bi t

c tâm h n c a ng

i

thu c th h tr

c, th h v a m i qua trong n m sáu m

i n m nay.

https://thuviensach.vn

(2) II

Lúc y trong h t Gò Công, t i ch Gi ng Ông Huê, mà bây gi ng i ta g i t t là ch

Gi ng, m c d u nhà n

c Pháp ã có m m t tr

ng t ng trong m t tòa nhà c t b ng g ch

ngói p

, àng hoàng, và có b hai giáo viên d y m t l p ch qu c ng và m t l p xen nhi u gi ch Pháp, mà tr

ng t c a ông Giáo Huân c ng v n có h c trò h c ông hoài.

Ông giáo Huân là m t nhà nho h c ho t bác, thông s kinh rành ngh a lý, gi ng sách hi u, vi t ch có gân, tu i ã quá n m m

i mà s c kho còn

y

. Cách m

i n m

tr

c v ông ch t

l i cho ông m t th

t v

n trong làng V nh H u và môt

a con trai 20

tu i. Ông ph i c

i v s m cho con

ng có dâu lo vi c c m n

c trong nhà, r i ông ch p n i

tóc t v i thím H ng là m t góa ph

ngoài ch Gi ng.

Thím H ng n y h i tr

c v n là v c a m t ng

i khách trú, thu c bang Tri u Châu

tên H a Thêm có m t ti m bán trà và bánh in, thèo lèo ch Gi ng. V ch ng sanh c

a

con trai

t tên là H a M . Khi H a M

c 7 tu i, H a Thêm buôn bán khá, có ti n d

nhi u m i giao ti m cho v r i em con v Tàu

ng

nó v i bà n i mà h c ch . R i

thay, H a.Thêm d t con i v a

c m t tháng thì thím H ng

c th c a bà m ch ng cho

hay H a Thêm au nên ch t, bà gi H a M l i

ng trông nom cho nó n h c, ch ng khôn

n r i bà s cho nó tr qua.

Thím H ng bu n r u v s m t ch ng, l i xa con, thím h t mu n buôn bán n a. Thím sang ti m bánh cho ng

i khác, tom góp v n li ng

c g n ba ngàn. Thím mua m t nhà

ngói ba c n, vách ván, phía tr

c có sân, phía sau có m t mi ng v

n nh nh . Sân thì thím

ch t

ng c i òn tr mà bán l , còn phía sau thím c t thêm m t thà lá ba c n cao ráo, kho ng khoát,

tr cá khô và n

c m m mà bán cho b n hàng. Buôn bán th n y thím ã th nh th i mà l i có l i nhi u. Ch ng bao lâu thím ch p n i tóc t v i ông Giáo Huân, v ch ng toan tính v i nhau, m i óng vách mà ng n m t c n trong nhà lá phía sau tr n

c

m v i cá khô, còn hai c n thì óng bàn gh d n thành m t tr ng h c cho ông giáo d y

ch nho.

Tr

ng h c c a ông Giáo Huân g n chùa Ông Quan

, d a bên l t phía cây Me

n i lên, tr

c chùa Ông, sau nhà vi c V nh L i, r i i th ng vô V nh H u.

Tr

ng m d y ã b y n m r i, trai gái h c chung, s h c trò luôn luôn không d i

40. H c trò ch qu n áo s ch s ch không ph i tèm lem nh tr em ng, r y. M i t p

vi t thì dùng gi y dùng vi t ch không ph i dùng t mà vi t trên ván r i bôi.

c trò phân nhi u l p. L p m i h c v lòng, la rùm: Thiên tr i, a t, nh n ng

i,

i t p vi t ch l n b ng khu tô, thì óng ti n tr ng m i tháng hai c c b c.

p ã vi t

c r i, d u còn vi t hàng ba thì ph i óng ti n tr ng n m c c.

Còn l p nghe gi ng sách, b t lu n h c Minh Tâm B u Giám hay u H c T m Nguyên, hay T Th Th Chú, thì ph i óng ch n m t ng.

Nh v y nên m i tháng ông Giáo Huân ki m vài ch c ng b c, u ng trà hút thu c

không h t, huê l i trong v

n trong V nh H u ông giao h t cho con v i dâu n xài thong th .

Th i d ng bi u trong tr

ng ông giáo Huân không gi ng v i tr

ng nhà n

c. S m

i n c m r i ngoài 9 gi thì b t

u d y. G n 12 gi th y ngh tr a. Luc y h c trò t do, nh ng không

c c

i gi n làm r y; mu n v nhà thì v mu n i ch i c ng c, hay là

mu n

ó mà h c ôn ho c t p vi t tu ý. Th

ng th

ng m y trò tr ng tu i, nghe sách, thì

luôn mà h c, duy có m y trò nh hay i ch i ho c ra ch mua bánh mà n.

Hôm nay, quá 9 gi r i, h c trò r i rác i h c, vô sân r i thì i d c theo ng bên hè

mà vô tr

ng phía sau.

Ông Giáo Huân n c m u ng n

c r i, ông

ng t i c a gi a v n thu c mà hút. Ông

ngó ra l th y có m t c u trai ch ng 15, 16 tu i, ng i th th n, thì ông kêu: „Xuân, vô

ây cho th y h i th m m t chút coi“.

u trai y nghe kêu thì xâm xâm i vô, t i th m thì ch p tay cung k nh xá th y. Ông Giáo Huân h i d n d p: „Cháu còn i h c ch Tây hay không ? H c n b c nào r i ? Nói

ti ng Tây

c hay ch a ? Thôi h c hay sao nên th

i ch i v y h ?”.

https://thuviensach.vn

Không

i ng

i ta tr l i, ông li n ti p xây l ng i vô nhà, và i và nói ti p: “Vô ây, vô nói chny n cho th y nghe th coi”.

Ông Giáo kéo gh ng i d a cái bàn. C u Xuân th y thím H ng ng ng i trên b ván

ngang ó têm tr u mà n, c u xá thím r i

ng x r , tay v n cây c t.

Ông Giáo Huân h i l i:

-

Cháu còn h c d

i Gò hay không ?

-

Th a còn.

-

Còn h c sao l i

c v mà i ch i ?

-

Th a, bãi tr

ng t hôm qua con v .

-

À! Bãi tr

ng. Ngh t i ch ng nào m i h c l i ?

-

Th a ngh l i 25 tháng giêng.

-

hôn ! Ngh h n hai tháng, h c trò quên ch h t còn gì!

-

Th a, bãi tr

ng l n nên ngh lâu.

-

Cháu xu ng Gò h c ã

c hai n m r i. Bây gi lên t i c p nào ? Còn h c bao lâu n a m i r i ?.

-

Th a h i m i xu ng con ng i h c l p ba h c m t n m. N m nay con h c l p nhì mãn r i. Ra giêng khai tr

ng, con s lên l p nh t, h c thêm m t n m n a thì cu i m i thi.

-

Thi thì ch c cháu

u, vì th y bi t cháu ham h c l i siêng n ng, nên ch gì c ng y, h cháu h c thì ch c cháu gi i h n chúng b n. Mà qua n m nay cháu thi u i cháu

c làm ông gì hay th y gì nè ?

-

Th a th y, con nghe ng

i ta nói, h h c l p nh t mà thi

u, nh mình thôi h c

thì nhà n

c cho làm th y giáo và b

i d y m y tr

ng công ho c tr

ng làng.

Còn n u mình ch u i h c thêm cho h c l c

c cao, thì nhà n

c nuôi c m n

c

áo qu n cho mình h c hai n m t i tr

ng l n M tho r i lên Sài gòn h c ti p thêm

hai n m n a. Mãn b n n m thì ra tr

ng s

c b làm thông ngôn, ký l c trong

các s , ho c làm giáo viên d y m y tr

ng s h c.

-

u qua sang n m thi r i cháu thôi h c

i làm giáo làng ho c giáo t ng, m i

tháng lãnh l

ng 9, 10

ng có ngh a gì, s không

c m áo cho cháu, âu có d

mà nuôi ch H

ng V n

c. Ph i rán h c thêm b n n m n a

ng làm thông

ngôn, ký l c m i khá. Cha ch , mà ch H

ng V n nghèo ch

s c cho cháu h c

n b n n m hay không ?

-

Th a, con ch a nói chuy n ó cho má con bi t. B ng con thì mu n h c n a, ng t con th y má con c c kh quá, nên nên con không n lo t ng lai cho ph n con, mà

cho má con c c kh thêm t i b n n m n a. Có l con h c thêm m t n m l p nh t n a r i con xin i làm giáo làng

ng con giúp

má con.

-

Cháu bi t th

ng m nh v y thì cháu là con có hi u. Ng t h i tr c cháu h c v i

th y, cháu thông minh m m cán, h c

c

i H c, Trung dung, Lu n Ng r i k

cháu b

qua h c ch Tây. H c thêm ã m y n m r i n u ra làm giáo làng thì ng công phu c a cháu quá. Ch chi h i ó cháu h c luôn ch nho, thì bây gi cháu

s c m tr

ng t mà d y h c nh th y, l

ng h

ng h n giáo làng mà

c thong th , kho kho n. H i cháu t bi t th y

ng qua tr

ng t ng mà h c

ch tây, thi t th y bu n quá. Ng

i Nam thì h c ch Nam,

ng n theo nh

ngh a c a mình. H c theo ng

i ta làm chi. Th h c

làm tôi m i, thà d t r i

làm ru ng ho c l p v

n mà nuôi thân c ng còn vinh quang h n nhi u. Th y th

ng cháu l m. H i tr

c cháu là ngôi sao xán l ng trong tr

ng c a th y. Th y

ch c th y s truy n

o h c c a th y cho cháu

c, b i v y cháu b mà i ng

khác, th y ti c h t s c.

-

Th a th y, t i cha con m t, má con nghe l i c u Ba con, ép con ph i qua tr ng

ng mà h c cho kh i t n ti n th y, r i sau

c làm giáo viên. Vì v y nên con

i i h c ch Tây, ch thôi h c ch nho thi t con c ng bu n l m.

https://thuviensach.vn

-

u anh H

ng V n còn s ng, ch c th y c n nh, th y không

nh cho cháu b

nho mà h c ch Tây. Mà bây gi bãi tr

ng ngh t i hai tháng cháu nhà làm cái

gì ? Không l m i ngày n no r i th

i ch i hoài.

-

Th a, con coi bài v c l i, ch không có làm chi h t.

Ông Giáo Huân l l ng mà suy ngh . Ông m cái h p thu c ra và l y thu c v n mà hút n a.

Thím H ng nói: “Thi u gì con nhà giàu có, b c ti n d dã mà h l i không ch u i h c.

Còn cháu Xuân ây ham h c, l i có khi u thông minh, mà nhà thì nghèo, m góa con côi, i c không

c. Ông tr i tr trêu quá. Ch chi ông cho cháu Xuân sanh trong m t nhà giàu có l n, thì cháu s h c gi i bi t ch ng nào”.

Ông Giáo nói:

-

i ph i có tr c tr o nh v y m i có chuy n mà nói ch . Có l t o hoá gây cu c khó kh n

trui gan, th chí con ng

i, b i v y g p khó kh n mà l

t qua m i

thi t là gi i.

Thím H ng h i Xuân:

-

Ch H

ng V n lúc n y còn bán ngoài ch hay không cháu? H t mùa b p, khoai i, ch bán th gì ?

-

Th a, má con bán xôi v i bánh bèo.

-

Bán xôi, bánh mà l i lóm bao nhiêu ?

-

Th a, m i b a l i n m ba c c c ng

n.

-

s ng b t bu c ph i t n hao nhi u th , nh nhà c a, áo qu n, thu c men, ch có ph i t n c m, cá mà thôi âu cháu.

Ông giáo nói:

-

Nhà nghèo ph i ch u nhi u n i kh , nói sao cho xi t. Mà khó kh n cho m y ng i

ta c ng s ng

c, có sao âu mà lo. N u có lo là lo

ng vì ch b n hàn mà làm

trái

o ngh a, làm nh c t tiên mà thôi.

Ông Giáo xây câu chuy n qua a h t phong hoá, thím H ng không mu n theo, nên thím làm l . Ông giáo m i nói v i c u Xuân:

-

Xuân, th y gi ng T Th cho cháu v a h t b Lu n Ng thì cháu thôi h c. Cháu còn thi u b M nh T , ch a nghe. B a nay th y b t u gi ng M nh T cho con

Cúc H

ng h c.

-

Chà! Cô Cúc H

ng ã h c xong

i H c, Trung Dung, Lu n Ng , bây gi cô

nghe t i M nh T l n ? Gi i quá !

-

Nó thông minh l m, l i siêng n ng c ng nh cháu h i tr c v y. Nó c ng l n r i,

cha m nó mu n b t nó nhà

ng t p buôn bán. Nghe gi ng sách tay ôi, m t

th y m t trò thi t bu n quá. Ng t Cúc H

ng c n n n xin th y d y dùm M nh

n a cho nó h c

b T Th r i nó s

nhà mà buôn bán. Vì v y nên th y

ph i rán d y dùm cho nó

ng nó kh i thi u sót. Th y ngh

t Gia

nh mình bây

gi không còn thi c gì n a. Ng

i mình c n h c nho

tu tâm, d

ng tánh mà

i v y thôi. Mà xu t thân làm n, n u không h c M nh T thì nh i chi c

thuy n không có bánh lái. Cúc H

ng tính buôn bán, nó mu n h c M nh T là

ph i l m. ó là thêm m t lý th y ph i d y nó n a. May g p d p bãi tr ng, cháu

không t i hai tháng, th y mu n cháu th a c h i mà h c luôn M nh T v i Cúc ng. Có thêm m t trò n a thì th y m i s t s ng. Cháu ch u hay không ?

Xuân d d r i áp:

-

Th a,

th ng th ng con suy ngh coi.

-

Suy ngh làm chi ? Có

u chi tr c tr

âu mà suy ngh .

-

Con ph i th a cho má con hay coi má con có b ng lòng lay không.

-

Á! Cháu s ph i óng ti n ch gì. Không. Th y d y giùm cho cháu, cháu kh i óng ti n h c. Bãi tr

ng, cháu h c thêm M nh T cho có

nhân ngh a mà x

, có ích quá. không mà th r u có ích gì âu. Cháu b t u h c li n b a nay i.

https://thuviensach.vn

Chi u v s nói l i cho ch H

ng V n hay, nói th y d y giùm, th y không òi

ti n. Mà cháu n c m s m m i r i hay ch a ?

-

Th a, r i.

-

y thì i xu ng tr

ng v i th y. Bây gi ch c h c trò ã t i

r i.

Ông giáo d t Xuân vô trong r i i c a sau mà xu ng nhà d y h c. i d c ng ông

i:

-

sách T Th c a cháu h i tr

c cháu còn

hay không ?

-

Th a, còn

h t. i h c thì con gói c t trong t . Bãi tr

ng con m i em ra mà

c l i. Con m i l y ra h i hôm n y.

-

c l m. V y mai cháu em M nh T theo mà h c. B a nay cháu dò chung sách a Cúc H

ng. Ch ng th y gi ng gi i r i, th y s cho cháu m n sách c a th y

ng cháu h c

.

Ông giáo b

c vô nhà h c, sau l ng có Xuân i th o. H c trò ng i ch t ba cái bàn th p mà dài, c th y

ng

ng d y ch p tay xá th y. Ông giáo khoác tay bi u ng i xu ng và ông i ngay l i ch Cúc H

ng ng i mà nói: ''Cúc H

ng, th y l i ki m thêm m t trò xin

nghe gi ng sách M nh T n a ây,

ng cháu h c cho có b n. Cháu bi t Xuân mà”.

Cô Cúc H

ng ngó Xuân, mi ng chúm chím c

i mà áp: “Th a bi t, anh Xuân là

c trò c c a tr

ng n y. Anh B

i h c ch Tây m y n m nay''. Xuân bi t ý Cúc H

ng

mu n m h i bao bi m, nh ng ngh không ph i ch bi n b ch qu y ph i, nên c u c ng chúm chím c

i ch không nói chi h t.

Ông giáo bi u m y trò d n xu ng m t chút

ng tr ng

u bàn gi a m t ch cho

Xuân ng i ngang m t v i Cúc H

ng ng i phía bên kia. Ông Giáo i qua hai bàn hai bên mà ch

o cho h c trò h c.

Xuân ng i ngó t phía thì th y ván, bàn, gh , võng, u còn y nh m y n m tr

c,

không d i

i chút nào h t. Phía trong lót b ván gõ nh

cho th y n m ng i. Tr

c b ván

thì

m t cái gh nghi, trên gh có m t bình trà, hai chén nh , m t h p thu c, m t l l a v i t c p ki ng,

cho th y mang mà xem sách. M t bên l i có

ba ch ng sách th p th p,

sách c mà bìa c ng quành. Trên ván có g i d a, có g i u, có qu t lông, l i có m t ng n roi

mây khi nào h c trò nh làm r y lúc th y gi ng sách, thì th y nh p trên ván mà bi u im ng.

Th y ã có ch n m ng i thong th , mà ngang v i b ván l i có gi ng m t cái võng b lúc th y d y m t thì n m

a nhúc nhích cho mát.

Còn ba dãy bàn c a h c trò ng i h c, thì hai dãy hai bên toàn là h c trò nh c ng chung v i l i 30 trò, m t bên h c Tam T Kinh, m t bên h c Tam Thiên T , bàn nào h c theo bàn n y nên la rùm. Bên nây h c: “Ph cha, m u m , s th y, quân vua”, thì bên kia l i la: “Thiên Tr i,

a

t, th t m t, t n còn, t con, tôn cháu, l c sáu, tam ba, gia nhà, qu c c,…”.

Xuân ng i m t ngó tr

c sau, tai nghe inh i, quang c nh cách l y n m tr c di n l i

tr

c m t, x a nay c ng v y, c u xúc

ng nên li c Cúc H

ng mà c

i. T i bàn gi a ch

u ng i, ch có m

i trò, 3 gái 7 trai, toàn là h c trò nghe sách duy có Cúc H

ng, 15 tu i,

c T Th , còn 9 trò kia, gái c ng nh trai, còn h c sách Minh Tâm, tu i tác x p x v i nhau, l i 13 ho c 14.

Ông Giáo Huân l n l

t d y giáp hai bàn hai bên r i ông nh p roi bi u nín h t ng

ông gi ng sách cho h c trò l n. Nh t p quen k lu t nhi u n m, b i v y v a nghe nh p roi thì c trò nín êm, ch có ít h c trò l m th m trong mi ng.

Ông Giáo l i gh nghi l y cu n sách Minh Tâm v i c p m t ki ng r i i ra mà ng i cái gh

t i

u bàn gi a phía ngoài c a, d sách ra

c ch r i c t ngh a t ng ch , t ng

câu cho h c trò nghe. C u Xuân c ng nh Cúc H

ng day l i phía trò ng i g n li c m t dòm

vào quy n sách mà dò chung v i b n.

Ông Giáo c t ngh a

c hai t sách r i ông x p l i mà nói: “Thôi b a nay gi ng bao nhiêu ó ã nhi u r i. Bây h c i, có câu nào ch a hi u rõ thì s h i l i. Bây gi th y

https://thuviensach.vn

gi ng M nh T cho cúc H

ng. M y trò c ng nên lóng nghe l n

ng hi u chút nh ngh a lý

sau h c cho d ”.

Ông i l i gh nghi

i sách mà l y “M nh T th

ng quy n r i kéo gh ng i

u bàn

phía trong. Ông th y c u Xuân ng i khoanh tay không có sách tr c m t, ông m i bi u trò gái

ng i g n Cúc H

ng

i ch v i Xuân

ng Xuân qua ng i d a bên Cúc H

ng mà dò chung

sách c a Cúc H

ng.

Xuân vâng l i th y mà

i ch , không ái ng i chi h t. Cúc H

ng

y cu n sách qua

phía Xuân. Th y b t

u

c t ng câu mà c t ngh a xuôi r i nói t i lý. Hai tr cúi mà dòm chung vào quy n sách, hai u g n

ng nhau, nh ng m c lo dò cho nh ch và hi u ngh a nên không ái ng i chi h t.

y

c ba t sách r i ông Giáo nói b a

u gi ng ít m t chút

ng kh i ngán, quen

i s gi ng nhi u h n. Ông trao quy n sách c a ông cho Xuân m n. Ông l i b ván ng i rót

c trà mà u ng và l y cây qu t mà qu t.

c trò

a c m v lên h i ch ,

a c m sách l i h i ngh a, ti p t c lên xu ng không ng t. Xuân g m u vào quy n sách không

ý

n vi c chi khác, c ng không tính

i ch

ng i tr l i

ng xa Cúc H

ng.

t tr i g n

ng bóng, ông Giáo th y h c trò các c p

u lo h c, không còn h i ch

ngh a gì n a, ông l i võng n m, m t h i r i b

i lên nhà trên.

c trò bi t th y i ngh tr a, t i gi mình

c thong th nên r nhau t p i ch i, t p

i ch mua bánh v

n. Ph n ông thì ra ch , nh ng i riêng thì t p ôi ba trò, ch không i chung. Trò nào không mu n i thì g i ti n cho chúng b n mua giùm k o, c m ho c chu i u.

Bây gi trong tr

ng ch còn có m

i m y trò, nh ng d m nhau t khóm n m ba trò,

con trai thì ra sau hè ánh áo, con gái thì ng i d i

t ánh

a.

Trên bàn gi a ch còn có Xuân v i Cúc H

ng ng i êm, ch m chú ngó vào sách mà

c, ng i m t bên nhau, nh ng không ai nói t i ai.

Thình lình Cúc H

ng kêu mà h i: “Anh Xuân, bài

u ý nói cái gì v y anh ? Nãy gi

em suy ngh h t s c mà em hi u không th u. H c mà t p luôn luôn thì vui. Vui cái gì ? B n xa l i thì m ng. Sao mà m ng ? Ng

i ta không bi t mà nình không h n, v y m i là quân t .

Không bi t gi ng gì ? Anh hi u sao âu, anh làm n c t ngh a l i cho em nghe th coi”.

Xuân ngó ngay Cúc H

ng và nghiêm ch nh áp: “Theo l i th y d y h i nãy thì bài y khó hi u là t i ch “h c”. Cô ph i nh ngh a ch “h c” cho úng thì t nhiên cô hi u t”.

Cúc H

ng c

i mà nói:

-

Anh kêu em b ng cô nghe k quá. Anh em h c v i nhau m t tr ng t h i nh ,

mà anh kêu cô thì d

ng nh thu nay ch a quen bi t nhau.

-

Ch kêu th nào ?

-

Kêu b ng em.

-

Cô ã l n r i. Kêu em sao ph i.

-

Anh m y tu i mà anh nói em l n ?

-

Tôi 16 tu i.

-

Em m i 15, nh h n anh m t tu i thì làm em là ph i l m ch . Em mu n t rày s p lên anh kêu em b ng em cho có tình thân thích m t chút, ng kêu b ng cô n a

nghe hôn.

-

Mu n vây c ng

c. T ý em.

-

Bây gi anh c t ngh a bài sách l i cho em nghe i.

-

Ch “h c” ây là h c

o nho, ch không ph i h c

ng bi t ch Tàu, nh mình

c ây v y. Sách nói: “H c nhi th i t p chi, b t duy t h ?”. Tôi hi u ngh a nh y: mình

c nghe gi ng v

o nhân ngh a c a nho giáo; r i m i gi m i kh c mình gia công rèn t p, làm y nh l I d y; mình h c ã c

o há mình không vui

https://thuviensach.vn

lòng

p d hay sao ? Ch “duy t” là vui

p, nh ng vui

p trong ch không l

ra ngoài.

-

Anh gi i ngh a nh v y thì

hi u quá. Em hi u r i. H i nãy em b i r i là t i em không bi t nh ngh a ch “h c”.

em gi i câu th nhì cho anh nghe coi trúng

hay không. “H u b ng t vi n ph

ng lai b t di c l c h ?” Ý sách nói: có ng

i

n ph

ng xa h nghe mình h c ã

c

o, h

n mà bàn lu n ho c h c h i

i mình,

c nh v y mình không vui hay sao ?”

-

Em nói nh v y thì trúng l m. Nh ng em nên nh ch “l c” ngh a là vui nh ch

“duy t”, song vui l ra ngoài ch không ph i vui trong nh “duy t”.

-

Cám n anh. Em s nh . Còn câu chót, ph i nh v y hay không? „Nh n b t tri nhi t u n b t di c qu n t h ?“ ngh a là: ví d u ng i ta không hay, không bi t

mình tu t p ã

c

o, n u không ai tìm t i

ng h c h i v i mình, mà mình c ng

không h n trách, mình n

c nh v y không ph i là quân t sao? C t ngh a

nh v y trúng hay không anh Xuân?

-

Trúng l m. Em gi i quá.

-

May có anh h c v i em; nên em h c d mà l i vui n a. N u em h c m t mình,

ch c em b i r i l m. Anh thôi h c ch Tây hay sao nên tr l i h c ch nho ây anh Xuân.?

-

Lúc n y bãi tr

ng, tôi

c ngh t i hai tháng. H i nãy tôi ghé th m th y. Th y nói b a nay th y b t

u d y em h c b M nh T . Th y bi u tôi nh n bãi tr ng

c nhà, tôi nên h c luôn M nh T v i em

ng thông tr n b T Th . T i v y

nên tôi m i h c ây, ch không ph i tôi b ch Tây. Ch ng khai tr ng tôi ph i i

c thêm m t n m n a cho mãn l p nh t r i m i thôi.

-

u v y thì anh h c

ây t i hai tháng. Em h c M nh T có anh dìu d t. Em ng l m. Em h c xong b T Th r i em c ng thôi , ng nhà t p buôn bán.

Anh nh m coi trong hai tháng mình h c h t b M nh T hay không ?

-

Th y nói th y rán d y cho h t.

-

Em m ng quá. Mình

c h c v i nhau t i hai tháng. Ch ng thôi mình s thôi v i nhau m t l

t. Anh không có sách M nh T hay sao ?

-

Có nhà. B a nay tình c th y bi u h c, tôi có dè âu mà em theo. Ngày mai tôi có sách.

-

u không có, anh h c chung sách c a em c ng

c. Anh h c nho gi i, n m ó

anh b nho mà h c ch Tây, th y ti c quá. Em c ng bu n. T i sao anh b nho h c ng theo tân h c v y anh Xuân?

-

i ý c u tôi mu n nh v y. C u nói con ng

i tr

c h t ph i lo cho no c m m

áo. i h c ph i chú tr ng v c m áo ngày sau.

i n y mà còn h c nho

dùng

vào ch nào. Cha tôi m t, má tôi nghèo, nên tôi ph i nghe l i c u tôi mà b c theo i.

-

Vì c m áo nên i h c. H c nh v y em s không

c cao th

ng ph i hôn anh ?

-

Ph i l m. Nh ng nhà nghèo, n b a tr

c ph i lo b a sau làm sao mà ngh

n cao

th p cho

c em. Tôi i Gò Công mà h c hai n m nay, may có hoc b ng tôi h c i

c. N u không có thì tôi c ng ph i b r i m c d u c u m tôi cho tôi n m.

-

Anh có chí háo h c, l i có khi u thông minh, mà b nhà nghèo, thi t u ng quá.

-

i ng

i

u có m ng riêng. Tôi không phi n mà c ng không ti c chi h t.

-

Anh ói b ng hôn anh Xuân ? Em có ti n ây.

em m

n h c trò i mua c m

chùi cho anh n.

c d u Xuân c n, nói không ói b ng, Cúc H

ng c ng

ng d y i l i ch m y trò

gái

ng ánh

a mà

a ti n m

n m t trò i mua

n. M t lát trò y em vô hai mi ng

m g o v i hai v t c m chùi. Cúc H

ng b ra th

ng cho trò i mua n a v t c m chùi, r i

i Xuân n ch i. Xuân t ch i không ch u n, c nói không ói.

https://thuviensach.vn

Cúc H

ng làm m t bu n mà h i: “C m c a em mua nên anh chê ph i hôn ? Em c ng không ói. S d em m

n i mua là vì b a nay g p nhau l i, còn

c h c chung v i nhau

a, em m ng, em mu n anh em n chung th gì m t chút cho vui v y thôi. Anh n c m c a em mua, có gì âu mà m c c . Anh t ch i em bu n l m. Anh n m t th c m g o ây”.

Cúc H

ng l y m t mi ng c m g o

a cho Xuân. V i nh ng l i thi t tha v a nghe

ó thì khó cho Xuân t n a

c, nên c u ph i l y mi ng c m g o c a Cúc H

ng

a m i.

Nh ng c u l y r i c u b ra làm hai,

phân n a trên mi ng c m th nhì, còn phân.n a c m mà n. Cúc H

ng vói l y n a mi ng

lai ó mà n và nói: “Anh chia hai nh v y em ch u m. Anh n phân n a, em phân n a”.

Hai tr ngó nhau,

ng c

i v i nhau.

Tuy Xuân thôi h c tr

ng n y ã h n ba n m, nh ng chung m t ch , hai tr lâu lâu thì g p nhau ngoài

ng hoài. Mà g p thì th y thoáng qua v y thôi, ch không ngó cho k .

Tình c hôm nay

c ng i d a bên nhau,

c nói chuy n v i nhau nhi u, l i nãy gi l t

sách, ch ch , nhi u khi

ng ch m tay nhau, c hài tr

ng nh n hình d ng bây gi bi n

i

khác h n v i hình d ng ngây th h i tr

c, r i trong lòng xúc

ng, d

ng nh có cái gì nó

lay chuy n trong

u óc, mà nó còn làm ph i ph i trong ru t gan n a v y.

Cúc H

ng th y Xuân bây gi là m t c u trai m nh m , g ng m t hi n t , c p m t

sáng tr ng, t

ng m o nghiêm trang, nói chuy n hòa h

n. Xuân khác h n m y c u trai tía

lia, vúc v c, mà c ng không gi ng l y c u nhút nhát s t sè. Tuy Xuân là con nhà nghèo m c qu n áo v i bô, song t v n nói cho t i thái

, con nhà giàu khó mà bì k p.

Còn c u Xuân th y Cúc H

ng n m nay ã ra mã con gái, tóc b i vén khéo, m c áo a qu n hàng, nét m t v a

p

, v a thu n hòa, ti ng nói v a trong ng n, v a l ngh a. ã y mà còn thêm t

ng i y u

u mi ng c

i có duyên, ngón tay no tròn, n

c da tr ng

.

nhan s c và tánh tình u hi p nhau, khêu g i ham thèm c a trai m i l n lên. C u Xuân tuy n t na

m th m, c ch

àng hoàng song c u c ng có máu có th t, bi t mu n, bi t yêu, nên thân c n v i Cúc H

ng, c u ch ng kh i rúng

ng can tr

ng nh muôn ngàn thanh

niên khác.

Cúc H

ng th y xuân n h t mi ng c m g o r i, cô li n l y t c m chùi b làm hai

mà

a phân n a cho Xuân và nói: “Anh n thêm n a v t c m chùi v i em, r i em i múc c cho anh u ng. Có anh h c chung v i em, h c t i ch ng nào, em c ng không lo”.

Xuân không có lý mà t

c nh ng l i m i h u tình, h u ngh a c a Cúc H

ng, nên

ph i lãnh n thêm n a v t c m chùi n a. Cúc H

ng vui v nói chuy n không ng t, ch ng

th y Xuân n r i cô m i vô trong l y tô múc m t tô n c m a b ng ra cho Xuân u ng và r a

tay. Cô

ng ngó Xuân, cô r t vui lòng mà

c cho Xuân n u ng, b i v y cô chúm chím

i hoài.

i Xuân r a tay r i cô l y tô v i c m n không h t em l i ch ba trò gái ánh a

mà m i n c m r i nh

em giùm cái tô vô trong mà c t luôn. Ch ng cô tr l i cái bàn gi a thì th y Xuân ã em sách v qua ng i phía bên kia, i di n v i cô nên cô h i:

-

Sao anh không ng i bên n y n a ?

-

Tôi có sách nên không phép ng i chung hoài, nh t là không có th y.

-

Em hi u r i. Thôi bây gi

em

c và c t ngh a nghe luôn. Anh dò coi n u có

ch nào sái, anh s a giùm cho em.

Bây gi Cúc H

ng m i

c và gi i ngh a. Xuân dò theo, ch nào Cúc H

ng gi i

không rành thì Xuân nói thêm, có khi Cúc H

ng c m sách i qua

ng m t bên Xuân mà nói

chuy n.

r i, H c trò i ch ho c i ch i l n l

t tr v

h t. Bàn nào c ng lo h c l i

ng

t lát n a th y s xu ng mà d n bài. M y trò nh n u quên ch nào hay là không hi u câu nào thì h i m y trò l n mà h c. ó là t c l c a tr ng ông Giáo Huân thu nay, h l n thì

ph i giùm giúp nh , gi i ph i nâng

d , cho không ph i nh thói

i l n thì hi p nh , gi i

thì khi d .

https://thuviensach.vn

Ông Giáo Huân ngh tr a, ông th c d y t m và u ng trà r i ông m i xu ng tr ng.

Ông d n bài l p nh ng i hai bàn hai bên r i ông cho v tr c. Còn bàn gi a, h c Minh Tâm

i T Th , thì ông

l i

ng ông d n k . Ông bi u m t trò trong ám h c Minh Tâm c

i gi i ngh a t câu trong m y t sách ông ã d y h i s m m i.

y trò khác ng i dò mà nghe. Trò n y gi i vài ba câu thì ông bi u trò khác gi i ti p.

Có câu nào gi i tr t, ho c không rành, thì ông ch n mà gi i l i.

Qua t i M nh.T , ông Giáo bu c Cúc H

ng ph i gi i. Cúc H

ng nh có Xuân c t

ngh a giùm rành r tr

c r i, nên cô gi i có m ch l c, nói

ý ngh a, không sai không sót chi

t, làm cho ông Giáo r t hài lòng, nên ông khen Cúc H

ng n c n , m c d u ông bi t có

Xuân ph giúp nên Cúc H

ng m i thông

c nh v y.

n n a chi u, d n bài xong r i, ông Giáo cho v h t. Xuân b c l i quy n M nh

trên gh nghi và xá th y mà ra tr

c m t mình. C u s m không bi t c u i âu nên m trông, b i v y c u ri t v nhà xóm Cây Me l n.

Cúc H

ng ôm sách th ng th ng ra sau, r i t xu ng phía ch ng v nhà d a mé

kinh.

https://thuviensach.vn

(3) III

p thi u niên nam n , x ng ôi v a l a, c hai

u ham h c,

u d th

ng g p nhau

li n kh n khít, li n thân yêu, là con nhà ai

âu ?

Xuân v i Cúc H

ng là hai nh n v t chánh c a truy n n y, m t nghèo m t giàu, nhà nghèo thì kh v i nghèo, còn giàu c ng kh v i giàu, vì n ng tình n ng ngh a nên c hai u

ch u kh nh nhau, c u mang n i kh c a d

ng tr n, kh

n k m t ng

i còn, mà tình

ngh a v n kh kh , tình không phai, ngh a không l t.

y nên d n ph t tông tích c a c p thi u niên n y ra ây cho r i, không c n ph i gi u gi m n a.

Xuân thi t tên h là Phan V nh Xuân, con trai c a Phan V nh Thanh, sanh tr ng t i

ch Gi ng Ông Huê, trong m t xóm cách ch ít tr m th c, g i là xóm Cây Me l n, vì ch

ó

có m t c y me c c u, g c l n

n hai ng

i n i tay nhau ôm m i giáp.

Phan V nh Thanh có v là Th Hài, v ch ng sanh có m t a con trai, là V nh Xuân

ó mà thôi.

nh Thanh nghèo, nh ng có ngh

ng thúng,

ng r khéo, b i v y ng

i trong

ch và m y làng xung quanh

n t

ng thúng r , ph i ng i làm t i ngày mà c ng không p cho ng

i ta l y. Còn v là Th Hài l i gi i v ngh mua bán, khi làm bánh bò, bánh ch, khi n u b p, n u khoai, khi mua t, mua rau, khi mua xoài, mua mít, em ra gi a ch ng i bán.

ch ng

u có ngh riêng, b i v y nhà tuy nghèo, song c m g o

, qu n áo lành,

kh i n n n, không v t v .

nh Thanh h i nh có h c ch nho v a

dùng; l i có hoa tay nên vi t ch coi s c

o và t

i t t. Nh hoa tay ó mà

c H

ng ch c trong làng ch n c lên ch c H

ng v n,

khi cúng m u, cúng ình thì V nh Thanh vi t v n t .

ch ng sanh có m t

a con, mà may V nh Xuân có khi u thông minh, l i có tánh háo h c. M i n m sáu tu , V nh Xuân th y con nít trong xóm ôm v i h c, nó òi i theo.

Cha nó th y v y m i mua sách Tam T Kinh r i lúc nào r nh rang thì d y nó h c ti ng m t và t p nó vi t ch . Ch ng nó

c b y tu i, cha nó em

n tr

ng ông Giáo Huân xin cho

nó h c.

Ông Giáo Huân th y V nh xuân còn nh mà ã thu c sách và vi t c, thì ông em

lòng yêu. Ông ân c n d y V nh Xuân trong n m n m thì ã d y t i T Th .

Ai th y V nh Xuân m i 12 tu i mà h c T Th c ng cho là k quái, nên g i là Th n ng, làm cho ông Giáo Huân càng thêm t hào nên ông chuyên chú d y V nh Xuân s t s ng c bi t.

i thay V nh Xuân h c Lu n Ng v a r i thì H

ng v n V nh Thanh b nh trong m y

ngày r i m t.

Th Hài có ng

i em trai tên là Ba Cao, t i ch Gò Công, hay anh r m t, v ch ng li n lên giúp v i ch lo vi c t ng táng.

Ba Cao h i tr

c c ng nghèo, may g p ng

i v , g c Vàm Láng có v n

c b y

tám tr m. V ch ng lên Gò Công c t nhà g n ch r i mua m t chi c xe ki ng v i ba con ng a

ch y m i

a r

c hành khách. Lúc y ã có l

á b t t Gò Công thông ra các ch ,

mà xe thì ít có, b i v y Ba Cao

a hành khách thâu l i d i dào. Khi H

ng v n V nh Thanh

ch t ây thì v ch ng Ba Cao ã có m t b y ng a sáu con kéo chi c xe t ch y

ng C a

Khâu m i ngày hai chuy n, m t chi c xe ki ng ch y ng ch T ng Châu v i m t chi c xe

hai bánh dùng ch y m i riêng.

Trong nhà có t i ba ng

i b n gi ng a và ánh xe. Trong t th

ng có b c ngàn luôn

luôn. Ng t v ch ng không có con, nên còn bu n v ch d b c ti n mà thi u con cháu.

Chôn c t H

ng v n V nh Thanh xong r i v ch ng Ba Cao h i th m gia o c a ch ,

khuyên ch bán nhà c a,

c v Gò Công mà , tr

c ch em.g n nhau, sau V nh Xuân h c

ch Tây,

ng l p thân cho vinh hi n v i ng

i ta. Th Hài nói

âu quen ó, ã có ngh

https://thuviensach.vn

mua bán thì

ây m con c ng có th thong th s ng v i nhau. Ch không ành b x mà i, nh t là H

ng v n m i nh m m t, n m m ch a khô, nên không n lìa xa m ch ng n i quá vãng.

Ba Cao mu n em ch v nuôi mà ch không ch u, chàng m i xin cho V nh Xuân làm con nuôi

ng chàng cho h c ch Tây, sau làm th y ký, th y thông, r i l n l n làm ông Huy n, ông Ph . Chàng nói

i ã

i m i, ph i h c qu c ng v i Pháp v n m i có ch dùng, ch ch nho thông d ng h i c u trào, bây gi không ai dùng n a, d u h c gi i, h c nhi u, c ng không ích gì.

Th Hài nghe l i em nói có lý, nh ng th

ng con không n lìa xa, nên nói thôi

ch

em V nh Xuân qua tr

ng T ng ch Gi ng cho h c ch Tây th m t vài n m, nh nó h c c r i s g i nó v i c u m nó d

i Gò Công

ng h c ti p.

Vì v y nên cách vài sau, Th Hài d t con lên th a cho ông Giáo Huân hay mà em nh Xuân qua tr

ng T ng cho h c ch Tây. Ông Giáo Huân m t m t trò gi i ông ti c vô cùng. Nh ng v H

ng v n Thanh ã mu n con h c cho h p th i, mà ông c ng d bi t ch nho bây gi không

c thông d ng n a, b i v y V nh Xuân i thì ông ti c, mà ngh t i i

ng lai c a V nh Xuân thì ông không n níu l i

ng h c hoài v i ông. Vì th

ng V nh

Xuân nhà nghèo mà l i m góa con côi, ông không dám vi n ngh a v , ho c n n c, mà

khuyên ph i an b n cho tr n

o.

Ông Giáo Huân ph i ép b ng

cho V nh Xuân b nho h c theo Pháp h c, mà ch ng nh Xuân t bi t

ng theo m

i v , ông

ng trong c a ngó theo, ông a n

c m t.

ây v nh Xuân t ch n vào m t con

ng m i, l y v n „A. B.“ mà ráp thành

ch , thành câu, và c ng l y câu „u môn x ”

làm n c thang leo lên ài danh l i. V i chí

ham l c s h u, V nh Xuân h c th gì c u c ng c g ng êm ngày, b i v y h c tr ng T ng

t n m thì ch qu c ng c u

c mau l , vi t d dàng, còn ch Pháp c u ã hi u m y câu d

.

a

c 15 tu i thì V nh Xuân

c ch n i thi h c b ng. C u

u cao,

c nhà

c c p cho m i tháng n m

ng b c,

ng xu ng tr

ng s h c Gò Công mà h c l p ba.

Th Hài d t V nh Xuân xu ng g i nhà Ba Cao mà i h c. V ch ng Ba Cao hay cháu h c ch Tây t n phát thì m ng r vô cùng, chiu lãnh nuôi V nh Xuân, còn s ti n h c b ng m i tháng giao l i cho Th Hài may áo qu n nhà b n.

i nh v y ó nên hai n m nay V nh Xuân m i h c tr ng Gò Công ng i l p ba m t

m, lên l p nhì m t n m n a, bây gi bãi tr

ng và ngh

i ra giêng khai tr

ng s tr

xu ng h c m t n m l p nh t n a r i i thi.

Còn Cúc H

ng là danh t c a ông Giáo Huân

t riêng cho môn

c a ông h c gi i.

Tên thi t c a Cúc H

ng là Lý Thi T , con gái th t c a Lý V n M , m t ng i buôn bán

lúa g o, giàu l n, nhà và v a d a nhé kinh, g n u C u S t ch Gi ng.

Thu

y ch a có nhà máy nh l p trong các ch , các làng, xay lúa ra g o tr ng,mà

bán nh bây gi . Duy t i Ch L n m i có nhà máy xay lúa mà thôi. Mà th ng gia ngo i

qu c mua nông s n c a ta thì mua g o tr ng v i g o l c, vì x h không có nhà máy xay, n u mua lúa thì t n ti n ch chuyên nhi u, mà em v r i khó làm ra g o bán li n cho c. Vì l

y nên m y nhà máy Ch L n ã mua lúa

xay ra g o, mà h xay không

cung c p

cho th tr

ng, nên ai có g o tr ng ho c g o l c ch

n bán h c ng mua luôn n a.

ng sông Gò Công lên Ch L n r t thu n ti n. Ghe ch lúa g o i m t có hai con c thì t i. Vì v y nên trong h t Gò Công nh ng ng i có v n

c ôi ba ngàn, h x

ng

ra làm ngh lái lúa

ng góp mua lúa mua g o ch

i bán.

ch Vàm Gi ng, bên C a Ti u, nh có kinh ào i ngang qua ch Gi ng r i thông i r ch Gò Công bên sông Bao Ng

c là sông Vàm C , b i v y a th giúp cho ch Gi ng bi n thành m t th tr

ng lúa g o trong h t Gò Công.

ây có nhi u ng

i c t v a

tr lúa,

tr g o t ngoài

ng em vô bán. H mua

bán l i cho nh ng lái lúa g o ch lên Ch L n

mà bán ngay cho m y nhà máy ho c bán cho m y tàu kh u làm trung gian mua cho nhà máy.

https://thuviensach.vn

i ó, h

n mùa g t lúa, thì ch Gi ng ph n th nh l m. D

i kinh ghe mua lúa

u

ch t. Còn trên b , t n a bu i chi u cho t i h t canh m t, ngoài ng h gánh g o vô bán

n m y tr m ng

i, m i xóm i chung m t t p, l i có n m ba xe bò ch lúa em vô n a.

Ch lúa g o n y bu i chi u nhóm t i d c c u s t. àn bà, con gái, d n ng i bên ng mà

bán d u l a, n

c m m, h p qu t, trà tàu, cá khô, bánh trái, thúng, r , nón, gu c, nia m,

ngh a là bán

th th

ng c n dùng ch n thôn quê.

y ng

i v a lúa g o l i ó tr giá mà mua. H

nh giá xong r i thì ng

i ta gánh

i v a mà ong. L y ti n r i thì ng

i ta tr l i d c c u s t mua

mà v .

Lý v n M

g n

u c u s t, nên mua bán lúa g o thu n ti n vô cùng. Ông ta nh ngh n y mà làm giàu to. Mà thêm bà v , là Th Phú, c bà m chia gia tài cho m t s

n g n m t m u ngoài Ch M i, thu c làng V nh H u, v i m i m u ru ng t t phía U

Gi a, thu c trong a ph n làng V nh Tr n a, nên v ch ng ông Lý v n M th y gia tài càng thêm v ng vàng.

Ông M g c con cháu khách, cha ông h i tr

c là m t khách Tri u Châu, có ti m bán

i t i ch Gi ng, vì v y nên làng g i ông là Minh H

ng, m c d u ông giàu, làng c ng

không kh ng c ông làm H

ng ch c. Ông M không thèm l y s

ó mà phi n lòng, ông nói

làm ông gì c ng không b ng ông có ti n, mình làm ông y mình kh i b m d ai, mà c ng kh i lo s ai cách ch c mình

c.

ch ng ông M có

c b n

a con,

a l n th hai nên

t tên Hai, ã có v mà

ti m bán v i v i hàng l a t i u ch .

a k th ba, con gái, nên t tên Th Ba, v

ch ng ông ã g nó cho con ông C Quí trên ch C u Ngang.

a k n a th t , nên

t tên

Th T . y là cô Cúc H

ng

ng h c v i ông Giáo Huân ó. Hi n gi cô m i 15 tu i. Cha cô nh t nh n m t i cô 16 tu i, cô ph i thôi h c t p bán buôn, may vá, r i g l y

ch ng. Còn

a con út, c ng con gái, n m nay ã

c m

i tu i, t nh t i gi khí b m y u

t, nên èo u t hoài, cha m không ch u cho i h c.

Cúc H

ng

n 11 tu i, cha m m i cho i h c ch nho v i ông Giáo Huân. Khi cô vô tr

ng b t

u h c v lòng, thì V nh Xuân ã h c r i,

ng nghe gi ng Minh Tâm, b i

y cho nên hai tr không g n nhau. Mà cô h c m i c h n m t n m thì V nh Xuân l i xin

thôi,

ng i h c bên th

ng t ng.

ó g c tích c a V nh Xuân v i Cúc H

ng là v y ó; c u nghèo, cô giàu, nên gia

o

khác nhau, nh ng c u cô

u ham h c nh nhau, h c nho c ng

ng s c v i nhau, b i v y

gây tình b ng h u d dàng. Tr

c kia, hai tr g p nhau h ng ngày, ngó nhau v i c p m t ngây th không th y v gì áng th

ng yêu, ho c khêu tình c m. Hôm nay không ph i v y n a.

Hai.tr g p nhau l i r i, nhìn nhau mà không dám ngó chán ch ng, Cúc H

ng t ý s t.sè,

còn V nh Xuân ra b ái ng i. C hai

u l p nghiêm làm t nh, nh ng trong lòng d

ng nh có

cái gì làm ph i

ng, không dám tìm hi u, mà c ng không mu n nói ra. Ph i i ông Giáo i

ngh r i, l i c ng ph i nh Cúc H

ng ki m th g i khêu câu chuy n tr

c, b t

u c y gi i

thích bài sách, r i l n l n nói t i vi c h c hành, nói cho quen ng phá tan ái ng i, s t sè, r i

i dám m i n c m, m i dám ngó ngay nhau mà nói mà c i, m i dám bi u l thân yêu,

i dám vui m ng tái hi p.

Chi u b a ó V nh Xuân v nhà, bà H

ng v n h i con i ch i nhà nào mà lâu d

y, V nh Xuân c

i ng n ngo n, thu t chuy n ông Giáo Huân bi u th a d p bãi tr ng l i

nghe ông d y b M nh T . Ông nói ông d y giùm, ông không n ti n. Ông bu c ph i h c luôn M nh T cho tr n b T Th . Bà H

ng v n nghe nh v y bà r t vui lòng, th m ngh

lúc bãi tr

ng d u h c ch nho c ng có ích h n i ch i, b i v y bà không ng n c n, l i h a i b a bà n u c m s n r i s

i ch mà bán,

ng con có c m n s m mà i h c.

Còn Cúc H

ng v nhà, cô không nói t i s g p g V nh Xuân cho ai bi t, nh ng th y a em gái thì cô vui v phi th

ng, mà h ng i

ng m t mình thì cô bu n hiu, coi b l ng

, t l .

https://thuviensach.vn

Sáng b a sau, n c n r i, Cúc H

ng l t

t ôm sách i h c s m. Vô t i tr

ng cô

th y m i có vài trò nh t i tr

c mà thôi. Cô th

ài, i l i bàn mà ng i, d sách ra coi,

nh ng c p m t c ngó ch ng ra góc nhà trên, là ng h c trò vô ra, có ý trông V nh Xuân n.

c trò, t p ôi ba

a, l n l

t i vô tr

ng. Bây gi Cúc H

ng m i th y V nh

Xuân th ng th ng i vô v i m y trò nh . Cô m ng, ng c nh y th ch th ch trong trí b i r i, không bi t nên ng i ây mà ti p V nh Xuân, hay ph i làm sao. Cô lính quýnh, vói l y nghiên c c m i vô trong

m t chút n

c

ng mài m c mà vi t. Ch ng cô b ng nghiên m c i tr ra, th y V nh Xuân ã ng i trên bàn r i, ng i i di n v i cô, tr

c m t có

m t cây vi t

i m t quy n sách, bìa có

b n ch “M nh T th

ng quy n”, thì cô i th ng l i

ng t i

u bàn cho g n c u, r i l y th m c mà mài, mi ng c i, m t ngó c u mà nói:

-

Em t

ng anh i h c s m, nên em i s m d quá. Nãy gi em ch anh lâu d .

-

Th y n c m r i th y d y m y trò nh tr

c, g n tr a m i gi ng sách cho mình, i

m làm chi.

-

Vô s m mình t p vi t, r i xem th bài h c tr

c,

ng ch ng th y c t ngh a mình

hi u cho nhau. Anh m i mua cây vi t ó ph i hôn ?

-

Không. Vi t c h i tr

c tôi c t

dành, th y còn dùng

c, nên tôi em theo

ng có mà ch m sách, ho c âm ngh a.

-

Em có em theo m t cây vi t m i

ng em cho anh ây. Hi u vi t c a em t t l m.

Tía em m

n tài phú ti m X

ng Th nh mua giùm trên Ch L n, mua m i l n

t ch c

dành vi t.

-

Cây vi t c a tôi còn dùng

c.

Cúc H

ng mài m c r i,

nghiên m c tr

c m t V nh Xuân, và l y cây vi t m i v i

t t l y

a mà nói:

-

âu anh vi t th m t hàng coi ch còn t t hay không.

-

Tôi b m y n m nay, b bút lông mà c m bút thép, thì còn hay gì n a c.

-

y, anh vi t th coi mà.

nh Xuân

d p cây vi t m i m t bên, c u l y cây vi t c c a c u, r i coi theo sách mà vi t ra m t hàng. Cúc H

ng

ng m t bên, ch ng tay trên bàn mà coi vi t, ch ng th y vi t

hàng r i cô nói: “Anh b lâu mà anh vi t còn hay quá, ch t t l i c ng h n ch c a em nhi u. Anh l y cây vi t m i anh vi t th m t hàng n a coi”.

nh Xuân t m cây vi t m i ch m m c vi t thêm m t hàng n a, vi t ch nh h n.

Cúc H

ng càng khen h n n a. Cô l y t gi y Xuân m i vi t ó em v ch mà ng i, r i l y cây vi t c a cô, c m c i vi t hai hàng c ng nh Xuân v y. Vi t r i cô a t gi y qua cho

Xuân mà nói: “Thi t ch c a em y u h n ch c a anh”.

nh Xuân coi r i nói; “Con gái vi t ch

c nh v y thì ã hay l m r i, còn mu n

sao n a. N u mu n vi t ch cho t t thì c n ph i luôn t p nhi u n m. Mà hay ch quí h n ch hay. Vi t ch hay không có ích l m. Nghe th y nói h i x a ai vi t ch hay, h thi u thì

c b vào Hàn Lâm Vi n

chép sách

ng kh c b n mà in.

i nay có thi c gì n a âu.

Vi t ch hay ch

i ch T t ra ng i vi t li n m

n n ti n v y thôi”.

c trò t u

nãy gi r i. Ông Giáo trên nhà th ng th ng i xu ng tr ng.

Cúc H

ng vói l y t gi y vi t nãy gi

ó mà c t và nói nho nh : “Em c t

dành

làm v t k ni m. Anh l y luôn cây vi t m i

mà dùng”.

Ông Giáo b

c vô. H c trò các bàn

u

ng d y chào th y. Ông Giáo h i Xuân có

em sách theo hay không. Xuân th a có và luôn d p chuy n l i bà H

ng v n c m n th y

chi u c

n Xuân. Ông Giáo g c

u r i i d y h c trò t nh lên l n nh ngày hôm qua và các b a thu nay.

n tr a ông Giáo c ng lên nhà trên ngh . H c trò c ng ngh h c ra i ch i.

a nay Cúc H

ng không c n h i V nh Xuân no ói gì n a, c

a ti n cho m y trò

i ch mà m

n mua chu i n u v i chu i chiên. Cô c m sách qua ng i khít m t bên Xuân, i hai tr

c và t p gi i ngh a l i v i nhau. Ch ng h c trò em chu i v , Cúc H

ng m i

Xuân n thì Xuân vui mà n v i b n li n, không ái ng i t ch i nh b a tr c n a.

https://thuviensach.vn

Cách thân thi t c a hai tr m i ngày càng m thêm m t chút. Trong vài b a Cúc

ng em bi u cho Xuân m t cái kh n v i tr ng góc có thêu m neo xanh. Cô nói: “Em cho anh kh n n y

anh lau mì ng, h l y kh n ra thì nh

n em. Em l a kh n có thêu m neo,

anh hi u t i sao hay không ? Ý em mu n nh c cho anh nh thân em nh chi c thuy n b neo u mà ch anh”.

nh Xuân châu này và ngó l mà h i: “Ch chi v y”?

Cúc H

ng chúm chím c

i, mi ng h u duyên, m t h u tình, cô d d r i m i áp:

“Ch coi anh h c ch Tây r i anh làm ông gì”.

nh Xuân l ng thinh, g m

u ngó vào cu n sách.

Cúc H

ng h i:

-

Trong ít n m n a anh h c xong r i, th nào anh c ng ph i c i v .V y ch có khi

nào anh suy ngh anh mu n có ng

i v thu c vào h ng nào hay không ? Anh

mu n có v m p hay m, vui hay bu n, t t hay x u, giàu hay nghèo, hay ch hay là d t nát, gi i mua bán hay là gi i làm ru ng.

-

Tôi ch a có tính t i vi c v ch ng.

-

Sao v y ?

-

Má tôi nghèo, ph i mua bán c c kh

ng có c m mà nuôi s ng h ng ngày. Tôi

còn i h c, ch a làm ra ti n

giúp

má tôi. Tôi ph i lo l p thân mà tr th o

tr

c ã, ch ng nào có c m ti n d dã r i s tính c i v ch .

-

âu anh nói th ý anh cho em bi t ch i v y mà.

-

Tôi t

ng trai v i gái k t làm v ch ng

u do ông T , bà Nguy t nh

t, ch

không ph i t i mình mu n mà

c âu. Ph i có duyên n m i làm v ch ng.

-

Làm sao mà bi t mình có duyên n v i ng

i n y, còn không có v i ng

i kia ?

-

Cái ó tôi kh ng hi u. Em h i m y ng

i l n h có ch ng có v r i có l h bi t,

s c t ngh a cho em nghe.

-

Con gái mà i h i nh v y h c

i ch t. M c c quá ai h i cho

c. Em mu n

anh c t ngh a cho em bi t mà thôi, ch em không ám h i ng i khác. Ví nh m t

p trai v i gái

c g n nhau, r i yêu m n nhau, nh v y không ph i là duyên n hay sao ?

-

Qua s không ph i âu em. Qua có nghe má qua nói xóm qua h i n m ngoái có anh T n nh th

ng ch L i, mà ch L i c ng th

ng nh n a, té ra tía ch L i g

ch cho anh nào Bình Phú Tây. Anh T n bu n, nh bán nhà vô ch Sáu Thoàn mà , r i nh có v trong ó. y v y th

ng yêu nhau ó không ph i là duyên n

âu.

-

Em mu n làm sao mà bi t ai là duyên n , ai không ph i.

-

Ch có ông T , bà Nguy t, m i bi t

c, ch ng

i phàm làm sao mà bi t.

-

Ai bi t ông T , bà Nguy t,

âu mà h i.

-

Em mu n h i

qua ch cách cho mà h i. Ban êm canh v ng, em c vái ông T , bà Nguy t, làm n mách b o l

ng duyên c a em là ai. Em thành tâm kh n vái

nh v y hoài, m i êm m i vái, có l Nguy t Lão ng lòng s ch giùm em.

-

Cám n anh. B t

u t i nay em se vái.

Y V nh Xuân mu n gi u ch i, mà th y Cúc H

ng h ng hái tin ch c nh v y thì c u

c c

i nên nói: „Em vái mà có ông T , bà Nguy t v nói v i em làm sao, em nh thu t l i cho qua nghe v i.

ng có quên nghe hôn.

y b a sau, lúc ngh tr a, Cúc H

ng không nói t i vi c v ch ng n a; nh ng

i

i V nh Xuân càng b a cô càng thêm dan díu, càng thêm kh n khít, t ý m n yêu, nói chuy n thân m t, khi cô ng i

ng vai Xuân, khi cô n m tay Xuân, mà cô không ái ng i chút nào h t.

Còn c u V nh Xuân, c u quen bi t Cúc H

ng nhi u r i, c u th y Cúc H

ng vui v

i thành thi t, c u c ng b t

u có c m tình, b i v y c u hài lòng mà

cho Cúc H

ng

chi u chu ng, ân c n, c u không thèm dè

t, mà c ng không tính ng n c n.

https://thuviensach.vn

Nh ng có êm c u n m nh t i Cúc H

ng, nh cách cô dan díu thân yêu, nh b cô

kh n khít vô ng i, thì c u gi t mình. Nam n g n nhau c ng nh l a g n r m. Mình có ngh l c và kiên nh n mà gi gìn, c m c n cho l a kh i táp r n mà phát h a hay không ? V y ph i dè

t, ph i

phòng cho nàng kh i mang ti ng gái h , mà mình c ng kh i ôm lòng h i n.

https://thuviensach.vn

(4) IV

c d t M nh T th

ng quy n r i thì m i mùng 10 tháng ch p, ông Giáo Huân nói ph i h c rút h t trung quy n cho mau,

ng ngh

n t t. Mùng 8 tháng giêng h c h quy n cho

i tr

c khi V nh Xuân xu ng Gò Công t u tr

ng. K t

ây ông d y m i b a t i sáu b y

sách.V nh Xuân v i Cúc H

ng m c h c nhi u quá, nên bu i tr a ph i lo h c, không th nói minh mông n a

c.

t bu i s m m i, V nh Xuân ôm sách vô tr

ng, c u v a ng i thì Cúc H

ng h n

ngó c u, v a c

i, v a nói: „H i hôm ông T v mách b o cho em r i anh Xuân à“.

nh Xuân nghe nh v y thì ch ng h ng, nên nghiêm nét m t mà h i:

-

Ông mách b o sao ó?.

-

Ông nói ng l m.

tr a ngh h c r i em s nói cho anh nghe.

n tr a ông Giáo i ngh , h c trò i ch i, Cúc H

ng li n l i

ng t i

u bàn cho

n V nh Xuân mà nói:

-

i hôm ông T hi n v nói anh chánh là duyên n c a em. Em nghi trúng quá.

i anh em mình có duyên n v i Nhau, nên g p nhau m i th ng yêu nhau li n

ó ch .

-

Ông T nào

âu mà nói k v y ?

-

Em nói thi t ch không ph i nói ch i âu. Em nghe l i anh d y hôm n , h m nay t i i ng thì em kh n vái, xin ông T , bà Nguy t, làm ph c ch giùm c n

duyên c a em cho em bi t tr

c

ng em kh i l m. H i hôm n y, lúc n a êm, t

im lìm, em n m m màng, b ng.th y m t ông già tóc râu u b c tr ng,

u b t

kh n

, mình m c áo xanh, tay c m qu t lông tr ng, ông ng trên

u gi

ng

em, ông kêu em mà nói nh v y: „Cúc H

ng, lão ây là ông T , vâng l nh Thiên

ình, c m s xu ng tr n gian coi trai nào có duyên n v i gái nào, thì l y ch u

bu c ch n

thành v ch ng v i nhau. Lão th y nàng thành tâm kh n vái lão v i Nguy t Bà, nên lão làm n mách b o cho nàng bi t: Phan V nh Xuân là l ng

duyên c a nàng. S Nam Tào có biên rõ ràng. V y ch ng nên th y V nh Xuân nghèo mà chê,

ng ng

i khác giàu có mà trái m ng tr i. Em m ng quá, em ch n v n ng i d y, tính cám n ông, r i h i th m i c a v ch ng mình sau; té ra

em v a m m t thì ông T

ã bi n m t. Em

m hôi

t áo. Em mò l y h p qu t

mà

t èn, r i ng i ti c không k p h i coi anh em mình thành v ch ng mà ngày sau

c hi n

t hay không, có

c m y

a con và s ng

c bao nhiêu tu i

i ch t.

nh Xuân

cho Cúc H

ng nói, c u c ngó cô mà c

i. Ch ng cô nói d t r i, c u

i tr môi mà nói:

-

c truy n v chuy n ông T , bà Nguy t, nh ng thu nay có ai c th y ông T ,

bà Nguy t h i nào âu. Hôm tr

c qua nói ch i v i em, qua bi u em n u mu n

bi t duyên n thì ph i vái ông T , bà Nguy t mà h i, ch ng i phàm làm sao mà

bi t

c. Qua gi u ch i mà em t

ng thi t. Em l i tin t

ng thái quá, nên em ng

i trí em th y ông T v nói nh v y ch

âu có ông T thi t mà em tin. T i em

t

ng quá nên em ng r i chiêm bao. Ng

i ta nói: m ng là m . ó là chuy n

oan. Môn

c a Kh ng M nh làm nhân ngh a, ch không

c phép tin m ng

.

-

Em th y hình d ng, em nghe ti ng nói rõ ràng; thi t ông T v mách b o cho em, ch không ph i m ng m

âu anh. Em tin ch c anh em mình có duyên n v i nhau. Anh ki m chuy n mà cãi th nào anh c ng không phá tan c tin c a em

c. Ông T

ã cho em bi t r i, ông nói có ghi trong s Nam Tào rõ ràng, em là c a anh, anh là ch ng c a em. Em không

c ham giàu, ham sang, chê Phan

nh Xuân nghèo mà ng ng

i khác. Em không dám trái m ng Tr i. Em chí

quy t em là v Phan V nh Xuân, thà em ch t, ch em không x ng làm v ng i

nào khác.

https://thuviensach.vn

nh Xuân châu mày, day qua ngó m y trò gái ng ánh

a ch i ngoài th m.

Cúc H

ng l y làm l mà th y V nh Xuân hay ông T mách b o duyên n tr m n m, u không m ng nh cô, mà c u l i l s c bu n lo. Cô ngó c u v i c p m t th ng yêu,

quy n luy n, th y c u ngó s p nh

ánh

a, r i d quy n sách ra xem, không ch u nói gì h t.

Cô b

c l i ng i m t bên c u,

m t bàn tay lên vai c u mà h i: “T i sao bi t

c duyên n

i anh l i bu n ? Anh ngh em không áng làm ng

i b n tr m n m c a anh hay sao? Xin

anh nói cho em bi t,

ng ng i chi h t”.

nh Xuân l c

u, day l i ngó Cúc H

ng mà áp:

-

Qua có ph

c l n l m m i, có

c m t ng

i b n tr m n m nh em. L thì qua

ng l m, ch sao l i chê em không x ng áng.

c nghe ông T mách b o, r i

i

c th y tình em n ng nàn mà qua không m ng, y là vì qua nh n th y duyên c a ôi ta có nhi u chông gai, ân tình c a ôi ta có nhi u tr c tr , d u thi t có dây t h ng bu c ch n nhau i n a, qua s không ph i d ph i hi p cùng nhau c âu em. Qua th y khó l m.

-

Có gì âu nhà khó: Mình ã bi t có duyên n v i nhau r i. Mình còn nh , nên yêu nhau thì

b ng. Anh lo h c thêm ít n m n a, trong lúc y em t p buôn bán. H

anh h c xong r i thì anh c

i em. Mi n anh v i em quy t chí ph i hi p cùng nhau, ng lòng ch

i nhau,

ng mình i n u g p gai g c thì mình nh b , g p tr c tr thì mình l

t xông. Mình c tin t

ng l i d n c a ông T , mình quy t làm v

ch ng cho kh i trái thiên m ng, thì không có khó gì h t.

-

Qua th y khó ch n y: Ph n qua côi cúc l i nhà nghèo. Má qua bán bánh trái m i a ki m l i mua g o mà n. Hai n m nay qua xu ng Gò Công mà h c c là

nh có h c b ng c a nhà n

c c p cho qua, l i c ng nh c u Ba, m Ba qua nuôi m không l y ti n tháng. Qua nghèo ai c ng bi t, n th y d y qua ây c ng

mi n ti n h c cho qua. Còn ph n em là con nhà giàu, có ru ng v n, có ti n b c.

u qua c y mai nói mà xin c

i em, thì có th nào tía má em ch u g em cho qua âu. Ai c ng v y, nhà giàu có con t nhiên l a nhà giàu mà làm sui cho con sung ng t m thân. Ph n qua nghèo nàn, s ng trong hai c n nhà lá lúm túm, d t nát, má qua ph i c c kh m i có c m mà n, có lý nào tía má em ành g em vào nhà n hàn, v t v nh v y.

-

Anh nghèo mà anh h c gi i.

-

c gi i có giá tr v ph

ng di n tinh th n, còn

i v i

i s ng th c t có quí gì

âu em. Hu ng chi h c l c c a qua có cao bao nhiêu mà em g i là h c gi i. V

nho h c thì ch bi t ngh a lý b T Th mà thôi, ví nh qua v a m i ch n lên

mé r ng nho, ch ch a th y trong r ng có nh ng cây gì quí giá. ã v y mà nho c bây gi

ã vô d ng r i, d u h c gi i l i ích gì ?

-

Sao l i vô d ng ? Th cu c bi n chuy n, ch

o nhân ngh a c a Kh ng M nh làm

sao b

c mà anh g i là vô d ng ?

-

i x a ng

i ta nói: Ch a ti n

y nhà, s m ru ng muôn s , không b ng h c

thu c m t kinh c a

o Thánh.

i nay ng

i ta nói: có ti n

ng

y r

ng quí

n là có sách ch a

y t . Ng

i ta k b c ti n, ch có k nhân ngh a gì n a âu em.

-

Anh ã có nho h c, mà bây gi anh còn có thêm tây h c n a, th thì anh quí l m, ai mà dám chê anh.

-

Quí n i gì th h c

ng làm tay sai cho ng

i ta! Qua theo tây h c, ng

i ta chê

qua là vong b n, là ph n qu c ch .

-

u h c th gì c ng b ng

i ta chê h t, thôi thì d t nhau tr n lên r ng, lên núi mà

, r i tr ng khoai, tr ng b p mà n, s ng chung v i thiên h làm gì n a. T i anh có tánh bi quan, anh dòm ch nào c ng t i en, anh xem th gì c ng m c nát, r i anh chán n n, nên anh m i nói nh v y. Ch n u anh h c ch Tây cho gi i, anh thi u làm th y thông, th y ký, làm th y giáo, ông phán, anh s vinh hi n cao sang, https://thuviensach.vn

i b c Bá H ho c Thiên H c ng giành nhau mà g con cho anh, anh lo gì tía má em chê anh nghèo kh n a.

-

Bi t qua có h c cho t i b c ó hay không ?.

-

i. Em ch c t i. Em mu n anh ph i h c cho t i ó.

-

Còn lâu l m. Em ch qua

c hay sao?

-

Sao l i không

c. Ch

n bao lâu em c ng ch . Anh c b n chí mà h c i, ng thèm bu n lo chi h t. Em h a ch c v i anh: Vì có l i ông T mách b o, nên em là Lý th T , bi t hi u Cúc H

ng, em th quy t ki p n y em làm v Phan

nh Xuân mà thôi, thà ch t ch không th nào em ng làm v ng i khác.

nh Xuân v i vã n m tay Cúc H

ng, c p m t ngó ngay vào m t cô, r ng r ng n

c

t mà nói: “Qua cám n em.

c em th

ng t

ng, qua s ph n chí mà i h c

n m c.

Qua c ng yêu em l m. Vì th y có ch b n phú b t ng, nên h m nay qua ái ng i, qua không

dám th l n i lòng c a qua cho em bi t, mà qua còn mu n tránh xa em n a, thà tr c ch u

bu n xa nhau,

ng sau kh i ti ng nh , l i còn b

au kh v i nhau n a. Nay ôi ta ây bi t

ng nhau r i. Em ã h a ch qua, thì qua c ng h a không ph tình em. Nh ng qua khuyên em

u n y: tuy ôi ta k t tình và h a h n cùng nhau, song chúng ta ph i dè t,

ng bi u l

ý t cho ng

i ta bi t mà b chê c

i, c ng

ng dan díu, l l i, r i sa t i l i mà mang nh

nhu c”.

Cúc H

ng g t

u nói: “Em s vâng theo ý anh. Em s làm theo l i anh d y. ôi ta yêu nhau theo cái yêu thanh b ch, ch không ph i yêu nh m nhí. ôi ta ph i sùng bái ái tình a chúng ta, ch không

c làm cho nó tr nên th p hèn. Chúng ta gi nó cho cao th ng,

khác h n ái tình c a ám t c t phàm phu h t th y.

nh Xuân c

i r i bi u Cúc H

ng tr v ch cô

ng ng i c t ngh a sách cho cô dò.

cách M nh T tình c gây cu c tình duyên n y, th y M nh T không dè thì ã ành, mà ông Giáo Huân c ng không

ý chút nào h t.

n 22 tháng ch p, ông Giáo d y h t quy n th nhì c a b M nh T . Ông nói ngày mai s

a ông Táo v ch u Ng c Hoàng, v y ông cho h c trò l n nh u ngh

n T t, r i

mùng 8 tháng giêng, h nêu r i s ráp h c l i. Ông h a v i V nh Xuân ra giêng ông s ráng y quy n chót c a b M nh T cho d t tr

c khi V nh Xuân i h c ch Tây l i.

Tuy bà H

ng V n Thanh nghèo, song ngày T t bà c ng mua vài phong bánh in v i t gói trà cho V nh Xuân i t t ông Giáo Huân.

Mùng 8 tháng giêng khai tr

ng d y l i. S h c trò c thi u h t ba trò, nh ng có thêm m trò m i, b i v y so h c trò không s t.

Phân cách nhau trót n a tháng, trong kho ng y tuy có th y nhau nhi u l n song th y xa ch không

c nói chuy n v i nhau, b i v y hôm nay Cúc H

ng g p V nh Xuân mà l i

c ng i

i di n cùng nhau nói nói, c

i c

i, thì c hai

u th i th i vui m ng, nh t là

Cúc H

ng l ng x ng thu t vi c n y, h i chuy n n , nói không ng t.

Ch ng ông Giáo Huân gi ng M nh T h quy n cho Cúc H

ng và V nh Xuân r i

ông nói: “Vì g n t i ngày V nh Xuân i h c, nên th y ph i d y rút ng l i 20 cho r i h t.

i b a th y gi ng nhi u. Cúc H

ng ph i rán mà h c nghe hôn con. Có ch nào con không hi u rõ thì h i l i th y ho c h i Xuân c ng

c”.

Ông Giáo vô ý nh c chuy n V nh Xuân g n i h c, ông làm cho Cúc H

ng bu n hiu.

Thi t qu trong ít ngày n a thì hai tr không còn c h i mà g n g i v i nhau nh v y c.

Ch ng ông Giáo i ngh tr a, Cúc H

ng m i nói v i V nh Xuân:

-

Còn l i m

i l m b a n a thì anh em mình s xa nhau: anh xu ng Gò Công mà c ti p, còn em v nhà t p buôn bán. Em nh t i vi c ó em h t vui.

-

i sao v y ? Em ã khuyên qua rán h c

ng l p thân danh r i c

i em. G n

n

ngày qua i h c sao em l i h t vui ?

-

Em không hi u t i sao mà em bu n. Ch c là t i em ngh ôi ta ph i xa nhau.

-

Qua i h c, ôi ba tu n qua v th m má qua m t l n. H qua v thì có l s th y t nhau, ch ph i qua i bi t hay sao mà bu n.

https://thuviensach.vn

-

Th y m t ch nói chuy n gì

c.

-

ã h a h n v i nhau r i thôi, còn chuy n gì n a mà nói.

-

Vì yêu nhau, nên xa nhau t nhiên ph i bu n, ph i nh ch .

-

Ph i. Th

ng tình h yêu nhau mà phân r thì nh nhau r i bu n. Nh ng em ph i bi t

i có c c tr

c r i sau m i s

ng, có bu n thì ch ng

c vui m i bi t giá

tr c a cái vui. V y ôi ta ph i rán ch u cái bu n phân ly bây gi , ng ngày sau

c th

ng th c cái vui sum hi p.

Cúc H

ng suy ngh r i nói c ng c i: “Em có

ngh l c ch u bu n,

ng

cho anh

c mà l p thân. Em xin anh c g ng, xin anh nh s h c t p c a anh ó là con ng

a

anh

n c nh sum hi p tr m n m“.

nh Xuân nói: “Qua khuyên em rán n nh n mà ch qua, ng bu n v s phân r

m th i, mà c ng

ng lo cho ph n qua n h c. B y lâu nay qua xem s n h c là cái ph

ng

pháp

gi i thoát nghèo kh . Bây gi nó l i là ph

ng pháp

th a mãn ái tình n a. V y qua

c g ng b i ph n, qua s rán h c cho thành công, ng t o ra m t c nh

i êm m, thanh

cao, tr

c qua tr th o cho má qua, sau qua áp tình v i em, là ng i sanh s ng gi a

ng

lúa, bên t ti n, mà l i bi t quí tr ng v n h c h n vàng b c”.

c nghe m y l i y, Cúc H

ng vui s

ng th a thích vô cùng, b i v y cô

i bu n

làm vui, d sách ra mà h c. V nh Xuân v i Cúc H

ng tánh n t không gi ng nhau. V nh

Xuân thì ôn hòa, tr m t nh, kiên nh n, c

ng quy t, b i v y

c may m n, nh ng vui có

ch ng, còn g p r i ro thì c ng bu n, song không bu n quá

. Còn Cúc H

ng thì cô khác

n. Cô l làng, nóng n y, l i a c m a s u, h g p bu n hay c vui cô li n bi u l ra

ngoài, không d n

c, không gi u

c, h

c chí thì cô c

i, h trái ý thì cô khóc. Tánh

t thì khác nhau nh v y, nh ng lòng d thì hai ng i gi ng nhau nh m t: tr ng nhân

ngh a, khinh ti n tài, a trong s ch, th ng ngay, ghét a dua, h ng hách.

Vì lòng d gi ng nhau, nên yêu nhau thì ph i r i. Mà d u tánh n t khác nhau, n u yêu nhau thì c ng

c, b i vì cô yêu c u thì cô chi u chu ng, c u l y ôn hòa mà ch b t nóng y cho cô, c u l y kiên nh n mà phá tan chán n n c a cô; v ch ng yêu nhau mà l i bi t phân bi t qu y ph i, ch ng bi t c t ngh a, v bi t thu n tùng, ch ng nói v nghe thì hòa khí có l s v ng b n, ân tình có l s ch t ch .

m tháng giêng có l th

ng ng

n, các chùa

u m c a cho thi n nam, tín n

n

bái thánh th n, Tr i Ph t, t ng b ng.

Vì các trò m i t t th y hôm t t ngu n án, nên ông Giáo Huân c m tr c, ông không

cho em l v t mà t t th y n a.

Tr a b a ó, ông Giáo i lên nhà trên mà ngh r i, thì Cúc H

ng nói nh v i V nh

Xuân: “H i nãy i h c, em i ngang qua chùa Ông, em th y chùa m c a, ng i ta vô ra b n

n. Vát tr a n y ch c b t ng

i

n cúng r i. Em mu n anh d t em i l i chùa

ng em vái

Ông Quan

phò h

ôi ta, giúp cho em an n mà ch anh, giúp cho anh n h c tinh t n, r i giúp luôn cho hai

a mình

c ph i hi p tr m n m,

ng có

u chi tr c tr ”.

nh Xuân nói: “Hai

a i, r i ng

i ta g p, s h

àm ti u ch ”.

Cúc H

ng nói: “

em m

n m t trò nh l i chùa coi có ai hay không. Chùa m t bên ây i l i ó mình i ng tr

c làn chi mà s ng

i ta th y. Hai anh em mình lén i ng

sau v

n ây mình b ng qua chùa thì êm ru.

em m

n h c trò i coi tr

c”.

Cúc H

ng b

c ra ngoài kêu m t trò trai ch ng m

i hai tu i mà nói nh r i trò y

phát ra i li n.

Cúc H

ng tr vô nói v i V nh Xuân;

-

Em m

n i coi r i. N u không có ai thì mình i ng sau mà qua chùa. Em mu n th a dip n y mình vái r i th nguy n v i nhau tr c m t ông Quan

ng ông

ch ng minh lòng d c a minh.

-

Th mình ph i nói làm sao ?

-

Mình nói tên h , r i th nguy n d u th nào mình c ng không b nhau. N u.

a

nào b i

c thì Ông v n h ng cho ch t.

https://thuviensach.vn

-

Ghê quá.

-

Anh s hay sao?

-

gi ng gì. Qua có tính b i

c âu mà s .

-

u anh không tính b i

c thì c th v i em. Em không s gì h t: i

n ông nào

bà nào mà th em c ng dám.

-

Em mu n th thì qua th cho em tin b ng.

Trò nh sai i h i nãy tr v nói chùa Ông m c a, nh ng không có ai cúng h t. Ông n m ng tr a trong chòi lá nh

bên chùa.

Cúc H

ng móc túi l y

a cho trò y m t

ng xu b n mà th

ng công, r i th i thúc

nh Xnân theo cô b ng v

n i ng sau mà qua chùa.

Hai ng

i không th y ai h t, bèn do c a hông mà b

c vô chùa. Trong chùa im lìm.

Hai ng

i ngó vào bàn th Ông thì th y nhang èn còn cháy, c t Ông ng i gi a m t

, áo

xanh, râu ài n m chòm, t

ng m o oai nghiêm l m li t. Bên nây thì c t Quan Bình ôm ch ng sách h u, g

ng m t hi n t . Còn bên kia thì c t Châu Th

ng c m siêu

ng phò m t

i gân en, râu m c x m xàm, b t

ng d t n.

Hai.ng

i khi p s , nên v i l i

ng mà ngó. V nh Xuân ngh làm trai mà nhút nhát thì khó coi, l i

n cung k nh mà l bái thánh th n, ch không ph i làm u chi qu y mà s .

u bèn m nh d n b

c t i

ng ngay tr

c bàn th Ông xá ba xá, r i vói l y hai cây nhang châm vào th p èn

u ph ng mà

t. Nhang cháy r i, V nh Xuân ngo c Cúc H

ng l i, c u

a cho cô m t cây, r i hai ng

i song song

ng tr

c h

ng án, hai tay c m nhang,

a

ngang trán mà vái.

nh Xuân vái tr

c: “Tôi là Phan V nh Xuân, 17 tu i,

c nguy n k t tóc tr m n m

i Lý Cúc H

ng. Kính c n vái Ông ng h cho hôn s

c thành. Tôi th n u tôi vong

tình b i

c thì b Ông b c ch t”.

Cúc H

ng ti p nói: “Tôi là Lý th T , bi t hi u Cúc H

ng, v a m i

c 16 tu i,

tôi

c nguy n k t ngh a v ch ng v i Phan V nh Xuân. Tôi l y mà c u Ông ch ng minh l i c nguy n c a tôi, phò h cho V nh Xuân m nh gi i và n h c thành công ng c

i tôi.

u tôi b i

c, không ch V nh Xuân, thì xin Ông v n h ng cho tôi ch t”.

nh Xuân góp hai cây nhang em c p trên bàn th , r i cùng v i Cúc H

ng l y m i

ng

i b n l y. Vái l y r i hai ng

i m i th ng th ng nh b

c lui ra c a, ng c nh y thình

th ch, m t còn tái xanh. Ch ng v t i v

n ông Giáo r i, Cúc H

ng m i níu V nh Xuân

ng l i mà nói: “H i nãy m i b

c vô chùa, em th y c t Ông em s quá. Anh d n thi t. May có anh, em v i ám vái l y, ch m t mình em ch c em tr ra li n, em có dám l i ng tr

c

bàn th

âu. Thôi, hôm tr

c ông T

ã nh nh n duyên, bây gi ông Quan

l i làm

ch ng cho anh em mình k t ngh a v ch ng v i nhau n a. Vi c ó ã ch c ch n r i. Không ai làm sao cho rã r i

c. V y anh c an lòng mà n h c. D u ph i ch bao lâu em c ng ch ”.

n ngày 21 tháng giêng. V nh Xuân v i Cúc H

ng ch còn nghe th y gi i n m t

sách chót thì h t b M nh T . y v y ngày nay là ngày hai tr c chung ch v i nhau l n

cu i cùng, r i ng

i i h c ph

ng xa, k

nhà buôn bán.

a y Cúc H

ng i h c s m, l i có em m t gói cu n tròn ngoài bao gi y tr ng và bu c nh gai ch c ch n. Ch ng V nh Xuân vô t i thì Cúc H

ng c

i mà nói: “ ôi ta còn

n nhau có m t b a nay mà thôi. V y th y gi ng sách r i thì anh em mình vui ch i v i nhau t b a r i có phân ly”.

Cô nói cô c

i, mà cô a n

c m t.

nh Xuân tuy c m xúc, song b ngoài v n bình t nh nh th ng. Nh ng ng i h c

t h i, c u li c m t ngó Cúc H

ng, r i c u châu mày, l v bu n lo v s s p ly bi t.

n tr a ông Giáo Huân c t ngh a b sách M nh T cho Cúc H

ng v i V nh Xuân,

y d t r i ông r t vui m ng mà nói: “Th y l y làm hài lòng mà d y hai cháu c tr n b

Th . H c M nh T r i, th y ch c hai cháu ã nh n th y o h c c a th y M nh.

c

Kh ng T ch ch “nhân”. Ngài d y “Sát thân d thành nhân”. Ch nhân c a ngài nó hàm súc bao la t t c m i

o. Th y M nh T ch ch “ngh a”. Th y d y “Xá sanh nhi th ngh a”.

https://thuviensach.vn

Ch ngh a c a th y nó c ng bao trùm c o h c nh ch nhân. Nh ng mu n nên ng

i quân

, ph i làm cho tròn nhân tròn ngh a. K t ngày mai hai a s r i xa th y,

a thì h c ch

Tây,

a thì v nhà nhà buôn bán. Tr

c khi t bi t nhau, th y d n hai cháu

u n y: d u

c th chi, d u làm vi c chi, h có r nh hai cháu nên l y b T Th ra mà c i

c l i.

c

i H c, Trung Dung, hai cháu s nh nguyên t c nho giáo.

c Lu n Ng

tu tâm,

ng tánh. Còn

c M nh T

hành vi x s .

o h c c a th y M nh T có v th c t .

y hai cháu

i c

c M nh T r i n

ng theo ý th y M nh mà x s thì kh i s thua

sút ng

i. Hai cháu h c ã d t r i, mu n v li n bây gi c ng c”.

nh Xuân v i Cúc H

ng

ng nói

ng dò h t l i coi có câu nào không hi u rõ thì

i thêm, r i chi u s v . Ông Giáo g t

u r i ông i ngh tr a.

Cúc H

ng

a m t c c b c m

n h c trò ra ch mua bánh trái em v

ãi V nh

Xuân

ng giã t nhau. Cô

a cho V nh Xuân cái gói cô em theo t s m m i mà nói:

”Trong vài b a n a anh s

i Gò Công h c. Em ch ng bi t l y v t chi mà t ng anh. H i hôm em i mua vài th

c v i v i vài th

c hàng

anh may áo b n i l c. Anh b n áo thì anh nh

em. V y xin anh

ng t ch i làm cho em bu n”.

nh Xuân b i r i không ki m

c l i mà t , nên ph i nh n lãnh, th m tính em v nhà nói d i v i m hàng v i c a th y cho thì kh i mang ti ng gì h t.

Cúc H

ng v i V nh Xuân dan díu, d n dò nhau

u.

n x ông Giáo tr xu ng

tr

ng d n bài các bàn

r i ông cho h c trò v . Cúc H

ng v i V nh Xuân d t nhau

n

tr

c m t mà t

n và cáo bi t th y. Ông Giáo chúc cho hai tr , tuy i riêng hai ng , song c hai

u

c thành công m mãn và

c

o nhân ngh a giúp cho r c r , hi n vinh.

nh Xuân tu i còn tr mà ã mang chí to. Vì nhà nghèo, cha ch t s m, m c c thân, nên c u nuôi cái chí t n th thi t m nh, thi t cao, quy t l y s h c l p thân, h c cho gi i

cho nhi u

ng v

t ra kh i c nh b n hàn mà b

c vào ch n vinh quang cho thân

c th nh

th i, danh

c r ràng, m

c sung s

ng, mà vong linh c a cha c ng

c an vui n i

chín su i n a.

Hôm nay V nh Xuân l i mang thêm m t kh i tình riêng r a, ngày nh êm nó c trìu

tr u trong lòng. Theo th th

ng, thanh niên mà v

ng v n b nh tình thì nh say nh mê, ch

bi t vui v i ng

i yêu, không còn k th gian th p cao hay khôn d i gì n a.

i v i V nh Xuân không ph i v y. V i V nh Xuân tình không h i chi. Trái l i tình giúp thêm ngh l c, thêm h ng hái cho chí t n th l p thân, tr

c kia ph i l p thân

ng

t kh i c nh nghèo lang bang, bây gi còn ph i l p thân c th a mãn tình yêu

m

m.

Khai tr

ng, V nh Xuân

c

c H c ch n cho lên h c l p nh t

ng th y d y rút

i cu i n m cho i thi. V nh Xuân ph n chí, n l c h c hành, vào tr ng ch m chú nghe th y

gi ng bài, v nhà c m c i ki m th h c thêm, êm ngày không r i cu n sách.

ch ng Ba Cao tuy th

ng V nh Xuân nh con, song d t nát không d y d gì h t, ch cho n c m m i ngày hai b a v y thôi. Mà c hai v ch ng l i có tánh ham bài b c, nên th

ng ng i sòng hoài,

V nh Xuân thong th h c hay ch i tu ý.

Trong hai n m tr

c, V nh Xuân

hai tu n l m i v th m m m t l n, chi u th b y r i khuya th hai i xu ng. Bây gi bài v nhi u, l i mu n dùng chúa nh t r nh mà coi l i bài c , b i v y V nh Xuân nh m i tháng v m t l n ch không v th ng n a.

i h c l p nh t tháng

u thì V nh Xuân l i chi m u h ng,

c ông

c v i th y

nh t ban khen. V nh Xuân vui lòng nên th b y tu n ó v th m m . C u không ý tìm

ki m Cúc H

ng, nh ng sáng chúa nh t c u ra ch ch i, d

ng nh có ám l c xô

y c u

ph i i ngang qua nhà Cúc H

ng r i xây m t ngó vào nhà. C u không th y d ng Cúc H

ng

u lo bu n. Bu i chi u mu n i n a, mà s

i c ng không th y r i càng bu n thêm, b i v y

m nhà d sách M nh T

c ch i, r i khuya d y s m mà i h c.

Tháng sau, Vinh Xuân v n a. C u nh t nh không léo hánh tr c nhà Cúc H

ng,

vì s không th y

c thì bu n, mà d u có th y c ng không nói chuy n c.

https://thuviensach.vn

m m i lúc ch nhóm ông, V nh Xuân th b c ra ch ch i. C u vào nhà l ng r ng

n minh mông c a ch Gi ng, b t t

u trên, phía ình th th n, i l n xu ng phía ch cá.

a cái nhà l ng phía trên không có ai mua bán v t chi h t, b tr ng cho b y con nít ch y vòng theo nh ng cu c g ch b ch i cút b t la om sòm. i t i phía tr c m i có àn bà con

gái d n hàng ng i day l ng vô m y g c c t g ch mà bán. V nh Xuân ch t th y Cúc H

ng

ng i t i m t góc ch , tr

c m t và hai bên bày

bán

th :

ng,

u, chùm k t, bún tàu,

thu c gi y, h p qu t, n

c m m,

u l a, v i tr ng, v i en, ch i quét nhà, kh n lau m t. C u ng xa xa mà ngó, không mu n l i g n, vì có ng

i khác c ng d n

ng i bán chung

quanh, s l i ó nói chuy n r i bi u l thâm tình r i ng i ta nghi mà mang ti ng.

Ch ng dè Cúc H

ng ngó th y, cô

ng d y kêu mà nói l n: “Anh Xuân, anh m i v

ph i hôn ? B

c l i ây cho em h i th m m t chút”.

nh Xuân d d , th y k mua ng

i bán l ng x ng, không bi t có nên l i nói chuy n i nhau hay nên làm l bét i ch khác. Cúc H

ng ng i xu ng, nh ng kêu n a. Không th

làm l

c, V nh Xuân th ng th ng i l i mà trong b ng ái ngái c c m. May lúc y không

có ai mua

c a Cúc H

ng. Mà có ch T , có ch ng khách trú trong m t c n ph phía sau ch , ch c ng d n gian hàng ng i bán d a bên Cúc H

ng, ch ngó V nh Xuân trân trân, làm

cho c u b i r i h t s c.

Th y V nh Xuân l i t i, Cúc H

ng h i:

-

hôm khai tr

ng

n nay anh luôn d

i mà h c hay sao, nên không th y v ?

-

m nay bài nhi u nên m t tháng tôi m i v m t l n. Hôm tháng tr c tôi có v .

-

Em không hay. N m nay anh

c lên l p nh t ph i hôn ?

-

Ph i.

-

Em ch c anh h c gi i h n ng

i ta r i.

-

Thì rán h c v y thôi.

-

Tía em giao cho em ít tr m

ng b c làm v n

ng t p mua bán. Em mua

r i

i d n ra ây bán ch ng m

i b a rày. Em ch a th o cách mua bán. May nh có ch hai ng i m t bên em ây ch ch d n dùm cho em, nên ch c ít tháng em quen i em làm

c. Chúa nh t nào anh có v thì ghé ây nói chuy n ch i. M i b a ng sáng em d n ra ây bán, ch ng tan ch thì d n v .

Ch hai T , tu i l i 30, ch h i V nh Xuân.

-

Em là con thím H

ng v n ph i hôn ?

-

Th a, ph i.

-

Em h c d

i Gò Công hay h c

âu ?

-

Tôi h c d

i Gò Công.

Có m t bà già ghé l i gian hàng hai T l a

ng táng mà mua. Li n ó l i có hai ch

ng thúng ghé gian hàng Cúc H

ng h i giá

ng mua d u l a v i n

c m m. V nh Xuân

nh n d p có khách hàng l i mua

m i t Cúc H

ng v i Hai T mà i.

Cúc H

ng không c m l i mà d n: „Tu n nào anh có v th m bác thì ra ây nói chuy n ch i!“.

nh Xuân , nh ng th m tính không nên v n v ch Cúc H

ng buôn bán, vì g p

nhau Cúc H

ng hay h i vi c n y vi c n l ng x ng, r i cô nói l l i, làm cho m y ng i

ng i g n ó h hi u

c tình ý, thì sanh chuy n không t t.

Thi t qu m y l n sau V nh Xuân v , c u ít mu n ra ch . L n nào c u nh Cúc H

ng

quá, tính th y hình d ng m t chút cho nguôi b t n i lòng, thì c u i ngoài xa ng th y m t

nhau v y thôi, ch không dám l i g n mà nói chuy n tr c m t thiên h , nh t là tr

c c p

t láo liên c a ch Hai T , h ch th y c u thì ch chúm chím c i, c

i b i duyên c nào

i m ng hay là c

i ng o ?

t b t ã t i bãi tr

ng n a n m.

nh Xuân ã ch c ch n chi m cái a v c a m t trò gi i nh t tr ng Gò Công,

không có trò nào còn l m le mu n tranh giành, mà ông c v i m y giáo viên

ng

t hy

ng vào V nh Xuân

gi t gi i trong k thi h c b ng s p t i.

https://thuviensach.vn

nh Xuân r t vui lòng th y s c g ng c a mình c k t qu t t

p. Nh ng v t nào

có b m t, thì cung có b trái, là cái b thô b x u xa.

nh Xuân h c thì tinh t n nh v y, mà v ch ng ông c u là Ba Cao, bài b c thua khi n m c n lút

u. Còn có ba tháng n a V nh Xuân i thi thì v ch ng ca Cao ph i bán h t xe, ng a cùng nhà c a

ng tr n r i tính d t nhau xu ng Vàm Láng mà mua bán cá bi n.

nh Xuân b i t i. May c u còn lãnh h c b ng m i tháng n m ng, l i may có trò

c m t l p nhà xóm C u Tàu, d t c u v th a v i cha m cho c u n c m quán mà h c

cho

n mãn n m. Ng

i ta th y tình th c a V nh Xuân nguy nan, h c gi i mà nhà nghèo, ng

i ta ch u nuôi c m giùm, m i tháng ch

òi ba

ng mà thôi

hai

ng cho c u n bánh

m m i mà i h c.

Nh cái may ó nên V nh Xuân có ch dung thân mà h c cho n cu i n m r i i thi.

m ó tr

ng Gò Công ch n sáu trò cho lên Sài Gòn thi chung v i h c trò các tr ng s

c trong L c T nh. Tr

ng Gò Công có hai trò

c ch m

u Phan V nh Xuân v i m t trò

a tên Nguy n Ng c Ch n g c ch T ng Châu.

Thi r i tr v , hai trò thi

u

c ông

c H c v i m y th y giáo ng i khen n c n .

Ông

c nói n u không mu n h c thêm b n n m n a thì ông s xin v i tham Bi n c p b ng cho làm giáo t ng, l

ng m i tháng 12

ng: Th y nh t và m y th y

u khuyên rán h c

thêm b n n m,

ng làm thông ngôn, ký lúc, l

ng l n h n, mà sau l i còn

c lên ch c

Huy n, Ph , vinh hi n. H c

c nhà n

c nuôi c m cháo l i phát áo qu n, có t n hao gì mà không ch u h c.

nh Xuân b

n b v nhà cho m hay

ng m m ng mà c ng cho Cúc H

ng hay

ng cô vui.

Bà H

ng v n Thanh th y con v , nghe con thi

u, thì bà vui m ng c c

m. Bà h i

thi

u r i làm vi c gì. V nh Xuân em l i c a ông

c H c nói v i l i c a m y th y giáo

khuyên mà thu t l i cho m nghe, r i c

ng quy t nói th nào c ng ph i i h c thêm b n n m a, ch

c ng

i ta nuôi c m n

c, phát áo qu n, mà mình b

lãnh ch c giáo t ng thì

ng l m.

Sáng b a sau V nh Xuân i th m ông Giáo Huân. Ông nghe thi u ông m ng h t s c,

i ông c ng khuyên ráng h c thêm, vì ông bi t v i trí thông minh và tánh c n m n c a V nh Xuân thì nên h c cho

n cùng,

ng thân danh

c hi n

t.

nh Xuân tr ra ch , i ngay l i gian hàng c a Cúc H

ng mà báo tin thi

u, vì c u

th y

ng t n th

ã m r ng, chí l p thân còn hùng hào, c u không thèm ái ng i u gì

a.

Cúc H

ng r t vui m ng. Ch Hai T r t khen ng i. Ch h i thi u r i

c làm th y

giáo hay là còn ph i i h c n a. V nh Xuân c

ng quy t nói còn i h c ti p b n n m n a, hai

m t i M Tho, hai n m t i Sài Gòn, r i làm thông ngôn, ký l c.

Cúc H

ng ti p c t ngh a cho ch Hai T hi u h c b n n m n a mà nhà n c nuôi

m và ch u qu n áo, mình kh i t n gì h t, i h c nh v y sung s ng quá, ng

i ta mu n h t

c mà mu n không

c ch ph i d hay sao.

nh Xuân khoái chí nên chúm chím c

i.

Cúc H

ng h i:

-

i ch ng nào anh m i lên M Tho h c?

-

Còn lâu mà. n T t r i, l i cu i tháng giêng tôi m i i.

-

ch mình có ghe i M Tho m i ngày, anh i c ng ti n l m. Anh có lên th a cho th y hay r i ch a ? Anh lên nói ch c th y m ng l m.

-

Tôi i th m th y r i tôi m i ra ây. Thày m ng d . Th y bi u ph i ch u c c h c thêm cho nên danh,

ng ham làm giáo t ng không có t

ng lai gì h t.

-

Anh nên vâng l i th y. Ý em c ng mu n nh v y.

nh Xuân nghe Cúc H

ng nói câu chót thì s câu chuy n kéo dài r i r i nùi, nên u t giã ch Hai T v i Cúc H

ng mà i. Cúc H

ng nói V nh Xuân còn ngh lâu, v y thì

bu i s m m i nào r nh ra ây nói chuy n ch i.

https://thuviensach.vn

nh xuân làm l mà i, không dám h a.

Bu i chi u c u i vi ng m cha. C u vái vong linh cha phò h cho c u m nh kh e h c n cùng

ng l p thân và báo hi u.

Tháng ch p, s m m i ch nhóm ông

o, l i bu i chi u t i

u c u s t ng

i ta gánh

o ch lúa vào bán c ng vui. Th mà V nh Xuân s g p Cúc H

ng r i tình yêu khêu g i

sanh chuy n không hay, nên c u ít mu n i ch i, c l c c nhà

c sách c l i,

ng

ch ng vào tr

ng l n h c, kh i thua sút chúng b n.

t êm bà H

ng v n Thanh n m nói chuy n h c hành c a con, bà than r ng ba m nay con h c d

i Gò Công, nh v ch ng Ba Cao nuôi c m, l i nh có thêm h c b ng may áo qu n mà b n lành l . Bây gi

i h c xa tuy nhà n

c nuôi c m và ch u áo qu n,

song mình c ng ph i có ti n

ng n bánh trái chút nh v i ng

i ta, l i còn ph i có ti n

ng lúc khai tr

ng và lúc bãi tr

ng i tàu, i xe ch . Th nào m i n m bà c ng ph i có ít m là m t ch c

ng b c

cung c p cho con. Ng t bà không có v n, nên mua bán bánh trái t v t m i ngày l i n m ba c c

mua c m g o là may. N u dành d m có d thì may áo qu n mà b n cho kh i lang thang rách r

i, làm sao tom góp cho t i b c ch c mà giúp con.

y thì ông

c H c nói nh mu n thôi h c ông cho làm giáo t ng, l ng m i tháng 12

ng, con nên ch u lãnh ch c y ph t cho r i, có l ng n li n, kh i lìa xa m già, kh i c c

thân h c t i b n n m, l i c ng kh i lo ti n b c thi u th n.

nh Xuân ng i h c, c u nghe m than nh v y thì c u châu mày, ngó s ng ng n èn i th ng th ng nói:

-

Con xin má

ng lo. Con i h c con n c m n cháo c a nhà tr ng mà thôi. Con

không c n bánh hàng gì h t mà. t n ti n.

-

Con nói b

ng nh v y sao

c. i h c th nào con c ng ph i c n dùng v t n y, t n ch .

-

Nhà tr

ng phát sách, gi y, vi t m c,

th h t má à.

-

Còn khai tr

ng và bãi tr

ng, ti n âu con i tàu, i xe ?

-

Con i b .

-

Tr i i ! i sao n i con! Hai n m

u con h c M Tho.

ây lên M thì g n. Có

th

i b

c. L i có ghe ò, i m i chuy n có n m ba c c b c ch ng nói làm chi.

Ch ng con lên h c Sài gòn,

ng xa xuôi cách b c quá, i làm s o cho n i ?.

-

Tàu lên Ch L n n có chín c c.

-

Mà m i n m con ph i t u tr

ng hai l n và bãi tr

ng con ph i v hai l n, thì ti n

tàu ã t i 4

ng b c r i, ch ph i ít sao ? ó là ch a k ti n xe t ây xu ng Gò

Công và t Ch L n ra Sài Gòn. Ch chi má mua bán m i ngày l i t i m t hai ng thì má có lo âu con.

nh Xuân c m xúc, không dám

i áp v i m n a. C u ch ng tay ng i ngó ng n

èn d u leo lét, m t c u bu n hiu. Trong nhà, ngoài sân u im lìm, ch nghe có ti ng gà gáy

xa xa.

Bà H

ng v n i ng . V nh Xuân gài c a r i t t èn l i ván mà n m. S m ng vui hôm m i v nó h ng h c trong lòng làm cho c u h ng hái nh y bay, t ng b

c

ng d

dàng, êm m, không có chi c n tr .

https://thuviensach.vn

(5)

a nay m ch cho c u th y c nh

i th c t , nó cam go nhi u n i, d u mang thi n

chí

y mình i n a, v i hai tay không, thì không

gì l

t qua

c âu. À ! Ti n b c ! Ti n

c ! Mi áng ghét, vì mi hay cám d lôi cu n con ng i vào

ng b t nhân, b t ngh a. Mà

mi c ng áng yêu, vì có khi mi giúp cho con ng

i thoát hèn h mà lên thanh cao, mi

a

y

ng

i thành tâm, thi n chí có th l p thân

ng

n n áp ngh a. Ng

i quân t th

ng

khinh r mi. Nay th y rõ n u không có mi thì d u quân t c ng n m co, không làm sao mà a qu y

c.

nh Xuân suy ngh t i ó thì trong lòng l nh ng t tay ch n b n r n, d ng nh th y

ng lai ã bít ch t, không còn ng nào mà i t i n a. C u t c v ch ng Ba Cao bài b c làm chi mà ph i mang nghèo. Ch khi còn khá nh m y n m tr c thì c u n n n bao cho c u n

c

b n n m, r i ch ng c u xu t thân làm vi c c u s tr l i. Bà con không có ai h t, bi t y nh ai. Ông Giáo Huân ch c có ti n, ông l i th ng mình, ng t mình không bà con v i

ông, nên không bi t ông dám bao hay không mà nói. B y gi ch còn trông c y v ch ng ông Giáo mà thôi. Mình xin ông cho m

n m i n m 10

ng b c, không c n nhi u h n. Ông bao

n n m c ng 40

ng. Ví nh ông bu c ch ng mình h c xong, ra làm vi c, mình ph i tr góp l i cho ông 80 ho c 100, mình c ng ch u. Cu i tháng giêng m i i h c, nên không g p gì.

n T t r i mình s yêu c u ông. Mà ví nh ông Giáo ch u bao, mình i h c c r i, m

mình nhà mua bán, s l i có th

s ng trong b n n m mà ch mình nên danh hay không ?

Còn thêm cái v n

r c r i ó.

Mình mu n i h c

ng sau làm ông n y ông kia, mà bây gi mình b m nhà, áo

qu n rách r

i, b a ói b a no, v y thì h c làm chi ? Nh t i n i m , V nh Xuân au n, r i

chán n n c c

m, chán n n

n n i t

ng m ng s c a mình ph i ch c giáo làng ho c giáo ng là cùng.

nh Xuân bu n r u h t mu n i ch i, c n n dàu dàu nh chim b nh t trong l ng, cá sa vào r .

Bà H

ng v n m c lo làm bánh bán, bà không

ý

n s kh ng ho ng tinh th n c a

con. H i hôm bà than th v i con, ý bà mu n t gia o khó kh n cho con bi t v y thôi, ch

không ph i bà tính ép con làm giáo t ng

ng có l

ng mà nuôi bà. Bà quen cái c nh nghèo

ã m y m

i n m r i. Tuy bà ã g n n m m

i tu i, nh ng bà ch a m t m i mà c n ph i c y

con giúp

.

Chi u b a sau, m con

ng ng i n c m, thình lình V nh Xuân h i m :

-

Ví nh con i h c thêm n a, mà con làm sao

c m c con, má kh i t n ti n cho

con, v y mà má nhà má mua bán má ki m l i

cho má s ng hay không má ?

-

Má lo là lo cho con, ch ph n má d dàng, má có lo gì âu. Má không c n làm ng ê làm chi cho m t, m i b a má gói vài ch c cái bánh ch, ho c má xôi m t chõ xôi mà bán, c ng có l i mua g o n không h t. Con kh i lo cho má.

-

Con s con i h c n a, mà h c t i b n n m, má nhà mua bán không n, r i

ph i ch u ói rách ch .

-

Không, không. M t mình má thì má s ng d dàng. D u con nhà ây cho má nuôi m n a má c ng không s . Ng t con i h c n a, mà l i i xa, ph i t n ti n nhi u, nên má m i s má lo không n i.

-

Con tính con c y ng

i ta bao cho con i h c

ng má kh i lo.

-

Con c y ai ? C u Ba con nghèo r i, nó bao làm sao cho n i.

-

Con tính con c y th y con. Con xin th y giúp cho con m i n m 10

ng

ng con

n h c. Ch ng con làm vi c có l

ng, m i tháng con s góp mà tr l i.

-

c l m. N u ông Giáo Huân ch u cho con m

n ti n mà n h c thì má h t lo.

Thím H ng thi u gì ti n. Thím bao d nh ch i.

-

Bà Giáo c ng th

ng con l m. Hôm thi

u m i v , con có lên th m th y con.

Th y con m ng d . Th y con khuyên con ph i rán h c thêm b n n m n a ng

https://thuviensach.vn

p thân danh. S n tr n c

i luôn

ng b n a ch ng u ng l m. V y

qua T t

i con s n n n v i th y con.

-

Thi t cái nghèo nó d quá. Con mu n i h c, mà nhà l i không có ti n. N u má d dã nh ng

i ta thì con mu n h c ch ng nào má c ng ch u.

nh Xuân ã an lòng v ph n nhà r i. Nh ng còn vi c c y ông Giáo Huân, ch a bi t ông s n lòng giúp hay không ? ó là m t m i lo nó v n vít trong trí c u luôn luôn, b i y c u không vui mà i ch i, m c d u g n t i T t, ngoài ch h ch ng mà bán

th ,

m m i c ng nh bu i chi u, thiên h

i ch T t r n r n.

t

u 27 tháng ch p thì có ch

êm. Các ti m

u m c a bán sáng êm. Còn trong

nhà l ng c ng nh các n o

ng chung quanh, thì b n hàng d n

mà bán

th . Hai bên

ng ng

i ta có c m cây làm r p

ng ban ngày ng i bán cho kh i n ng. i ngõ nào

ng th y d a h u, c i cây, c c i, chu i, b

i, quít, cam v i h t d a khô. Trong ti m c ng

nh m y gian hàng trong nhà l ng thì ng

i ta bày cam Tàu, chà là, h ng khô, trái v i v i ng ph i. T

ng li n treo bán c ng nhi u, l i còn treo kh n l a v i dây l ng xanh,

,

vàng, h

ng,

màu làm cho ch có v t

i c

i

c bi t m i ra ch T t.

i chi u bà H

ng v n Thanh b ng thúng i ch

ng mua

chút nh mà n T t

i ng

i ta.

n t i bà m i v , mua

c hai n i chu i

m h

m, m t trái b

i v i m t

p d a h u nh . Bà khoe ch T t ông

o vui l m. D n c m n v i V nh Xuân r i bà c

thôi thúc con ra ch mà xem thiên h mua bán. M t n m m i có m t l n vui nh vây, không nên b qua.

nh Xuân không dám trái ý m , nên c u thay

s ch s r i i ch i. C u i mà trong

trí l l ng, không quy t nh i h

ng nào, mua v t gì. Ra t i ch , c u th y trong nhà l ng ng

i ta i ch t n t, mà m y

ng chung quanh ng

i ta c ng ông d y d y. C u

ng ngó

thiên h l i qua m t h i r i c u th b

c trôi theo l

ng sóng ng

i, ch m chân bò trên con

ng hông nhà ch , là ch hàng d a h u nhi u h n h t. i ngang phía sau gian hàng c a Cúc H

ng ng i bán m y tháng nay, c u ngó vô nhà l ng thì th y ch Cúc H

ng, c ng nh

ch ch Hai T , ch nào c ng có ôi ba ng

i mua

, ng

i n y ra i ng

i khác ráp l i,

luôn luôn có khách hàng hoài.

nh Xuân xu ng mút ch cá r i b ng qua phía bên kia mà tr lên. Phía n y tr ng tr i, vì bán th a th t, nên ng

i ta không ông l m. i giáp hai bên r i thì ã n a canh hai, ngh a là l i 10 gi . V nh Xuân th y trong nhà l ng ng i ã th a c u m i b

c vô ó, tính b t t

u trên i tu t t i

u d

i,

ng xem coi Cúc H

ng bán th gì.

Lúc c u i g n t i gian hàng c a Cúc H

ng có vài ng

i

ng l a cam h ng mà

mua. Còn ch Hai T thì ch ng i ngó mông, vì không có khách hàng. Ch th y V nh Xuân thì a tay ra ngo t mà nói: “L i ây ch i. Có mua h ng, cam hay là d a h u thì ghé ây. Hàng y bán r l m mà bán c u danh ch không ph i c u l i”.

nh Xuân men men i l i.

Cúc H

ng tay m c cân cam mà bán, song cô th y V nh Xuân thì cô nói l n: “D

hôn.

i t i b a nay anh Xuân m i ch u i ch T t”.

Xuân chúm chím c

i.

Ch Hai T nói:

-

Ng i ây em, ng i nói chuy n v i ch ch i.

nh Xuân ng i ch m h m tr

c gian hàng c a ch Hai T mà nói:

-

i ch T t ông quá ch Hai há.

-

Bây gi h v h t phân n a r i. H i chi u m i thi t ông, chen ch n không l t.

-

Ch bán khá hôn ?

-

Ba ngày T t ai bán c ng

c h t. H i chi u h bu l i làm ch m t h t s c.

-

Bán ây t i m y gi m i d n v ngh ?

-

n v sao

c. T p ng

i

ng mua ây là t p i h i chi u. H

ã v h t

nhi u r i. Còn m t m lát n a ây h s v h t. Mà ch ng ba gi khuya có t p https://thuviensach.vn

khác i ch n a. Ch s

ông l i cho t i tr a. D n v r i vài gi ph i d n tr ra i, h i nào mà gánh.

-

luôn ngoài n y r i làm sao mà ng ?

-

m b y ây mà ngh l ng. Ch v i con T thay phiên v i nhau, ng i n y ng thì

ng

i kia th c coi ch ng luôn hai bên.

-

t ch t.

-

Có ba êm mà nhi u nh i gì. Bán ch T t thì ph i ch u c c ch .

Bên Cúc H

ng bây gi khách hàng ã i h t r i. L i có ba b n ng i ghé coi

bên

ch Hai T .

Cúc H

ng kêu mà nói: “Anh Xuân, anh xê qua ây cho em h i th m m t chút”.

Cúc H

ng tr i s n m t t gi y bên phía tay m t c a cô, ch ng Xuân qua thì cô ch t gi y mà m i ng i r i cô h i:

-

m nay anh i âu m t, không th y anh ra ch ch i ?

-

Qua bu n quá nên nhà ch có i âu.

-

i sao mà anh bu n ? Vi c nhà có

u chi tr c tr hay sao ?

nh Xuân day m t ngó ch khác, b bu n hiu, không mu n nói.

Cúc H

ng thôi thúc:

-

Anh bu n v vi c gì, xin anh nói cho em bi t. Không bi t ch ng em c ng có th làm cho anh

i bu n ra vui

c ch .

-

Khó l m. Vi c qua bu n, qua còn

ng tính mà g .

n T t r i qua g

c

hay không qua s nói thi t cho em bi t.

-

Em mu n bi t li n bây gi . N u có r i thì em s ti p tay v i anh mà g .

-

Vì liêm s nên qua không

c phép nói cho em bi t.

-

u có vi c chi bí m t hay kh n kh , anh ph i gi u kín, thì gi u ai ch gi u em a sao ? ã có th nguy n v i nhau r i, anh vui thì em vui, anh bu n em ph i bu n. Sao anh còn nghi b ng em nh v y ?

nh Xuân ngó ngay Cúc H

ng, b bu n l m.

Cúc H

ng bi t V nh Xuân au kh nhi u mà lúc y ch Hai T l i ng i day l ng qua phía bên nây, d

ng nh có ý mu n

cho hai tr nói chuy n thong th , kh i ái ng i.

Cúc H

ng m i nói:

-

Có chuy n gì làm cho anh kh tâm, xin anh nói thi t cho em nghe. Anh ng gi u

em. Anh gi u thì em càng bu n h n anh n a. Nói i.

nh Xuân a n

c m t và th m t h i dài mà.nói:

-

Qua s qua i h c n a không

c em à !

-

a! Sao v y ?

-

Hôm qua thi

u qua v , vì qua m ng quá, nên qua vô ý, không suy ngh cho k vi c i h c t i b n n m. Cách vài ngày má qua nói chuy n v i qua, má qua v ch t cho qua th y

ng t n th c a qua gay go l m, ch không ph i d âu.

-

i h c t nhiên ph i ch u c c. Mà h c cho t i b n n m t nhiên s c c ph i kéo dài nh ng ch sao.

-

Chí quy t l p thân qua có s c c kh

âu em. Qua s là s

ng qua i nó bít

ch t, qua t i không

c n a, cái ó m i nguy h i ch .

-

Sao mà bít

ng ? Anh nói rõ cho em nghe th coi.

-

Má qua c t ngh a nh v y: qua i h c thêm b n n m c h c b ng, thì nhà

tr

ng ch u c m, cho ch

, phát qu n áo, nón giày, ngh a la nhà tr

ng lo cho

qua no b ng m thân, có ch n m ng , có ch ng i h c, có gi y m c sách v t. Nh ng qua c ng ph i có m t s ti n riêng b túi mua l t v t

c n dùng,

n bánh, n hàng chút nh, nh t là

tr ti n xe, ti n tàu, khi i t u tr

ng và

khi bãi tr

ng v . Má qua than th nhà nghèo, má qua bán bánh trái có l i nh t là hay, làm sao có d mà cung c p cho qua i h c xa c. Qua nói thi t v i

em, qua quy t h c

ng l p thân, qua s n sàng xông l

t t t c khó kh n, c c kh .

https://thuviensach.vn

Qua không c n bánh hàng chi h t, có ói thì qua bóp b ng mà ch u. ây lên M

Tho qua i b , không c n ph i i ò hay i xe. Ng t ch ng lên Sài gòn mà h c ti p thì

ng xa xuôi cách tr , không th gì i b

c, t nhiên ph i i tàu. Tuy tàu

n ti n không ph i nhi u, song m i n m i lên hai l n, i v hai l n, thì hao t n ít m c ng

n b n, n m

ng b c. y v y n u qua i h c n a thì m i n m ph i có ti n nhà cung c p cho qua ít nào c ng m

i

ng b c, qua i h c m i

c. S

y

không ph i nhi u, nh ng nó quá s c c a má qua, cung c p vài ba ng ho c may

còn rán

c, ch

n b c ch c thì vô ph

ng.

-

ng là chuy n gì, ch chuy n ó anh

ng lo. Bác cung c p cho anh không n i,

thì em lãnh em giúp cho anh i h c.

-

Khoan ! Vì em c theo h i hoài, nên qua ph i nói thi t cho em nghe, ch vi c n y qua ã tính r i.

-

Anh tính cách nào ?

-

Qua tính n T t r i qua lên th m th y mình và t gia o c a qua cho th y nghe,

i qua xin th y làm n bao cho qua m i n m 10

ng b c

ng qua n h c.

Ch ng qua h c r i, qua i làm vi c lãnh l

ng qua s tr góp l i cho th y, tr b ng

hai c ng

c. Hôm thi

u r i v , qua có th m th y. Th y khuyên qua ph i h c thêm, ch

ng b . Vì v y nên qua nói ch c th y ch u.

-

Nh th y không ch u r i anh làm sao ?

nh Xuân châu mày suy ngh r i áp:

-

Qua ph i b mà i qua

ng khác, ch bi t tính làm sao ? Qua xin làm giáo t ng ng d y h c lãnh l

ng mà n.

Cúc H

ng chân nói:

-

Không

c. Anh không nên b d c nh t

ng lai r c r

ã l ra tr

c m t anh

i. Em không b ng lòng cho anh b . Anh ch ng c n yêu c u th y bao làm chi.

Anh

cho em giúp anh ph i h n. T

ng là h c m i n m t n m t hai tr m thì khó

cho em thi t, ch vài ba ch c thì em giúp d nh ch i. Em bán ch a y m t n m

mà hôm r m em tính th , thì em có l i h n 50. Bán d p T t n y em l i thêm ít ch c n a. Em buôn bán nuôi anh n h c

c mà.

nh Xuân nói:

-

Em tính nh v y qua khó ch u quá.

-

Khó cái gì ? Em bao cho anh n h c. Sau anh làm nên anh tr l i cho em, tr v n, tr l i, ho c tr b ng hai nh anh tính tr cho th y v y c ng c. Anh tính ch c

i coi m i n m ph i giúp cho anh bao nhiêu

anh n h c.

-

i

ng.

-

Ít quá. Ph i hai ch c m i

.

-

Nhi u quá vô ích.

-

Thôi thì 15

ng, ch 10

ng ít l m. i h c anh ph i s m

c n dùng em theo

mà xài, nh l

c ch i

u, bàn ch i r ng, cùng nhi u th l t v t n a. S n ây em

a tr

c s ti n n m th nh t cho anh. Nh có thi u thì bãi tr ng n a m m

em s

a thêm.

Cúc H

ng d r ti n l y ba t m gi y b c 5

ng x p

vào mi ng gi y gói trà mà

gói l i r i

a cho V nh Xuân.

nh Xuân d d không mu n lãnh.

Cúc H

ng c

i và nói:

-

Anh c n ph i có m t ng

i giúp anh m i i h c

c. Em lãnh em giúp cho anh

kh i c y ng

i khác, sao anh l i d c d c. S n ây thì l y i cho r i. M i n m em giúp m t s nh v y cho t i ch ng nào anh h c thành công hoàn toàn r i m i thôi.

-

Em giúp r i qua v qua ph i nói sao v i má qua. Nói thi t thì k quá.

https://thuviensach.vn

-

Ý ! Nói thi t sao d

c... , anh nói ch Hai T nghe anh than, ch

ng lòng, nên

ch ra ti n bao cho anh n h c, sau anh s tr l i. Anh c nói v y i. Em s d n tr

c ch

ng có ai h i, ch c ng ch u có nh v y.

nh Xuân nghe nh v y m i ch u l y gói ti n, v a vào túi v a nói:

-

Trong túi h t b c ti n, d u tráng s c ng ph i ch u h th n. Làm trai mà c y s c àn bà

ng l p thân thì hèn quá. Nh ng tình th ép bu c nên qua không th gi li m s

c. Qua xin Tr i

t Thánh Th n bi t cho qua. Mà thà là ân ngh a gom m t tay, ngày sau d cho qua

n áp h n.

Cúc H

ng nói:

-

Anh làm nên, em c ng

c h

ng. V y em lo buôn bán, anh lo h c t p, m i

ng

i lo m t th , góp s c cùng nhau mà xây nên h nh phúc chung, ch ân ngh a gì âu.

nh Xuân v a

ng

y v a nói:

-

u không ân thì là ngh a. Mà ngh a càng n ng thì tình càng sâu. Thôi, qua v ,

ng i nói chuy n lâu quá, ch ng kh i ng

i ta d ngh .

nh Xuân b

c qua cáo t ch Hai T . Ch vui v nói ; “Em v hay sao ? Còn hai bu i ch

êm n a. T i ra ây nói chuy n ch i nghe hôn em. Ch không có anh em trai, nghe em h c gi i, ch th

ng quá. Ra ây ch i v i ch

ng ng i chi h t…. Khoan, khoan, em l y

t trái d a em v

n ch i. Con B y Hô nói d a ngon, nó t n cho ch n a ch c h i t i. Em y m t trái v

n th coi. i ch T t v ph i có th gì, ch v tay không, coi sao c”.

Ch vói l y m t trái d a h u mà trao cho V nh Xuân. C u cám n, day l i ngó Cúc ng mà c

i, r i ôm trái d a i v , tuy h t bu n r u, song thêm ng n ng i.

Bà H

ng v n th c ch con, th y con b

c vô, tay có ôm m t trái d a h u thì bà h i:

-

a

âu v y ? Con có ti n hay sao mà mua ?

-

Th a, không. D a c a ch Hai T cho con. Ch mua n a ch c, ch nói gi ng d a y ngon l m. Ch cho con m t trái bi u em v

n th .

Bà H

ng v n l i l y trái d a

a g n èn mà coi. Bà nói trái d a n y áng b n, n m c, cu ng nh , v c ng, già l m, ch c ngon. Bà h i con nh mu n n li n thì bà x cho mà n.

nh Xuân nói

dành T t cúng r i s

n, không nên n tr

c ông bà. C u ôm trái

a em trên bàn th r i hân hoan th a v i m :

-

Con h t bu n, h t lo r i, má à.

-

Sao v y ?

-

Có ng

i ch u bao ti n cho con h c thêm r i.

-

Con có lên trên ông Giáo hay sao ?

-

Th a, không. Con không có lên. Mà bây gi con kh i nói v i th y con. Ch Hai T

th

ng con, ch nghe con t vi c nhà c a mình b n ch t, ch ng lòng nên ch

ch u cho con m

n m i n m 15

ng

ng con n h c. Ch ng h c thành công r i,

con làm vi c có l

ng con s tr l i cho ch .

-

t d há. Ph i Hai T là v chú S m, bán hàng ngoài ch ó hay không ?

-

Th a, ph i. V chú S m làm tài phú cho ti m thu c Qu ng Sanh ng ó.

-

Con quen v i Hai T h i nào ?

-

Con quen thu nay, m t ch v i nhau, ch ph i xa l gì sao mà không quen. Ch không có em trai, nên ch

a con l m. H i nãy ch

a tr

c 15

ng cho con n

c n m

u ây. Ch h a m i n m ch

a m t s ti n nh v y cho con i h c

n n m.

nh Xuân móc túi l y gói b c m ra cho m coi. Bà H

ng v n l s c vui m ng, bi u

con c t

dành mà i h c, bà nói có ng

i giúp con nh v y thì bà nh lo.

nh Xuân nói:

-

Ph n con i b c thì ã yên r i. Bây gi con ch còn lo má nhà mua bán không bi t có

n hay không ?

https://thuviensach.vn

-

i ! Con

ng có lo cho má. Con c lo h c cho gi i

ng l p thân. Má nhà, má

s c ch u

ng v i

i. Rán h c cho nên danh i, r i con s nuôi má. Ch ng ó má n không mà i ch i.

-

Con h c, con s thành danh cho má h

ng sung s

ng. Con h a ch c v i má.

con vui c

i, nói chuy n t

ng lai ch i v i nhau m t h i r i V nh Xuân i ng , bà ng v n i h p bánh

ng khuya em ra ch bán.

Hai êm sau, V nh Xu n

i khuya khuya r i m i ra ng i t i gian hàng c a ch Hai T

nói chuy n ch i m t lát, vì mu n tránh ti ng, nên không mu n ng i bên phía Cúc H

ng mà

ng không dám chà l t lâu.

Vì ch T t ng

i ta ông, bà H

ng v n ph i làm bánh, ph i xôi n p nhi u

ng bán

khuya, bán chi u hai bu i, bà ki m l i

c sáu, b y

ng, b i v y có ti n

mua

mà

cúng ba ngày T t nh thiên h .

Qua T t r i, ng

i ta ít mua

. Nh ng b n hàng ng i bán hàng trong nhà l ng không n d n ra bán s m, h

nhà ngh , tính mùng 8 ho c mùng 10 r i s bán m hàng n m m i.

nh Xuân i ch i, không th y Cúc H

ng v i Hai T ng i bán, c u m i i vòng ra

phía sau ch , r i i theo con

ng lên d c c u s t. Ch Hai T

ng n y. Ch th y V nh

Xuân i ngang ch b

c ra kêu c u và m i ghé nhà ch i.

nh Xuân vô. Ch Hai T m i ng i, rót m t tách r c trà m i u ng, r i ch kéo gh

ng i g n mà nói nh : “Vi c riêng c a em, con T

ã có thu t

u uôi cho ch nghe rõ h t.

Ch th

ng h t hai em, ch coi c ng nh em ru t c a ch v y. Hai em h a h n ngày sau s ph i hi p v i nhau, n u

c v y thì ch m ng l m. Em

ng ái ng i chi h t. Em

ng có ghé

ch ch v i con T bán th

ng n a, r i ng

i ta x m xì th u t i tai cha m con T r i nó b bó bu c khó lòng. Em mu n nói chuy n gì v i nó thì bu i chi u ch không i bán, em ra nhà ch mà nói, r i ch trao l i l i cho nó. Làm nh v y kh i ai nghi. Con T th ng em, nó lo

ng chút. Nó s em i h c không có áo qu n b n cho lành l nh ng i ta. Tuy nói nhà

tr

ng phát

, song c ng ph i ch ng

i ta may, r i m i phát

c, b i v y nó có c y ch

mua r i m

n may cho em m t b

l a v i m t b

v i

ng b a khai tr

ng em có s n

n mà i. V y tr a hay chi u em có i ch i thì em em ra cho ch m t cái áo v i nu t cái qu n

ng ch

a cho th may o ni may cho v a. Hàng v i v i ch mua r i ây.

ch l y

cho em coi.

Ch Hai T m t l y nu t x p l a tr ng v i nu t x p v i tr ng tr

c m t V nh

Xuân. C u r coi s sài r i nói: “

c em còn

b n. Cúc H

ng mua làm chi n a thêm t n

ti n”.

Ch Hai T nói: “ y ! Nó có tình nên nó lo cho em. Em nh n lãnh cho nó vui lòng.

Chi u em em ni

ng ch m

n may cho k p.

nh Xuân v r i chi u em m t cái áo v i m t cái qu n giao cho ch Hai T . Th may may trong m t tu n l thì xong, nên ch Hai T nh n V nh Xuân ghé l y.

Cúc H

ng v i Hai T

ã d n hàng ra ch bán h m nay.

nh Xuân s m

i h c ã xong r i h t.

a 29 tháng giêng khai tr

ng. V nh Xuân xu ng Gò Công l y gi y t xong r i, nh sáng 28 i ò mà lên M Tho.

m m i 27, c u ra ch t giã Cúc H

ng v i ch Hai T r i i th ng lên trình v i

ông Giáo Huân mà i. Sáng 28 c u c y m t ng

i trong xóm vác giùm r

ng em xu ng ghe

ò

u sau ch cá. C u i theo sau, ph i i ngang qua ch .

Cúc H

ng v i Hai T ngó th y, c hai ng

i

u

ng d y mà ngó. V nh Xuân v i

Cúc H

ng l y m t nhìn nhau ng

i t bi t, k ti n hành, nh ng không nói gì

c. Duy có

ch Hai T nói l n: “Em i m nh gi i nghe hôn em”, V nh xuân d nón chào, nói: “Cám n”, i ngó ng

i yêu m t l n chót.

Ch Hai T b

c l i nói nh v i cúc H

ng: “Nó b n

m i may, nh ng b n

v ,

ch không b n

hàng”.

Cúc H

ng v a ng i xu ng, v a nói: “T i tánh không a se sua”.

https://thuviensach.vn

Cách m t lát nghe tù và th i d

i b n ch , th i luôn ba hi p.

Ch Hai T kêu Cúc H

ng mà nói: “Ghe ò lui”.

Cúc H

ng bu n hiu.

https://thuviensach.vn

h ng v

ng v n

Bi u Chánh

N TH NHÌ

GI L I NGUY N

C

(6) I

nh Xuân ra i, tuy c u ôm p m t chí l p thân r t m nh m , l p thân ng tr th o,

ng ph tình,

ng thoát kh i th p hèn mà b

c lên vinh di u, song ò m dây t t r i b n,

u

ng ngoài v n tay trên mui ghe, trong lòng c m xúc vô cùng. C u ngó lên ch , c u oán bây gi có l Cúc H

ng

ng bùi ngùi nh b n tr m n m vì nhau mà ph i ly h ng, r i c u

trông v xóm Cây Me L n, c u nh bà m già ph i rán ch u v t v , qu nh hiu, cho con bay

nh y tranh ua,

ng t o m t

i s ng m i m , th nh th i, an vui, sang tr ng.

Tr o phu chèo b mái chèo s t s t, anh à công m t lát rúc tù và m t h i ng kêu

khách i ò. Trong thuy n ã có m t ng

i khách trú, hai ng

i àn ông và hai ng

i àn bà,

thành th cái mui tum húp mà ph i ch a

n sáu ng

i. V nh Xuân ngh mình chun vào ó

a thì ch t ch i khó th . Tr i ch a n ng g t, c u i nón ng i ngoài cho mát m .

ò i xa ch r i. Bây gi hai bên mé r ch nhà c a th a th t, nh ng v n t

c liên

ti p b t bùng mà v

n nào c ng tr ng d a cau v i chu i ch ít th y cây gì khác.

t tr i lên cao gi i n ng nóng m t, V nh Xuân chui vào mui, chen ng i m t bên ng

i khách trú.

Hai ng

i àn bà xu ng t i b n ch là ng

i bán trái cây th

ng lên M mua mít,

i, quít, cam, ch v ch Gi ng mà bán. Hai ch bi t bà H

ng v n Thanh, th y V nh Xuân

gi ng bà m i h i ph i là con c a bà hay không. C u nói ph i. Hai ch h i c u i M có vi c ch . C u nói c u i h c, sáng b a sau là ngày khai tr ng.

Hai ch ráp nói chuy n v i V nh Xuân, nói ò ra Vàm Gi ng b n c ng

c, l i gió

ng

c, nên i lâu l m, có l t i m i lên t i M Tho. V nh Xuân nghe nh v y thì than ò lên i ph i ch t i sáng b a sau vô tr

ng m i

c. Hai ch h i có quen v i ai trên M Tho hay

không. V nh Xuân nói m i i M Tho l n n y là l n u nên ch a quen v i ai h t.

t ch nói: “Không có quen thì có ch

âu nlà ngh

êm nay. Em m

n phòng ng

khách s n ph i t n

n m t

ng b c. Nh em mu n ít t n thì em nói v i ch

ò êm nay

luôn d

i ò mà ngh c ng nh hai ch em qua v y. Em tr thêm m t c c mà thôi!”.

nh Xuân nghe nói nh v y thì m ng, kh i lo ch ng n a.

n n a chi u, ò lên ngang vàm K Hôn. Ch

ò i góp ti n ò m i ng

i 4 c c.

nh Xuân xin cho ngh d

i ò

i sáng r i s nh p tr

ng. Ch

ò bi u tr thêm m t c c.

nh Xuân tr li n.

i

èn r i ò m i lên t i ch M Tho. Hành khách i h t, ch còn có V nh Xuân i hai ch mua bán trái cây mà thôi.

nh Xuân lên ch

n m t tô cháo Qu ng ông no cành, mua h m t bánh mì, r i th theo mé sông mà ch i. Châu thành M Tho l n h n Gò Công, buôn bán th nh h n, mà dân c c ng ông h n. Quang c nh thì vui, nh ng vì ban êm, l i x l , V nh Xuân không dám i xa, i t i nhà ga xe l a r i tr l i ò mà ngh .

Hai ch mua bán trái cây n m trong mui, mà n m phía sau, ch a phía tr c cho V nh

Xuân n m. Hai ch nói chuy n nhà v i nhau, m t ch thu t vi c ch ng mê sa v bé, nói mà gi n, d

ng nh mu n gây l n. Ch kia c

i ng t, r i ki m l i l ôn hoà khuyên b n: “Th

àn ông, ai c ng v y, h i nào nhà ghen. H có v bé, h theo nó, thì mình kh i t n c m kh i u h h ”. Ch n nói: “Ch ch a có ch ng, nên ch nói nghe xuôi quá.

tôi ch ng con m t

mà coi ch ng ch có ch ng, ch s vui bòng chia ch ng v i ng i khác hay không. Tôi nói

thi t v i ch , tôi nh t nh b a nào ây tôi ph i x n u tóc c a con ó tôi m i nghe”.

https://thuviensach.vn

nh Xuân n m nghe hai ch nói chuy n ghen thì t c c i, không dè con ng

i ã có

r i, mà còn có th

em tình yêu v san s t cho ng

i khác

c.

u nh l i Cúc H

ng yêu c u

m

i, yêu mà không ích k , yêu mà l i quy t

giúp cho c u v

t lên cao h n ng

i, nên lo cho c u t chút, ã giúp b c ti n cho c u i h c, i còn may qu n áo cho c u kh i rách r

i. Có m t ng

i v nh v y trong nhà n lòng

nào mà yêu ng

i khác n a cho

c. Có l ch bán trái cây n y n v i ch ng không có tình, không có ngh a nên ch ng bu n m i i tìm tình yêu khác vùi l p nh ng n i b c trí,

kh tâm.

Hai ch

àn bà ng quên không còn nói chuy n n a. Bây gi l i nghe xu ng b i mà rao bán

n, v a m i nghe rao bánh bò, bánh cam, r i l i nghe rao th t bò bánh h i!.

nh Xuân l c nh, nh nhà, n m tr n tr hoài, ng không c. C u th m , nh Cúc

ng, nh Hai T , nh Giáo Huân, r i c u nh sáng mai c u s nh p tr ng

m r ng h c

th c và rèn t p v n ch

ng mà bay nh y v i ng

i

i, cho m già h t c c thân, cho tình

nh n

c th a nguy n.

Sáng ngày sau, V nh Xuân lên b mua m t c p l p x ng xu ng n v i bánh mì

mua h i hôm r i kêu xe kéo và t giã ch

ò v i hai ch bán trái cây, ch r

ng i vô tr

ng.

Nhà tr

ng m c a: ã có c ch c trò các h t ch c s n ngoài c a i ng

i ta cho

vô. V nh Xuân

r

ng trên l

ng,

ng chung l n v i ám h c trò y, làm quen nói

chuy n v i nhau, h i th m nhau cho bi t trò nào h t nào.

úng 8 gi r

i, ng

i gi c a tr

ng m i m c a gi a kêu h c trò vô và d t h t i th ng vô phía trong xa. Có m t th y ng i t i cái bàn ngoài hành lang.

i trò

u ph i ghé ó nói cho th y biên tên h và quê quán r i th y ch thang bi u em r

ng lên l u l a gi

ng mà n m, n m th nh t qua l u phía tay n t, n m th nhì qua u phía tay trái.

nh Xuân tuy là h c trò m i, song c u không b ng chút nào. Lên l u c u th y gi

ng s p b n hàng ngay ng n, m i hàng kê h n 30 cái, gi ng cây s n en, nh ng không

có chi u g i. C u nh m hàng gi

ng d a bên c a s , phía m t tr i m c, có thanh khí s m i, l i kh i b n ng chi u, c u bèn em r

ng

mà choán m t cái khúc gi a.

u

ng b i r i không bi t làm sao có m t chi c chi u tr i gi

ng mà n m. Th i

may trò Nguy n Ng c Ch n, Gò Công, thi

u m t khóa v i c u, trò em r

ng lên t i.

Xuân m ng r , kêu Ch n bi u l i choán cái gi

ng k

ó

ng anh em n m g n thau.

Ch n nói Ch n i tàu lên Ch L n r i i xe l a m i xu ng t i. Anh em ng bàn tính v s

thi u chi u, thì nghe m y trò chi m hàng gi

ng phía trong r nhau i ch mua chi u, mua

thau r a m t và mua ca

u ng n

c.

Ch n bi u Xuân

ây coi ch ng r

ng

Ch n i mua

luôn cho hai ng

i và mua

bánh mì th t xá xi u

ng tr a n cho ti n, vì ngày mai nhà tr

ng m i b t

u n u c m cho

c trò n.

Xuân g i 3

ng b c cho Ch n i mua

, nói m n, g i, l

c, bàn ch i r ng ã có s n

trong r

ng r i, nên kh i mua m y món ó.

Ch n i r i, Xuân i m t vòng giáp h t cái l u

ng xem ch i. H c trò các h t, t p ôi

ba trò, l n l

t t i hoài không ng t. V nh Xuân ng i trên cái r ng mà ngó, các trò

u l

ho c, ph i chung s ng v i nhau m t th i gian r i m i quen. C u th m ngh mà m ng Gò Công có

c b n Ch m thi

u v i c u. May có

c m t b n

ng h

ng

chia s t bu n

vui trong bu i

u thì c ng

kh .

n tr a Ch n i ch v , chia

mua cho Xuân và tính giá nh v y:

Chi c chi u nh

tr i gi

ng

... 4 c c

Cái

thau

r a

m t

...

5

“

Cái

ca

múc

n

c

...

2

“

Th t

xá

xi u

...

2

“

Hai

bánh

mì

...

l

“

https://thuviensach.vn

Ch n nói: “Ph n b n h t th y là m t ng t . Tôi mua th t v i bánh mì nhi u

ng

dành n luôn bu i chi u, kh i i mua n a. Tôi mua ph n tôi c ng y nh v y. Nh ng tôi th y ti m bánh có bánh bàn nh coi b ngon l m, nên tôi có mua riêng m t cây t i n ch i.

Ch n tr ti n d l i cho Xuân m t

ng sáu c c.

Xuân l y chi c chi u tr i lên gi

ng, m r

ng l y m n g i b ra, r i nh m th .

c n dùng r i, c u h t lo gì n a, c u

c chí th m ngh bà m c u thi t là sáng su t, i h c xa ph i có ti n riêng, n u không có thì làm sao có chi u mà n m, có thau mà r a m t.

n gi chi u nghe h c trò nói có dán gi y biên tên chia ra hai l p. Xuân v i Ch n khóa r

ng r i d t nhau xu ng t ng d

i mà coi. Thi t qu h c trò n m th nh t chia ra hai p A và B. Xuân h c l p A, còn Ch n n c l p B.

Chi u b a ó h c trò c và m i trong hai niên khóa u t i

. M i l u có m t th y

gác

gi tr t t . Sáng b a sau, h c trò coi theo gi y mà vô l p, r i ng i ta phát sách, v ,

c, vi t. Các vi c xong r i thì m y giáo s ng

i Pháp b t

u d y li n.

Cái ngày V nh Xuân trông trót hai tháng nay ã t i.

u

c h c ch c ch n r i. Bây gi ch lo h c, h c cho siêng, h c cho gi i, ng m

già

c vui lòng,

ng tình nh n kh i th t v ng.

Cách vài tháng sau, nhà tr

ng phát áo qu n, giày nón,

h t. Sáu ch c c u h c n m

th nh t m i

c lãnh y ph c, có d u hi u c a nhà tr

ng b n qu c, h lên l u ngh tr a thì

y ra s m soi. Ban êm có c u

i th y gác ng r i, thì lén d y b n th

m i coi v a hay

không, r i nh m nhíu coi hình dáng

p th nào.

nh Xuân quen tánh ôn hòa th n tr ng, nh ng c ng không kh i trông cho mau t i chúa nh t

ng b n s c ph c m i mà i ch i.

c có b n tháng r

i thì t i bãi tr

ng n a n m, h c trò

c v ngh 20 ngày. Tuy

th i gian h c t p ng n ng i, song V nh Xuân ã s n chí t n th , l i c ng ã c m y giáo s

ng nh các b n h c trong l p nh n th y V nh Xuân có ng gi t gi i nh t hay nhì cu i

m.

Xuân ã k t b n thân v i m t trò nhà bên Ch C , nên bãi tr ng Xuân em r

ng

i m n chi u qua nhà b n mà g i, ngh v nhà không t i ba tu n nên ch ng c n ch r ng v

làm chi. Xuân tr i ch n gói hai b

c a Cúc H

ng may cho v i các áo qu n c a nhà n

c

i phát,

ng v c y m k t nút m y b

tây cho ch c ch n và c t s a m y b

mát l i

ng b n cho v a. C u ngh nh nhà b n m t êm r i sáng ki m ò ch Gi ng, c u m i kêu xe kéo ch gói áo qu n v i gói sách v c n ích qua ò mà v . Ch ò ã có

a c u lên hôm

tháng giêng r i, ã quen v i c u, bây gi th y c u i v , m c tây àng hoàng, áo n nút

ng thau, bâu áo và trên nón có thêu lá cây b ng kim tuy n, không dám xem c u là ng i

khách th

ng, nên b i buôi, ni m n h t s c.

Nghe ò còn c gi n a m i lui, Xuân

trong mui

ng lên ch

n u ng cho no

i s tr l i. C u ngh

ã n a n m r i, mà mua

và n hàng ch a t i 4

ng b c, th thì

không c n ph i ti n t n thái quá. C u vô ti m cháo n t i hai tô mì, mua hai bánh mì v i hai p l p x

ng chung m t gói, bu c ây ch n ch n r i xách i. C u ghé ti m trà mua m t gói trà

i H ng m t c c, v i phong bánh in m t c c n a. C u i ngang ti m Chà th y có ch n bán

th . C u tr giá l a mua m t cái ch n m i sáu c c ng gói

cho r ng rãi.

Tr xu ng ò, Xuân th y có m t bà già mà thôi, hành khách ch a l i ông. C u móc gói bánh mì l p x

ng trên mui ghe r i c i giày thay áo qu n m c

mát

ng n m ng i cho

ti n.

Chuy n n y c u m i ch u m c b

hàng tr ng còn m i tinh. C u so n

l i, s p h t

c a nhà tr

ng phát vào cái ch n m i mà gói riêng. Còn m t b mát b ng v i tr ng v i

kh n bàn, mu soa, ki ng, l

c, bàn ch i, thì c u gói vào cái ch n c v i trà tàu, bánh in và sách v . C u

riêng m t cu n sách ngoài

ng n m

c ch i, còn m y gói v i giày c u

y vào m t góc cho tr ng ch .

Hành khách xu ng thêm hai ng

i n a, m t ng

i àn ông, m t ng

i àn bà. Ch

ò

nói b a nay ò r ng, bi u à công th i tù và m t c p chót r i có lui cho thu n n c. Thi t qu

https://thuviensach.vn

có m t ng

i gánh l i g i hai gi th m cho m t b n hàng Ch Gi ng, tr ti n ch , ch không i theo, nhà c ng không có ai i ò thêm n a.

ò lui. Hành khách ch có b n ng

i nên r ng rãi, ai c ng n m

c.

p n

c xuôi l i có gió xuôi, b i v y ra kh i vàm r i tr o phu tr ng bu m mà ch y,

kh i chèo. M t tr i v a tr t bóng ò ã t i Vàm Gi ng, g p n c l n i vô vàm i xuôi n a.

Ch

ò ón tr

c b a nay v t i Ch Gi ng s m l m, ch ng n a bu i chi u.

nh Xuân nghe nói nh v y bèn ng i d y. Bây gi

ò vô r ch Vàm Gi ng, hai bên

cây c i r m r p, án gió không b c bu m

c n a. Tr o phu h bu m r i gay chèo mà chèo,

nh n

c xuôi nên ghe i l l m.

Ly h

ng ã g n n m tháng, hôm nay

c tr v nhà, lúc g n t i, t nhiên V nh

Xuân khoan khoái, trông

n cho mau

ng m ng m , th y ng

i yêu, cho ph tình hoài

ng.

Vô kh i Ch M i, ch

ò xin ti n ò. V nh Xuân bi t ò ã g n t i r i, m i thay

,

n s c ph c h c sinh tr

ng b n qu c mang giày,

i nón, ra

ng d a mui mà ngó hai bên.

u nh gói bánh mì l p x

ng mua h i s m m i, nh ng s vui m ng tràn ng p cành hông, i v y c u không mu n n th gì h t. C u

ng ngó v

n t

c, ngó nhà c a dài theo mé

sông, ngó ng

i ta i trên b l , ngó th gì c ng vui, c ng

p.

ò g n t i b n ch . Anh à công c m tù và túc vài h i. Trên b tr nh ch y theo la: ò v ”. Trong ph ng

i ta b

c ra

ng ngó. Hành khách s a so n hành lý. V nh Xuân vói y cái gói bánh mì nhét vào gói ch n c , r i ch ng ò c m sào, c u xách hai tay hai gói, t giã ch

ò mà lên b . C u do con

ng bên hông ch

i lên phía nhà vi c

ng v xóm Cây

Me L n.

Tr i chi u mát m , V nh Xuân hân hoan. Hai bên ph ai th y Xuân i ngang c ng li c t ngó, mi ng Xuân chúm chím c

i.

Bây gi c u m i s n b

c, i ri t v nhà

ng th m m .

Bà H

ng v n Thanh b ng thúng n p i ra sau hè tính vút cho ráo ng khuya xôi mà

bán. Nghe ti ng giày l p c p ngoài l , bà xây m t ngó ra. Bà th y con, bà v t la l n: “Xuân!”.

nh Xuân c ng la l n: “Má”.

nh Xuân xách gói i ri t vô sân. Bà H

ng v n b ng luôn thúng n p ra ón, m con

nhìn nhau, m ng vui không k xi t.

Bà tía lia h i:

-

Bãi tr

ng hay sao mà con v ?

-

Th a, bãi tr

ng n a n m.

-

Ngh

c bao lâu ?

-

Hai m

i ngày.

-

Thôi, vô... Vô nhà r i s nói chuy n.

nh Xuân xách hai gói vô

trên ván và i và h i:

-

y tháng nay má nhà m nh gi i luôn h má ?

-

, má m nh luôn luôn. Con h c bình yên hay không con?

-

Bình yên l m.

-

nhà n

c phát cho con b n ó ph i hôn ?

-

Th a, ph i.

-

t quá.

-

Ng t

tây h k t nút s s a nên sút hoài. Còn hai b

mát h may r ng rinh,

n coi k quá. Con em h t v

ng m

n má k t giùm nút l i cho ch c. Còn

ng thì xin má c t s a l i.cho v a b n m i

c.

nh Xuân l t nón máng vào cây inh óng s n trên c t nhà r i c u m gói áo qu n nhà tr

ng phát, l y hai b

mát

a cho m coi.

Bà H

ng v n ng i x d a hai bên cái gói. Bà

y thúng n p vô xa, r i x m t b

mát ra coi. Bà nói: “V i không

c dày l m, nh ng b n mà h c c ng

c. Cha ch , mà

qu n l i may ki u x

áy, d sút

ng ch quá. Còn áo r ng quá, mà l i may tay xùng xình, https://thuviensach.vn

n coi nh th y bán qu . Tuy v y mà không sao âu.

má s a cho con b n. Mình nghèo

n có nh v y mà b n ch chê n i gì”.

nh Xuân m gói th nhì l y

ra mà nói: “Con có mua m t gói trà v i m t phong bánh in ây.

n u n

c ch trà cúng cha r i má n bánh in mà u ng trà. , còn gói bánh mì ây n a. H i s m m i n u ng r i con mua t i hai bánh mì v i hai c p l p x ng, tính em

xu ng ò tr a ói b ng có s n mà n. Té ra

c v th m má, con m ng quá quên ói, nên

còn y nguyên. Má c t r i lát n a n.

Bà H

ng v n nói:

-

Con xài l n quá, mua t i trà bánh em v làm chi. Ph i dành ti n

ng n mà

c ch .

-

Con có xài gì âu mà má nói con xài l n. M y tháng nay con xài có n m ng m y

c. Mà xài t i s

ó là t i con ph i mua chi u, mua ch n, mua thau, mua ca, v i i ò n a. V

n u ng con ch c không t i hai

ng.

-

y thì ti n con còn

i h c t i mãn n m.

-

Con còn g n m

i

ng. Mà bây gi kh i mua gì n a h t.

-

Má cám n con Hai T quá. Nó bao cho con n h c, mà hôm tháng ba nó còn mua em vô cho má m t vóc xuy n en. Má không ch u lãnh. Má nói nó giúp cho con n h c, n ã l n l m r i, má không dám ch u n h n n a. Nó c ép má ph i l y vóc xuy n may áo mà b n

ng i xóm có áo m c cho lành l v i ng

i ta. Nó nói

th

ng con c ng nh em ru t nó v y. Nó giúp má

ng con yên lòng mà h c.

Ch ng con h c nên danh r i con s

n n l i cho nó. Nó bi u má

ng ng i chi

t. Mua bán có thi u h t chút nh thì cho nó hay, nó s giúp cho. Con Hai T

thi t là t t . Con v

ây con ph i i th m nó nghe hôn con.

nh Xuân hi u Cúc H

ng giúp mình, mà còn m

n tay Hai T giúp m mình n a,

i v y c u c m

ng h t s c, nh ng ph i d n lòng nói d i v i m : “Ch Hai T th y con nghèo nhà ham h c nên ch th

ng con, ch không có ý chi h t. V y con i h c, nhà má có vi c chi r c r i, má cho ch bi t, ch c ch s n lòng g r i cho má. Con còn nhà lâu, mai

t con s

i th m ch ”.

Bà H

ng v n vói b ng thúng n p mà nói: “Thôi,

má vút ba h t n p r i lo n u c m

cho con n. Có l p x

ng con em v

ây thêm

c m t món n a”.

Bà b ng thúng n p ra phía sau.

nh Xuân em trà v i bánh in

trên bàn th , l y b

v i tr ng vô bu ng thay mà

n cho mát. C u so n sách v

m t bên ó r i x p h t áo qu n gói c t. Th y m c m c i u c m, c u i vô nhà b p ng i nói chuy n ch i v i m .

u thu t chuy n h c t p cho m nghe, c u nói c u s c theo chúng b n và xin m

ng lo c u thua ng

i ta; n u Tr i Ph t phò h cho m m nh kho

ng c u h c

b n

m, thì ch c ch n c u s nuôi m , không

cho m c c kh n a.

i c m g n chín, bà H

ng v n nh trong nhà ch còn có ít cá s t nh kho m n cho bà n bu i c m chi u, nên bà tính ra quán mua vài tr ng v t v chiên cho con n. V nh Xuân can không cho m

i mua

thêm. C u l y gói bánh mì l p x

ng

a cho m

ng x t

p x

ng n c m c ng

c.

a c m chi u s sài nh v y, nh ng m con g p nhau vui m ng nên n ngon nh mâm c

y. Bà H

ng v n lâu n bánh mì, nên bà n g n h t m t , bà khen ngon, còn bao nhiêu bà

dành

ng khuya bà n n a.

n c m r i thì tr i c ng v a t i. Bà H

ng v n d n d p, còn V nh Xuân

t èn, l y

bình b trà, ch n

c sôi, r i em lên bàn th m phong bánh in và rót trà cúng cha.

êm y m con ti p nói chuy n v i nhau n a, nói chuy n hi n t i thì m con h ng hái vui c

i, r i bàn

n chuy n t

ng lai thì con c

ng quy t n l c v

t lên cao, tr

c tr th o

cho m cha, sau kh i h v i

t n

c.

https://thuviensach.vn

nh Xuân cúng cha r i, c u b ng bình trà v i bánh in trên ván m i m

n u ng.

Bà H

ng v n mu n làm vui lòng con, nên bà n vài mi ng bánh in r i u ng m t tách trà. Bà nói khuya r i, bà bi u con i ngh ,

bà lo chõ xôi và

bánh bèo

ng sáng có mà bán.

nh Xuân i ò b n ng gió, r i v nhà m ng ng không c, nên sáng b a sau c u

y tr , m

ã b ng xôi bánh mà i ra ch bán r i. C u r a m t, ch i u, thay

mà m c s c

ph c c a nhà tr

ng, r i n h t m t chén xôi, khép c a g i nhà cho ông Hai bên kia ng

ng i th m ông Giáo Huân.

Ông Giáo Huân th y Xuân vô c a, ông m ng quá, kêu bà v ra coi h c trò tr ng trên

c y ph c h n hòi, ch không ph i lem lu c nh h c trò tr ng làng. V ch ng ông c u

chúc cho Xuân thành công r c r , m c d u ông bi t ch c Xuân thông minh l i ham h c, nên u h c ch nào, h c ch gì Xuân c ng gi i h n các b n.

Th m th y r i, V nh Xuân i luôn ra ch

ng th m ch Hai T v i Cúc H

ng. Ch

ng nhóm ông, ai th y c u n m c khác th

ng c ng

ng ngó r i tr m tr v i nhau. C u

còn i trên

u ch mà Cúc H

ng ã ngó th y r i nên kêu ch Hai T ch mà nói: “ ó, chi u hôm qua em

ng ch khúc quanh, em th y d

i ò i lên, b n

nh v y ó, nên h i s m

i em m i nói v i ch ch . Em th y rõ em m i nói, ch âu ph i chiêm bao. Ch coi ph i

hôn ?”

Hai T c

i..

nh Xuân l i t i, d nón chào Hai T v i Cúc H

ng. C u ngó Cúc H

ng v i c p

t chan ch a ân tình, nh ng không dám nói chi h t. Còn Cúc H

ng li c ngó m t c u, ngó

c ph c c a c u thì cô hãnh di n mà t hào, d

ng nh ý cô mu n h i thiên h c ch , ng

i

yêu c a tôi nh v y ó, bà con coi có ai h n hay không ?

Ch Hai T h i:

-

Em v

ò h i chi u hôm qua ph i không ?:

-

Ph i. Sao chi bi t ?

-

Có ng

i trông em, h rình h ngó th y r i h i sáng h cho ch hay.

-

Có v y hay sao ? Em không dè, nhà m nh gi i h t th y ph i không ch Hai ?

-

nh h t, l i nh c nh em hoài. Bãi tr

ng hay sao mà em v

c ?

-

Bãi tr

ng ngh 20 ngày.

-

Ngh lâu nh v y c ng d ch u. Thôi em i ch i. Bu i chi u có r nh ra nhà ch ng chi h i th m vi c trên M m t chút.

nh Xuân th y Cúc H

ng không b i bu i c

i nói nh khi tr

c, r i l i nghe ch

Hai T bi u mình i ch i, thì hi u ý hai ng

i th y mình v tuy m ng, song không mu n

mình chà l t tr

c gian hàng, nên ch Hai T m i bi u mình chi u ra nhà ch r i s nói chuy n. V nh Xuân t giã i li n. Cúc H

ng ng i ngó theo v i c p m t t hào, t

c.

Th y còn s m,. V nh Xuân i th ng vô phía chùa Ph t vi ng m cha, r i ch ng tr v nhà thì m

ng l c

c n u c m trong b p. Bà H

ng v n h i con i âu t s m m i t i

gi . Xuân nói thi t i th m th y, th m ch Hai T r i i vi ng m cha. c u l i nói ch Hai T

c buôn bán nên ch a t l i cám n ch

c,

chi u s ra nhà ch mà nói chuy n dông

dài.

Bà H

ng v n l y

a cho con m t ôi gu c m i mà nói: “Má có mua cho con m t ôi gu c ây. Con mang cho s ch ch n”.

n x mát, V nh Xuân th y m

ng gói bánh ú, bánh ch ng, c u m i h i:

-

Sao b a nay má l i gói bánh n y, mà không bán xôi n a ?

-

Má ch c con thèm bánh ú, bánh ch ng, nên má làm má bán ng cho con n luôn

th .

-

Má lo cho con làm chi. H i s m m i má

chén xôi con n c ng

c.

-

trên tr

ng s m m i h có cho n lót lòng hay không con ?

-

Có. Cho n cháo tr ng.

-

n cháo mà ch u

n tr a sao n i ?

-

n ít b a quen b ng r i ch u c ng

c.

https://thuviensach.vn

-

Trong tr

ng có bán bánh trái gì hay không ?

-

Th a, có. Mà h bán m c l m má i. M t mi ng chu i khô tr i trên m t mi ng bánh ph ng s ng r i cu n tròn l i, mà h bán t i 5

ng xu, thì n làm sao n i. Mà

n nh v y có no, có b ch nào âu, b i v y ói con rán ch c m, con không thèm n gì h t. Thôi, má nhà gói bánh,

con ra th m ch Hai T m t lát.

nh Xuân m c b

hàng tr ng,

u

i nón, ch n mang gu c ra i. C u nghi Cúc

ng có th l i nhà ch Hai T ch i

ng g p c u. Té ra b

c vô nhà c u th y m t mình ch

Hai T n m trên ván, có ch

àn bà gánh hàng

ng c m ch i quét nhà.

Hai T m ng r , ng i d y m i Xuân ng i cái gh g n b ván r i xít l i m t bên mà nói nh : “H i s m m i c n T th y em nó m ng quá. Nó nghe ch m i em chi u nay ra nhà ch ch i, ch ng em i r i, nó tính nó c ng vô ây ng g p em mà nói chuy n”.

-

Hèn chi h i s m m i cô không nói chi h t. Em t

ng cô phi n em ch .

-

Có chuy n gì mà phi n. Nó t

ng nh em d l m ch . Cách m y b a tr

c nó

nghe h c trò tr

ng t ng nói g n bãi tr

ng. Nó m ng, nó khoe v i ch r ng em

p v . H i s m m i ra ch v a g p ch thì nó cho ch hay em v ò h i chi u hôm

qua r i. Ch h i t i sao nó bi t. Nó nói nghe bãi tr ng nên m y b a rày h

ò v

túc tù và thì nó i l i khúc quanh

ng coi ch ng. Chi u hôm qua nó th y em

i ò xách gói i lên, nó m ng d quá.

-

i nghi p ! H u tình quá ! V y mà em vô ý, em không th y ch .

cô vô ây

em s xin l i v i cô.

-

Không. Nó không vô âu.

-

Sao h i nãy ch nói cô tính vô ây nh g p em.

-

Nó tính nh v y mà ch c n, ch bi u

ng vô. Em m i v , ai c ng dòm ngó em.

i sáng em tu t ra ch mà th m, ch s ng

i ta nghi r i. N u chi u nay cho hai

em g p nhau t i nhà ch n a, thì ch ng kh i ng

i ta x m xì r i hai em mang

ti ng, mà ch c ng không kh i b ng

i ta trách làm mai, làm m i. Em nhà lâu;

th ng th ng ít b a r i s g p nhau, có mu n gì. Nó m n ch h i em coi ti n

c còn

xài hay không ?

-

Còn nhi u. Tuy em có s m

chút nh

ng vô tr

ng, song em c ng còn g n 10

ng.

-

Th thì em không n bánh n hàng gì h t hay sao, mà ti n còn nhi u v y ?

-

Em quy t i h c

ng l p thân, ch ph i i ch i hay sao. Em có ti n, n u thi u th gì c n ích l m em m i mua, em không dám xài b y. Ch làm n nói giùm v i cô Cúc H

ng, em còn ti n nhi u. Còn v s h c t p thì em c g ng nên không thua sút ai h t.

-

Con T nó bi t tánh em, nên nó ch c em h c gi i, nó không lo vi c ó.

-

Em v nghe má em nói ch có cho má em m t cái áo xuy n dài. Em xin cám n ch chi u c

n má em. Ch ng em làm nên em không dám quên n ch .

-

Vóc xuy n ó c a con T nó mua, nó m

n ch

em cho thím H

ng v n và ph i

nói c a ch

ng tránh ti ng cho nó.

-

y hay sao ? Lo cho tôi n h c, r i lo cho m tôi kh i rách r i n a !

-

Nó còn bi u ch d n thím H

ng v n n u mua bán có thi u h t thì c cho ch hay.

Ch c giúp thím, r i nó tr l i cho ch .

nh Xuân xúc

ng nên a n

c m t.

Hai T nói:.

-

Con T nó th

ng em thi t tình, nó s thím H

ng v n nghèo kh quá, em bu n

i em h c không

c, nên nó lo t chút.

-

Ng

i

i ãi v i em

tình,

ngh a nh v y, em bi t làm sao

n áp cho v a.

Em c y ch Hai nói giùm v i cô Cúc H

ng, em nguy n làm tròn các

u em h a

n v i cô d u ph i nát thân em c ng không dám l i h n.

https://thuviensach.vn

-

Ch th y hai em yêu nhau mà yêu m t cách khác h n thiên h , yêu cao th ng, yêu

theo ng

i có h c, thi t ch khen quá. Trai v i gái yêu nhau nh v y thì nên, ch hay sao mà s . Ch d n em

ng có ra ch th

ng n a.

b a nào con T nó

vô nhà ch mà ch i thì ch s cho em hay r i em ra ây nói chuy n v i nói m t lát.

nh Xuân nói chuy n v i Hai T

n m t tr i g n l n m i v .

y b a sau c u không i ch i n a, c n m nhà h c bài v c l i cho nhu n r i d sách coi tr

c nh ng bài ch a h c

ng ch ng khai tr

ng h c bài m i c u kh i b ng .

Thi t có b a c u t

ng nh Cúc H

ng, nh ng c u s c nh l i ch Hai T khen cách

yêu cao th

ng hôm n thì c u d n lòng, không mu n léo hánh ngoài ch , mà c ng không n y Hai T nh n v i Cúc H

ng cho c u g p m t chút, tr

c khi c u i h c.

Còn có n m ngày n a thì V nh Xuân ph i xu ng ò n M Tho

ng nh p tr

ng.

i n a chi u c u

ng ng i h c, b ng có ch gánh hàng cho Hai T vô nói Hai T m i c u có r nh ra nhà ch ch i m t lát.

nh Xuân bi t có Cúc H

ng vô, nên bi u ch

àn bà y v tr

c r i c u b n áo và

th a v i m mà i li n.

Thi t qu ra t i nhà Hai T c u th y c a m có m t cánh, còn khép m t cánh. C u c vô, th y Cúc H

ng ng i phía trong vách, sau cánh c a khép, nên ng i i ngoài

ng

không th y cô

c.

Còn ch Hai T thì ng i t i

u ván ngó ra. Hai ng

i

ng n th m mà nói chuy n.

nh xuân v i Cúc H

ng m ng nhau. Hai T ch cái gh g n ch , m i V nh Xuân ng i n th m ch i.

Cúc H

ng h i V nh Xuân:

-

Ch ng nào anh i h c ?

-

Còn n m b a n a.

-

Vì s thiên h

àm ti u, nên h m nay ch Hai không mu n anh ra ch ng g p

em. Em ngh n u anh i mà không g p em

ng t giã nhau, ch c anh bu n, b i

y em vô ây r i m i anh ra

ng em h i th m m t chút. Theo l i ch Hai nói thì anh ti n t n quá. H c ã n a n m r i, mà anh xài m i có n m ng. Ph i n xài

nh ng

i ta. Nh có thi u em

a thêm, c n gì ph i hà ti n d v y.

-

Qua i h c ch ph i i xài ti n âu em, nh t là ti n em buôn bán m t nh c. Qua ã có nói v i em, m i n m qua có 10

ng thì

cho qua l p thân

c.

-

Anh

ng ng i chi h t. N u anh mu n mua th gì thêm thì anh l y thêm ti n mà mua.

-

Qua có

c n dùng r i, có mua gì n a âu. Mà qua còn h n 9

ng, h c n a

m sau d d t. Qua nghe nói em lo cho t i má qua nhà thi t qua c m c, c m

tình em h t s c.

-

Anh m c i h c. Em nhà ph i ch m nom bà già giùm cho anh ch sao.

-

Cám n em. Qua nói thi t v i em, vì qua mang tình ngh a c a em n ng quá, nên qua lo h c ngày, h c êm cho thành công

ng

n b i l i cho em. S nên h

u

do n i m ng Tr i, qua không dám oán tr

c. Nh ng riêng v b n ph n c a qua,

thì tr

c m t ch Hai ây qua dám h a ch c v i em trong s h c t p, b t lu n môn nào, qua không nh

ng chúng b n c a qua. Em c tin l i qua,

ng s qua thua

sút h .

-

vi c h c thì em bi t tr

c có th nào h qua m t anh n i mà em lo. Em ch c u chúc cho anh m nh kh e mà h c luôn luôn cho mãn b n n m r i t nhiên anh hi n t.

Ch Hai T nghe hai tr nói chuy n, l i nào c ng thân yêu nh ng chánh áng ch không nh m nhí, thì ch r t vui lòng. Bây gi ch m i chen vô mà nói: “Vi c tình duyên c a hai em là vi c lâu dài. Ch khuyên hai em rán gi m t m c bình t nh mà i ãi v i nhau.

Ng

i ta hát: “Khi th

ng th

ng v i, khi lìa lìa xa”. V y hai em ph i tránh cái “v i” cho kh i b cái “lìa”. Hai em không g n g i nhau th ng. B a nay g p nhau ây t bi t nhau luôn,

https://thuviensach.vn

ch ng c n g p nhau n a làm chi. M i k bãi tr ng h i hi p v i nhau m t l n

ng nói

chuy n, ngh c ng

. Làm l ng quá, r i b chuy n s e khó lòng”.

Cúc H

ng nói: “Ch Hai nói ph i l m. N u

b , má tía em hay thì khó cho em. Em

nói khó ch ng ph i em s ph i lìa xa anh Xuân. ã có ông T mách b o l i còn thêm ông Quan

ch ng minh, ai làm sao lìa xa nhau

c. Em ch s

b r i em b bó bu c, không

còn ph

ng ti n lo l ng cho anh Xuân

n cùng, t th y chí chung nh l i em h a h n. V y thì b a nay g p nhau ây, em nói chuy n

r i, em không còn chuy n gì n a. Em ch xin anh Xuân b a anh xu ng ò i h c, anh i ngang gian hàng c a em ng anh em th y m t nhau,

th y mà thôi, ch không c n nói, th y r i r phân, k ng

i i, m t ng

i m t ng . Em c ng

xin anh Xuân vào tr

ng, n u có vi c chi b i r i thì anh c nh em. H nh t i em thì anh nh t nh tâm h n mà v

t các khó kh n, quên h t phi n não”.

nh Xuân nói: “Qua s làm y theo l i em d n. Qua chúc em v i ch Hai nhà an vui nh kh e luôn luôn, Qua i tháng ch p, bãi tr

ng cu i n m qua v r i chúng ta s g p g

i n a.

Cúc H

ng

ng d y nói cô i ch i ã lâu r i, nên cô cáo t mà v , vì s lâu cha m

sai ng

i i ki m. Ch Hai không n c m. Cúc H

ng nhìn V nh Xuân v i c p m t thân yêu

cô a n

c m t mà nói: “Thôi, em chúc anh Xuân i h c m nh gi i. Nh m y l i em d n h i nãy nghe hôn. Em v nghe ch Hai”.

Cúc H

ng c m kh n b

c ra c a, day l i ngó V nh Xuân m t l n n a r i m i i.

Ch Hai T m i V nh Xuân n th m. C u v tình n m t mi ng, u ng l t tách n c trà,

i t giã ra v , h a s ra th m Hai T m t l n n a, tr c khi xu ng ò.

Gi l i h a, còn m t b a n a thì i, V nh Xuân ra th m Hai T , xin ch nhà an i

cho Cúc H

ng vui lòng. Ch bi u Xuân c lo h c t p, ch s ch m nom vi c nhà giùm cho, ng lo chi h t.

Sáng b a sau V nh Xuân m c s c ph c nhà tr

ng, n u ng no r i, m i m

n ng

i

i xóm xách giùm hai gói xu ng ò. Bà H

ng v n g i theo m t òn bánh tét nh

ng tr a

con có ói thì n. Bà mu n

a con xu ng ò. V nh Xuân không cho, nói r ng c u ã l n r i, ch ng nên

a r

c nh tr nh .

nh Xuân ra t i ch , th y Hai T v i Cúc H

ng

ng ngó, c u d nón chào r i i

th ng xu ng ò.

Ch

ò th y c u thì ni m n nói b a nay i g p n

c xuôi ch c b n gi chi u s t i

Tho. V nh Xuân nghe nh v y thì m ng th m, ngh t i 5 ho c 6 gi vô tr ng c ng k p.

Chuy n n y hành khách có b n ng

i, xu ng

r i thì ch

ò bi u túc tù và

ng m

dây i cho k p n

c.

https://thuviensach.vn

(7) II

nh Xuân b nho h c mà theo tân h c, ph i lãng l n n p c truy n ng ch m chú

p h c th c Tây Âu, là t i nghèo. Ph i

i theo tân h c m i gi i thoát cái nghèo

c, mà

tr n sanh thành và th a mãn ân tình.

hai m c ích

u quan tr ng, vì m t là hi u, hai là tình: ph i t cho

c c hai

c ích y thì n

i m i tr xong, ân tình m i v n v .

i h c l n n y, V nh Xuân

c bi t Cúc H

ng ch ng nh ng lo l ng cho c u, mà

nhà cô còn ch m nom giúp

luôn cho m già n a, b i v y lòng c u nh nhàng, quy t chí c cho thành công r ràng, cho x ng áng v i m ý c a ng i yêu

ng mong m i.

u t n tâm n l c h c ngày h c êm, h c

ng l y danh m t trò gi i nh t, trong l p

không có m t b n nào theo k p. Thi t qu n a n m sau, V nh Xuân h c gi i h n h t trong p, thi môn nào c u c ng gi t gi i nh t luôn luôn.

Còn vài tu n r a thì bãi tr

ng, trên phòng v n c a ông

c H c ng

i ta so n nh ng

bài thi

ng l p s phát ph n th

ng. M t giáo s , ng

i Pháp, yêu Xuân, ông l y s ph n

th

ng mà biên r i cho Xuân coi. Xuân

c m t ph n th

ng danh d , m t ph n th

ng

gi i nh t, và tám ph n th

ng theo bài thi: h ng nh t

các nôn, Pháp v n, toán pháp, a d

v. v.

Xuân l y làm vui lòng th y công lao c g ng c a mình k t qu m mãn,. k t qu quá hy v ng m t n m nay,

n t i bãi tr

ng, các giáo s

ã d y bài v d t h t r i, nên vô l p m y ng gi ng.

bài ngo i ch

ng trình cho h c trò nghe ch i. Có khi m y ng c c c h i Xuân m t hai chuy n ch a d y t i. Xuân suy ngh r i tr l i trúng, thì m y ng khen ng i, làm cho Xuân c thêm danh giá r t cao.

Còn 12 b a n a phát ph n th

ng r i bãi tr

ng. Chánh nh m ngày r m tháng 11 theo

âm l ch, còn theo d

ng l ch thì là 12 tháng ch p. Ngày y l i nhân ch nh t, không có h c.

nh Xuân

c sách và nói chuyên ch i v i các b n t i ngày. êm y c u kh e trí vui lòng, không còn lo vi c chi h t, ch trông cho mau t i ngày bãi tr ng.

ng m sách th

ng v cho

già ph chí và ng

i yêu an tâm.

Gi a lúc V nh Xuân v i h c trò c l u

u ngon gi c, t b v ng v , trên d

i im lìm,

thình lình V nh Xuân th y Cúc H

ng hi n ra

ng trên

u gi

ng c a c u,

a tay v m t

u và kêu mà nói: “Anh Xuân ! Anh Xuân ! Th c d y ng em nói cho anh hay: Em ch t r i.

Ch ng nào anh v , anh ra nhà ch Hai T , ch s thu t chuy n t i sao em ch t cho anh nghe.

Anh

ng bu n r u, c lo h c t p cho thành công, theo nh l i anh ã h a v i em. V ph n em thì ã s p

t s giúp

cho anh n h c

b n n m. Anh kh i lo vi c ó. Em ch t oan c

m. Em s xu ng Diêm ình em ki n v v ng

i ta phá c n duyên c a ôi ta. Em yêu c u

Diêm V

ng cho phép em theo phò h anh n h c cho nên danh và ch p n i ch u c a ôi

ta l i. V y anh c lo n h c. Ch t c ng nh s ng, s có em m t bên anh luôn luôn. Anh ng lo, ch ng s m thì mu n th nào ôi ta c ng s sum hí p. Thôi, em cho anh hay m t chút ó thôi, em m c i ki n, em lâu n a không

c. Em chào anh“.

nh Xuân l m c m ng i d y,

a hai tay ra ch p Cúc H

ng. Hai cái èn treo trên

u gi i y ng sáng kh p các hàng gi

ng, nh ng V nh Xuân không th y hình d ng Cúc

ng, không bi t cô i ng nào, ch gi ng cô nói v n còn nghe v ng v ng bên tai.

Tr i ã l p ông, êm khuya mát l nh, th là V nh Xuân m hôi d m d , ch y n

c

t

t m t. C u ng i ngó trân t phía, n a m , n a t nh, d ng nh k m t trí, m t th n.

Cúc H

ng ch t ! Cúc H

ng ch t r i hi n h n ki m mà cho mình hay ! T i s o l i ch t ? Không có lý. Ch t r i thì làm sao mà nói ài nh v y c. Mình không nên tin. Ch c

là mình c m t

ng Cúc H

ng, nên chiêm bao th y cô, ch không ph i thi t s .

Mà chiêm bao thì th y Cúc H

ng ho c ng i buôn bán, ho c nói chuy n v i mình, ch sao l i th y cô kêu mình mà cho hay cô ch t. Cô l i bi u ch ng v thì h i ch Hai T , ch thu t chuy n cho mà nghe. Mình có ngh

n s cô ch t h i nào âu nên chiêm bao th y cô

ch t.

https://thuviensach.vn

u thi t qu .Cúc H

ng ch t, thì mình làm sao mà h c cho t i cùng. Mà h c thêm a

làm chi ? Mình vì cô nên h c thêm

ng l p thân cho cao

t o h nh phúc gia ình

mà chung h

ng v i cô. N u cô ch t, mình xây h nh phúc gia ình ng h

ng v i ai mà h c

a. Tr th o cho m , mình làm giáo t ng c ng có l ng

nuôi m

m no, c n gì ph i h c

cho nhi u mà b m

nhà nghèo nàn c c kh .

Nh ng không có c gì mà tin Cúc H

ng ch t

c. Cô yêu mình, cô tin có l i ông

mách b o n duyên, c l i ép

n tr

c ông Quan

mà th nguy n n a. Cô c

ng quy t

là v ch ng v i mình, vì v y nên cô n i giúp ti n cho mình h c thêm cho cao, cô m i lãnh ch m nom m mình

ng mình yên lòng kh e trí mà h c cho tinh t n. Cô nuôi hy v ng, th y có mòi thành t u, ch có

m nào gieo r c nghi ng

âu mà th t trí

n n i quyên sinh

Không có lý mà tin Cúc H

ng ch t

c. Chiêm bao m ng m , không nên tin b y mà bu n u.

nh Xuân l y kh n lau n

c m t r i n m l i, tín ng cho kh e, không thèm nh chuy n chiêm bao n a.

b v n im lìm. Canh khuya v n v ng v . Tr ng r m v n thinh thinh.

Tuy V nh Xuân ngh chiêm bao không áng tin, song n m nh m m t thì c u th y hình ng Cúc H

ng c v n v tr

c m t, c u nghe l i Cúc H

ng nói c v ng v ng bên tai, c u

i h i trong lòng hoài, không th ng

c.

u nh Cúc H

ng d n ch ng v thì ra nhà ch Hai T , ch s nói cho bi t t i sao mà cô ch t. Cô l i bi u h c ti p cho nên danh,

ng bu n r u mà b d

ng công danh. Cô l i

nói cô ã s p

t mà giúp cho c u h c

n cùng. V y ph n c u c ng ph i gi l i không

c

th t

c. Cô l i còn nói cô i ki n, i th a, th nào v ch ng c ng s sum hi p, ng lo chi

t.

u Hai T bi t duyên c v cái ch t c a Cúc H

ng, sao ch th

ng Cúc H

ng nh

em, mà ch không ng n c n, không l p th gi i c u, l i cho Cúc H

ng ch t ?

u Cúc H

ng s p

t

giúp cho c u có ph

ng th h c

n cùng

ng l p thân thì

nhiên Cúc H

ng bi t tr

c cô ph i ch t. ã yêu c u nên lo xa nh v y, sao l i b mà ch t? Ph i cô mang b nh au tr m tr nhi u ngày, nên cô bi t s p ch t hay sao mà cô lo l ng tr

c nh v y?

Cúc H

ng nói cô i ki n v i Diêm ình, cô ch t có oan c gì hay sao mà th a ki n ?

Mà th a ki n ai ? Ai làm cho cô ph i ch t hay sao mà cô ki n ?

Mà cô ã ch t r i, sao cô còn nói chuy n sum hi p, cô d n ng bu n,

ng lo.

Chuy n gì mà th c m c quá, hi u làm sao cho

c.

nh Xuân cho là chuy n m ng m không áng tin, tuy v y c u v n n m tr n tr hoài, ng không

c. C u n m m i r i thì c u ng i d y, mà ng i c ng nh n m, trong trí c u c nh

m chiêm bao k quái ó hoài, nên c u th c luôn t i sáng.

Trót m y ngày sau c u c ng ng n, trong m y gi ch i c u c th th n i riêng m t mình, bi ng nói chuy n; h t vui c

i, h c h ng nh t trong l p s lãnh sách th

ng c ch ng,

nh ng c u b t m ng, b t khoái, c trông cho mau t i ngày bãi tr ng

ng v coi chuy n

chiêm bao thi t gi l nào.

Trông thì lâu, mà r i c ng t i. S m m i 24 tháng ch p ng l ch, tr

ng làm l phát

ph n th

ng. V nh Xuân lãnh m t mình t i m

i quy n sách bìa

, quy n l n có, quy n nh

có, quy n nào c ng t t

p vô cùng. Trong lúc vinh di u

c ông

c H c, m y giáo s

cùng quan khách ng i khen thì V nh Xuân hân hoan, mà ch ng ôm sách lên phòng ng , s c nh l i

m chiêm bao thì s hân hoan ó tiêu tan, r i trong lòng b t ng m ngùi áo não.

Lúc n c m tr a có hu n l nh c a ông

c H c truy n xu ng r ng tuy chi u m i bãi

tr

ng, nh ng sách ã góp r i, mà ph n th

ng c ng ã phát r i, v y bu i chi u h c trò

c

thong th

i ch i, ho c mu n i v c ng

c.

nh Xuân mu n v g p. Ng t bu i chi u không có ò ph i ch n sáng b a sau i

i

c. Bu i chi u c u lo gói sách, gói t p, x p áo qu n vào r

ng.

n 5 gi chi u c u

i ra b n ch , ki m ò mà h i cho ch c coi sáng b a sau ò lui gi nào.

https://thuviensach.vn

nh Xuân ki m không có ò Ch Gi ng mà l i th y có ò Ch Dinh. C u h i ò Ch Gi ng lên ch a t i hay sao ? Ch

ò Ch Dinh nói ò Ch Gi ng ã ngh

a c tháng r i và

khuyên c u i ò bao nhiêu và v t i Ch Dinh m y gi .

Ch

ò nói: “ ò c a tôi m t b a lên, m t b a xu ng. Sáng mai l i 8 gi r i ò lui;

ch ng 2 gi , có tr l m là 3 gi thì v t i Ch Dinh. Ti n ò 4 c c. T i Ch Dinh c u m n

xe ng a vô Ch Gi ng, i m t mình thì 4 c c n a”.

nh Xuân g c

u nói sáng mai, l i 8 gi , c u s ch r

ng ra mà i.

êm y nh m l Giáng Sanh (Noel). Tr

c nhà th Thiên Chúa giáo ng

i ta treo èn

màu. Mà m y nhà có

o c ng kình nhau

t èn coi cho

p. Ngoài

ng thiên h

i coi

èn d p dìu, ph n ông là nam thanh n tú, y ph c nh n nha, vui c i ngã ng n.

i chi u duy có h c trò M Tho thì ra tr

c. H c trò g c Tân An, Sài Gòn và

Ch L n thì i xe l a c ng v r i. Còn l i s

ông thì ch b a sau có tàu, có ò ho c có xe

i v

c. M y c u s a so n áo qu n r i r nhau i coi l r n r n. V nh Xuân so n mà

gói

ng sáng ch

i cho g n.

Vính Xuân nóng lòng mu n v cho mau. C u n m dàu dàu, c ph n th

ng nhi u

n chúng b n mà không m ng, g p l Giáng Sanh mà c ng không ch u i xem ch i v i chúng b n.

Sáng b a sau, m i 7 gi , V nh Xuân ã kêu xe kéo ch r ng, sách, chi u, m n em

xu ng ò. C u i n cho no b ng, r i nh l n tr c m

n bánh mì l p x

ng m khen ngon,

u c ng mua vài c p l p x

ng, vài bánh mì v i thèo lèo và trà tàu em v cho m .

Ch

ò nói không sai. Hai gi r

i ò v t i Ch Dinh. V nh Xuân lên m

n xe ng a

i Ch Gi ng. H

òi 5 c c. C u g p i không thèm kèn c a, bi u b t k xe em li n l i b n ò r i ch

mà i.

Bà H

ng v n Thanh th y con v bà m ng, nên l t

t b

c ra h i: “Con v ng nào

mà i xe ng a ? Con m

n xe trên M Tho

a con v

ây hay sao ? ò Ch Gi ng thì h t

a g n m t tháng nay làm má lo quá, không bi t bãi tr ng con làm sao mà v ”.

nh Xuân v a xu ng xe v a nói: “Con v

ò Ch Dinh, r i m

n xe ng a v

ây”.

Bà H

ng v n nói: “Có ò Ch Dinh, v y c ng ti n”.

Anh Xa phu b ng r

ng và

c xu ng. M con bà H

ng v n r

c xe vô nhà.

nh Xuân l y ti n tr ti n xe và cám n. Anh xa phu t giã lên xe mà i.

nh Xuân l t nón và c i áo b trên ván r i h i m :

-

Cô T , con c a Hia M , buôn bán g o

u c u s t, cô ch t r i ph i hôn má ?

-

, sao con hay ?

-

Con i ò con nghe h nói.

-

Con ó h c ch nho v i ông Giáo Huân ó mà. Nó ch t ch ng m i m y b a r i.

-

Tr i

t i ! Thi t v y hay sao má ?

-

Thi t ch .

nh Xuân kéo gh mà ng i r i hai tay b m m t khóc r ng lên.

Bà H

ng v n ng c nhiên nên b

c l i g n mà h i: “Con quen v i nó nhi u l m hay sao, mà nghe nó ch t con khóc d v y ?”

nh Xuân c khóc, c u không tr l i.

Bà H

ng v n tuy không bi t tâm lý h c, song th y con ng bu n th m bà không

i n a,

cho con khóc

ng nguôi b t n i lòng r i s nói chuy n.

Bà i ra sau, tính n u c m cho con n vì i t s m m i t i gi ch c n bánh ch ch a có h t c m trong b ng.

nh Xuân không d n d p hành lý, c ng i khóc r t lâu, r i ch ng tay trên bàn mà ngó ra ngoài l , m t.bu n hiu, trí suy ngh .

Bà H

ng.v n th y c m c n r i bà m i tr ra tr

c, coi con ã h t bu n r u hay ch a.

nh Xuân th y m li n h i:

-

Má có bi t cô Cúc H

ng au b nh gì mà ch t v y không má?

-

Tên nó là Cúc H

ng hay sao ?

https://thuviensach.vn

-

Cô h c ch nho v i con t i tr

ng ông Giáo Huân. Th y con th y cô h c gi i nên t hi u Cúc H

ng cho cô,

kêu cho thanh nhã.

-

Má bi t m t nó, ch không quen. Má nghe h nói cha m nó ép g nó cho con nhà giàu nào ó trong V nh H u. Nó không ch u. Hia M

ánh

p rúng ép. Nó t c

trí nên t v n mà ch t.

-

y à ! Má nh cô ch t b a nào hay không ?

-

Má không nh n i. Ch ng m

i m y b a ch không lâu, nh ng không bi t ch c

a nào.

-

Con xin th a thi t cho má rõ: cô Cúc H

ng là tình nh n c a con. Con v i cô có

n chùa ông Quan

th nguy n k t ngh a v ch ng v i nhau. Cô lo buôn bán mà nuôi con n h c. Ch ng nào con h c nên anh r i con s c i cô.

-

y hay sao.?

-

Thi t v y, con nói gi u v i má r ng ch Hai T bao cho con ch thi t là cô Cúc ng. Cô ã

a 15

ng cho con i h c n m nay ó. Hai b qu n áo may cho con ó là c a cô, mà vóc xuy n ch Hai T

em cho má ó c ng c a cô n a.

-

Tr i Ph t i ! Nó th

ng con t i nh v y l n sao ? Nó ã lo l ng cho con n h c mà nó còn lo cho má n a.

-

Cô s má nghèo nàn rách r

i, con bu n con b h c

nhà làm th y giáo mà

nuôi má. B i v y cô lãnh giúp

luôn má n a. Cô s mang ti ng, nên ph i c y ch

Hai T ra m t làm giùm.

-

Hèn chi con Hai T d n má n u có thi u h t, ho c có chi b i r i, thì c cho nó hay, nó s giúp má. M con mình nghèo, mà có ng i th

ng yêu, lo giúp

nh

y thì may quá. Con nghe nó ch t con khóc ph i l m. Bây gi má hay cu c tình duyên c a con v l má c ng

ng lòng. Cha ch , con còn h c t i ba n m n a.

Cúc H

ng ch t, con làm sao mà h c ti p cho

c.

-

Con b n r n tay ch n, tán lo n

u óc, con h t mu n h c hành gì n a.

mh Xuân b

c l i ván m gói sách ph n th

ng trình cho m coi và nói: “Vì con

mang n ng ân tình c a Cúc H

ng nên trót m t n m nay con c g ng h c ngày, h c êm, không thèm vui ch i chi h t. Con thành m t h c trò gi i nh t trong l p, cu i n m con m i c lãnh ph n th

ng nhi u ây. Ch chi con bi t tr

c s có vi c au kh nh v y, n m

ngoái con xin làm giáo t ng

ng giúp

má, kh i h c thêm m t n m mà Cúc H

ng c ng

kh i b c t c

n t t ”.

nh Xuân nói t i ó r i khóc n a.

Bà H

ng v n nói:

-

i v ch ng Hia M ham giàu ép g con nên m i sanh tai h a.

th ng th ng

nghe coi ép g cho con nhà giàu nào

âu và ép cách nào mà con nh b c trí

n

v n.

-

t i con ra th m ch Hai T , con h i l i cho rõ ràng r i s li u.

-

ch c con Hai T bi t rõ.

-

êm r m tháng 11 n y con ng , l i n a êm con m màng th y Cúc H

ng

ng

trên

u gi

ng v m t kêu con mà nói cô ã ch t r i, cô bi u con v h i ch Hai thì s bi t t i sao cô ch t. Cô khuyên con c ti p t c h c, ng bu n r u,

ng

th i chí. Cô ã s p

t giúp con h c

n cùng theo nh l i cô ã l a v i con. V y

con ph i h c cho nên danh

ng sau v ch ng sum hi p.

-

Ch t r i mà sum hi p n i gì ?

-

Con không hi u t i sao cô nói k c c nh v y. Con không tin. Con cho chiêm bao là m ng m . Ch ng v

ây nghe má nói Cúc H

ng t v n, còn ch t

ng. Thi t

con không dè nhà có vi c r c r i b t ng nh v y. Con không có ngh n

chuy n cha m cô ép g cô r i cô t v n. Cha m g , cô không ch u thì thôi, ch sao l i h y mình i. Gi n mà làm nh v y thì thi t thân mình, ch có h i cho ai.

-

Con không nên trách nó. Cha nh bi u mà nó không vâng l i sao c con.

https://thuviensach.vn

-

A ! T i “Tam tùng” nên Cúc H

ng ch t. Con hi u r i !

nh Xuân khóc n a.

Bà H

ng v n nói: “C m ch c chín r i.

má i hâm

d n cho con n r i ra h i

con Hai T cho rõ công chuy n. V nh Xuân m gói bánh mì l p x ng, trà tàu và thèo lèo

a

cho m .

Bà H

ng v n em

h t trên bàn th , ch l y m t bánh mì v i m t c p l p x ng

em vô trong

ng n

ng l p x

ng mà d n c n.

nh Xuân tính n c n r i thì i th m Hai T li n, nên c u không thay mát. C u i

qua i l i mà suy ngh . Th y mình th

ng nói nho h c giúp cho con ng

i n m gi thu n

phong m t c. Cha ch , àn bà con gái n u gi cho tròn tam tùng t c thì có khi nguy h i

quá. Cúc H

ng c m nhi m nho giáo, cô b câu: “t i gia tùng ph ” cô không c phép trái ý

cha m , nên cô b i r i, không bi t làm sao cho kh i l i v i cha m , mà c ng kh i th t c v i

mình. Ch c t i nh v y nên cô quyên sinh cho tr n hi u v n tình ch có gì âu. Ng i h c

gi i, h c nhi u, bi t tr ng nhân ngh a, bi t suy th p cao, nhi u khi x s không b ng k th t c, h c do tình c m, ho c do l i danh, mà làm li u r i h c vi c.

Bà H

ng v n b ng mâm c m ra

trên ván r i kêu con l i n. V nh Xuân kéo gh

i ng i n v i m , mà vì trong lòng au kh , ph i n cho ói, ch không bi t ngon chút

nào h t. C u rán n cho h t chén c m c a m xúc, n thêm m t khúc bánh mì v i l p x ng

a, r i buông

a i u ng n

c.

i m i v , V nh Xuân tính

i t i r i s ra nhà Hai T h i th m v Cúc H

ng.

Nh ng nghe m nói Cúc H

ng b cha m ép g cho con nhà giàu, cô không ch u, nên cô t

, thì c u nóng n y quá, mu n bi t chuy n cho g p. B i v y n c m r i, m t tr i ch a l n mà u m c s c ph c c a nhà tr

ng và trình v i m mà i, th m ngh cúc H

ng vì mình mà

dám ch t, thì mình không

c phép s thiên h

n d d không ám i h i th m. Bây gi

mà còn s ai n a.

Bà H

ng v n

ng trong c a ngó theo con, th y b con áo não l ng l , thì bà châu mày, th

ng ái tình c a con v tan, mà t

ng lai c a con c ng s p

.

https://thuviensach.vn

(8) III

Ch Hai T

ng ng i n c m chi u v i ch ng là chú tài phú S m phía sau. Ch nghe có ti ng giày l p c p ngoài tr

c, ch b

c ra c a bu ng mà dòm. Ch th y V nh Xuân ang

ng ngoài c a thì ch la l n:

-

a ! Em Xuân, Em v bao gi ?

-

Em m i v t i h i b n gi chi u ây.

-

Cha ch , con T m t r i em à !

-

Em hay.

-

Thím H

ng v n nói ph i h n ?.

-

Ph i.

-

Nó m t ch th

ng quá, ch ch t

ng trong b ng. Ch mu n cho em hay, mà

không bi t làm sao. Em có nói tháng ch p bãi tr ng. G n h t tháng 11 r i, nên

m nay ch có ý trông em. Thôi, em ng i ó ch i, ch ch n c m m t chút r i

ch nói chuy n cho nghe. Chuy n dài l m. Kéo gh ó mà ng i em.

nh Xuân

nón trên bàn ng i ngó ra l , nghe v ch ng ch T

n c m và nói

chuy n nho nh v i nhau phía sau. C u dòm trong nhà, c u nh l i hôm g n khai tr ng,

Cúc H

ng ng i trong nhà n y mà nói chuy n v i c u r t lâu, cô ng i cái gh phía sau

cánh c a ó, c u ng i ch n y ây, ch T ng i t i u ván kia. Có l cô c m t

ng s p có cái

bu n v nh bi t hay sao mà cô tr m t nh nhu mì, ch không c i nói tía lia nh h i tr

c. Có l

cô bi t tr

c l n g p g

ó là l n chót hay sao, mà ch ng cáo t

ng i v , cô b n r n không

mu n i, ch ng ra ngoài c a r i cô còn

ng l i nhìn c u và d n ph i nh m y

u cô nói.

Có l cô mu n th y m t nhau m t l n cu i cùng r i s r phân âm d ng hai ng hay sao, nên

cô nài c u b a xu ng ò mà i h c, c u ph i i ng ch , i ngang gian hàng c a cô ng cô

th y m t c u m t l n chót cho vui lòng. C u nh b a ó Cúc H

ng v i Hai T

ng d y mà

ngó c u. Cúc H

ng m c áo dài hàng en, cô th y c u d nón lên mà chào thì cô chúm chím i, trong n c

i y có duyên dáng, có thân yêu, có n ng nhi t ái tình, có tràn tr hy v ng.

nh Xuân nh hình d ng c a Cúc H

ng, c u ngh hình d ng y t

ây không còn

th y

c n a, thì c u au

n, t c t i nên ch y n

c m t. C u

ng l y kh n trong túi ra

lau gi t l y, thì tài phú S m n c m u ng n

c r i, chú phía sau i ra. Th y V nh Xuân

ng i, chú h i:

-

Em h c ch pháp trên tr

ng M Tho ph i hôn ?

-

Ph i.

-

Nghe nói em h c ch tàu gi i r i, bây gi em h c c ch Pháp n a thì quí l m.

Ng

i các chú mà bi t

c hai th ch nh v y, thì n ti n nhi u l m. Ng i Y

Nam (Vi n Nam, phát âm theo ti ng Tri u Châu) bi t ch Pháp gi i thì làm th y thông, th y ký c ng no l m.

Câu chuy n c a tài phú s m ngoài xa t t

ng c a V nh Xuân trong lúc n y, b i v y

nh Xuân làm l không mu n áp.

Tài phú S m móc gói thu c trong túi ra, l y m t u mà ng m, r i qu t h p quet

t

hút. Chú nói: “Thôi, em ng i ó ch i. Tôi m c i ra ti m, ra tính s ng mai i b hàng”.

Tài phú S m i r i thì ch Hai T b ng cái gi tr u cau ra trên bàn. Ch ng i t i

u

ván têm tr u mà n. Ch bi u V nh Xuân kéo gh l i ng i g n r i ch nói:

-

Con T nó ch t t c quá em i ! Thi t ch không dè chút nào h t.

-

Má em nói ng

i ta

n cha m cô ép g cô cho con nhà giàu nào ó. Cô không ch u mà cha m c rúng ép, nên cô t c gi n, cô t t , ph i v y hay không ch Hai ?

-

Ph i.

r i qua nói có

u có uôi cho em nghe.

-

Khoan ! Xin ch cho em bi t coi Cúc H

ng t v n cách nào ?

-

Nó u ng á phi n, gi m.

-

Ch có nh Cúc H

ng ch t b a nào, h i gi nào hay không ?

-

Sao l i không nh . Nó ch t trên tay ch r m tháng 11 nhóm h ng 16

a dâu.

êm r m ó nó lén vô bu ng u ng gi m v i á phi n, u ng h i gi nào không bi t.

https://thuviensach.vn

n 10 gi t i bà con trong nhà m i hay r i hô ho ng lên, ch y i ki m thu c mà gi i, làm v l c ch . Ch hay, ch ch y ra thì nó n m nh m m t mà th d c. Ch nh y lên gi

ng, ch ôm ch kêu nó. Nó diu o t, nh ng không bi t gì h t, qua m t gi khuya nó th y u l n l n, r i t t h i luôn. Ch ra ngoài ch ngó ng h thì là 2

gi r

i.

-

u v y thì ph i r i. Em không có

ng h nên em không bi t h i Cúc H

ng kêu

em ó là m y gi . Mà em ng i ch lâu quá m i sáng, em nh h i cô kêu em ó I 2 hay 3 gi khuya.

-

Nó có kêu em hay sao? Kêu nói gi ng gì ?

-

em nói ch nghe. T mùng 10 tháng 11, em hay em có sách ph n th ng nhi u,

nên em vui m ng h t s c. Không bi t t i sao qua ngày r m em l i b t r t trong lòng, h t vui n a, mà l i mu n v cho mau. T l i, t i gi ng , em c n m th n th c lâu l m m i ng

c.

n khuya em chiêm bao th y Cúc H

ng

ng trên

u gi

ng em, v m t em mà nói cô ã ch t nên cô lên cho em hay.

-

Úy ! Linh d v y hay sao ? Nó ch t r i h n nó xu t mà báo tin cho em hay li n !

Vì nó th

ng em quá, mà l i ch t oan, nên nó hi n hình cho em th y. Nó nói gì a hay không ?

-

Cô không có nói t i sao cô ch t. Cô bi u em bãi tr ng v h i ch thì bi t. Cô nói

cô có s p

t

gi v n l i h a h n v i em. Cô c n d n em

ng bu n r u,

ng

th i chí, c ti p t c h c cho

n cùng

ng r ng r thân danh. Cô s âm th m theo

ng h luôn luôn và cô s th a ki n t i Diêm ình, ng c n duyên kh i v tan, v

ch ng

c sum hi p.

-

Tr i i ! Nó ch t mà h n nó khôn quá, hi n v kêu em cho em hay li n, l i còn d n u h t. Nó tính th a ki n ph i l m. Oan c quá mà !

-

Mà cha m cô ép g cô cho ai ? T i sao cô không thú thi t cô ã th nguy n v i em, l i gi n l y t t mà ch t? Ch Hai làm n thu t rõ u uôi cho em bi t m t

chút.

-

Mà em n c m r i hay ch a ? Nh ch a n thì

ch sai i mua mì cho em n.

-

ng,

ng. Em n c m r i. Em v h i n a chi u. Em nghe má em nói, em b n n tay ch n. Tuy chiêm bao th y nh v y em bu n, mu n v cho mau, song em ng m ng m , nên không tin cho l m. Ch ng v t i nhà, hay Cúc H

ng ch t

thi t, em mu n ch y ra h i th m ch li n. Ng t au n quá, em c ng i mà khóc.

Ph n thì má em l i lo n u c m d n cho em n. Em m i tính d n lòng mà ch u, i

i r i em s

i ra ây. Té ra au lòng quá, n u ng gì

c. Má em ép quá, em

ph i rán n cho h t chén c m r i i ây, không c n i t i .

-

y thì

ch nói rõ công chuy n nhà cho em nghe. Bãi tr ng tr

c em v em

không có g n g i v i con T cho l m. M i v t i, em ra ch ng bên gian hàng

a ch mà th m chi và th m nó có m t chút. Ch s ti ng th phi, ch bi u em ra nhà ch mà nói chuy n. Ch d n em

ng léo hánh

ng g p nhau gi a ch n a.

Ch ng g n khai tr

ng, con T c y ch m i em ta ây

ng nó nói chuy n m t lát.

Thi t nó ng i có m t chút r i l t

t t giã nhau. Không bi t ai ngó th y nên thêu

t sao ó mà em i h c

c ít b a r i v ch ng Hia M r y con T , nói sao nó dám núp lén trai gái v i em. Nó ch i, nó nói không có. Nó thu t chuy n ó cho ch nghe. Ch khuyên nó c ch i và v sau ph i dè d t, bãi tr ng em có v thì ch ng

nên g p thau th

ng, hai àng mu n nói chuy n gì, v i nhau thì nói v i ch , r i ch trao l i l i giùm cho. Cách h n m t tháng, con T cho ch hay cha m nó bàn so n nó l y ch ng ph t cho r i,

ng kh i mang ti ng. Nó h i ch nh cha m ép g

nó l y ch ng thì nó ph i làm sao ? Ch khuyên nó n u cha m ép g thì nó ph i nói thi t nó th

ng em t h i nh , hai àng có

n tr

c m t ông Quan

mà th

nguy n v i nhau. N u nó b em mà ng ch ng kh c thì ông Quan s v n h ng

https://thuviensach.vn

nó ch t. Ch ngh hia M là con cháu ng i khách t nhiên kính tr ng ông Quan

, nói nh v y ch c hia không dám ép g cho ng

i khác.

-

Ch khuyên nh v y thì ph i l m. Thà nói thi t ph t cho r i ng yên n mà ch

nhau.

-

Té ra cách ít ngày con T cho ch hay v ch ng Thôn Khoa, trong V nh H u, c y mai nói c

i nó cho con. Thôn Khoa giàu l n ru ng v

n nhi u, có t i b n

a

con gái, mà ch có m t th ng con trai ó mà thôi. Theo l i bà mai nói thì th ng con trai mu n c

i con T

ó 20 tu i, tên Ti n. V ch ng Hia M nghe Thôn Khoa giàu thì mê, nên tính g con T cho r i, không c n d ý nó ng hay là không ng.

Ch xúi nó ch ng c

ng ch u l y ch ng, d u g cho con Thôn Khoa hay là cho ng

i nào khác c ng v y. Nó nghe l i ch , ban

u nó chê con Thôn Khoa d t nát,

không có h c. V ch ng Hia M nói ng

i ta không có h c, mà ng

i ta có ti n,

có ru ng v

n có nhà c a. Ng

i ta ch có m t con trai, mình ng con trai y thì ngày sau mình h

ng phân n a gia tài. M i bu i s m m i ra ch ng i bán, n u trong nhà có bàn tính vi c gì thì nó h c l i v i ch h t. Ch xúi nó nói ã có th nguy n v i em. Nó cùng th r i nó m i nghe l i ch mà t thi t nó ã có h a h n i em. V ch ng Hia M n i gi n r y la nó, nói không th nào g nó cho em c. N u nó cãi l i thì s

ánh nó ch t r i th trôi sông.

nh Xuân b c t c quá, d n lòng không

c, nên ch n mà nói: “Em bi t tr

c s có

tr c tr

ó, nên em ã nói v i Cúc H

ng. T i cô c xem h c th c quí h n ti n b c, nên bây gi em ph i b ng

i ta nh c m ”.

Hai T th y trong nhà ã t i r i nên l y èn t a ng

trên bàn mà

t, r i l i m t

y ra m t gói c ng

trên bàn. Ch ng i l i v a têm tr u, v a nói ti p:

-

Chi hay h khinh khi em, ch gi n h t s c. Ch

c nó c kháng c ; cha m nó

gi n nói nh v y ch không dám

p ch t âu mà s . Thi t nó kháng c h n hòi,

nói có th th t v i em, n u nó ng ng

i khác thì ông Quan

v n h ng nó

ch t. V ch ng Hia M mê giàu nên ám mu i quá. Con nói nh v y mà không k , ch u g nó cho con Thôn Khoa. L i mu n g cho mau, nên cho i l h i r i nh ngày 16 tháng 11 thì làm l c

i.

-

Cha m áp b c quá nh v y sao Cúc H

ng không

n làng th a, ho c b nhà

tr n i ch khác ?

-

Ch có bày cho nó nhi u cách mà nó th i thoát. Nó khóc mà nói làm con l nào dám t cáo cha m . Còn ph n gái b nhà i thì ng i ta còn coi ra gì.

-

Thi t qu t i Cúc H

ng có h c, mà l i h c gi i nên m i ch t ! Tam tùng, t c

gi t Cúc H

ng rõ ràng.

-

Ch không dè nó t v n chút nào h t em. N u ch bi t thì ch khuyên gi i nó ch .

Cha me nh ngày c

i r i, m i b a ra ch ng i bán, nó khóc v i ch hoài. Nó nói o cha con v i

o v ch ng

u tr ng h t c hai. Mà ph i có cha con r i m i có ch ng

c. V y mu n tr n

o cha con thì ph i l i

o v ch ng, ch bi t làm

sao. Thôi, ki p n y nó không tr n ngh a v i em, thì nó h n ki p sau s n áp.

nh Xuân t c t i, n

c m t tuôn d m d .

Hai T xúc

ng nên ng ng l i, có ý ch V nh Xuân bình t nh l i r i s nói ti p.

nh Xuân nói:

-

Ch c nói ti p i ch Hai. Cúc H

ng nói nh v y thì ý cô nói cha tr ng h n

ch ng, nên thà l i v i ch ng, ch không nên l i v i cha. Nói nh v y mà sao l i t n.

-

Ch c ng hi u nh v y. Ch t

ng nó nghe l i cha m mà ng con Thôn Khoa ch , i v y ch không ám xúi nó c ng nh n a. B a mùng 5 nó nói má nó bi u ngh , ng d n hàng ra ch ng i bán n a, nhà d ng s a so n ám c i. Nó xin

cho

nó rán bán t i mùng 10

ng t y cho h t

. B a mùng 8 nó ra ch nó

a cho ch

cái gói n y ây. Nó c y ch c t giùm ch ng bãi tr ng em v ch trao l i cho em.

https://thuviensach.vn

Nó nói nó mu n vi t th mà xin l i v i em, nh ng nó không bi t ch qu c ng , l i câu chuy n th c m c quá, không th nào vi t cho h t ý c. Vì ch bi t rõ

u

dây m i nh h t, nên nó c y ch thay th cho nó, ch ng em v , ch thu t chuy n l i cho em nghe. Nó nói trong cái gói nó có vi t ít ch cho em

ng nh bút tích

a nó. Có 50

ng b c

cho em n h c ba n m n a cho kh i b d n a ch ng, vì nó h a bao cho em h c

b n n m, nên d u nó không

c làm v em, nó

ng ph i gi l i h a. L i có m t vóc xuy n v i m t qu n lãnh nó xin em trao dùm cho thím H

ng v n và th a v i thím r ng d u nó không có ph c mà ph ng

thím, nó c ng k nh t ng thím l t vóc áo, m t vóc qu n t t m lòng hi u k nh

a con âu x u s .

Hai T c m cái gói

a cho V nh Xuân, gói có bu c dây gai k l

ng.

nh Xuân v a khóc, v a m gói ra, th y trên h t có m t mi ng l a tr ng, b dài ch ng m t gang còn b ngang b ng ba ngón tay, có vi t m t hàng 5 ch nho l n “xá sanh nhi th ngh a” d

i có vi t hàng ngang 2 ch “Cúc H

ng”,

nh Xuân v a th y mi ng l a y thì la l n: “Tr i i ? Cúc H

ng vi t câu nh v y

thì bi t cô ã quy t nh t t r i ! V y ch ch không m gói ra coi hay sao ?”.

Hai T ng c nhiên áp:

-

Không. Nó ã k m y món trong ó cho ch nghe r i, còn m ra làm chi. Mà ch không bi t ch , d u m ra ch c ng không hi u.

-

Chú tài phú coi chú hi u ch .

-

Mà nó vi t nó nói làm sao nên em bi t nó quy t nh t t ?

-

Cúc H

ng h c sách M nh T m t l

t v i em. Th y c t ngh a câu xá sanh nhi

th ngh a rành l m. Nay cô vi t 5 ch

ó mà g i l i cho em, t c th cô mu n nói

cho em bi t: m t bên là

i s ng, còn m t bên là

i ngh a. Thà b

i s ng mà

gi

i ngh a. Ý cô nói cô ph i ch t cho tr n ngh a v i em, ch có gì âu. Vì em mà Cúc H

ng ph i ch t ! Em s ng làm sao

c ch Hai ?

nh Xuân buông mi ng l a, hai tay b m m t mà khóc.

Hai T l y mi ng l a c m coi r i nói: “Á, hôm con T t t h i r i, má nó móc kh n v i ti n b c trong túi nó ra thì c ng có m t mi ng l a vi t ch y nh v y”.

nh Xuân h i:

-

Bà con trong nhà coi r i h có bàn lu n l nào hay không ?

-

có hi u gì âu mà bàn lu n.

-

a nhóm h có ch

ó hay không ?

-

Có ch . B a mùng 10 nó thôi bán. Nó c n d n ch th nào chi u r m nhóm h ch ng ph i l i ch i v i nó

ng nó v nhà ch ng. X ch l i. Con T th y ch thì ng r . Nó vô ra nói chuy n vui v nh th

ng. G n t i ch mu n t mà v thì

nó m i ch vô bu ng r i nó khóc mà d n ch ch ng em v thì ch a giùm gói

y cho em, thu t rõ t i sao mà nó ph i xa em…

-

ó ! Cô nói “xa” ch không ph i “ph b c” hay là “l y ch ng khác”. Ch th y ch a ? Cô mu n ch t rõ ràng quá.

-

Ch không dè. Nó c n d n ch rán an i bi u em

ng bu n r u, ph i chí công h c

cho thành danh, r i sau v ch ng s sum hi p.

-

Em còn

u óc gì n a mà h c, ch Hai.

-

Em

ng có th t chí ch . Làm trai ph i h c

ng l p thân. Hu ng chi em trong

nh nhà nghèo, l i còn ph i nuôi m già, em c n ph i h c h i h n ng i ta

ng

tr

c hi n

t thân danh cho h h t khinh khi, sau giúp

m già mà báo b công

sanh thành, d

ng d c. Con T nó lo vi c y l m. Nó c c n d n th nào em c ng ph i ti p t c h c cho

b n n m,

ng có bu n r u mà b . Nó th

ng em l m, nó

mu n cho em nên danh, nó m i c n d n nh v y, mà nó còn g i ti n l i cho em n c n a. Nó không ph l i nó h a v i em. Nó ch t r i, có l nào em ành làm trái ý t t c a nó. Em ph i suy ngh l i.

https://thuviensach.vn

nh Xuân ng i tr m ngâm m t h i, l y mi ng l a có bút tích c a Cúc H

ng

vào

túi và

a 50

ng b c cho ch Hai T mà nói: “Em xin ch Hai c t giùm s b c n y l i.

ít

a b t bu n r u, em suy ngh coi nên h c n a hay không r i s hay. Ch c t ti n b c giùm cho em. Còn xuy n, lãnh ây thì em xin em v trao cho má em, ng má em th y lòng th o

a cô Cúc H

ng, tuy ch a

c làm dâu chánh th c song quy t t v n mà cô c ng không thi u sót

o dâu con, ã lo cho ch ng mà c ng không quên m ch ng, Con ng i

hi u,

ngh a,

tình nh v y mà ch t m t, thì tôi h c cho gi i

ng ng i cho cao, r i vui h

ng phú

quí v i ai mà ph i c n lo h c n a !”.

nh Xuân gói vóc lãnh v i vóc xuy n l i r i h i Hai T :

-

Ch Hai bi t m m c a Cúc h

ng n m ch nào hay không ?

-

Bi t ch . Ch có

a ám ma, ch

i t i ch . Ch

t i h khoán xong r i m i v .

Chôn trong

t chùa, d a bên

ng vô Long H u.

-

Xa hay g n ch ?

-

Không xa gì l m. i m t chút thì t i.

-

Em h i xa hay g n, ý em mu n c y ch d t giùm em ng ch m cho em vi ng

t chút. N u xa thì em m

n xe cho ch

i.

-

i b c ng

c. G n mà. M

n xe làm chi. Nh em mu n i thì x mai ch

i

i em. X mát em thay

r i ch vô ch kêu i. T nhà em i vô m t chút, h t xóm r i thì th y.

ch mua nhang, èn và gi y ti n vàng b c giùm cho em cúng.

Em kh i mua.

-

ám ma làm t t hay không ch Hai ?

-

Khá. Làm coi c ng

c. Ch ng con T ch t r i, v ch ng Hia M m i sáng con t. Cha ch , v ch ng khóc d . Th ng con th Hai c n r n, nó nói con T

ã có

th th t v i em thì thôi, giàu nghèo nó ch u. Ép g nó ch khác làm chi cho nó b c c

n t v n. N i ch n y ai c ng chê Hia M d i

t, ham giàu làm chi cho ch t

con. H bi t em h c gi i. H nói sao không

sau g cho em, l i g chi cho công

b t.

-

Em nói thi t v i ch , ngày tr

c em yêu Cúc H

ng m t ph n. Cái ch t c a Cúc

ng, ch t vì tình vì ngh a, làm xúc

ng tâm h n em quá, nên bây gi em t

ng

nh cô

n m

i ph n. Thôi, Tr i khi n em không

c Cúc H

ng làm v ch c

em

c thân t i già, em không c

i v nào khác. Làm sao em ki m

c m t

ng

i nh Cúc H

ng v y n a mà c

i.

-

Em bu n, em nói nh v y, th ng th ng nguôi ngo i r i em c ng s có v nh ng

i ta. Con T ch t r i thì thôi, tuy t

ng nh nó thì t

ng nh , song tìm ng

i

nh nó làm sao cho

c.

-

Thôi,

em v cho ch ngh . Ch c t giùm 50

ng b c ó .

nh Xuân ôm gói hàng, cáo t r i

I nón b

c ra c a. Hai T

i theo nói: “X mai

i 4 gi ch s vô

ng

t em i vi ng m con T ”.

Vô t i nhà, V nh Xuân th y m

ng ng i x p lá gói bánh ch ng, c u

gói hàng

a bên m mà nói: “Tr

c khi Cúc H

ng u ng gi m v i á phi n mà t v n, cô có mua m t vóc lãnh v i m t vóc xuy n g i cho ch Hai T , cô d n ch i con v trao l i cho con

ng

may áo qu n cho má. Ch t mà lo vi c v sau

h t, mua áo qu n cho má, g i ti n b c cho

con n h c

b n n m, s p

t rành r l m”.

Bà H

ng v n nói: “T i nghi p d hôn”. Bà xô x p lá chu i ra xa ng m gói hàng

mà coi.

nh Xuân i vô bu ng thay

mà b n

mát. Ch ng c u tr ra, bà H

ng v n nói:

“Nó mua

t t d . S p

t

ng t v n mà nó không quên má, thi t nó làm cho má c m quá u nó s ng mà làm dâu má, ch c nó th

ng má lung l m. Con Hai T nói chuy n nó ch t

làm sao âu, con ng i nói l i cho má nghe coi”.

https://thuviensach.vn

nh Xuân ng i tr

c m t m , th ng th ng thu t

u uôi câu chuy n l i cho m

nghe. Bà H

ng v n ng i gói bánh ch ng, nhi u lúc bà nghe r i ng lòng

n r i n

c m t.

Mà V nh Xuân nh c l i nhi u

n c u c ng m c r i khóc d m, nói không

c.

https://thuviensach.vn

(9) IV

Trót m t n m tr i, V nh Xuân say s a mê m n cái c nh t ng lai v a r c r , v a m

êm. Ngó ti n trình c u th y chán ch t

i c

i, ch thì b ng th ng nh ru ng lúa s p

m

bông, ch thì vòi v i nh non cao, ch thì thinh thinh nh bi n r ng. C u c bình t nh an vui mà th b

c, tin ch c r i ây c u s thoát kh i th n thi u b n hàn và vui h ng m no th

th i, v i bà m già ch n ch t hi n t và ng

i v yêu, n ng mang tình ngh a.

Thình lình.gió ông b t tr c làm s p

h t m t kho ng

ng c a c u

ng i. Bây

gi ph i làm sao ? Ph i th i lui

ng tìm ng khác mà i, hay là ph i ngó l c nh th m kh iêu tàn, ph i l

t tr c tr , v t chông gai mà ti n b

c

tìm h nh phúc.

Còn h nh phúc gì n a mà tìm ?

Thu t chuy n Cúc H

ng h t cho m nghe, c u th y m th

ng ti c, m c ng khóc,

thì c u càng thêm bu n r u, càng thêm chán n n. êm y c u ng không c, nh tình

duyên thì au

n, nhìn t

ng lai thì t i en. Tinh th n c u u o i, ngh l c c u tiêu tan; c u m c th dài, tâm chí

t d , l i danh l lãng.

Có khi V nh Xuân nh m m t, tính ng ph t

ng quên h t n i lòng, mà h nh m. m t

thì c u th y hình d ng Cúc H

ng v n v , r i gi t l tuôn r i, t m lòng th t th o.

a th c, n a ng , th c thì au

n, ng thì m màng, V nh Xuân. th y tr i h ng

sáng, và nghe m m c a

ng i bán bánh.

u ng i d y s t s . Bà H

ng v n day l i nói: “Má có

m t cái bánh ch ng trên

bàn ó. Con lót lòng i. Má bán m t lát r i má mua v n u c m cho con n”. Bà nói r i

ng thúng bánh mà i.

nh Xuân r a m t ch i

u r i ra bàn mà ng i. C u không n cái bánh ch ng c a m

, mà l i móc túi l y mi ng l a di bút c a Cúc H

ng tr i lên bàn mà nhìn.

Ngó 5 ch “Xá sanh nhi th ngh a” v i 2 ch nh “Cúc H

ng” c u m t châu mày,

ru t gan l nh ng t. C u ngh ng

i b s s ng cho tr n

o ngh a, lúc c m bút mà vi t, không

bi t tâm h n au kh bao nhiêu, ch ng

i mang ngh a n ng c a k hy sinh thì bây gi tâm n ng n ng b ngh , bi ng n, m t ng , s ng c ng nh ch t, s ng c ng nh t ng g ,

không bi t vui m ng, không bi t ham mu n.

Trong m n

c sôi n u h i lên nhi u quá nó tung m nh, n p m c ng ph i r t. Bu n u c ng v y, h bu n c c

m thì nó hoá sanh b c t c trong lòng.

nh Xuân th

ng ti c Cúc H

ng thái quá r i c u gi n. C u gi n Cúc H

ng g i ái

tình, gây duyên n , gieo ân ngh a làm chi, nên bây gi ph i ch u k m t ng i còn, k m t ã

an thân, ng

i còn au

t ru t. C u gi n h c thuy t M nh t bày “Xá sanh nhi th ngh a”

làm chi cho Cúc H

ng b c m hoá

n tr ng ngh a quyên sanh. R i c u gi n t i v ch ng Hia M ham giàu có làm chi, ép duyên con cho nó b c t c mà t v n.

Nh c t i Hia M , c u nh l i Hai T nói Hia M khinh r ph n c u.

Nh t i vi c ó, c u tr n m t

ng d y i ra i vô. A ! Ng

i ta khinh mình ! Hèn chi

Cúc H

ng bi t th tình nh v y nên chiêm bao d n mình rán h c ti p ng l p thân, mà tr i

i Hai T c ng d n dò mình b d p bu n r u

lo h c. Nh cái gi n ó mà V nh Xuân b t

bu n. C u m bánh ch ng ra n, m t li c ngó bút tích c a Cúc H

ng, trong trí v n ng m

ngùi, t

ng nh .

Bà H

ng v n bán h t bánh r i bà mua chút nh th t cá b ng v kho n u ng n v i

con. B

c vô c a bà th y Xuân

ng ng i

c sách, bà bi t con ã b t bu n r i nên bà vui

h i con:

-

Má

l i m t cái bánh ó, con có n hay không ?

-

Con n r i h i s m m i.

-

u v y thì con không ói. Má không c n ph i l t

t n u c m cho mau.

-

Xin má th ng th ng mà n u. Con n bánh ch ng ó n chi u c ng ch a ói.

-

Con có i lên th m ông Giáo hay không ?.

-

Th a, không. Con bu n quá nên con ch a mu n i âu.

-

Chi u nay con lên th m ng m t chút.

https://thuviensach.vn

-

Chi u nay ch Hai T d t con vô vi ng m Cúc H

ng.

b a khác con s

i

th m th y con. Con còn nhà lâu nên không g p gì l m.

-

Té ra con có h n v i Hai T

ng i vi ng m nó. ,

c l m. Nó v i m con

mình có ngh a quá. Con ph i vi ng m nó ch sao. B y quá, ph i má hay h i nãy má mua nhang èn cho con kh i th t công ra ch n a.

-

Má kh i lo. Cho Hai T có nói

ch mua cho con.

-

y thì xong.

Bà H

ng v n vô b p lo n u c m. V nh Xuân

quy n sách tr

c m t, nh ng

c ít

hàng r i ng i l ng l suy ngh .

n x mát, V nh Xuân s a so n

ng

i Hai T vô r i i

vi ng m Cúc H

ng. Ban

u c u mu n b n

mát i cho g n, mà r i c u ngh Cúc H

ng

tr

c kia nài ép r i bao ti n cho mình i h c tr

ng l n, ch ng ch t c ng còn

l i c n d n

mình ph i ti p t c h c cho

n cùng; n u vi ng m cô mà mình m c

mát có l cô không

vui lòng. Ngh nh v y nên c u thay s c ph c nhà tr ng mà m c.

n 4 gi chi u, Hai T che dù i vô, tay c m m t gói nhang èn.

Bà H

ng V n ra m i ghé nhà ch i m t chút. Bà nói h i hôm Xuân v thu t chuy n i cho bà nghe và trao gói hàng c a Cúc H

ng g i. Tình sâu ngh a n ng c a gái b t h nh

làm cho bà c m

ng

n r i n

c m t. Bà ch c không th nào Xuân c

i v khác mà bi t

tb o thu n, bi t th

ng m ch ng cho b ng Cúc H

ng. Hai T nh c x p xuy n c a ch

a

hôm tháng ba ó là áo c a Cúc H

ng mua r i c y ch nói d i mà hi n cho bà. Cúc H

ng l i

còn c n d n khi nào bà có thi u h t thì c cho hay ng giúp

cho Xuân an lòng n h c. Bà

nói h i hôm Xuân thu t chuy n ó bà m i hay, b i v y bà c m ng

n r i n

c m t.

i ó bà H

ng v n v i ch Hai T hi p nhau trách v ch ng Hia M d i d t ham giàu, không k l i nguy n

c tr m n m c a con, m i gây tai h a cho hai tr .

nh Xuân ngh mình s a so n i vi ng m

ni m ân ngh a c a Cúc H

ng, mà

trách móc cha m cô thì th t l , b i v y c u thôi thúc Hai T ch m d t câu chuy n ng i

cho s m. Bà H

ng v n h i có mua nhang èn em theo

t

ng vái vong linh Cúc H

ng

ch ng chi u lòng thành c a Xuân hay không. Hai T

a cái gói mà nói có mua

h t,

ng có h p qu t n a.

nh Xuân l y gói nhang èn mà c m r i

i nón ra i v i Hai T .

Tuy tr i còn n ng, song nh có gió ch

ng th i lai rai, nên hai ch em i b mà không

bi t nóng n c.

nh Xuân l ng thinh ngó xu ng l , l m l i i m t khúc ng r i nói v i Hai T :

“Em ngh cu c

i ch ng khác nào m t ám hát, còn ng

i

i d u trai, d u gái, d u tr , d u

già,

n là ào kép h t th y. Tr i phân ng

i làm t

ng, k làm quân, ng

i làm quan, k làm

, ng

i làm trung, k làm n nh,

ng x

ng ca nh y múa m t h i cho h t vai tu ng r i g

râu, c i áo, l t mão, b hia, ra ng i góc ch , xó ình, n xôi, n cháo. Mà i s ng c a con

ng

i c ng nh gi c chiêm bao. Lo h c cho r ng, lo làm nhân ngh a cho tròn, lo x s cho khôn ngoan, lo ng i cao h n thiên h , chung cu c r i khôn d i, giàu nghèo, th p cao, l n nh ng ph i ch t nh nhau, không ai tránh kh i. y v y, Cúc H

ng ch t s m, vai tu ng c a cô

ã d t r i, cô

c ngh ng i. Ph n em còn s ng ây, s ng

ng tr cho d t n

i, s ng

ng

ng x ng chi u chu ng th l c nh n tình, ch có ích chi cho em âu mà s ng”.

Hai T day qua ngó xuân mà h i: “Sao em l i ngh b y nh v y ? Em tính ch t theo con T hay sao ? Em tính cái ó qu y l m. Em s ng sao l i vô ích. Em có m t bà m già nghèo kh ,

ng th

ng yêu em,

t t t c hy v ng vào s

n h c c a em. V y

i s ng c a

em có cái ý ngh a t t

p quá, s ng

ng l p thân danh mà nuôi m ”.

nh Xuân áp: “Em có quên âu. Vì em nh , nên em hay Cúc H

ng ch t cho tr n

ngh a v i em, mà em v n còn s ng

c ây. êm h i hôm, em t

ng nh tình ngh a c a

Cúc H

ng, em ng kh ng

c em tính ã

m i

ng, mà ch a th y ph i i

ng nào

i

n áp tình ngh a y cho x ng áng. Em nói thi t v i ch Hai, lát n a t i m , em s vái vong linh Cúc H

ng v

ng em xin l i. Em xin cô ch ng nh n lòng k nh ái c a em, vì còn già nên em không th ch t theo cô

c. Em c ng s xin cô châm ch cho em thôi h c, vì https://thuviensach.vn

nuôi m già, em làm giáo làng, giáo t ng, ho c làm m n, làm thuê c ng nuôi

c, ch ng

n ph i h c cho nhi u, h c nhi u r i vui s

ng v i ai, h c nhi u r i c ng làm tay sai cho

thiên h ”.

i T c

i mà nói: “Cha ch ,. em xin cái gì, ch nói v i con T

ng b h c, ch c

nó không ch u. Nó c n d n vi c ó lung l m. Nó c bi u em ph i h c cho n cùng. Ý nó

mu n nh v y, nên nó m i g i ti n b c

cho em n h c ó ch ”.

nh Xuân h t cãi n a.

Ra kh i xóm r i, Hai T

a tay ch phía tr

c mà nói: “Mi ng

t chùa ngó th y r i

ó n m d a l , v phía tay trái, ch có m lúp xúp ó”.

nh Xuân nói: “V y thì g n l m. M c a cha tôi n m trong xa n a, bên phía tay m t.

Hai ng

i i m t chút n a thì t i th m c a chùa. Hai T do m t b nh mà vô, ch i tr

c, V nh Xuân theo sau. V nh Xuân bu n hiu, m t ngó các m , có ý mu n ki m coi Cúc ng n m ch nào.

Hai T d t i quanh co l i t i m t cái m m i

p,

t b tr i n ng rên núm m n t

ng ngang,

ng d c, phía trên

u có c m m t m chí b ng á xanh. Hai T m i nói ó là m c a Cúc H

ng. V nh Xuân

c m chí th y kh c tên Lý Th T thì c u d n lòng n a không

c, nên b

c t i ôm núm m v a khóc v a nói: “Cúc H

ng em ôi ! Qua v

ây

em! M t ph n c ng vì mu n

n áp tình ngh a c a em nên qua rán h c êm, h c ngày. Cu i m qua

c th y thành công m mãn, mong mau t i ngày bãi tr ng

ng v nói cho em

vui m ng. Té ra v thì em không còn n a ! Qua không th y vui m ng mà l i th y au kh !

c quá ! Ch u sao cho n i !”

nh Xuân ngh n c , nói không

c n a.

Hai T l y gói nhang m ra qu t h p qu t

t hai cây èn c y c m tr

c m , m l n

nhang th m

t n a mà c m gi a hai cây èn. Ch

t luôn vài lá vàng b c v i vài t gi y

ti n mà vái: “Có V nh Xuân v c y ch d t vô vi ng em ây, em T . H n em linh thiêng thì v ch ng chi u lòng thành c a Xuân và nghe Xuân khóc k .

Hai T l i n m cánh tay Xuân d t

ng tr

c nhang èn r i bi u c u vái.

nh Xuân ch y n

c m t ròng ròng, th ng th ng i l i

ng tr

c ch nhang èn, l t

nón qu ng xu ng

t r i ch p hai bàn tay

a lên ngang trán mà vái: “Qua là Phan V nh

Xuân, h c trên tr

ng M Tho, nh n d p bãi tr

ng nên m i

c v

ây. Qua tha thi t kh n

u vong h n c a em Lý th T , bi t hi u Cúc H

ng, hi n hích v

ây nghe qua bày t n i

ni m au kh ”.

m xúc quá nói không

c n a, l i th y Hai T ng i b p xu ng

t m t bên ó

khóc thút thít, V nh Xuân càng thêm c m, nên x p ch n quì g i mà khóc r ng lên.

Hai T vói l y vài lá vàng b c mà

t n a.

nh Xuân móc trong úi l y mi ng l a có bút tích c a Cúc H

ng ra tr i tr

c m t r i

nói: “Cúc H

ng em ôi ! Em rút trong sách M nh T vi t 5 ch mà bút tích l i cho qua

xem. Xem câu ó thì qua hi u rõ tâm chí c a em. Ph n em th ngh a ã xong r i, còn ph n qua áp ngh a, qua ph i làm sao ? Qua còn m già, l i m nghèo kh , qua không phép “Sát thân vi thành nhân” cho

c. V t i nhà t chi u hôm qua, hay tin ch c ch n em ã ch t, ch t

ng v n toàn tình ngh a v i qua, thì tinh th n qua tán lo n, tâm chí qua o iên không

còn bi t âu là ph i âu là qu y, sao là nên sao là h mà tính. N u vong linh em hi n hích, xin em mách b o cho qua bi t

ng l i mà i. Em c c n d n qua ph i ti p t c h c cho n

cùng; trong gi c chiêm bao em ã bi u nh v y, mà tr i v i ch Hai em c ng bi u nh v y, em l i g i ti n cho qua n h c

b n n m. H c làm gì n a mà em bi u qua h c ? Tr c kia

qua h ng hái h c thêm là vì có hai ngh a v : th nh t giúp cho má qua h t c c kh , th nhì là làm cho ôi ta th a mãn tình yêu. Nay em ã m t r i, còn tình yêu gì n a âu mà ph i lo làm cho th a mãn ? Còn vi c nuôi m thì qua ã

s c r i, d u làm ngh gì qua c ng nuôi

c,

không c n h c cho nhi u h n n a. V y qua xin em vui lòng cho qua trái ý em v ch

ó.

Trót m t n m r i, qua vì em nên qua c g ng, qua h c gi i nh t trong l p. Em không còn ng mà hãnh di n v s thành công r c r c a qua. Lò l a tinh th n c a qua ã ngu i l nh https://thuviensach.vn

i, ngh l c ti n th c a qua ã gi m suy r i, làm sao qua h c cho c gi i n a mà em

mu n cho qua h c. Thôi em, qua không còn ham mu n phú quí, l i danh gì n a h t. T rày qua ch lúc l c theo

i

ng nuôi m mà thôi,

i h t vai tu ng r i qua ngon gi c”.

Hai T l y vàng b c, gi y ti n

t thêm n a r i ch vái ti p: “T d n chi nh ng

u gì

thì h i hôm ch có nói l i cho Xuân nghe

h t. Xuân lãnh gói hàng v i mi ng l a T có vi t ch

ó. Còn 50

ng b c thì Xuân g i cho ch c t, nói r ng h t mu n i h c n a. Y theo l i em d n, ch có khuyên Xuân

ng bu n r u mà b h c. D u th nào c ng ph i h c cho n n m, ý em mu n nh v y, Xuân còn d d nói

suy ngh l i. ó các vi c em d n ch

ã

làm xong r i h t”.

nh Xuân l y mi ng l a, v a

ng d y, v a nói: “Em ch t mà em l i cho qua

nh l a n y, ch ng nh ng là em

bút tích c a em cho qua nh mà thôi, mà ý em còn t trí ý c a em cho qua bi t n a. M nh l a n y qua xem nó quí giá ch ng có chi b ng. Qua s c t l

ng

dành làm lá bùa tu d

ng. Ch ng qua có nhà c a, qua s

óng khuôn l ng ki ng

treo trong phòng qua ng ,

th y nó c ng nh th y em. Thân m n nhau trót hai tháng khi h c nh T v i th y r i th m yêu tr m nh nhau t i hai n m nay n a, h nh phúc y không cho phép qua h i h n v cu c g p g r i nguy n

c cu c tr m n m. Nh ng qua ngh l i cái h nh

phúc ngày b a ch không b n dai mà ôi ta ph i mua v i m t giá m c quá. Em ngh coi, ph i y

i s ng c a em mà

i v i cái h nh phúc nh v y, thì u ng thân ph n em bi t ch ng rào.

bu i chi u hôm qua cho

n bây gi qua n n n v s h t t c c a qua. Ch chi khi nghe em nói chuy n chiêm bao th y ông T mách b o duyên n c a em, qua làm l i, thà

tr m

nh th m yêu v y thôi,

ng h a h n tr m n m,

ng d t nhau vào chùa Ông mà th th t.

ôi. ta có yêu nhau thì

b ng. N u ph i duyên n nên sau Tr i khi n

c ph i hi p cùng

nhau thì t t, còn n u có s tr c tr nên ph i r phân thì thôi, b t quá ôi ta bu n ít ngày r i nguôi ngo i. T i qua thi u th n tr ng, qua nói v i em b n phú b t ng, nên s có ch khó, t i

qua bi t tr

c nh v y mà qua không có

ngh l c àn áp ái tình

ái tình lôi cu n r i h a

n th nguy n nên bây gi m i sanh h a, làm cho em.ph i xá sanh mà th ngh a. Em ch t t i qua. T i c a qua l n l m”.

nh Xuân ng i xu ng

t khóc n a. Hai T l i ng i m t bên mà an i. Hai ng i nói

chuy n v i nhau, mà ch ng nói chuy n chi khác h n là nh c nh c tánh c a Cúc H

ng,

th

ng ti c ng

i nh v y mà m ng l i v n.

t tr i chen l n. Nhang èn ã t t h t r i.

Hai T qu t h p qu t cho V nh Xuân

t h t gi y ti n vàng b c r i ch em m i vái

vong linh Cúc H

ng mà v .

n c m t i r i, th y con ch a thay

, bà H

ng v n bi u con lên th m ông Giáo

Huân m t chút, k o ông hay v lâu mà không th m, ông bu n.

nh Xuân nghe l i m m i i th m ông Giáo. V ch ng ông th y Xuân thì m ng r vô cùng. Ông Giáo bi u ng i r i ông h i th m vi c h c. V nh Xuân t thi t trong n m r i nh u c g ng nên c u gi i nh t trong l p, hôm bãi tr ng c u

c ph n th

ng

các môn.

Ông Giáo nói: „Cháu thông minh l i m n cán, b i v y th y bi t tr c d u h c ch gì

cháu c ng gi i h n ng

i ta. Th y d y m y n m nay, th y th y con trai thì có cháu, côn con gái thì có Cúc H

ng, hai

a thi t thông minh. Á, con Cúc H

ng ch t r i. Cháu v cháu có

nghe nói hay không ?“.

nh Xuân d d r i áp: „Th a, con có nghe nói“.

Ông Giáo nói: „Hia M d t nát, ham ti n r i làm b y. Con có n h c thì ch n ng i

có n h c mà g . Ép g nó cho th ng b t, nó b c t c t nhiên nó ph i t v n. N m cháu v i Cúc H

ng h c M nh T , th y th y hai

a

u ham h c, l i x ng ôi v a l a, th y có tính

ít n m cháu h c xong r i, th y làm mai

ng cháu c

i Cúc H

ng. Hai

a ph i hi p v i

nhau ch c ch n gia ình êm m l m. T i v ch ng Hia M làm b y nên con nh ch t, u ng quá“.

nh Xuân nín khe.

https://thuviensach.vn

Bà Giáo h i: „Hôm Cúc H

ng ch t, ng

i ch mình h

n rùm. H nói Cúc

ng có h a h n tóc t v i cháu, có

t nhau vô chùa Ông mà th . Khi v ch ng Hia M

tính g nó cho con Thôn Khoa, nó có thú thi t tình riêng c a nó. Cha m nó chê cháu, làm cho nó phi n nên nó m i t v n. Thi t nó có h a h n v i cháu, hai àng có th th t v i nhau, hay là thiên h

n huy n v y cháu ?“.

nh Xuân ú m t chút r i m i áp: „Th a, h

n ó úng ch không ph i

n

huy n“.

Ông Giáo tr n m t ngó V nh Xuân mà h i:

-

Thi t hai

a có yêu nhau và có th nguy n v i nhau hay sao ?

-

Th a, yêu nhau r i th ch ng khôn l n s k t ngh a v ch ng v i nhau v y thôi, ch không ph i trai gái.

-

Th y hi u. Còn nh thì trai gái mi ng, trai gái con m t, ch bi t gì mà trai gái. Mà yêu nhau, nh ng không g n nhau, tình yêu nh v y m i m n n ng. Hia M d i quá. Con ã thú thi t sao l i r y nó. Bi t con có tình riêng thì th ng th ng ta d coi tình con

m l t th nào, ng

i con yêu tánh n t ra sao, r i ta li u n u con kh d i yêu

a hoang àng thì ta l p th làm cho kh i tình tan rã, còn nh tên trai ó ph i ng

i, thì ta tán thành ý c a con, làm nh v y con mình nó mang n, mà th ng r u có nghèo thì nó càng kính tr ng mình th p b i. Sao nghe con nói thì v i chê nghèo, không k tánh tình, không màng h c th c, ph i h t em con mà bán vào

nhà giàu, làm nh v y thì ngu q á. Nghe nói nó chê cháu nghèo th y gi n l m.

Ng

i nghèo có ph i là

b

âu mà khinh khi. Cháu rán h c cháu, h c cho

n

cùng

ng ng i trên c h , c

i v giàu b ng m i h cho h sáng con m t m t

chút.

nh Xuân ng i êm r , không nói chi h t.

Ông Giáo nói ti p: „Th y không bi t coi t

ng, nh ng th y bi t tánh tình và trí não

a cháu, th y h c cháu h c trong ít n m n a cháu s nên danh r c r . Cháu rán làm cho v ch ng Hia M ti c ch i“. V nh Xuân không dám th l ni m riêng v i th y, nên ng i nghe th y nói và c vâng d v y thôi, Ch ng th y b t nói r i c u m i cáo t mà v , nói v cho th y ngh .

Bà H

ng v n th y con v , bà h i ông Giáo có nói chuy n Cúc H

ng t t bay

không. V nh Xuân thu t câu chuy n l i cho m nghe; c u nói r ng bà Giáo hay c u v i Cúc ng có h a h n v i nhau, khi cha m

nh g l y ch ng, Cúc H

ng có t thi t tình riêng.

i Hia M chê c u c ép g con cho Thôn Khoa nên Cúc H

ng m i t v n. Ông Giáo nghe

nói Hia M chê c u nghèo thì ông n i gi n, nên khuyên c u rán h c ng sau c

i v giàu

n Hia M cho hia sáng m t ra.

Bà H

ng v n nói: „

n ông Giáo mà nghe chuy n ó ông c ng gi n. Ông khuyên con nh v y ph i l m ch .

nh Xuân thay

ng ng .

êm ó V nh Xuân n m suy ngh , c u nh l i thì ai c ng c c u ph i rán h c cho

cao. Cúc H

ng tr i mà d n c u ph i ti p t c h c cho

n cùng, l i

ti n

cho c u n h c

ba n m n a. M c u v i Hai T

u khuyên c u ph i h c ti p. Bây gi ông Giáo Huân c ng ép n a, ông bi u ph i h c cho nên danh

ng h h t khinh khi.

Chí t n th g p c n ngao ngán có th làm lung lay, còn lòng t ái, d u gi a hi m nguy hay au kh , bao gi c ng v ng vàng, c ng c i.

khinh khi, V nh Xuân t c gi n r i lò l a tinh th n t hôm qua ã ngu i lanh, nay nh th y v i m khêu g i, nên l n l n ngún l i ít nhi u. ã v y mà h i chi u vi ng m Cúc ng, kh n vái r i th l thâm tình, V nh Xuân nh b t n i lòng, b i v y êm nay c u không th n th c nh

êm tr

c n a, c u n m êm r i ng quên, ng r t ngon gi c.

Vì trí c m t

ng mà xác l i m t m i, nên

n canh khuya v ng v , V nh Xuân

chiêm bao th y Cúc H

ng kêu mà t

n v cu c vi ng m h i chi u. Nàng vui v nói: „Em y làm vui m ng

c th y rõ ràng vì yêu quí em nên khi em còn s ng anh g ng s c n h c https://thuviensach.vn

c k t qu t t t

i; r i khi hay em m t anh bu n r u th m thi t. Nh ng em b t mãn u

y: Em ph i ch t

ng tr n ngh a v i anh. Anh th

ng ti c thì t

ng nh nhau v y thôi. T i

sao anh bu n r u r i th i chí, chán

i

n tính b h c ? Em ch t thì anh c n ph i h c nhi u n n a ch . Anh ph i h c

ng thân

c cao sang, danh

c hi n

t, cho ng

i ta h t

khinh r anh n a. Anh ph i h c

ng nuôi m già, cho m h

ng sung s

ng v i ng

i ta,

kh i mua gánh bán b ng c c kh n a. Vì anh nghèo nên em m i ch t, không c ph i hi p

i anh. ó là hai

ng l c giúp cho anh ph n chí mà h c ti p. ó là ng l i ã v ch s n

cho anh i. Anh không th y hay sao, nên anh còn bi u em ch d n. Vì em mu n anh ph i i ng l i ó là

ng l i gi i thoát b n hàn

ti n t i hi n

t, nên em ân c n c n d n anh

ph i ti p t c h c hoài, và có g i ti n b c l i cho anh ph

ng ti n mà n h c. T

ng nh

em thì

c, mà t

ng nh

chán n n b h c, cái ó em không vui lòng. Anh ph i d p chán n và ph i ph n chí mà h c. H n em s

m t bên anh luôn luôn. Anh

ng lo chi h t”.

nh Xuân m ng quá, ch p r m tay Cúc H

ng. Nàng gi t tay b

c l i c a r i bi n

t. Chàng la lên m t ti ng l n r i l m c m ng i d y.

Bà H

ng vãn

ng ng , bà nghe con la, l t

t qu t h p qu t

t èn b

c ra coi.

Bà th y Xuân ng i th d c, m t

m hôi. Bà h i t i sao mà la. Xuân nói chiêm bao th y Cúc H

ng v bi u phài t p t c h c cho

n cùng, không

c b l d , s có linh h n nàng

theo phò h luôn luôn. Xuân l p l i các l i c a Cúc H

ng cho m nghe. Bà H

ng v n nói

vì Cúc H

ng ch t oan nên h n linh khôn ngoan.

Bà khuyên con ph i làm theo, không

c cãi. Ý Cúc H

ng c ng hi p v i ý bà và ý

ông Gláo. V y thì Xuân không nên d d n a. Hu ng chi Cúc H

ng ã có

ti n b c l i, r i

linh h n theo ám tr n a thì còn d d n i gì.

nh Xuân ng i nghe m nói, c u không cãi, d

ng nh m

i ph n ã xuôi theo h t

tám ph n r i.

Sáng b a sau, bà H

ng v n i bán bánh r i thì V nh Xuân m c

mát,

i nón ra

khép c a

ng g i nhà mà i. B a nay c u i th ng vô phía trong th m m cha. B n v c u i ghé m Cúc H

ng r i ng i m t bên mà t

ng nh . C u ng i r t lâu, ng i t i m t tr i

lên cao, n ng gi i nóng g t c u m i ch u v .

Bu i chi u c u ra thà Hai T thu t chuy n chiêm bao h i hôm cho ch nghe, r i nói th y v i m c u c ng nh Cúc H

ng

ng ý khuyên c u ph i i h c ti p cho

b n n m.

Hai T nói ai c ng bi u ph i i h c n a, h c

ng cho chúng h t khinh khi.

n Cúc

ng c ng hi n v bi u ph i h c cho

n cùng. V y thì Xuân ph i nghe l i, không

c

phép trái ý ng

i yêu ã khu t m t.

Ch l y gói b c giao cho Xuân.

Xuân nói: “Nh ng ng

i yêu tôi

u hi p nhau khuyên tôi ph i ti p t c h c n a. V y tôi ph i vâng l i. Nh ng g n cu i tháng giêng m i khai tr ng, nên tôi không l y ti n b c làm

chi bây gi . Ch ng g n i tôi s l y, l i m i n m tôi l y 10

ng mà thôi. Xin ch Hai c t

giùm

m i n m phát cho tôi 10

ng.

Hai T th y Xuân b t chán n n, thì ch m ng. Ch ng Xuân v , ch i theo ra c a mà

nói: “Em th

ng con T thì c

i h c cho nó vui lòng. Em

ng lo cho thím H

ng v n

nhà. Bây gi con T m t r i thì còn chi ây. Em d n thím khi nào có túng r i thì thím cho ch hay. Ch s ti p giúp cho. Sau em làm nên em s tr l i.

nh Xuân

ng l i ngó Hai T và nói: ”Em cám n ch . Em s rán làm nên”.

bãi tr

ng n y V nh Xuân c

nhà coi sách, không thèm ra ch ch i. H nh Cúc ng thì ra nhà Hai T nói chuy n,

ng cùng nhau nh c nh ng

i quá vãng ho c ôm sách

i vô m Cúc H

ng ng i mà

c, s m m i

c t i tr i n i n ng, bu i chi u

c t i tr i s p

i m i ch u v .

n T t tinh th n V nh Xuân v

ng l i nh x a, chí t n th h ng hái tr l i,

duy s c m t có v bu n, c p m t l

m l

m nh gi n.

n t i ngày khai tr

ng có ò khác ra

a hành khách i M Tho. V nh Xuân kh i i

ò Ch Dinh mà ph i t n thêm ti n xe. C u s p

t sách v áo qu n r i i th m ông Giáo

Huân v i ch Hai T mà t giã.

https://thuviensach.vn

Hai T l y gói b c mà

a. V nh Xuân

m l y 10

ng mà thôi, còn bao nhiêu thì g i

i, Hai T nài ép l y 15

ng, Xuân nói ti n c còn ít

ng, nên không c n l y nhi u.

Bu i chi u Xuân mua m t l n nhang em vô m Cúc H

ng

t mà vái, l m th m

nguy n

c v i vong linh ng

i yêu r ng s t n tâm n l c mà h c

ng l p thân danh cho

cao, cho thiên h bi t núi ch ng c u cao, h có tiên thì có danh, sông ch ng c u sâu, h có ng thì linh thiêng, Ph t vàng th trong chùa rách c ng xong, chí s n n trong l u tranh c ng quí.

https://thuviensach.vn

(10) V

Th tr i thi t là khéo léo, hoá sanh muôn loài, không b sót m t loài nào, ã sanh con voi to, mà còn sanh con mu i nh , ã sanh c p hùm gi t ng

i, mà còn sanh bò heo

nuôi ng

i.

Mà th tr i c ng thi t tr trêu, m i loài l i sanh nhi u th , hình dáng, màu s c, tánh ch t

u không gi ng nhau, sanh r n

c mà c ng sanh r n hi n, sanh hoa th m mà c ng sanh hoa thúi.

Sanh loài ng

i, T o hoá cho có m t, có m i, có tay, có ch n, có gan, có ru t nh nhau, mà c c c s n cho nhi u màu da, ng

i thì tr ng, k thì vàng, ng

i thì en, k thì

.

Mà d u

ng m t màu da v i nhau i n a, tâm tánh c ng b t ng, k hi n ng

i d , k ngay

ng

i gian, k d i ng

i khôn, k sáng ng

i t i.

Có m t

m, loài ng

i d u en,

, tr ng, vàng, d u d , hi n, khôn d i, ph n nhi u u gi ng nhau, y là thói say mê ti n b c, say mê n n i không k t i l i, không bi t thúi

hôi, không s chê khen, không màng qu y ph i, áp nhau bu l i mà gi t giành, n u gi t cho c r i ch t c ng vui lòng mà n u gi t không

c.l i ph i ch t c ng không s .

nh Xuân n m d

i ò tr lên M Tho mà h c n m th nhì, khi ò ra sông C a Ti u, p con n

c l n ch y cu n cu n l i nh ng n gió ch

ng ph t lai rai, c u ngó n

c, ngó

tr i, r i c u th m ngh máy t o, ngh lòng ng

i, ngh th cu c nh hí tr

ng, ngh ái tình nh

gi c m ng, thì c u chúm chím c

i, nh t là c

i cái ti n b c là quí không có th gì bì k p.

ã bi t không ph i t t c m i ng

i

u ham ti n, c ng có ng

i ham th khác,

nh ng s ng

i ham ti n là s

ông, còn s ng

i không ham ti n là s ít.

ng

i ham ti n h ch lo ph n h , lo cho hi n th i

c lên xe xu ng ng a,

c

n m c r c r ,

c nhà c a kinh dinh.

ng

i không ham ti n h cho th cu c là hí tr

ng, nh n gian tà kh h i, b i v y

lo tu tâm, d

ng tánh, h lo cho vi c cao xa, h lo t

ng lai h n hi n t i, b i v y h không

ý n b

n .

Ng

i ham ti n cho ng

i không ham ti n là ng

i m m ng, r i h chê là d i, không

bi t h

ng thú vui c a

i.

Ng

i không ham ti n cho ng

i ham ti n là ng

i c m nhi m v t ch t, r i h chê là

gian tham, không k ngh a nhân, h a ph

c.

Hai àng chê bai khinh r l n nhau, ai c ng giành ph n ph i, làm cho ng i vô can

ph i l

ng l , không bi t l ph i bên nào, th y ám ham ti n ông h n, ông h n nhi u, l i n r , r c r thì nh y b theo cho ông thêm n a, thành th phe ham o nhân ngh a l th

i rác, nói l ph i không ai thèm nghe, r i b chúng khinh khi, è ép.

nh Xuân ngh t i hoàn c nh xã h i loài ng

i nh v y thì b c t c, l m c m ng i

y ngó ra ngoài sông. Tr i cao, sông r ng gió ùa m t n c lao xao

p vào thuy n nghe

ch x ch. C u nh c u thu c trong phe ham

o

c, nhân ngh a nên c u b phe ham ti n b c

khinh r , b Hia M chê bai, c u n i gi n quy t v y vùng cho thiên h h t khinh khi, quy t t cao cho kh i sình l y, b i b m.

nh Xuân

ng gi n r i l i nh Cúc H

ng, nh h i m

u gây cu c tình duyên,

u có than s b n phú b t

ng, s tình duyên không thành t u. Cúc H

ng có nói nhà nàng

có ti n b c nhi u, còn chàng có tài h c gi i. H c gi i m i quí, ti n b c sánh sao cho b ng.

u nh m y l i nàng nói nh v y thì c u h t gi n, mi ng chúm chím c i, th m ngh cha quí

tr ng b c ti n, không hi u ngh a nhân hay h c th c là cai quái gì, nh ng con l i bi t quí tr ng c th c, dám “xá sanh nhi th ngh a” v y thì c ng chu c l i cho cha r i, mình còn phi n

ông cha mù quáng ó làm chi n a. N u mình c ch p nh t gi n h n thì mình có l i h p hòi mà l i còn không v b ng ng

i yêu ã ch t

ng cho tr n tình, v n ngh a. Mình

ng thèm

gi n thói

i,

ng thèm k h t c, c che m t bít tai mà tu tâm khai trí, c lo h c cho thành công

ng ng

i b n yêu d

i su i vàng kh i th t v ng,

ng bà m già trên d

ng tr n h t

lao kh ,

ng thân danh mình v

t lên cao, kh i v

ng sình l y, kh i b khinh r , v y thì

xong, ch ng c n ngh t i vi c gi n h n, thù oán làm chi n a.

https://thuviensach.vn

ã nh tâm, ã l p chí ã v ra con ng t n th xong r i, V nh Xuân h t chán n n,

tinh th n gom l i

, quy t t n b m nh nh x a.

Ng

i có tánh c

ng quy t h nói thì làm, không d d n a d u c c nh c hay khó kh n bao nhiêu c ng không n i. Thi t h c n m th nhì, V nh Xuân c ng t gi i nh t trong

p n a. Sau lên Sài gòn hai n m c u c ng c gi cái m c y luôn luôn, chúng b n không làm sao qua m t c u cho n i.

i k bãi tr

ng v ngh thì hai ba ngày V nh Xuân i vi ng m Cúc H

ng m t

n, mà l n nào Xuân c ng cà rà ng i t

ng nh trót m t hai gi , d

ng nh quy n luy n

không n r i nhau, m t t

ng nh còn, ch t coi nh s ng.

Hai n m sau lên Sài gòn h c, m i n m V nh Xuân c ng l y c a Hai T 10

ng b c

mà thôi. Hai T nài ép th nào c u c ng không ch u l y thêm n a.

c mãn b n n m, thi b ng thành chung, V nh Xuân gi i nh t t nhiên chi m th khoa.

Ch r

ng ra v , trong lòng V nh Xuân ph i ph i nh nhàng, m ng h c c thành

công r ràng, kh i ph tình ng

i b n quá vãng.

t i nhà, V nh Xuân l y làm hài lòng nh n th y s thành công c a mình làm cho ng

i quen bi t ai c ng vui m ng. Bà H

ng v n Thanh t nhiên vui nhi u h n h t, mà ch

Hai T v i v ch ng ông Giáo Huân vui c ng không ít.

nh Xuân i th m ông Giáo Huân tr

c h t. V ch ng ông m ng r , khen ng i, vui

vô cùng. Ông Giáo nói: “Th y bi t tr

c, h ch u h c thì cháu thành công r ràng, b i v y hay cháu

u th khoa, th y cho là l t nhiên không l chi h t. Th y có môn nh cháu

th y l y làm hãnh di n. Th y ti c n m tr

c v ch ng Hia M làm b y nên con Cúc H

ng

v n. Ch ph i nó còn thì bây gi làm b n v i cháu, th y vui l m v y. H c xong r i, bây gi cháu tính làm vi c gì ? Ph i

i nhà n

c b m i i làm hay là cháu ph i ki m ch xin mà làm ?”.

nh Xuân áp:

-

Th a th y, bây gi nhà n

c không b n a. Mình mu n vô làm s nào ph i xin mà làm. Có s vô ph i thi, có ch kh i thi. Nhà n

c m i thông cáo trong m t tháng

a s m cu c thi t i dinh Th

ng Th

ng tuy n 12 th y ký l c

b

i tùng

v i Tham Bi n các t nh. Có anh em r nên con có làm n g i xin d thi. Con

ngh t i tháng sau con s lên Sài gòn thi, nh

u thì nhà n

c b

i làm t nh nào

tu ý.

-

Cháu thi thì

u ch c trong tay. Trong ít ngày ây cháu s làm th y thông, th y ký vinh hi n bi t ch ng nào. ây r i v ch ng Hia M m i ti c hùi h i cho mà coi.

i thi thông ngôn, ký l c ph i n m c cho àng hoàng. Cháu ã h t cái l p h c trò i, còn m c s c ph c nhà tr

ng n a sao

c. Cháu có s m áo dài hay không ?

Ph i b n áo dài, ch không l

i thi làm th y mà b n áo v n.

-

Th a, con ch a có áo dài.

con xin má con may cho con.

-

Thôi, cháu

ng làm r n cho ch H

ng v n. Cháu thi

u th y m ng. V y th y

th

ng cháu m t vóc xuy n

ng cháu may áo dài mà b n nh ng

i ta.

sáng

mai thím cháu ra ch l a mua m t vóc xuy n cho thi t t t r i th y g i xu ng cho.

-

Con cám n th y quá.

Bà Giáo nói: “Có gì âu mà cám n. Cháu côi cúc, m l i già, mà cháu n h c c

nh v y áng th

ng l m. Th y cháu th

ng cháu m t cái áo dài. Thôi, v ph n thím,

thím

th

ng cháu m t áo c gi a v i m t qu n v i tr ng

ng

b mà b n v i áo dài, cho ch

ng v n kh i lo.

nh Xuân cám n n a r i m i cáo t mà v . Th y ch a t i, c u i th ng ra th m ch Hai T , gây m t cu c vui m ng t ng b ng h n n a.

Hai T nh c Cúc H

ng, nói ch c Cúc H

ng ph chí vui lòng, r i nh c t i Hia M

ng nói nh ông Giáo, nói ch c v ch ng Hia M ti c không còn Cúc H

ng mà g .

https://thuviensach.vn

nh Xuân m i Hai T nh chi u b a sau có r nh thì i v i c u vô vi ng m Cúc ng. Hai T ch u i, V nh Xuân d n

cho c u mua nhang èn

ng c u t t m lòng thành

thi t tri ân ng

i b n tr m n m b c m ng.

Hai T m t l y 20

ng b c

a cho V nh Xuân mà nói: “Em h c xong r i, mà b c a con T g i l i bây gi còn d 20, ch ph i giao cho em. Em ph i l y ng s m áo qu n

mà m c, ch không l b v cho ch . B c nó g i

ng giao cho em thì em ph i l y ch ”.

nh Xuân ng i suy ngh r i nói: “Em ngh l i em mang n c a Cúc H

ng n ng quá.

Nh có cô lo cho em

m i ph

ng di n, ã giúp

ti n b c, l i còn lo làm cho em ph n

kh i tinh th n, nên em h c m i

c ây. Mà

ti n b c l i cho em n h c cô

d , có l cô

bi t tr

c em còn c n dùng nhi u vi c khác n a. Tháng sau em ph i lên Sài gòn mà thi ký l c.

i nãy th y em nh c ph i s m áo dài

ng b n nh ng

i ta. May th y em bi u em

ng lo

vi c ó,

th y em th

ng em m t vóc xuy n cho em b n, r i thím l i h a mua v i th ng

em

may m t b

tr ng mà b n v i áo dài. Thi t là may cho em l m, ai c ng th ng, ai

ng giúp

. Bây gi còn 20

ng b c ây em ph i lãnh

làm l phí mà i thi. Em ch u n

a Cúc H

ng cho

n cùng, r i ki p sau em s

n áp l i cho cô”.

nh Xuân l y b c b vào túi.

Hai T vui v nói: “Ông Giáo, bà Giáo h a mua xuy n, mua v i th ng em. V y

ch ng nào có thì em em ra ây

ng th c y con Ba

u nó may giùm cho. Ba

u may

khéo, h i tr

c nó c ng thân v i con T l m. Nó may giùm cho em, ch c nó không n ti n công âu”.

nh Xuân v thu t cho m nghe s v ch ng ông Giáo Huân h a cho hàng cho v i, và ch Hai T h a m

n may giùm, thì bà H

ng v n nói: “Nhà mình thi t là có ph

c, nên

không ph i bà con mà ai c ng th

ng, ai c ng lo giúp m con mình. Con ph i ghi nh vi c ó. Nay mai con i làm th y thông, th y ký, con th y ng i nghèo, con ph i giúp

cho h

nghe hôn con. ó là cách con tr

n cho ng

i ã giúp con”.

Sáng b a sau bà H

ng v n i ra ch bán bánh. V nh Xuân d n m mua giùm nhang èn v i gi y ti n vàng b c

ng bu i ch u c u i vi ng m Cúc H

ng mà t

n.

n tr a hai m con

ng n c m, thì có m t h c trò gái ôm vô

a cho V nh Xuân

t gói, nói bà Giáo sai em cho Xuân. Bà H

ng v n m li n ra coi, th y có m t x p xuy n

en v i nu t x p v i tr ng. V nh Xuân d n con nh v th a l i c u cám n ông Giáo, bà Giáo vô cùng.

i n a chi u Hai T vô t i, V nh Xuân l y nhang èn i li n v i ch vô m ng t

n Cúc H

ng. V nh Xuân c m th y ph n m bây gi c ch m c bao trùm, c u t nhang

èn và gi y vàng b c r i

ng tr

c m mà vái: “Em Cúc H

ng, qua h c xong r i. Qua thi

u r ràng, nên qua v

ây mà t

n em. Em có công g ng vó lo cho qua n h c thành danh.

Qua v a theo ý em, nên qua ph i gi v n l i h a. Qua h c thành công r i, nh ng em không còn cho qua

n n áp ngh a. V y qua

c mong ki p khác ôi ta tái ng

ng qua tr n

cho em”.

nh Xuân vái mà c u a n

c m t.

Cúng vái xong r i, Hai T v i V nh Xuân ng i d a bên m mà nói chuy n.

Gíó chi u hiu h t, ng n c ph t ph . Phía tr

c nh ng th t v

n cau, d a liên ti p

nhau tr ng c nh xanh lè, phía sau nh ng ám ru ng lúa chín n m l i r i ph i màu vàng chói.

Chim v

bay kêu chéo chét, ng

i i

ng s n b

c xung x ng.

Nh m c nh

ng tình, V nh Xuân ng i t

ng nh ng

i quá c . Hai T nh c tánh n t

Cúc H

ng th ng ngay c

ng quy t, a làm ngh a, dám c u ng

i không k th phi không

ch u gian d i.

nh Xuân than không th nào trong

i n y c u còn g p

c m t Cúc H

ng th

nhì, mà d u g p

c có l c u c ng lãng l vì l a tình ã t t, kh i tình ã tan, trót ba n m r i u s ng v i quy n sách ho c bài v n, c u vui v i v ng mây ho c ng n gió, c u ã quen r i, không bi t thích th gì khác.

https://thuviensach.vn

Hai T ngó c u mà c

i r i cùng nhau i v . Xuân nói bà Giáo ã g i xuy n v i v i cho r i. H i T m i ghé nhà Xuân l y em v m

n may giùm. Bà H

ng v n có gói theo

t b

v i c c a Xuân

cho th may coi bi t kích t c.

Cách 10 b a sau

may xong. Hai T ôm lên giao cho Xuân b n th . B

tr ng

ng nh áo xuy n b n ngoài, cái nào c ng v a h t. Xuân b n i qua i l i cho m v i Hai T

xem c u ra dáng th y thông th y ký rõ ràng, nên bà H

ng v n vui lòng c c

m.

Hai T có em theo m t gói. n a. Bây gi ch m i m gói ó ra l y a cho Xuân

nu t b

v i tr ng v i m t b

l a tr ng mà nói: “Con T không còn mà lo s m áo qu n cho em ì làm vi c. Ch là chi c c a hai em. V y ch thay m t cho con T may thêm cho em hai b

n a. y là ph n c a ch th

ng em. Ch ngh m t b

tr ng b n i làm vi c không

, nên ch may thêm m t b n a

ng có mà thay

i. Còn b

hàng

lúc r nh rang em

n i ch i”.

con bà H

ng v n c m tình nói không xi t.

Cách ít ngày n a V nh Xuân

c th c a ng

i b n h c Sài gòn cho hay ngày thi

ã nh ch c r i và d n ph i lên tr

c m t b a, lên nhà ng

i b n,

ng anh em bàn so n

i nhau mà i thi.

n t i ngày thi, V nh Xuân i thi, ã có

áo qu n, có s n ti n b c trong l ng, l i có

nhà b n mà ng

ít b a, kh i t n hao chi h t, b i v y Xuân v ng b ng, không lo chi n a.

Thi ký l c, Xuân

u n a, c ng

u cao. M c ích l p thân ã

t

c r i. Công lao

c t p thành t u, viên mãn. ã b c nh

i b n s mà b

c qua c nh

i th y ký, th y thông.

nh

i m i th nào ? Ch a bi t

c. M ng mà c ng lo.

nh Xuân v t i nhà, bà H

ng v n vui m ng, ch Hai T vui m ng, v ch ng ông Giáo Huân vui m ng. Mà ông Giáo hãnh di n h n h t. Ông i khoe cùng ch , khoe môn a ông danh giá l y l ng, khoe tài ông oán tr

c không sai, khoe con nhà nghèo có tâm chí

thì quí h n con nhà giàu th p b i.

y ng

i buôn bán x m xì chê v ch ng Hia M d i, ch chi ng ép g con T ,

bây gi g nó cho V nh Xuân, nó

c làm cô ký, cô thông sung s

ng m t

i, vinh vang

t c a. V ch ng Hia M h th n nên ban ngày rút phía sau, không mu n ló ra c a.

Chi u b a ó, V nh Xuân m t mình i vi ng m cha và m Cúc H

ng. M i ch c u

ng i m c ni m giây lâu, v i cha thì t

n sanh thành, v i Cúc H

ng thì c m tình c m ngh a.

i l i, V nh Xuân ng , chiêm bao th y Cúc H

ng v th m, nàng vui v nói: “Em v

ng anh h c ã thành công theo ý anh nh tr

c, mà c ng theo ý em mong m i. Em c ng

cho anh hay l i em h a v i anh âu ó ã vuông tròn. V y anh th y em l n n y là l n chót, i vì ba n m nay h n em theo phò h anh cho anh n h c. Em xin v i Diêm Chúa nh v y.

Nay anh n h c ã xong, l p thân ã xong, nên Diêm Chúa d y em ph i i u thai, không

cho h n em theo anh n a V y t rày v sau anh t ng nh em thì

c, nh ng

ng vái van

mong th y m t em. Em không th cho anh th y em n a c. Thiên c

ã nh nh v y. Xin

anh

ng bu n. Diêm chúa có mách cho em bi t ki p sau ôi ta s g p nhau. V y ki p n y anh ph i c

i v

ng có ng

i lo c m n

c cho anh. T nh chí l n má c c kh lung l m.

Bây gi má già r i, t nhiên má m i m t. Anh i làm vi c, h ki m nhà yên r i, thì r c má

mà nuôi. Nuôi má thì ph i

má không i ch i. Anh

ng có

má ph i lo c m n

c

cho anh n a. Anh ph i c

i v

ng v anh lo ph ng s anh và má. Thôi, em c u chúc cho ng công danh c a anh càng ngày càng thêm r ng r , trong gia ình thu n th o, ra ngoài thiên h kính nh

ng, ngó lên không h , ngó xu ng không phi n, chí t n th không kh n, lòng háo ngh a không m i. Ng

i ta thôi thúc em ph i i cho k p gi . V y em xin anh nhìn em m t l n chót r i cùng nhau v nh bi t. Em kính chào anh“.

nh Xuân la m t ti ng l n, ch n v n ng i d y,

a tay nh mu n níu Cúc H

ng. Té

ra không th y ai h t, ch có ng n èn leo lét trên bàn th v i ti ng gà c gáy vang trong xóm.

Bà H

ng v n nghe con la l n, bà b

c ra th y con ng i tr trên ván. Bà h i t i sao con la. V nh Xuân thu t

m chiêm bao l i cho m nghe. C u nói Cúc H

ng v mách b o

ng nàng xin phép Diêm V

ng h

n

u thai ba n m

ng linh h n nàng theo phò h cho

https://thuviensach.vn

u n h c hoàn t t. Nay c u h c ã thành công r i nên Diêm ình bu c nàng ph i i u thai,

i ki p khác s

c ph i hi p. Nàng l i c n d n h

i làm vi c, d n nhà c a yên r i thì

ph i c

i v

ng có ng

i lo c m n

c cho m ngh , vì m già m i m t, không nên

m

c nh c n a.

Bà H

ng v n c m th y h n ma mà c ng bi t hi u

o, s p i

u thai mà c ng còn lo

cho m con bà, thì bà xúc

ng

n a n

c m t. Bà

t m t cây nhang c m trên bàn, vái cho

linh h n Cúc H

ng

u thai vào nhà giàu có sang tr ng cho nàng sung s ng t m thân.

i ó m con chong èn ng i mà bàn tính

i s ng t

ng lai v i nhau. V nh Xuân

nói

coi nhà n

c b

i làm vi c x nào. H t i ó c u m

n ph r i c u s vi t th cho m

hay

ng m bán nhà, bán

theo v i c u cho m con kh i cách bi t. Nh có th ch i

c thì l a th nào c n nh bàn th , gi

ng, ván, thì m

n ghe ch

i, còn

l t v t không

ng áng thì

l i cho bà con l i xóm ai c n dùng th gì h l y mà dùng.

con t

ng còn ph i ch lâu, té ra ch a t i 10 b a thì có trát Tham bi n su t cho ng ch c làng V nh L i ph i truy n cho th y Phan V nh Xuân hay, quan Th ng c ã c p

ng cho th y làm ký l c chánh ng ch và b th y tùng s v i quan Tham Bi n, ch t nh M

Tho. V y th y ph i

n Tòa B Gò Công lãnh c p b ng và l y gi y i tàu i xe l a lên M

Tho mà làm vi c.

ng ch c hay V nh Xuân

c nhà n

c c p b ng làm ký l c, l i th y quan tham

Bi n g i b ng th y thì kiêng n , nên c y H

ng hào l i nhà bà H

ng v n m i th y ký Xuân

n nhà vi c Gi ng

ng lãnh trát c a quan Tham Bi n.

nh Xuân m c áo dài àng hoàng i l i nhà vi c làng. H

ng ch c ni m n nh c gh

i ng i, r i l y lá trát c a quan Tham Bi n trao cho Xuân.

i Xuân xem trát r i thôn

tr

ng m i nh nh t l i khen ng i Xuân n h c gi i, c ch c v cao, làm r ràng cho

làng V nh L i. H

ng hào ti p h i th m cách n h c, cách thi c . H

ng giáo h i v l

ng

ng. Còn H

ng thân ti c Xuân không

c b làm vi c tai Tòa B Gò Công cho h

ng

ch c

c nh che ch .

nh Xuân th y

c b M Tho, không xa x s cho l m thì m ng th m, mu n v li n

ng báo tin cho m hay, mà b h

ng ch c h i cù nhây làm c u ph i m t h n n a gi ng h .

Ch ng V nh xuân v , bà H

ng v n hay tin con

c làm vi c t i M Tho thì bà

ng mà nói Ch Gi ng có ò i M h ng ngày, bà lên xu ng th m con r t t n. Xuân nói nh có ò nên ch ng Xuân m

n

c ph r i m bán nhà và ch

lên mà , kh i t n hao

ti n ch chuyên nhi u.

nh Xuân tính tr a mai ph i xu ng Tòa B Gò Công mà lãnh c p b ng v i gi y i tàu i xe, ki m nhà quen ngh m t êm r i sáng m t xu ng tàu lên Sài gòn ng i xe l a

qua M .

u ra nhà Hai T cho ch hay và cáo t v i ch mà i làm vi c. Hai T h i c u ra i mà còn ti n hay không. Nh c u c n dùng ti n bao nhiêu thì nói cho ch bi t, ch s cho n. Xuân nói hôm i thi c u xài ti n c nên s b c 20 ch c ng c a chi giao hôm n v n

còn nguyên. Bây gi

i làm vi c, nhà n

c cho gi y i tàu i xe kh i t n ti n, b i v y c u không c n dùng tiên thêm làm chi.

nh Xuân i th ng lên t giã v ch ng ông Gi o Huân. Hai ông bà nghe Xuân c

M Tho c ng m ng l m. Bà Giáo h i Xuân i làm vi c, v y mà em bà H

ng vãn theo

hay không. Xuân nói lên tr n ki m ph m

n

c r i s r

c m lên. Bà Giáo nói xu t

thân i làng vi c, t i x l quê ng

i trong l ng ph i có s n ti n m i kh i b i r i. V y bà

cho m

n m t s ti n em theo mà xài, vì l

ng ph i cu i tháng ng

i ta m i phát, n u

không có ti n thì l y chi n

ng ch ngày lãnh l

ng. Xuân nói ã có 20

ng, xài m t tháng

không h t. Bà Giáo nói: “Thím có m t d a con, tu i c tu i cháu. Nó c ng m côi cha nh cháu mà nó bên Tàu, thím không châu c p cho nó c, không bi t nó no ói th nào. Thím

th y cháu côi cút l i b n ch t thím th

ng c ng nh con thím v y. V y

thím giúp cho cháu

t s ti n

ng nh âm

c khi n cho có ng

i khác giúp

con thím”.

https://thuviensach.vn

Bà Giáo l y

a cho Xuân 30

ng b c. Xuân c t không ch u l y. Ông Giáo ph i can thi p, ép Xuân l y

ng trong l ng có ít n a là 50

ng, ch ng nào làm có ti n d r i s

tr l i, mà d u không tr c ng không sao, b i vì bà Giáo tính làm ph c

ng con bà nh âm

c.

Xuân nghe nh v y nên m i ch u l y ti n.

Ông Giáo h i ch ng nào i. Xuân nói ngày mai xu ng Tòa B lãnh gi y t r i i luôn.

Ông Giáo m i nói: “V y thì b t

u ngày mai cháu s lìa c h

ng, s xa th y, xa b n

mà b

c ch n vào

ng

i, s ng trong c nh

i khác h n v i c nh

i thu nay. Cháu

không ph i là m t

a h c trò nghèo n a. Cháu là th y thông, th y ký, k b m, ng i d , k

, ng

i c u thân. V y tr

c khi cháu xa th y,

th y gi ng cho m t bài h c cu i cùng,

bài h c làm ng

i s ng v i cu c

i th c t . Cháu có h c T Th , cháu bi t thánh nh n có nói nh v y: s ng trong

i thái bình, xa g n u l c nghi p an c mà mình a v nghèo

hèn, ó là m t

u áng h . Còn s ng trong

i ly lo n, n

c nghiêng nhà nát, tr m h l m

than, mà mình ng i a v giàu sang, ó c ng là m t u áng h . Nay n

c mình ã m t ch

quy n, mà vì c m áo ph i m no, l i vì th o thân ph i toàn v n, nên c c ch ng ã cháu ph i nho h c mà theo Âu hoá,

ng làm th y ký, th y thông. X a thánh nh n nói ra làm quan là vì mu n thi hành

o h c, ch không ph i vì nghèo, nh ng có khi c ng vì nghèo mà ph i làm quan. Mà n u vì nghèo nên ph i ra làm quan, thì nên lãnh m t ch c v nh m n nh ánh

tr ng canh c ng

c. Ch c v th y thông, th y ký không có gì h tr ng, nh ng ng i c m

quy n không bi t ti ng Vi t, còn th y thông, th y ký thì bi t ti ng Pháp. Ch c v nh m n mà nó thành tr ng h là t i tr

ng h p ó, t i quan Pháp không biêt ti ng Vi t, dân Vi t không bi t ti ng Pháp, cháu làm thông ngôn, ký l c, cháu nói và hi u c c hai th ti ng, t c

nhiên cháu

ng làm trung gian gi a quan v i dân. Cháu nói sao thì quan tin v y, cháu bi u sao thì dân làm v y. Cháu th y cái

m quan h

ó hay không ?.

nh Xuân g c

u mà áp:

-

, con th y.

-

, ch c v c a cháu l i h i cho làng cho dân l m, t i ph c trong ó, ghét

th

ng c ng trong ó mà phát sanh. M y m

i n m nay th y thông, th y ký

ph n nhi u làm gió, làm m a, làm s ng, làm ch t, b i v y m y ng c dân

kiêng n chi u chu ng, dua b , út nhét, nh v y nên m y ng giàu có, sang tr ng n ng

i. M y ng không nh n

c ngã, dân nghèo, c lo cho vinh thân, phì gia, n ngon, s

ng mà thôi. ó c nh

i th c t c a th y thông, th y ký trong bu i

y là v y ó. Vì v y nên t b a hay cháu thi

u ký l c th y gi t mình, th y lo

cho cháu s b ti n b c nhem thèm, r i còn b b lôi cu n mà cháu c ng ph i sa

ngã vào

ng b t công, b t chánh v i h .

-

Th a, con không th làm nh h

c. S a so n b

c ch n lên

ng

i, con ã

ch n b n ch “Thanh cao chánh tr c”

làm tiêu bi u

ng ngó ch ng mà i t i.

-

Thanh cao chánh tr c !

c v y thì hay l m. Nh ng không ph i d mà làm

c

âu cháu. Cháu chung ch v i m t ám ng

i, c th y

u ph i b ng ngang qua

t v ng bùn l y, d u cháu không ch u l m ch n, cháu c ng không làm sao cho kh i l m

c. N u cháu không ch u l i qua, thì cháu trái ý v i các b n, làm sao cháu chung ch n a

c. Thanh liêm, cao th

ng, chánh tr c ph i hi n nh n, chí

m i làm

c. Cháu nh tu i, l i h c ít, th y s e cháu khó mà t

c m y

c tánh ó. V y th y khuyên cháu

i d u g p tr

ng h p nào cháu c ng

ng

quên

o nhân ngh a c a Kh ng M nh. Cháu

ng dua b b trên mà c u thân

ng d bóc l t k d

i mà th l i. Cháu ph i g t gao v i cháu và r ng dung cho ng

i, cháu ph i th

ng yêu c u giúp ng

i y u hèn, nghèo kh . Ti n b c b t

ngh a cháu

ng thèm, nh ng thói xa hoa cháu

ng t p. Cháu ph i tu tâm d

ng

tánh, giúp ng

i ch

ng h i ng

i.

c nh v y c ng ã khá l m.

-

Con s rán s c làm theo l i th y d y.

https://thuviensach.vn

-

Cháu ph i nh

u n y n a: m c d u v t

i sao d i, cháu là ng

i Vi t, thì bao

gi cháu c ng là ng

i Vi t, không l t da mà làm ng

i gì khác

c. Cháu có

bi t câu hát n y không ?

Huy n

ng mãn, nha môn b t mãn,

Bìm bìm leo, thúi ch

ng leo,

Chi chi c ng ki p th ng Tèo,

c th i h ng hách, nghiêng nghèo ai th

ng ?

(thúi ch: lo i dây leo m c mé sông chung l n v i a n

c, mùi thúi

t. Ng

i mi n Nam ép lá thúi ch l y n

c tr n v i b t g o làm “bánh thúi ch”, bánh có màu xanh trung tâm và màu tr ng rìa, n v i ng cát (ng t) ho c v i m m kho (m n))

Cháu hi u ý câu hát ó hay không ?

-

Th a hi u.

Ông Giáo chúm chím c

i r i ông

a tay ch ngoài sân mà h i: “Cháu th y hai ch u môn c a th y tr ng thu nay kia hay không ?”.

nh Xuân th y hai ch u môn hai gi ng khác nhau: m t gi ng lá xanh mà có m

tr ng

xen l n, còn m t gi ng lá xanh ngoài rìa, mà tròng gi a thì lòm. C u không

hi u ý th y h i chi v y, song c u c ng áp:

-

Th a m y n m nay con th y hai ch u môn ó loài.

-

Sách v nói cây trúc t

ng tr ng ng

i quân t . Mà th y coi môn có

tánh ch t

quân t h n. Th y tr ng ó

ng mai chi u th y ra ngó mà tu tâm, d

ng tánh.

Cháu nh coi, m i b môn, cái c ng thì th ng ngay suôn t, mà trong thì có l

thông t d

i lên trên, không có gai, mà c ng không có nhánh. Còn c b i môn thì lá n m trên che g c kín mít, coi có

v n

ch t l m v y. N m tr

c th y ngó

môn r i th y

t m t c p

i nh v y:

Trung thông ngo i tr c, vô m ng vô chi,

Th

ng cái, h tàn, h u v n h u ch t.

Ph i hôn ? Trong thông, ngoài th ng, không có gai, không có nhánh. Trên che y

cho d

i

c m êm, ra v

v n,

ch t nh ng

i quân t .

-

Th a, th y t tánh ch t môn nh v y thì trúng l m.

-

, ch ng cháu có nhà c a, cháu ki m môn tr ng nh th y ra vô dòm th y

ng

nh mà tu d

ng.

-

Con vâng l i th y.

-

Thôi, cháu v s a so n hành lý

ng mai có i làm vi c. H i x a

a b n i làm

quan ng

i ta t ng cây qu t

ph t gió nhân cho dân gian

c g i nhu n. Nay

cháu i làm vi c, th y c ng chúc cháu r i nhân

c cho dân chúng

u

c h p

th .

Bà Giáo ti p nói: “Cháu i m nh gi i. Ch ng ch H

ng v n theo lên tr n v i cháu

i, lúc nào cháu có d p v vi ng m , thì cháu ghé nhà th y thím ây , ng ng i chi h t”.

nh Xuân cám n, chúc th cho v ch ng ông Giáo r i t mà v .

Bà H

ng v n l ng x ng lo c m cho con n. Bà h i i th m h t ch a. V nh Xuân

nói th m xong r i h t, l i thu t chuy n bà Giáo ép cho m n 30

ng b c cho m nghe. Bà

nói bà dành d m x a rày

c 10

ng, tính ch ng con i bà s

a cho con em theo. V nh

Xuân nói bây gi con ã có t i 50

ng, còn l y thêm làm chi n a. C u xin m c t

dành

nhà xài.

Bu i chi u, Xuân i vi ng m cha v i m Cúc H

ng m t lát, r i x p qu n áo b vô

ng s a so n mà i.

a sau, bà H

ng v n ngh bán bánh, nhà lo c m n

c cho Xuân, r i bà m

n

ng

i vác r

ng ra xe t , bà c ng theo

a con i làm th y ký l c.

https://thuviensach.vn

h ng v

ng v n

Bi u Chánh

N TH BA

NG L DUYÊN M I

(11) I

i cách c quan hành chánh, nhà n

c s p

t l n l n trong m y m

i n m,

n lúc

y ng

i ta ã nh n th y có nhi u t c c b th tiêu và có nhi u cách m i c phát hi n

trong x .

Hai m

i h t t ch c h i ban

u, bây gi g i là hai m

i t nh. Tham Bi n cai tr m i

nh thì g i là Tham Bi n Ch T nh.

Nhà n

c c ng ã ban hành

o lu t g i là „T ng Lý qui

u“ ch

nh cách tuy n c

ng ch c H i t trong m i làng và cách thâu xu t gi gìn ti n b c công nho.

Tr

ng h c c a làng thì chuyên d y ch qu c ng ch không c d y ch nho n a.

Nh n dân

n Tòa B ho c Tòa án yêu c u hay th a ki n vi c chi, thì n t ph i vi t b ng

ch qu c ng m i

c quan ch p

tra xét.

quan y t

ã b t

u t ch c.

Chánh sách b t

u,

p l

giúp thu n ti n cho cu c giao thông, có l t i ngân sách eo h p nên ch a áp d ng. Lúc y ng

i ta ch th y có:

l)

t

ng xe l a t Sài gòn xu ng M Tho, kh i công ki n trúc h i n m 1885;

2) M t

ng xe l a nh t Sài gòn vô Ch L n, ch y ngang Ô Ma (Camp des mares-g i t t: aux mares, có lúc là tr s

y ban qu c t ki m soát ình chi n,

sau là tr s t ng cu c Công an C nh sát);

3)

t

ng xe l a nh t Gò V p ra Sài gòn r i th ng vô Ch L n, ch y d c theo mé sông;

4)

ng xe l a xuyên ông D

ng, kh i công t n m 1900, ch m i

a hành

khách t i Bên Hòa mà thôi.

Còn l

giao thông liên t nh, vì ch a có xe h i, nên không c n thi t, b i v y t ch c cu c giao thông

ng th y th y ti n l i h n.

i ngày

ng Ch L n xu ng Gò Công và

ng Sài gòn lên Th D u M t

u có

tàu i tàu v .

ng Sài gòn i V ng Tàu, Bà R a, m i tu n có hai chuy n tàu ch y.

ng Sài gòn lên Tây Ninh m i tu n có m t chuy n.

ng Sài gòn lên Nam Vang m i tu n có hai chi c tàu l n ch y ngã sông C a Ti u, ghé M Tho.

ng Sài gòn xu ng vùng Ti n Giang và qua H u Giang thì m i tu n ba chuy n, có tàu l n g i là Tàu L c T nh ch y ngã kinh Ch G o, c ng ghé M Tho.

Hành khách L c T nh lên Sài gòn hay là Sài gòn v L c T nh th y u ph i i

ngang qua t nh l M Tho. Mà

n 95% b n lên t i M Tho r i ng

i ta i xe l a cho mau và

n v ng

i ta c ng i xe l a xu ng M Tho r i m i i tàu.

Vì v y nên ng

i ta m nhi u

ng th y l cho tàu nh ch y

a r

c hành khách

t nh l M Tho xu ng m y t nh mi t d

i, m i

ng

u có tàu c a hãng ng

i Pháp mà

i có thêm tàu Hoa Ki u. M i ngay có tàu i tàu v ng B n Tre,

ng Trà Vinh,

ng

n Th , Sóc Tr ng, B c Liêu, (t i ai Ngãi ph i sang tàu khác), ng V nh Long, Sa Déc,

Long Xuyên, R ch Giá.

y v y t nh l M Tho chi m v trí trung tâm v cu c giao thông gi a Sài gòn và L c nh. Tàu L c T nh vô t i ó ph n nhi u nh m ban êm. Hành khách ph i trú ng i

n

n sáng m i có xe l a ch y lên Sài gòn. Khách s n m ra r c khách r t nhi u, mà luôn luôn

https://thuviensach.vn

có khách ra vào, không bao gi

, b i vì có ng

i i Sài gòn v , n u h có mua

nhi u, h

xu ng tr

c bu i chiêu

ó ngh m t êm

ng sáng em

xu ng tàu cho ti n, kh i ph i

t

t s h t tàu.

Tuy v y mà m i ngày úng 8 gi r

i s m m i, kho ng

ng t nhà ga xe l a l i

n tàu, thiên h r n r , l i qua náo nhi t. C ch c chi c tàu u ch c d

i b n

t l a cho

nóng máy s n sàng, ch khách xu ng

ng m dây ch y li n, chi c nào c ng mu n ch y

tr

c

ng giành r

c khách d c

ng. H nghe xe l a síp lê

ng vô ga, thì các tàu mé

sông

u ua nhau súp lê vang d i. Hành khách lóng nhóng ch xe ng ng thì chen nhau nh y xu ng r i ng

i d t con, k xách

i ri t l i b n tàu, gây ra m t quang c nh om sòm l t t,

kêu réo l ng x ng, làm cho ng

i vô s

ng coi c ng ph i m t.

Phan V nh Xuân có h c hai n m t i M Tho, th y ã t ng xem cái quang c nh náo nhi t n y.

Sáng hôm nay th y ng i xe l a t trên Sài gòn i xu ng d i M tho t u ch c, có gi y

nhà n

c cho th y i h ng nhì, nên trong toa xe không có hành khách ông nh bên h ng ba, ch có m t bà s n s n v i m t thi u n sang tr ng ng i trong m t góc. Th y không dám ngó, không th gì nói chuy n

c, nên th y l t cái nón tr ng m i mua trên Sàigòn h i chi u hôm qua mà c m trong tay, c day m t ra c a s xem

ng ru ng v i xóm nhà d c theo

ng.

Th y tính trong trí coi ch ng xu ng t i M Tho th y s p t b

n cách nào, ph i ki m n i

trú ng

ít b a r i m i m

n ph mà

c. Trú ng nhà ai ? Th y ch quen có m t anh

n h c bên Ch C . Mà anh b n ó không có i thi ký l c. Anh i làm vi c gì âu ? Anh

có nhà hay không ? N u mình ch r

ng i th ng qua ó, r i không có anh b n nhà thì làm sao xin

u cho

c.

nh Xuân suy ngh r i quy t nh xu ng t i M Tho th y s m n m t c n phòng

trong khách s n mà

r

ng

ng i trình di n. Tr a th y n c m ti m. Chi u th y s qua Ch C tìm b n r i c y s p

t giùm ch

n ít b a.

Ngh t i khách s n, V nh Xuân ch ng kh i nh t i quang c nh t ng b ng náo nhi t khi xe l a t i ga, tàu xúp lê vang rân, hành khách chen nhau i ri t, hè h i, l ng x ng, ng i

ng con, k xách gói. Nh c nh ó nh th y tr

c m t, th y day vô ngó bà v i cô ng i trong

góc mi ng th y chúm chím c

i. Bà n t

ng th y c

i là mu n làm quen, nên bà nhìn th y

trân trân, không dè th y c

i là vì th y ngh ch ng xe t i th y kh i xung x ng, l t t nh h .

Thi t v y ch ng xe ch y ngang ngh a a th i xíp lê thì hành khách trên m y toa xe lao nhao, k

ng d y so n

ng

i bi u con

i nón. Ch ng xe ng ng, V nh Xuân bình t nh

ch ng tay d a c a s mà ngó. Bà v i cô i h ng nhì v i th y, xách i xu ng, b

i c ng

m h nh ng

i ta. Th y ngh

i ch ng có chi vui s

ng cho b ng mình vô s , trí không

lo, lòng không s ,

ng nhìn thiên h xâu xé tranh ua nhi u khi l t t, l ng x ng mà r i

không mau h n ai, không ích chi h t.

i ng

i ta i h t r i, V nh Xuân m i kêu m t anh phu m n vác r

ng em vô

khách s n ngang nhà ga. Th y l y m t c n phòng nh r

ng r i r a m t thay

s ch s .

Th y m c qu n l a tr ng m i v i áo xuy n dài,

u

i nón tr ng, ch n mang giày en, l i

ng tr

c cái ki ng nh m nhía r i khóa c a phòng i Tòa B , y ph c àng hoàng, t ng i

ng c i ph i

u th y thông, th y ký l m.

Gi

ó t i Tòa B làng dân

ng h u r t ông, làng b t kh n en, b n áo dài, còn dân thì m c áo v n,

u tr n nên d phân bi t.

nh Xuân i ngoài hành lang phía tr

c, i giáp ba phòng, th y phòng nào c ng có

y ông, m y th y ng i làm vi c, c th y

u m c áo dài nh ng ng

i b t kh n en, ng

i b t

kh n

u rìu xanh, mà c ng có ng

i không b t kh n gì h t. Trong cái phòng gi a r ng l n, có n m sáu th y ng i hai hàng bàn

t hai bên. Phía trong sâu, có m t bàn l n. M t ông quan Pháp,

râu bó hàm ng i day m t ra ngoài,

ng hút thu c và nói chuy n v i m t ông quan

Pháp khác, tr tu i h n,

ng t i

u bàn bên tay trái.

https://thuviensach.vn

nh Xuân nh m nhía mu n vô, nh ng vì m i lãnh ch c th y ký nên còn b ng , l i không bi t hai ông quan Pháp n y là ai, t nhiên ng d d . May có chú cai h u trong

phòng i ra, hai tay áo có g n lon vàng cháy. V nh Xuân ch n chú l i mà nói:

-

Tôi là ký l c, có gi y b tôi làm vi c t i ây. Tôi mu n trình di n v i quan Chánh Tham Bi n. Hai ông

ng nói chuy n trong phòng ó ông nào là ông Chánh ?

-

Té ra th y

i l i ây. Xin l i th y tôi không dè. Hai ông ó không ph i quan l n Chánh. Ông có râu ng i ó là quan Phó nh t, còn ông nh ng m t bên ó là

quan Phó nhì. Quan l n Chánh ng i phòng phía trong n a. Ph i i vòng vô phía sau m i h u ngài. Mà th y m i

i l i, nên trình di n v i quan l n Phó nh t, r i s vô quan l n Chánh. Cho h u r i, bây gi hai ông nói chuy n ch i. Th y c vô i

i, vô trình gi y cho quan l n ng i gi a ó.

nh Xuân nghe nói nh v y m i l y gi y c a quan Tham Bi n Gò Công phát cho i ng mà c m trong tay, r i l t nón i ngay vô, cúi âu chào h t hai ông và a gi y i

ng cho quan Phó nh t.

Quan Phó coi gi y r i vui v h i V nh Xuân ph i m i thi u k n y và ph i g c Gò

Công hay không. V nh Xuân nói ph i. Ông

ng d y kêu cai h u, h i quan l n Chánh h i

m m i ng i xe i quan sát vùng Ch C

ã v r i hay ch a. Cai h u b m quan l n Chánh

ã v nãy gi r i.

Quan Phó nh t bi u V nh Xuân i v i ông r i ông m c a phía sau l ng, d t Ký Xuân qua trình di n v i quan Chánh Tham Bi n.

Khác h n v i quan Phó, quan Chánh l n tu i, nh ng nh vóc, nghiêm ch nh, nói ít l i nói ch m.

Quan Phó gi i thi u th y ký m i, r i quan Chánh ngó qua V nh Xuân mà nói r ng quan Phó s chia vi c cho th y làm. Còn nh tu i, m i t p s , th y ph i siêng n ng, h ng hái lo cho tròn b n ph n,

ng tr n i, nh t là

ng ki m cách làm khó cho làng, cho xã,

ng n

ti n, b i vì n h i l là t i tr ng, lu t pháp s tr ng tr th ng tay.

i xu t thân mà nghe l i h m d a, V nh Xuân th y h th n. Th y mu n cãi r ng không ph i quy t chí bóc l t nên th y thi mà làm ký l c, nh ng th y Quan Chánh oai quá, th y ph i n nh n mà nói th y s c g ng làm vi c, làm vi c siêng n ng, ngay ng n cho p

lòng quan trên, không dám l i ph n s .

Quan Chánh g t

u, khoát tay, t ý câu chuy n ã ch m d t. Quan Phó d t Xuân tr ra, kêu th y Khuê, ng

i tr ng tu i, b t kh n en, ng i cái bàn g n ó, bi u d t Xuân i gi i thi u v i m y ông, m y th y trong Tòa B .

Tr

c h t th y Khuê d t Xuân qua trình di n v i quan Ph , ng i trong phòng phía tay trái. Quan Ph b t kh n en, không có râu, m y u, m t thon, n c da mét nh ng

i có b nh.

Tu i ông ã quá 50, tánh ôn hòa, ti ng nói nh , ít hay c i. Ông nói ít l i r i có H

ng ch c

vào ch u, nên ông bi u th y Khuê d t i gi i thi u v i m y th y, b a khác r nh ông s nói

chuy n dài.

Th y Khuê d t ra bàn quan Huy n, ông ng i phía tr c. Quan Huy n cao l n, m p

p,

râu ng nh trê b t kh n

u rìu xanh, tu i ã trên 40, t

ng kh e m nh. V a nghe th y

Khuê ti n d n th y ký m i thì ông vui v

a tay ra b t tay V nh Xuân kêu

p h u bi u nh c

i hai cái gh , ép V nh Xuân ng i và h i Xuân:

-

Th y ký ra tr

ng n m nào, th y

c bao nhiêu tu i ?

-

Th a tôi m i ra tr

ng k r i ây. N m nay tôi

c 22 tu i.

-

Có v hay ch a ?

-

Th a, ch a.

-

Làm ít tháng r i c

i v .

t n y thi u gì gái

p. L a cô nào có s c, l i có ti n,

thì em v c t nhà c a nhà , s m xe ng a i ch i. Làm vi c Tòa B nhà giàu h giành mà g con, lo gì v . Cha m còn song toàn lay không ?

-

Th a, tôi m côi cha, còn bà m già.

-

Th y l i ây h i nào ? Tính m

n ph d n nhà hay là

u v i ng

i ta ?

https://thuviensach.vn

-

Th a, tôi i xe l a m i t i h i 8 gi r

i ây. Tôi ghé khách s n m

n phòng mà

r

ng.

chi u tôi i h i th m coi có nhà nào ch u n u c m tháng cho tôi thì tôi xin

u ít ngày,

i ki m ph m i

c r i s

riêng.

-

khách s n r y rà quá, ngh sao

c. L i làm th y thông, th y ký mà nh v y

khó coi. Nhà tôi ông quá, nh t là có b y cháu ngo i gi n tr ng r y rà d . Ch chi nhà tôi r ng, tôi m i lên nhà tôi mà

. Mông x Khuê coi trong Tòa B th y

nào có nhà r ng, thì nói giùm cho th y ký

u. Anh em thu c m t ty ph i giúp

nhau. ó là cu c

n công. Bây gi mình giúp th y ký ây, sau mình i qua t nh

, thì s có th y khác giúp mình l i.

Th y Khuê suy ngh m t chút r i nói: “M y th y ai c ng có gia ình ông quá. Duy ông Kinh L ch L

ng có l

ng cho Mông x Xuân ùm

u

c. Ông m t c n ph

ng rãi mát m , mà nhà ch có hai ông bà. Con gái l n c a ng có ch ng v d

i Bình

i.

Còn ng

i con trai thì làm thông ngôn Tòa án trên Long Xuyên. Ông cho th y ký n c m

i ng thì ti n l m”.

Quan Huy n nói: “ âu th y m i ông Kinh qua ây

ng tôi nói giùm th coi ng ch u

hay không ?”.

Th y Khuê i m t chút r i d t ông Kinh L

ng qua.

Quan Huy n nói:

-

Ông Kinh, th y ký Xuân m i

c b l i làm vi c v i mình ây.

-

Th a, h i nãy tôi th y vô trình di n v i quan l n r i.

-

, quan Phó bi u th y Khuê d t i trình di n v i m y ông, m y th y. M i i t i ây ch a k p qua ông. Tôi h i th m m i hay th y không có quen v i ai h t th y ph i m

n phòng ngoài nhà ng . nh v y không coi

c. Tôi nghe nhà ông

ch có hai ông bà. V y ông làm n cho th y ký Xuân u

ít ngày

ng th y

ki m ph

c r i th y d n nhà. Th y áng em cháu, ông bà n gì thì th y n n y.

Làm m t ty v i nhau, c ng nh bà con m t nhà, n u giúp th y trong b

c

u,

Th y không quên n âu.

-

Tôi có m t c n ph , tôi s ch t h p b t ti n cho th y. Nh th y b ng lòng tá túc i tôi thì v ch ng tôi vui mà cho th y

ng có ng

i h h ch i.

-

c l m,

c l m. V y thì xong r i.

Xuân cám n ông Kinh, cám n quan Huy n, th y ai c ng chi u c s n lòng giùm giúp th y m ng h t s c.

Ông Kinh L

ng bi u Xuân

i tan h u r i ông s d t v nhà v i ông.

Xuân cám n quan Huy n m t l n n a, r i theo th y Khuê i th m h t m y th y trong Tòa B .

Ch ng th m

r i, quan Phó kêu Xuân mà nói b a nay th b y, v y bu i chi u ông cho Xuân ngh

nhà

ng lo b

n cho yên r i sáng th hai s b t

u làm vi c.

Xuân cám n r i l i bàn ông Kinh L

ng ng i nói chuy n.

Ông Kinh L ch L

ng ã trên 50 tu i,

râu le the, tóc râu

u

m b c, t

ng i

khoan thai, nói chuy n hòa h

n. V n nhà nho h c nên y ph c àng hoàng,

u v n kh n

nhi u en, mình m c áo xuy n en trong có áo dài tr ng. Ông b n qu n nhi u tr ng, ch n mang gi y tàu, ki u h c mã v .

Xuân th y ông ang ng i d ch m t t bán

t ch nho ra ch qu c ng , m i h i ông

ch chi v y, bây gi ng

i ta còn

c vô

n t b ng ch nho hay sao.

Ông Kinh c t ngh a r ng m y n m nay

n t ph i vi t ch qu c ng , ho c ch Lang

sa, ch không

c vi t ch tàu n a. Nh ng có nhi u gi y t c thu c u trào l p b ng ch tàu, nh t chúc ngôn, t t

ng phân, t

n mãi

n th , t hôn th , bây gi có ng

i em

nh ng gi y t

y

n xin óng bách ph n c u ch ng

ng n p cho Tòa. M y th y bây gi h c

gi i ch Tây mà không bi t ch nho, làm sao hi u cho c mà làm vi c, Vì v y nên m i Tòa

ph i có m t v Kinh L ch

ng d ch gi y t ch nho cho m y th y. L i m y t cáo th n u https://thuviensach.vn

làm b ng ch qu c ng thì ít ng i

c

c. Ph i d ch ch nho m t bên

ph thông kh p

dân gian.

Xuân h i làm Kinh L ch c n ph i bi t ch tây hay không. Ông nói không c n, nh ông thì ông bi t ch nho v i qu c ng mà thôi. N u t nào quan l n mu n hi u cho rõ thì th y thông ngôn coi b n qu c ng c a ông r i d ch ra ch Tây. úng 11 gi nghe tr ng tan h u, y th y

u d p

i v

n c m. V nh Xuân i theo ông Kinh L

ng. Ra ngoài

ng ông

i Xuân v y ch hành lý

âu, nên l y em luôn l i nhà ông cho r i. Xuân d t ông l i khách s n, tr ti n phòng r i kêu xe kéo ch r

ng vô nhà ông Kinh.

Ông Kinh L

ng

ng t c u tàu L c T nh ch y vô tr

ng h c, qua kh i Tòa Án

t

i, có dãy ph bên phía tay m t, ông c n th nhì.

Ông d t Xuân vô nhà, kêu xa phu bi u em r

ng vô, ch khách nói chuy n lao xao.

Bà Kinh sau b p coi cho ch b p d n c m. Bà nghe nói chuy n phía tr c, bi t ông i h u

nh ng không bi t ông nói v i ai, b i v y bà x ng x m i ra tr c mà coi.

Ông Kinh

ng c i áo dài, ông th y bà ra thì ch th y Xuân mà nói: “Th y thông ây i thi

u, quan trên b xu ng làm vi c t i Tòa B mình.

n ây th y không quen v i ai

t. Quan Huy n nói th y nhà ng và n c m ti m coi k quá, nên ngài h i tôi có s n lòng cho th y t m,

i ki m ph m

n

c r i th y s d n nhà. Tôi ngh nhà mình tuy

không r ng, song có 2 v ch ng chen ngo n, cho th y u không h i gì, b i v y tôi r

c

th y vô ây. Bà nó coi c m r i thì d n n”.

Bà kinh m ng r nói: “C m g n r i a. Thay

r i thì con b p s p

t c ng r i. Ông

nó r

c th y thông vô v i mình thì ph i l m, ch

ngoài nhà ng coi k quá. Th y

ng

ng i gì h t th y thông. Không bi t nhau ch ng nói làm chi, ch làm chung m t ch c ng nh bà con trong nhà. Th y c ng nh em cháu. Th y m i t i còn ch n t, ch n ráo, không quen

i ai. Thôi thì

ây cho vui. M i b a th y i làm v i ông Kinh. T i tôi gi ng mùng cho th y ng b ván tr

c ây. Còn c m n

c, không có th y, tôi cùng n u cho ng n v y. Có th y thì thêm m t cái chén v i m t ôi

a, ch có th t công gì âu. Thôi, th y thay

mát i,

thay

r i tôi bi u nó b ng c m lên.

nh Xuân cám n bà, th y bà ni m n s n lòng nh ông, th y vui m ng h t s c.

Bà Kinh i vô trong coi d n c m.

Th y Xuân m r

ng l y

mát ra thay. Th y dòm trong nhà th y trong ngoài s ch

, vén khéo, gh bàn t t, t ván bóng ng i, có m t t sách nh , l i có treo n kìm,

n

tranh,

n cò v i m t ng tiêu trên vách. Trên bàn có

m t b chén u ng trà v i m t bình

nh . Th y nh v y th y bi t ông Kinh a thú phong l u, tr a u ng trà, t i kh y n, không k

th phi, không màng danh l i.

Ông Kinh vô trong thay

r i ra tr

c th y th y Xuân m c b

mát, ch n mang

gu c,

ng

ng t i c a ngó ra

ng. Ông kêu mà nói: “M i th y vô th y thông, vô ng

tôi d t i t tr

c ra sau cho th y bi t. Vô

ng r a m t r i n”.

Ông Kinh d t th y Xuân vô trong, ch cái gi

ng mà nói v ch ng ông ng ch

ó,

ch có bàn

t i c a s phía sau nói ch

ó n c m, g n ó có lót m t b ván gõ nh

n m

ch i ho c

ông ngh tr a. Ông d t luôn xu ng nhà b p, m c a sau ch ch i

i ti n ho c

ti u ti n cho Xuân bi t r i tr l i ch thau n

c cho Xuân r a m t.

Th y Xuân nh n th y nhà tuy ch t h p, nh ng t tr c ra sau, ch nào c ng s ch s ,

c có

dùng, trong có ch ng ch

n, ngoài có bàn ti p khách u ng trà, l i có ván m ngh . Xuân mong mu n

c nh v y thì m con thong th .

Ch b p b ng mâm c m d n lên

trên bàn. Ông Kinh m i th y Xuân ng i l i n c m i ông bà. Mâm c n có m t t canh, m t d a thit, m t d a cá v i m t d a rau ch không có ph m th c gì quí, nh ng n u khéo l i chén

a s ch, nên n ngon vô cùng.

Trong lúc n c m, bà Kinh h i th m g c gác và gia o c a Xuân. Th y l y s thi t

mà t ông bà, c ng nh th y ã t cho quan Huy n trong Tòa B nghe h i s m m i. Th y ng không gi u ph n th y là con nhà nghèo, m t m m t con, m già h m hút ph i bán bánh trái mà

nh t. Vì v y nên t nh th y ph i g ng công h c t p ng l p thân mà nuôi m .

https://thuviensach.vn

Th y c y bà Kinh coi có c n ph nào r r ch giùm cho th y m n

ng r

c m lên v i

th y, không c n m

n ph t t và g n ch , b i vì l

ng h

ng không bao nhiêu, ph i ti n t n

cho kh i thi u h t.

ch ng ông Kinh th y Xuân khiêm nh

ng l i thành thi t thì em lòng th

ng. Bà

Kinh nói: “Làm th y thông, th y ký ph i ph khá khá m i c, ch m

n ph cho r ti n

thì ph i ngoài xa l i ph i chung ch v i h ng bình dân, r y rà t i ngày ch u không n i âu.

y

th ng th ng ki m cho ph i ch r i d n mà , không nên g p l m. Th y thông ng ái

ng i chi h t. Th y

ây v i v ch ng tôi, bao lâu c ng

c mà. V ch ng tôi có hai

a

con,

a l n con gái, ng g l y ch ng, nó theo bên ch ng nó Bình i m y n m nay.

Còn

a, nh , con trai, n m ngoái nó thi

u thông ngôn Tòa án, nó

i lên làm vi c trên

Long Xuyên. Ch t h p, mà có th y ùm

u v ch ng tôi vui, ch có sao âu bà ng i”.

nh Xuân nói:

-

n x l quê ng

i mà tôi g p

c ông bà em lòng th

ng tôi nh con cháu,

thi t tôi c m

c lung l m. Tôi xin

n m ba ngày ch

lâu c c lòng ông bà,

nh t là bà ph i lo c m n

c nhi t tôi không dám.

-

y, tôi nói không có c c lòng ch h t. Th y

ng ng i,

th ng th ng coi g n g n

ây có ph tr ng r i s m

n

ng th y t i lui cho ti n.

n c m r i, ông Kinh v i th y Xuân ra bàn phía tr c ng i u ng trà. Xuân ngó m y

cây

n treo trên vách r i h i ông Kinh.:

-

Ông

n

cây hay không ông Kinh ?

-

Tôi chuyên v cây kìm. Còn m y cây kia tôi không thích nên n

c, nh ng

ngón không t

i.

-

Sách nho ông có nhi u quá.

-

Nhà nho thì có sách nho ch sao ? Th y h c Tây, mà có bi t nho chút nh gì hay không th y thông ?

-

i tôi còn nh , ông thân tôi cho tôi i h c ch nho. Ch ng tôi c 13 tu i, ông

thân tôi m t, ông c u tôi ép bà già tôi ph i cho tôi h c ch Tây ng l p thân v i

ng

i ta, ch h c nho nhi u không ích gì. Bà già tôi nghe l i m i bi u tôi b nho mà i h c Tây.

-

u v y thì th y bi t ch nho.

-

Tôi có nghe gi ng tr n b T Th .

-

y à ? H c h t b T Th thì khá l m. Th y h c v i ai ?

-

Th y tôi là ông Giáo Huân ch Gi ng Ông Huê.

-

Chà Th y h c v i ông Giáo Huân ? Tôi không bi t ng nh ng tôi có nghe danh ng h c r ng l m. Th y coi truy n

c hay ch a ?

-

ngày qua h c ch Tây, tôi không c

n ch nho n a.

d n nhà yên r i tôi

t p l i.

-

Tôi có truy n

th . Th y có bu n thì c l y mà

c. Th y nên

c Tam Qu c,

ông Châu, Tây H n, Thu H cho bi t. Th y có t p làm thi hay không ?

-

Ch a.

-

th ng th ng tôi ch th th c giùm cho, r i anh em mình x ng (x ng) h a v i

nhau ch i, th y c ng nên h c

n

ng d

ng chí phong l u. U ng trà ngon, làm

t bài thi r i

n ch i vài bài, thú v bi t ch ng nào. Tôi thích s ng v i c nh i

ó.

-

nh

i ó là c nh

i phong l u nhàn l c, tôi c ng thích l m.

-

y thì anh em mình là

ng thinh,

ng khí mà. Tôi m ng l m.

tôi t p cho

th y bi t

n, bi t làm thi phú,

ng vui h

ng thú v thanh cao v i nhau ch i.

-

Trong Tòa B có th y nào gi i ch nho nh ông v y hay không ?

-

Không có, b i v y tôi bu n quá. Có vài th y tr ng tu i nh th y Khuê h i s m i ó, h h c l m ít câu trong sách Minh Tâm, r i t i ám ti c h nói ch l p p, không dùng

c vào ch nào h t. Bây gi m y ng

i x ng là nhà nho ó thì

https://thuviensach.vn

ai c ng h c ch nho chút nh ch có h c o nho âu, b i v y nhà nho

i nay

không hi u tâm c a thánh h n, không hi u ngh a lý sâu xa c a o h c nên x

h làm nhi u vi c ch

ng tai gai m t h t s c. Th y còn tr tu i, m i b c ch n

vào

ng

i, th y ch a th y

i ê ti n.

r nh r i tôi s nói cho th y nghe.

Chi u nay th y

c ngh mà tôi m c i làm.

mai chúa nh t, tôi s d t th y i

th m m y ông m y th y, ph i th m cho

h t. M i

i l i ph i th m k b trên

i b n

ng liêu, th m nh v y ng

i ta m i cho th y là ng

i bi t l .

-

Quan Ph tên gì v y ông Kinh ?

-

Tên H u, Nguy n Trung H u. Ngài a l p nghiêm l m, l i có b nh hút nên hay qu u qu . Còn quan Huy n tên Lê Thành Kiên. Ngài có t t u ng r u, tánh tình

vui v , gi n d bi t th

ng k d

i, nên ai c ng yêu ngài.

Nhà còn l mà ng

i c ng ch a quen, th y Xuân n m lim dim mu n gây gi c ng mà thao th c hoài. Th y nh th y vào Tòa B trình di n h i s m m i, quan chánh, quan phó u d ch u, còn m y ông, m y th y vui v , hoan nghính. Th y th y b c

u trong

ng

i ã có mòi d dàng, duy có l i quan l n Chánh Tham Bi n d n ng h i l , l i y làm cho

th y h th n. R i th y nh t i ông Kinh nho nhã, bà Kinh bãi buôi, v ch ng u s n lòng

giúp, dìu d t th y, thì th y l i càng thêm m ng. Nh ng th y ngh không l ùm

u v i ng

i

ta nhi u ngày, th nào c ng m

n d n cho mau, tr

c kh i làm nh c lòng v ch ng ông

Kinh, sau r

c m lên

ng m con kh i phân cách.

Hai gi ông Kinh th c d y t m r a r i thay

i làm vi c. Ông m t l y b truy n

Tam Qu c Chí

trên bàn, d n Xuân nhà có bu n thì

c th ch i mà gi i mu n.

Ông i r i, bà c theo nói chuy n v i Xuân, h i chuy n h c hành, nói chuy n ki m ôi b n, h c chuy n m y th y làm vi c

ây

u khá h t, bà t ý mu n cho Xuân hi u cách

i c a thiên h trong th i

i kim ti n n y.

Câu chuy n càng kéo dài bà Kinh càng t tình thân thi t. Xuân c ng i nghe bà gi ng y, d u có

u không h p ý th y c ng c

i ch không dám cãi, vì th y không mu n trái ý

bà là ng

i tr

ng th

ng sáng su t tình

i.

n 3 gi r

i, Xuân m i thay

th a v i bà Kinh

th y i vi ng nhà tr

ng là ch

th y có

n h c hai n m, r i qua ch C tìm m t ng

i b n h i tr

c coi còn

ó hay ã d i

i ch khác.

nh Xuân

i nón i vô tr

c trung h c M Tho,

ng ngó m t h i r i tr ra ch , lên

u quây mà ra Ch C . Vào nhà c a ng

i b n c h i th m, thì ng

i nhà nói anh b n xin

làm giáo viên nên quan trên ã b

i d y h c tr

ng t nh bên Tân An. Xuân th m ngh , n u

i s m m i mình ch r

ng qua dây thì b v vô ích. Th y càng th y ph i có ph c m i

c g p ông Kinh L

ng. Th y càng kính m n hai ông bà, c hai

u h o tâm làm ngh a.

Th y i xem ph hai bên

ng, th y dãy nào c ng t quá, ph lá thì nhi u, còn ph ngói thì c l i c n nào c ng có ng

i ta buôn bán

l t v t, th p th i, d

áy không ph i

ch m y th y

c.

Th y tr l i c u quây r i i d c theo mé sông mà ch i. Th y vô m y ng trong có ý

ki m ph tr ng, té ra ãy nào c ng có ng

i ta

, không th gì chen vô

c n a.

n 6 gi , V nh Xuân m i v t i nhà. Tan h u h i 5 gi , nên ông Kinh v ã lâu r i,

ông n m trên ván coi truy n Tam Qu c Chí, còn bà Kinh ng d a bàn têm tr u n.

Th y Xuân b

c vô, ông Kinh ng i d y h i Xuân i ch i phía nào. Xuân nói th m tr

ng c r i qua Ch C ki n ph , sau tr ra phía nhà ga n a.

Bà Kinh nói: “Ph bên ch c t quá, th y sao c mà ki m. Còn phía ngoài ga bao

gi có tr ng mà mong. Tôi bi u

th ng th ng v y mà, g p làm chi. Tôi nghe phong phanh dãy mình ây có m t ng

i tính i, h v An Hoá. V y

i h

i r i tôi s m

n giùm cho

th y,

ng bà con mình g n nhau cho vui”.

Xuân nói: “N u

c v y thì t t l m”.

Bà Kinh nói: “Ph n y s ch s l i th t , mà m t tháng có n m ng, r quá”.

https://thuviensach.vn

Ông Kinh nói: “Bu i chi u nay vô nhà h u, tôi có nghe m t chuy n ng ng . S là thu nay th y Sung coi

inh (dân c , thu thân) mà coi luôn b sanh ý (ng nghi p, thu hành ngh ) n a. Bây gi buôn bán th nh phát, dân s n xin sanh ý n

m n

p. Th y Sung

làm t i hai vi c th y làm không xi t,

bê tr ng

i ta kêu nài hoài. Quan Phó nh t m i nói

i quan l n Chánh xin thêm m t th y ký n a

ng chia công vi c v i th y Sung. H m nay

c m y quan trên c p b ng th y xu ng ây ai c ng t ng quan Phó s chia cho th y ho c

inh, ho c b sanh ý. H i s m m i th y vô trình di n v i quan Phó, r i ng d t th y vô quan l n Chánh. Ch ng tr ra ng bi u Th y Khuê d t th y i gi i thi u v i m y ông, m y th y trong nhà h u. H i nãy i v chung m t khúc ng v i th y Hu n coi v

n th , th y

nói nh v i tôi r ng quan Phó nh t s b t th y

ng thông ngôn cho ông ch không ph i coi

inh hay là sanh ý”.

nh xuân la l n :

-

Tr i i ! Tôi m i vô làm vi c, tôi ch a bi t gì h t, tôi ng thông ngôn sao n i.

Ph i

tôi t p s lâu lâu cho tôi thông th o vi c nhà n c ã ch . Mà sao th y

Hu n bi t vi c ó nên th y nói v i ông.

-

Th y nói lúc th y Khuê

a th y i chào m y ông m y th y ó thì quan Phó nhì qua nói chuy n v i quan Phó nh t; hai ông

ng khen th y ký m i nói ti ng Tây

t thi p rành r . Quan Phó nh t l i nói ng s b t th y ng thông ngôn th cho

th y Khuê vì th y Khuê ch m l t, nói ti ng Tây không ch y.

-

Th a, không

c. N u quan Phó bi u thì tôi xin t ,

cho tôi làm vi c gì d d

ng tôi h c t p. Tôi ch a hi u vi c nhà n

c mà

ng thông ngôn n i gì. Làm

không kham nói b y b h c

i ch t.

-

Thông ngôn v i quan Phó có gì âu mà khó. H h u ng xin sách ghe, óng sanh

ý, mua bán trâu bò v i

n th , ho c xin phép v vi c l t v t v y thôi. M y vi c n thì h u trong quan l n chánh. Th y

ng thông ngôn ch ng m t tu n l th y

th o h t.

-

Tôi c ng ph i t , vì n u tôi ch u, té ra tôi gi t ch th y Khuê.

-

i l nh quan Phó nh, ch có ph i th y xin hay sao mà s mích lòng. Th y Khuê giao vi c c a th y cho th y làm thì th y coi sanh ý hay là b inh c ng có l i v y,

tuy thua b thuy n m t chút. N u th y

ng thông ngôn thì th y coi b thuy n,

gi y súng v i

n xin phép l t v t, th y làm n u có vi c chi ch a hi u tôi ch giùm cho,

ng lo chi h t. Th y thay

r i i n c m.

nh Xuân thay

mà s c m t bu n xo.

Bà Kinh ngó ông mà nói:.

-

Quan Phó th y có tài nên b t

ng thông ngôn, vinh vang h t s c mà th y thông

không vui, cái ó m i là k .

-

Vui hay bu n c ng v y, mình tùng s v i quan Tham Bi n, quan mu n bi u mình làm vi c gì, mình ph i làm ch cãi sao

c.

n c m r i tôi s c t ngh a t

cách c a th y thông ngôn ký l c cho th y nghe. Bà i d n c m i.

h i tr a

n gi , bà Kinh th y V nh Xuân m m m ng, nh nhoi hi n lành, thành thi t, bà em lòng yêu, l i nghe nói nhà nghèo, m góa con côi nên th y rán n h c ng làm

vi c mà nuôi m thì bà ph i

ng t tâm, bà quy t giúp

th y

ng làm n, làm ngh a. Bây

gi bà nghe ông Kinh nói quan Phó nh t khen V nh Xuân b t thi p, nói ti ng Tây g n gh d dàng; ng nh b t th y

ng thông ngôn th cho th y Khuê lù mù, ch m ch p thì bà thêm n tài h c c a th y n a. Bà th m ngh , th y m i

ch n vào ho n l , thì

c quan trên

yêu chu ng li n; n u không h c gi i, không nói hay h n ng i, thì làm sao mà

c v y.

Th y thông tr tu i n y không ph i là ng

i t m th

ng, th y s

i xa, s v

t lên cao, r i

ây th y s l n lên thông ngôn cho quan l n Chánh, s b c t i a v ông Huy n, ông Ph

cho mà coi. Giúp

th y không u ng công âu.

Ng i n c m, bà th y V nh Xuân v n còn s c bu n bà m i c i mà nói:

https://thuviensach.vn

-

y th y i làm vi c, ai c ng mong m i

c

ng thông ngôn cho vinh vang.

Nhi u khi h dùng cách cúi lòn, b

, ho c âm m u h i b n

ng gi t cái a v

ó. Th y thông m i l i t i, quan Phó t nhiên mu n b t th y ng bàn, th y không

không âm m u giành gi t ch c a ai. Dày công n h c gi i h n ng i, t

nhiên th y

c ph n th

ng, ch có gì âu mà th y lo ng i nên bu n

n mu n

thoái thác.

-

Th a bà, vì nghèo nên c c ch ng ã tôi ph i theo tân h c ng làm vi c lãnh

ng mà nuôi m . Tôi

c mong

c ng i yên trong m t góc bàn mà biên chép,

ch cu i tháng lãnh t

ng n v y. Tôi th a thi t v i ông bà, tôi không ham danh, ham l i chút nào h t, nh t là danh không chánh áng và th l i không h p ngh a.

-

Không ra làm th y thông, th y ký thì thôi ch th y ã mang cái l p th y thông thây ký thì còn n cái gì n a. Th y ã vào tr

ng danh l i r i thì ph i chen l n

tranh ua v i ng

i ta, không nên

thua sút h . Tu i th y áng em cháu c a v

ch ng tôi, v y

tôi nói s thi t cho th y nghe. Th y côi cút nhà nghèo, ph i nuôi già l i ch a có v . Th y c n ph i có ti n, có danh h n ng i ta, ch sao l i

chê. Ph i có ti n

ng nuôi m cho sung s

ng, ph i có danh

ng c

i v ch

sang giàu. Tôi khuyên nh p gia tu t c, ng

i ta làm sao, th y c làm v y,

ng

thèm ng i chi h t. V i tài h c ã cao c a th y, ch c th y s hi n t mau l .

-

Hôm tôi

c trát òi i làm vi c, tôi có

n t giã ông th y c c a tôi là ông Giáo

Huân. Th y tôi có gi ng d y vi c

i cho tôi nghe, có nh c

i quân t theo trong

sách r i ch

i th c t theo bây gi . Th y tôi c n

n d u vi c chi c ng

ng

quên

o nhân ngh a c a Kh ng M nh, m c d u ng

i

i nay h chê

o y ã l

th i, là th i hoá. Tôi ã có h a v i th y tôi, d u ph i nghèo kh , d u b ho n n n, tôi c ng ch ng dám b nhân ngh a, là c n b n t n hoá c a ng i Vi t nam. Tôi l i

quy t nh l y b n ch „Thanh cao chánh tr c“ làm tiêu bi u, nh m vào ó mà

c t i. Tôi ngh

ã làm thân trâu ng a thì còn k danh l i làm chi. S ng gi a i

n

n thì giàu sang càng thêm h .

Nãy gi ông Kinh ng i n lóng tai nghe bà Kinh v i V nh Xuân bàn cãi, ông không mu n chen vô.

n ây ông m i c

i và nói:

-

Tôi hi u tâm trí c a th y thông r i. Môn

c a ông Giáo Huân d u hèn c ng th ,

có l nào thua sút ng

i ta. Câu chuy n th y nói v i bà nó ó tôi xin th y ình l i, th y làm vi c ít ngày cho th y th y th thái nhân tình, cho th y n m mùi i

cay

ng r i tôi s bàn lu n v i th y. Bây gi tôi xin cãi v i th y v m n y:

th y nói ã làm thân trâu ng a thì còn k danh l i làm chi. Th thì quan Phó mu n thá ví phía nào thì th y ph i i phía ó, ch sao th y c n , d u i qua sình l y, th y c ng ph i rán mà b

c, làm sao mà cãi

c.

nh Xuân suy ngh m t chút r i nói:

-

Thi t v y, ã làm tay sai thì ng

i ta bi u làm gì thì mình ph i làm theo, ch

âu

c phép cãi. Nh ng n u vi c ng

i ta bi u mình làm ó quá s c c a mình thì

mình ph i nói tr

c cho ng

i ta bi t

ng kh i trách mình.

Ông Kinh g c

u nói:

-

Nói nh v y thì ph i. Làm vi c mà th y bi t dè d t nh v y thì ai dám khinh khi.

n c m r i thì tr i ã t i. Ông Kinh

t cái èn treo cho sáng, r i ông v i V nh Xuân

ng i t i bàn mà u ng trà. Không hi u vì mu n khoe ngón n t

i, hay là vì c m h ng g p

n

ng

o, mà ông Kinh u ng vài chung trà r i ông l y

n kìm treo trên vách, em l i

ván ng i vít

c (khêu tim èn) mà lên dây. B t

u ông

n nu t b n nam xuân r i s a dây

n m t b n l u th y. Sau h t ông

i dây oán,

n thêm l t b n t

i n a..

nh Xuân ng i nghe, vì ngón

n giéo gi t, ti ng

n thanh tao, nên th y mê m n

tâm th n. Th y li c m t ngó ông Kinh, th y ông

n mà s c m t ông vui s

ng nh n

ng

mây mà bay, nh ng i trên nh núi cao nhìn xu ng ng áng. Phong l u bi t ch ng nào !

Thú v bi t ch ng nào !

https://thuviensach.vn

Ông Kinh

n m y b n r i ông

cây

n trên ván, l i rót chung trà mà u ng. Nghe

nh Xuân khen ông

n t

i, ông h ng chí l y ng tiêu ng i ngang th y mà th i ch i ít bài.

nh Xuân càng mê m n h n n a.

Ông Kinh

ng tiêu trên bàn mà nói:

-

Th y thông ã th y

i s ng c a tôi v b ngoài r i.

tôi d b trong cho th y

xem luôn. Tôi c ng nh th y, tôi không màng danh l i. Làm vi c thì tôi i úng gi , không khi nào bê tr . Mà làm vi c là có ý

lãnh l

ng

cho v ch ng s ng

thong th mà thôi, không c n d . Gi xã giao

l , ám ti c m i ph i i. Không

ham th

i ch i. Thú vui c a tôi là lúc r nh rang, u ng trà ngon, ngâm ít câu thi, n ch i vài b n, r i n m

c truy n,

c sách. Ai tranh ua danh l i m c ai, tôi

gi thú vui c a tôi, ai nói khôn không m ng, ai chê d i không gi n.

-

, c x c a ông nh v y thì ông là quân t r i.

-

Tôi không dám lãnh l i th y t ng ó. Tôi ch lo th ph n cho an thân v y thôi.

-

Tôi

c mong

c nh ông thì nguy n v ng ã th a mãn. N u tôi d n nhà c a yên r i và n u ông s n lòng v i tôi thì tôi s xin th gáo ng ông d y tôi

n kìm,

vì tôi nghe ti ng

n kìm sao tôi thích quá.

-

c ch . Tôi s n lòng ch cho. Tôi mu n th y h c

n mà c ng t p thi phú ch i

a. Kh y

n ngâm thi là thú phong l u cao th

ng

nh t, ng

i có h c ai

ng ph i bi t th

ng th c cái thú y.

i ít b a th y lãnh vi c làm quen r i thì

t

u t p li n, c n gì ph i ch d n nhà.

Ông Kinh m t l y t p thi c a ông làm thu nay a cho V nh Xuân xem. Hai ng

i

c và bình lu n v i nhau

n khuya m i i ng .

Sáng b a sau, ông Kinh L

ng d t th y V nh Xuân

n th m m y ông, m y th y

trong Tòa B , th m

h t không b sót m t nhà nào.

Qua sáng th hai, V nh Xuân b t

u theo ông Kinh i làm vi c.

Quan Phó nh t l i nhà h u, v a ng i thì ông kêu th y Khuê, th y Sung v i V nh Xuân i mà nói ông nh t nh b t th y Xuân

ng thông ngôn cho ông. Ông bi u th y Khuê giao

vi c c a th y cho Xuân làm, còn th y Sung thì giao b inh cho th y Khuê coi.

nh xuân nh nh nói v i quan Phó r ng mình m i vô làm ch a hi u công vi c nhà c, nên xin cho ph v i m t th y nào ó,

t p s m t th i gian cho quen, r i làm m t

mình m i

c. Ông Phó nói không có gì khó, làm trong ít b a thì quen. Ông d n th y Khuê ph i ch cách th c m i vi c cho Xuân bi t. Xuân không dám cãi n a.

Th thì l i ông Kinh nói không sai. M i vô lãnh vi c V nh Xuân ã c

ng thông

ngôn cho quan Phó và coi b thuy n v i gi y súng. Trong nhà h u ai c ng n , vì l nh c a quan B nh t ã nh, nên không ai dám bàn lu n gì h t.

Ch ng tan h u i v d c

ng, ông Kinh m i th th nói cho V nh Xuân hay r ng theo l i ng

i ta

n thì quan Phó nh t

i thông ngôn thi t c ng t i th y Khuê nói ti ng Tây không rành, mà ph n nhi u là t i th y Khuê phát gi y súng th y n ti n sao ó th u t i tai quan Phó nên ng m y (m i)

i th y qua coi b

inh.

t i nhà ông Kinh kêu bà mà cho hay quan Phó ã b t V nh Xuân ng thông ngôn

th cho th y Khuê r i. Bà vui m ng mà nói: “Có ph c thì có ph n. H u tài t t

c d ng”.

nh Xuân nói: “Th nào tôi c ng không quên tiêu bi u c a tôi: “Thanh cao chánh tr c”.

https://thuviensach.vn

(12) II

Ng

i có danh th

ng hay th n tr ng, d u danh l n hay nh c ng v y, ph i lo gi gìn ng c ; không ch u

cho ng

i ta chê “h u danh vô thi t”, ph i làm sao cho ng i ta công

nh n “danh b t h truy n”.

nh Xuân h i nh h c ch nho v i ông Giáo Huân,

c ông Giáo khen thông minh,

n cán, ông cho là ngôi sao r ng r trong tr

ng ông. Ch ng b nho h c mà theo Tây h c,

thì t Ch Gi ng xu ng Gò Công, sau lên M Tho, Sài gòn c ng v y, h c tr ng não c ng

c cái danh gi i nh t trong l p.

Nay xu t thân i làm vi c v a m i vào Tòa B M Tho trình di n, li n c quan Phó

Tham Bi n khen th y b t thi p, nói ti ng Tây d dàng nên ch n th y ng thông ngôn. D u

mu n d u không th y c ng ph i vâng ch u không

c phép ki m k mà t ch i.

Tr a v

n c m, V nh Xuân nói v i ông Kinh:

-

ng

i có nhi u kho ng gay go. Bây gi tôi m i th y gay go thi t. Thi ng

làm ngh ký l c tôi t

ng tôi ng i biên chép r i cu i tháng lãnh l

ng mà n v y

thôi. Tôi có dè ph i làm vi c khó quá nh v y âu.

-

Có khó chi âu. Tôi bi t th y d s c. Th y

ng lo chi h t. H i s m m i quan Phó

cho dân vô h u. Th y

ng thông ngôn l n

u, mà m y th y lén coi ai c ng cho

th y thông ngôn v ng vàng, không b ng , không l i i chút nào h t. Ng

i ta

oán trong ít lâu th y s lên

ng thông ngôn cho quan l n Chánh cho mà coi.

-

Làm vi c gì c ng v y, h có thi n chí t nhiên ph i thành công. Tuy ch a th o vi c, song tôi c g ng, có l tôi c ng s làm cho quan trên v a lòng c. Có m t

u làm cho tôi ái ng i quá nên h t s t s ng.

-

u gì ?

-

i nãy i v d c

ng ông nói ông nghe rõ l i thì quan Phó không

th y Khuê

thông ngôn n a là t i th y n h i l sao ó nên m t tín nhi m.

-

i th y làm l ng quá nên m i

b ch . Làm vi c ai l i kh i qu quào chút nh.

Nh ng ng

i ta làm kín áo có sao âu.

-

Tôi nghe nh v y tôi bu n quá. Hôm th b y vô trình di n v i quan l n Chánh, ng d n tôi làm vi c ph i siêng n ng, mà ng còn khuyên tôi ng h i l . Tôi h i

có danh hay sao mà ng khuyên nh v y ? L i khuyên ó nh c tôi quá, b i v y m nay tôi phi n không bi t ch ng nào. Tôi nói thi t n u nhà tôi có c m ti n ng thì hôm ó tôi nói ti ng cho ng nghe r i tôi i v . Vì nghèo nên ph i làm tay sai cho ng

i ta, mà còn

cho ng

i ta nh c m n a thì ch u sao

c.

-

Th y

ng phi n. Có l t i quan Phó ã cho quan l n Chánh hay th y Khuê lôi thôi sao ó và ã có tính h th y vô làm vi c thì b t th y th cho th y Khuê, nên quan l n Chánh m i khuyên nh v y, ngh a là khuyên ng có làm nh th y

Khuê, ch không ph i c ý nh c th y.

-

u v y thì m t th y h i l r i cho t t c m y th y u h i l h t hay sao mà d n

nh v y ?

-

Vi c ó tôi không mu n nói.

th y làm lâu lâu r i th y s hi u l y

-

Ai làm sao thì làm. Tôi l p chí thanh cao chánh tr c nh tôi ã d n lòng tôi, mà tôi ng ã h a v i th y tôi nh v y.

-

c v y thì quí l m.

-

i hay khôn chung cu c r i m i bi t.

-

Th y theo sách ch không ch u theo

i.

-

Sách hay

i c ng v y, có cái ph i mà c ng có cái qu y. Tôi quy t n theo l ph i mà thôi, không k

i hay sách.

-

c l m,

c l m. Cu c

i bi n chuy n, con ng

i t n hoá. Ph i dung hòa c

i m i cho hi p th i. Duy có l ph i bao gi c ng là l ph i, không làm sao thay i

c. N u cái ph i mà cho là qu y, còn cái qu y l i cho là cái ph i, thì tr t t o iên, Ph t Tr i s p

còn bi t âu mà n

ng d a n a. Tôi khuyên th y thông

https://thuviensach.vn

l y l ph i nhà x s ; n nh v y thì không ai dám khinh khi, mà c ng kh i lo ai oán h n.

-

Quan Phó gây chuy n r c r i cho tôi quá. Ch chi ng giao b inh cho tôi coi thì

tôi kh e, tôi m i lo ki m ph m

n mà d n ch

n

c.

Bà Kinh ch n mà nói:

-

Th y thông lo d n nhà g p làm chi;

ây v i v ch ng tôi

c mà.

-

ôi ba ngày không nói gì, ch

lâu quá tôi làm nh c lòng ông bà. Tôi âu dám.

-

Th y

ây v ch ng tôi vui l m, có nh c lòng gì âu. Th y m y tháng c ng c.

-

Tôi mu n d n nhà

ng r

c bà già tôi lên. Hôm ra i tôi có h a; n u

lâu quá

bà già tôi trông.

-

À n u có vi c ó n a thì tôi không cãn. Mà tôi mu n th y g n ây ng t i lui

ch i cho ti n. Tôi h i l i thì ch c có ng

i dãy ph n y h s d n i. V y th y

vi t th th a cho bà ch hay,

i tháng sau có l s có ph tr ng mà d n nhà

c.

tôi nói tr

c v i ch ph , h ng

i ó tr ph thì ph i giao chìa khóa cho tôi,

Ch ph làm H

ng c làng n y. Nghe nói th y thông

ng bàn quan Phó m

n

ph , ng ph i b ng lòng, âu dám cho ng

i khác âu mà s .

Ông Kinh ti p nói: “Th y mu n h c

n, t p làm thi v i tôi thì ph i g n nhau cho

ti n. Th y rán ch ít ngày.

ây v i tôi

c mà. Th y t i ch ng nào c ng không sao

âu mà ng i”.

Hai b a nay v ch ng ông Kinh th y V nh Xuân m i vô làm li n c

ng thông

ngôn thì bi t th y h c gi i thi t. ã v y mà th y tánh tình ôn hòa, khiêm nh ng, song c ng

i th ng ngay, v ch ng em lòng yêu, mu n ch a th y lâu lâu cho vui.

Còn V nh Xuân ch a th o vi c trong nhà h u, c ng mu n c y ông Kinh ch d n, nên không òi d n nhà g p n a, vi t th cho m hay r ng ch a ki m c ph tr ng, nên xin ch

qua tháng sau m i có th d n nhà.

Bây gi m c lo làm vi c b n ph n vuông tròn, V nh Xuân ch a dám nói t i vi c h c n và vi c làm thi. Vô nhà h u thì ph i so n các ngh nh và hu n l nh c a quan trên nói v

thuy n mà xem cho hi u thuy n chia làm m y h ng, thuy n l n ph i làm sao, cách th c o thuy n mà tính ra tr ng t i th nào, tính s thu cách nào, ghe tân t o ph i làm sao mà cho sách, ghe gi i b n ph i làm sao mà bôi h .

Th y c ng ki m xem hu n l nh v phép b n súng, xem coi tính c bao nhiêu gi y

phép, bu c ng

i xin phép b n súng ph i có

u ki n gì, ng

i có súng n u ch t, thân nh n

ph i làm sao.

Trong hai ngày thì V nh Xuân ã bi t h t công vi c c a th y làm, n u có ch nào ch a hi u rõ thì th y Khuê ch thêm cho.

nhà ban êm nói chuy n v i ông Kinh thì V nh.Xuân h i t i vi c c a m y th y khác làm. Ông Kinh làm vi c lâu n m nên ông th o h t. Ông c t ngh a các s c thu ; thu qu n t, thu

a h t, ph công nho. Ông ch các s c b : b

inh, b

n, b v

u, b th tr ch,

sanh ý, b trâu bò. Ông c ng nói luôn cách c H i ng a h t, cách c H

ng ch c h i

và cách c m y Bang tr

ng v i th l thâu thu Hoa ki u.

t bu i s m m i, ông Kinh trong, V nh Xuân ngoài, hai ng i

ng thay

ng i làm vi c. Có hai ng

i c m gi y t trong tay, lúm cúm b

c vô c a, th y V nh Xuân

ng ng i út giày vô ch n mà mang thì cung k nh xá mà h i th y thông coi b thuy n ây hay không. Xuân nói ph i và h i l i hai ng

i có vi c chi mà ki m nhà th y thông coi b

thuy n. M t ng

i nói m i m

n óng r i m t chi c ghe nên em xu ng xin cho

ng lãnh

sách v i bài ch . Còn ng

i kia nói m i mua m t chi c ghe

ch lúa nên em nh mua bán

xin óng bách ph n

ng sang b s a sách.

nh Xuân nói vi c nh v y thì vô Toà B mà h u, ch ây là nhà riêng, không bi t

vi c c a nhà n

c. Hai ng

i

u nói theo t c l ph i th a tr

c v i th y thông r i s vô Tòa

h u sau.

https://thuviensach.vn

nh Xuân c

i mà nói: “Tôi coi b thuy n h m nay. Tôi ã b t c l c r i. Hai anh i ngay vô Tòa B mà h u, kh i nói tr

c v i ai h t. H vô

n r i t nhiên tôi làm cho.

i li n i, g n t i gi h u r i”.

Hai ng

i m gói l y ti n.

nh Xuân la l n: “Ê ! Ê ! Hai anh mu n làm cái gì ó ? Tôi ã nói nh v y, hai anh ch a hi u hay sao ?”.

t ng

i nói: “Th a ki n ti n n

c cho th y”.

nh Xuân nói: “Nhà n

c tr l

ng cho tôi

ng tôi làm công vi c cho dân. Tôi

không

c phép l y ti n c a dân, mà dân c ng không

c phép em ti n cho tôi. Hai anh

làm sái phép tù ch t a.

ng có làm qu y nh v y n a nghe hôn. Thôi i, i”.

Hai ng

i ngó nhau, b b i r i. V nh Xuân

ng d y thôi thúc bi u i.

Ông Kinh L

ng b

c ra nói: “Th y thông ã bi u nh v y thì hai anh em i lên Tòa i, sao l i còn d c d c”.

Hai ng

i nghe nh v y m i ch u xá mà ra c a.

Ông Kinh c

i mà nói v i V nh Xuân:

-

i có t c l nh v y nên h n i

n ây mà ki m th y ó. Th y th y ch a ? Vì

th y m i lãnh vi c h ch a bi t nên m i t i có vài ng i. Lâu lâu h bi t r i m i

a h t i c ch c cho mà coi. S m m i th y i th m t vòng mà coi, m y th y coi b trâu bò,

n th , sanh ý, bách ph n, nhà nào c ng có khách vô ra n m

p.

-

Có nh v y nên ng

i ta khuyên h tôi, ngh c ng ph i. Mà xét cho chí lý thì b nh i l n y sanh ra

c là t i dân. N u dân

ng thèm cho ti n thì sao mà h i l

c.

-

Không cho ti n thì h làm khó. H b t b t chút, h làm t gi y l i, h b t ch i c ngày thì b t ti n quá. Thôi, ra ph t ít

ng b c

ng xong chuy n cho mau.

-

u ng

i ta làm khó thì mình th a.

-

Th a v i ai ? Dân có bi t ti ng Tây âu mà th a v i quan. Ph i nh th y thông nói giùm. N u th y thông binh v c àng kia, th y thêm b t r i mình mang h a.

nh Xuân suy ngh m t chút r i m i nói:.

-

Hôm tôi thi

u, th y tôi có nói thông ngôn ký l c là h ng công b c không có quy n hành gì, nh ng làm trung gian gi a dân v i quan nên có trách nhi m quan l m.

-

Thi t v y. Làm s ng làm ch t

c ch ch i sao.

-

Dân thi t thà, l i nói ra quan không hi u, t nhiên c thì rán mà ch u, không dám môi. Ng

i ta th a tình th

ó m i làm m a làm gió mà hóng hách b c l t. Cái n n y ph i làm sao mà tr , ch

hoài nh v y thì nguy cho dân quá.

-

Tôi không th y ph

ng pháp nào h t.

-

Có ch . Mu n tr cái n n áp b c, b c l t thì c d y dân cho khôn, cho d n, cho ng,

ng ch u ai hi p áp,

ng

ai b c l t, h

c trí thì ch ng c h n hòi, h

sái phép thì kêu nài m nh m . Làm nh v y thì g n n cho dân m i c.

-

Ai ch u d y dân ? Ng

i có h c th c h mu n

cho dân d t nát, ám mu i

ng

sai khi n.

Th y g n t i gi h u, hai ng

i t m d t câu chuy n

ng i làm vi c.

nh Xuân nh có s n khi u thông minh, l i nh quen tánh a tìm hi u, b i v y làm vi c trong vài tu n thì bi t rành r công vi c thu c ph n s c a th y, mà th y c ng hi u s c các công vi c c a m y th y khác trong Tòa B . Th y còn c bi t các ngành ho t

ng

ch c v m t hành chánh trong t nh và kh p trong x . Vì v y nên bây gi thì th y ng

thông ngôn r t bình t nh, v ng vàng, ng i làm vi c thì l làng, còn nói chuy n thì ho t bát, không khác nào m t th y thông ngôn giúp vi c nhà n c ã nhi u n m. Các b n

ng liêu ai

th y th y thông th o mau l nh v y, thì d u không th ng c ng ph i khen tài, mà l i th y

th y

c quan Phó càng ngày càng thêm thân yêu, nh ng th y c m t m c nh nhoi khiêm https://thuviensach.vn

nh

ng, h i

ng h c ch không khoe khoang thì ai c ng ph i kiêng n . Có m t u th y

làm cho b n

ng liêu x m xì r i ái ng i là th y không ch u h i l , ai có chuy n em ti n t i lo v i th y thì th y

i i h t; n u còn nài n thì th y h m kêu lính b t ng gi i Tòa. Không

ch u h i l sao không làm th y giáo, l i làm th y thông ? Làm thông ngôn ký l c mà th y khác ý v i b n

ng liêu thì làm sao mà thu n hòa v i nhau cho

c ?

p s xong r i, vi c làm ã d , bây gi V nh Xuân kho trí m i tính t i vi c m n

ph d n nhà.

Bà Kinh cho th y hay bà Sáu cách bà m t c n m i cho ch ph hay b a r m tháng i ngh a là còn 20 ngày n a bà s tr ph

ng d n v An Hoá mà v i cháu. Bà Kinh ã có

n ông ch ph r i, h bà Sáu d n i thì ph i giao chìa khóa cho bà ng bà

a cho th y

thông

ng bàn quan Phó d n v mà . Ch ph

ã h a ch c v i bà r i, v y k t ngày r m

tháng t i thì s d n nhà

c.

Ông Kinh h i s ch

c d

i Gò Công lên mà d n nhà hay là ph i mua

m i

trên n y. V nh Xuân t thi t vì nhà nghèo nên

c lôi thôi không có th chi quí giá. Th y

có d n m ch ng nào m

n ph

c r i, th y g i th cho m hay, thì m bán cái nhà, còn c th gì xài

c và c n ích thì ch ghe ò em lên mà d n, th nào không x ng áng thì

, lên trên n y s s m thêm.

Bà Kinh nói n u không

bàn gh hay gi

ng ván thì bà ki m m

n giùm cho mà

n

r i sau s mua s m thêm

ng lo vi c ó.

nh Xuân vi t th cho m hay ch c r m tháng sau s có ph và xin m s p t cho

xong,

ng qua ngày r m thì ch

lên.

Ông Kinh ã th y V nh Xuân ã an lòng kh e trí r i, ban êm m i b t u ch cho

th y hi u các th thi, ch niêm v n và bình tr c theo th th t ngôn bát cú. Nghe th y nói th y thích

n kìm, ông l i ki m m

n thêm m t cây kìm kêu ti ng t t mà treo trong nhà ng t p

cho th y

n.

ó m i êm V nh Xuân h c làm thi m t h i r i t p kh y n, th y s t s ng rèn t p,

ông Kinh c ng t n tâm ch d n, êm nào hai ng

i c ng th c ho c

n ho c làm thi

n 12

gi m i ch u ngh .

n b a r m thi t qu bà Sáu ch

c xu ng ghe i v An Hoá, giao chìa khóa c n

ph cho bà Kinh L

ng.

Tr a bà Kinh d t V nh Xuân l i coi ph . Bà chê vách d , ch g ch b h t vài t m, bà nói

bà xin ông ch ph s n ph t, s a g ch l i cho àng hoàng. Bu i chi u ông Kinh v i nh Xuân i làm vi c r i thì bà Kinh che dù i vô nhà ông H

ng C ch ph , bà nói th

nào không bi t, mà b a sau, m i t ng sáng, thì ông ch ph ra nhà ông Kinh ng th m th y

thông V nh Xuân.

Nói chuy n qua l i theo l xã giao xong r i, ông ch ph h i chìa khóa và m i th y thông l i coi c n ph . Ông nói ông l y làm vui lòng mà c

m t c n ph cho th y thông

.

ch ng ông Kinh i theo m c a

ng cùng nhau coi. Ông ch ph nói th y thông

mu n s n ph t màu gì, mu n s a ch a ch nào thì ch cho ông bi t ng ông bi u th h làm

i cho s ch s r i s d n. V nh Xuân ch a k p nói thì bà Kinh giành xin ông ch ph cho thay t m y t m g ch b t nhà trên xu ng nhà b p, s a khóa c a tr c, c a sau cho ch c, còn

n vách thì nên s n làu tr ng gà, b t ch màu xanh m. Ông ch ph ch u h t. Ch ng coi r i

ra v ông nói v i thây thông r ng trong nhà ông có bàn gh t ván dùng không h t. V y d n nhà th y thông có c n ùng th gì thì cho ông hay ông s bi u tr nhà em ra cho m n mà

dùng ch ng c n ph i mua ho c

t cho th

óng, t n ti n nhi u l i cây không t t.

Ch ph v m t lát thì có th h , th m c ra làm l ng x ng, ng i thay g ch b , trám

y l

óng inh, k thì s a khóa c a, làm thông h ng

ng óng c a cho ch c.

Bu i chi u h b t

u c o vách

ng s n, s n nhà trên mà c ng s n luôn nhà b p n a.

Th làm trong hai ngày thì xong r i h t. T i phiên ba ng i trai m nh m , hai ng

i gánh

https://thuviensach.vn

c cho m t ng

i c m ch i quét r a g ch cho thi t s ch. H làm m t chút thì r i. Nh ng bà Kinh không cho óng c a,

có h i gió vô

ng khô vách, khô g ch cho mau.

n x c ng ba ng

i r a nhà h i s m m i ó

y xe tay ch ra m t cái gi

ng cây,

t b ván gõ ba t m m ng nh ng gi ì láng bóng, m t bàn vi t, m t t áo v i m t bàn nh có kèm hai cái gh .

Bà Kinh nghe h l i h i khiêng vô, bà li n l i mà ch lót cái gi ng trong bu ng, cái

bàn nh v i hai cái gh thì

tr

c b ván, bàn vi t t nhiên

d a c a s bên tay m t. Còn

cái t áo bà

ng nh m nhía coi ph i

âu. Bà suy ngh r i bi u khiêng

trong bu ng

ng

ng qu n áo mà thay cho ti n.

Chi u ông Kinh v i th y thông v , bà Kinh m i l i coi bà d n nhà.

nh Xuân b

c vô th y bàn gh , ván t

h t thì ch ng h ng, h i

âu có mà

n

h t nh v y. Bà kinh m i nói:

-

Ông ch ph cho b n c a ng ch ra mà d n ó.

-

a h m ông có nói n u d n nhà mà thi u th gì thì cho ng hay, ng s cho n. Tôi l ng thinh, vì ch a quen v i ng mà h i m n

thì k quá. Sao b a

nay ng l i ch

th mà d n nh v y ?

-

ng nhà l n, l i giàu x a, nên

c thi u gì. ng th y th y m i

i l i, d n

nhà mà không có

, nên ng cho m

n

, có sao âu mà ng i. Hôm tôi lên nói

mà l y chìa khóa c n n y, tôi nói tôi m

n giùm cho th y

ng bà con g n v i

nhau cho vui. ng nghe nói m

n cho th y thì ng s n lòng l m. ng khen ng i

kính m n th y quá. ng nói th y m i

i l i mà ai c ng khen th y tr tu i, h c

gi i, vui v , khiêm nh

ng, nh t là thanh liêm, làm vi c mà không thèm n h i l a dân, cái ó làm cho ng kính ph c h n h t. Có l vì v y nên ng giúp cho th y n nhà mà cho àng hoàng nh ng

i ta ch có gì âu.

-

Tôi không n h i l mà tôi th lãnh

c nh v y thì t i c a tôi còn n ng h n l y

ti n b c n a.

-

Ông ch ph cho th y m

n mà dùng

, ch ph i cho

t hay sao mà g i là h i

? H n n a, ng kính ph c tài

c c a th y nên ng giúp cho b

n

c

ph

ng ti n, ng có c u th y làm vi c chi cho ng âu mà nói ng lo lót.

nh Xuân suy ngh r i ngó ông Kinh v a c

i v a nói: “Mình không nh n ti n b c,

mà nh n

c a ng

i ta cho m

n, ho c i T t, ho c l chi ó, nh n

nh v y có ph i h i

hay không ? ó là m t v n

c n ph i suy ngh

ng gi i quy t cho úng v i phong hoá

và pháp lu t”.

Ông Kinh nói: “Theo phép l ch s c a xã giao, hai ng i quen nhau nên thù t c cho

nhau

, có ph i h i l

âu. Còn vi c ông ch ph cho m

n

ng d n nhà l i còn không

ph i n a. Ôi ! Ông ch ph có

d dùng, ng cho m

n thì th y c lãnh, ch ng nào h t

dùng thì ph i tr l i cho ng. ó là vi c ân ngh a, ch âu ph i hôi l mà th y ng i”.

nh Xuân nói: “Có

h t,

n c n r i tôi i mua m t cài èn,

ng t i nay tôi

ng nhà m i. Nh ng xin ông bà ti p cho tôi n c m t i chùng bà già tôi lên, tôi s n c m

nhà”.

Ông Kinh nói: “Ph i l a ngày t t m i v nhà m i ch .

t i tôi coi ngày nào

c

i s v . Còn vi c n c m thì th y c

n v i tôi, lo làm chi”.

Bà Kinh khóa c r i ba ng

i d t nhau v

n c m. Câu chuy n h i l , ho c v i b c

ti n, ho c v i l v t, còn kéo dài thêm n a. V nh Xuân t ý lo ng i v s ng i ta có th c y

tr

c làm ân làm ngh a

mua lòng thi n c m c a k có quy n hành ho c có th l c, mà nh nh i v sau, b i v y ng

i có chút quy n th ph i sáng su t, ph i

phòng, không nên

cho

ng

i ta l i d ng hai ti ng ân ngh a mà che

y d c v ng âm th m

ng h

ng v ng khác.

Ông Kinh c m th y V nh Xuân tr tu i, l i m i

b

c vào

ng

i là th y bi t

nh n tình th thái r t châu áo, thì ông càng kiêng n , nên ông c i ch không ám cãi.

Còn bà Kinh, thì bà không dám xúi h i l , song bà không mu n nghe bài bát vi c y là ch ng b nh chung c a th i

i, b i v y bà c tâm kéo câu chuy n qua s d n nhà là vi c c n https://thuviensach.vn

kíp c a V nh Xuân, Bà khuyên ông Kinh l y l ch Tàu ho c sách Ng c H p coi ngày nào t t i s

cho V nh Xuân b t

u v nhà m i mà ng . Bà khuyên V nh Xuân vi t ti p m t b c th n a cho m hay ã m

n ph xong r i nên m i m lên mà .

n c m r i, V nh Xuân ng i vi t th cho m . Ông Kinh m t l y cu n l ch Tàu ra coi ngày. Bà Kinh

t m t cái èn nh b ng l i

trong c n ph m i m

n, bà nói r ng

d n

i mà

t i mò, l nh l o nh v y không nên.

Ông Kinh l t l ch coi m t h i r i ông nói v i V nh Xuân n u th y mu n v ng nhà i thì nên ch ngày mai là ngày 20, v ngày ó m i h p v i s d i ch

.

nh Xuân vi t th r i thì bà Kinh tr v , tay có b ng m t cây èn t a ng m i tinh.

Ông Kinh h i èn

âu v y. Bà nói: “Tôi

t cái èn nh

ng nhà th y thông r i i luôn

ra ti m ki m mua giùm cho th y m t cây èn ây. èn tr ng n; ban êm có khách thì

t

mà nói chuy n

c. Có ng khói, có tim

, mà tôi mua có m t

ng m t, r quá.

n y mà

cho àn ông i mua, không bi t kèo nài, khách trú nó òi t i m t ng r

i, ho c m t

ng

ba”.

nh Xuân khen r , l y m t

ng m t tr l i cho bà Kinh. Bà b ng cái èn vô trong rót d u

t th r i b ng tr ra

trên bàn cho ông Kinh v i V nh Xuân coi. V nh Xuân khen t. Bà d n th y mu n mua v t gì thì nói v i bà

ng bà mua giùm cho vì th y không bi t giá,

th y mua m c l m.

Ông Kinh nói t i mai V nh Xuân m i v nhà m i

c. Bà Kinh nói: “V y thì chi u

mai tôi bi u con b p b ng m t cái lò l i

ng

ng tôi nhúm m t b p l a cho m áp. Theo

phép thì v nhà m i ph i có b p l a. Không nên b t c l ông bà”.

Chi u b a sau i h u v , V nh Xuân th y c n nhà c a th y m c a, th y i th ng l i ó, th y bà Kinh

ng nhúm m t lò l a trong b p, mà b ván

ng tr

c l i có tr i chi c

chi u bông. Cái èn t a

ng mua hôm qua c ng có

trên bàn.

nh Xuân tr v nhà ông Kinh, thay

mát, r i b ng cái r

ng áo qu n em l i, d n

v nhà m i.

Bà Kinh sau b p i ra, th y V nh Xuân b ng r

ng, thì bà la l n: “Sao th y không

bi u con b p nó b ng giùm cho ?”.

nh Xuân c

i mà áp:

-

Tôi b ng

c, c n gì ph i c y ch b p.

-

Làm th y thông mà b ng r

ng, chòm xóm ngó th y h c

i ch .

-

ng c a tôi thì tôi b ng, sao l i c

i tôi. N u h c y thì tôi b ng giùm cho h

ng

c. Có lu t l nào c m th y thông b ng

âu.

-

Thôi, th y b ng luôn vô trong

ng s p áo qu n vô t cho r ng rãi. T có chìa

khóa h n hòi,

r i khóa l i ti n l m. Tôi l y chi c chi u c a tôi mà tr i th trên b ván coi v a quá th y hôn th y thông. Tôi cho th y m n ng

ít ngày r i

ki m chi u mà mua.

tôi v tôi ôm l i mùng m n l i giùm cho.

-

Cám n bà.

m t lát t i r i tôi d n

c mà.

-

Th y có m t mình,

tôi ph v i ch .

Bà Kinh i v .

nh Xuân m r

ng l y

s p vô t . Áo qu n không có bao nhiêu nên

không

giáp m t ng n t .

Bà Kinh ôm mùng m n em l i, có ông Kinh i theo. Bà h i V nh Xuân mu n ng cái gi

ng trong bu ng hay là ng ngoài ván. V nh Xuân tính cái gi ng cho m n m, th y

ng ngoài ván cho mát. Bà Kinh tr v l y inh v i dây gai em l i r i ông Kinh ph v i nh Xuân óng inh, gi ng mùng th r i v t lên,

i ch ng nào ng s b xu ng.

Cu c d n nhà ch có bao nhiêu ó thì xong. C tháng nay V nh Xuân lo l ng êm ngày, may nh cách khôn ngoan, lanh l c a bà Kinh nên V nh Xuân c m t c n nhà t t

i, s ch s , có

dùng, mà ch t n có m t

ng m t mua cái èn mà thôi. Xuân không

tính mua v t chi n a,

i m lên coi m mu n mua thêm th nào thì m mua.

https://thuviensach.vn

êm y n c m r i ông Kinh bi u bà ch bình trà ngon em l i nhà V nh Xuân r i ông xách cây

n kìm l i ó ng i u ng trà mà

n giéo gi t m y b n hay c a ông

m ng th y

thông v nhà m i.

Ng

i phía tay trái, khít m t bên V nh Xuân, !à thím Son, m t góa ph bán hàng ngoài ch . Tu i thím trên 40, thím có hai

a con,

a trai tên L c 15 tu i,

a gái tên Xuy n

13 tu i, hai

a

u i h c tr

ng nhà n

c.

Còn ng

i c n phía tay m t r i t i ông Kinh, là ông Ho ng, th y thu c nam, tu i n 60, làm thu c

c t

ãi, nên có b nh r

c h ng ngày, và m i b a ng

i ta ra vô h t

thu c c ch c thang. Ông nghe th y thông d n nhà m i, có ông Kinh l i n ch i, ông m c áo

dài qua m ng th y thông

ng làm quen.

Vì có hai cái gh không

ng i, ông Kinh ph i v nhà nh c thêm m t cái gh em l i

cho m

n. Ch khách ng i nói chuy n v i nhau. V nh Xuân l y làm vui mà c lân c n v i

t danh y mà c ng là m t nhà nho h c. Bà Kinh bi u ch b p ch bình trà l n xách l i và em thêm tách

ng ch khách u ng trà mà nói chuy n.

nh Xuân nh n th y ông Ho ng h c nho thì bi t ch v y thôi, ch không hi u thu n tuý c a

o nho, so sánh v i ông Kinh L

ng hay ông Giáo Huân thì lù mù, còn sau xa l m.

Nói chuy n ch i trót gi r i ông Ho ng v . Ông Kinh ng i n hoài g n 11 gi ông

i v ngh .

nh Xuân b ng bình, tách em l i tr r i óng c a, v n èn lu lu, và b mùng xu ng mà ng . Th y ngh l i thì b

c ch n vào th cu c, nh

c m i ng

i th

ng yêu, nên vi c

gì khó c ng hoá ra d . S làm vi c ã yên n l i, nhà c a d n c ng xong xuôi, bây gi ch i

bà m lên n a, thì m i vi c

u vuông tròn.

Ban ngày làm vi c, ban êm h c

n và t p làm thi; ti n t n

ng s l

ng

cho m

con s ng thong thà v y thôi, bao nhiêu ó

th a mãn chí h

ng, ch ng c n mon m i r c r ,

vinh quang trong lúc chung quanh mình k khóc ng i than, k khòm l ng, ng

i m i g i.

Chi u b a sau, tan h u, V nh Xuân bi u ông Kinh v tr c

cho th y i vòng ng

mé sông coi ò ch Gi ng lên hay ch a

ng th y nh n cho m lên. Ông Kinh nói ông i

i cho vui.

Hai ng

i xu ng mé sông, V nh Xuân ghé ti m bán

h c trò th y mua vài manh

gi y, m t x p bao th , m t bình m c

dành trong nhà, còn cán vi t, ngòi vi t v i vi t chì, thì th y có s n nên kh i mua.

May quá, ò ch Gi ng lên r i. V nh Xuân kêu ch ò mà c y v ch Gi ng làm n

vô nhà bà H

ng v n nói giùm th y ã d n nhà xong r i, nên xin bà lên g p, h m nay th y trông bà l m.

Vì V nh Xuân có i ò n y m y l n nên ch ch

ò bi t th y, v a nghe th y nh n thì

ch

ò nói:

-

Bà H

ng v n nói m t, 24, bà lên th y à. Nh ng th y nh n nh v y, mai ò v ,

tôi c ng vô nhà tôi nói l i giùm cho.

-

Sao ch bi t m t má tôi lên ?.

-

i hôm bà H

ng v n có xu ng ò tôi coi ò có ch

c chút nh

c hay

không. Bà nói có

c th th y bi u lên g p. Nh ng bà còn ph i d n d p c

nên ch a i chuy n ò b a nay k p. Mai ò v , m t bà s ch i.

-

u v y thì chi u m t tôi s xu ng ây tôi r

c. Ch nh m coi m t ch ng gi nào

ò m i lên t i.

-

Cha ch , m t b ng

c n

c nên ò có i gi i l m thì c ng ph i m t tr i l n lên i t i ây. Tôi s t i

èn không bi t ch ng.

-

Má tôi có ch

chút nh, ch làm n ch giùm nghe hôn. Ch

n ti n ch bao

nhiêu lên ây tôi tr cho.

-

c mà. Bà con m t ch ch

chút nh, bà mu n cho bao nhiêu c ng

c, có

chi âu mà lo.

https://thuviensach.vn

-

Hai anh chèo, có anh nào ch làm n cho nh i theo tôi cho bi t nhà ng m t nh

ò t i s m, tôi xu ng không k p, thì nh lên cho tôi hay. Tôi ng sau ch

ây

-

c

anh chèo m i i v i th y.

-

À, nh m t có

, tôi c y hai anh chèo em giùm lên nhà r i tôi cho ti n, c hay

không ch ?

c nh v y thì tôi kh i m

n ng

i ta.

-

c ch . ò t i thì hai ng

i ngh ch có làm gì âu. em

giùm, th y cho

ti n mua thu c hút thì hai nh m ng l m.

-

nh Xuân

c tin m t m lên, thì th y m ng l m, t gi ch ch ò, r i cùng v i

ông Kinh i ri t v

ng cho bà Kinh hay.

n b a c n t i ó, V nh Xuân vui v , nói chuy n không ng t, mà ch ng nói chuy n chi khác h n chuy n m con sum hi p, t

ây con

âu thì m

ó, h t xa nhau n a. V

ch ng ông Kinh L

ng th y v y thì

bi t Xuân k nh ái m ch không ph i nh h ng ng i

t hi u, h h c gi i làm nên r i thì quên ân ngh a sanh thành, không thèm ngó ngàng t i m cha n a.

Nhân d p n y bà Kinh m i

m th lòng V nh Xuân, nên bà nói:

-

Th y thông làm vi c ai c ng ch u h t. i

n âu c ng nghe ng

i ta khen rùm,

khen h c gi i, làm vi c b t thi p, n nói nh nhoi, tánh tình vui v , nh t là khen thanh liêm, cái ó làm cho ng

i ta kiêng n h n h t.

-

Có gì âu mà kiêng n . Nhà n

c m

n tôi làm công vi c c a dân, nhà n

c ã tr

ti n công cho tôi r i. Tôi bu c dân ph i tr ti n cho tôi n a sao c. Bày chuy n

nói

n n. Tôi có làm n gì âu mà

n ? B n ph n c a tôi bu c tôi ph i làm, ch

tôi có giúp ai âu.

-

y th y khác h có nói nh th y v y âu.

-

Ai nói sao t ý h . Riêng v ph n tôi thì tôi c do l ph i mà nói ngay ra.

-

Thôi, chuy n ó tôi không dám cãi v i th y. Bây gi vi c làm thì th y ã thông th o h t r i, trên

c quan yêu, d

i

c dân chu ng. Th y còn tr tu i, l i m i

ra làm mà th y ã

c danh v ng r t l n. Nhà c a d n c ng ã yên r i. M t ây bà ch lên thì m con sum hi p m t nhà. Th y ch còn thi u có m t vi c tôi mu n th y ph i ngh t i cho s m m t chút.

-

Th a bà, còn vi c chi ?

-

Vi c l p gia th t. Th y nên l a con nhà t t mà c i

ng có ng

i n i tr , lo

m n

c cho th y v i bà ch , ch không l th y r

c bà ch lên ây r i b t bà ch

i ch n u n.

-

Vi c c

i v thì tôi ch a tính. Mà ch c tôi không tính âu. Nh ng vi c i ch n u n thì tôi ã có tính r i. Tôi ch a dám nói v i bà là vì tôi i má tôi lên, tôi th a

i má tôi, r i tôi s nói. H m nay tôi mu n c y bà ki m m n giùm cho tôi m t

ng

i i ch n u n, ch c i, xách n

c, làm công vi c l t v t trong nhà. Thu nay

má tôi c c kh quá, vì nhà nghèo nên ph i nh c thân. Bây gi má tôi già r i, tôi ph i ép má tôi ngh . Kh ng bi t

ây m

n m t ng

i giúp trong nhà m i

tháng ph i tr ti n công bao nhiêu bà ?

-

Ng

i l n tu i, n u n gi i h

òi t i 5

ng. Nh m

n

a nh , làm công vi c

trong nhà

c, nh ng d vi c b p núc, thì vài ba

ng.

bà ch lên r i tôi ki m

giùm cho m t

a bi t n u c m, n u n

c chút nh v y thôi, bà ch ch cho nó

làm, thì tr ch ng ba

ng

c.

Ông Kinh L

ng ch a V nh Xuân trong nhà c tháng nay, ông ã nghe V nh Xuân.

nói chuy n nhi u, ông ã th y cách Xuân x s , ông bi t chí h ng, ông hi u tánh tình, ông

ch ng nh n l i nói không bao gi trái v i vi c làm, mà vi c làm c ng không bao gi r i xa nhân ngh a, ông c m th y V nh Xuân không ph i thu c trong h ng thanh niên c y tài h c mà ng hách bóc l t hi p áp, h

c l r i thì mong h t ti n cho nhi u, c

i v thi t giàu, thi t

p

ng lên xe xu ng ng a, n cao sang, mi n mình

c sung s

ng thì tôi, ai th m kh

c k . V nh xuân

c quy n th l i không ch u n h i l , nhà nghèo l i không ham b c https://thuviensach.vn

ti n, h m nay làm vi c yên r i thì mong m n ph d n nhà

ng r

c m v nuôi, ch ng h

tính t i vi c c

i v , c nói s p

t b

n

cho yên

ng h c

n kìm, t p làm thi,

h

ng

thú phong l u, lánh xa danh l i. Th y con ng

i d k nh v y, ông Kinh c ng kiêng n nh

y th y trong nhà h u, ông không dám bàn t i vi c l i danh, i bà H

ng v n Thanh lên

coi m con có nói t i vi c t tóc tr m n m c a V nh Xuân hay không, r i ông s li u mà ng d n. Hôm nay tình c bà Kinh d chuy n c

i v ra mà nói v i V nh Xuân, V nh

Xuân l i g t ngang mà xoay câu chuy n qua h

ng khác, ông Kinh không th nín n a

c,

i v y ông

hai ng

i bàn

t câu chuy n m

n

a r i, ông m i chen vô mà h i:

-

Theo ý tôi, th y thông d n nhà c a xong, m con sum hi p r i, thì th y ph i lo ki m ng

i n i tr

ng nuôi m , ch sao th y l i nói vi c c

i v ch c th y

không ch u tính.

-

Nhà nghèo l

ng ít, c

i v ph i t n thêm m t mi ng n n a tôi lo sao cho kham, ông Kinh. Tôi ph i lo nuôi m

ng áp ngh a

n n ã ch . N u tôi ã có ch u

n ngh a c a ng

i v thì tôi m i lo tr . Tôi không có vay mà b t tôi tr n thì t i nghi p cho tôi quá. Ông bà ngh th coi.

-

i v là

n i dòng

có ng

i giúp

vi c trong nhà. Sao th y l i nói c

i

là tr n .

-

Ng

i ta nói v ch ng là duyên n , v y thì v là n ch gì. Hu ng chi c i v

ph i lo nuôi v , t c th là tr n .

-

i v n u mu n kh i nuôi, thì ta l a ng

i có ngh nghi p làm ra b c ti n, ho c

ng

i có tài s n nhi u, có huê l i l n, ta c

i v nh v y ta kh i nuôi, mà nó còn

nuôi ta l i.

-

i v mà c u cho v nuôi thì h quá.

-

Th y có nói h c tr n b T Th , l i ông Giáo Huân có gi ng M nh T cho th y rành l m. V y tôi xin nh c th y câu n y: “Thú thê phi vi d ng nhi h u th i h vi

ng”. R t

i th y M nh còn nói: “C

i v là vì ph i l p gia ình, ph i n i tông

c, ch không ph i c

i v là vì c n ph i có ng

i nuôi mình, nh ng có nhi u lúc

ng c n ph i có ng

i nuôi nên m i c

i v ”. Th thì c

i v

ng có ng

i

nuôi, làm nh v y có l i v i

o thánh hi n âu mà h th n.

-

Ý th y M nh nói câu ó tôi t

ng th y mu n nói c

i v không ph i c u v nuôi

nh ng khi au m, ho c r i b t t nguy n thì có ng i d

ng nuôi s n sóc. Tôi

nh kh e mà tôi l a ng

i có tài ngh tôi c

i,

ng v tôi làm mà nuôi tôi v y

thì tôi l

ng công ng

i ta. H l m, ch sao không h ? Còn l a con nhà giàu có mà c

i

ng h

ng gia tài, thì tôi s mang ti ng ào m , làm nh v y càng x u h n n a. Tôi nghèo, thôi

tôi lo tr th o cho bà già tôi mà thôi, c

i v làm

chi mà ph i thêm m t m i lo n a.

-

Th y trong nhà g n m t tháng r i, th y bi t v ch ng tôi yêu m n th y nh em ru t v y, yêu m n mà l i quí tr ng n a. Bây gi không có ai, tôi xin phép t thi t vi c nhà c a th y theo ý tôi nh n xét. Th y có nói th y là con nhà nghèo thu nay bà già ph i làm c c kh mà nuôi s ng. Bây gi th y làm vi c ch c là th y ch nh ng b ng mà s ng, ch không có huê l i nào khác. Mà th y m i vô làm thì ng m i tháng có 20

ng, l i b tru t m t

ng cho kho h u trí, thì còn có 19

ng. Trong s

ó ph i tr ti n ph h t 5

ng, ti n m

n ng

i 3

ng, thì còn có

11

ng, làm sao mà

s ng. H m rày v ch ng tôi lo cho th y v ch

ó lung

m. Ch chi vi c làm mà th y ch u nh n ti n b c c a g i ta

n n, không ép

bu c ai, ai mu n

n n bao nhiêu tu h , thì có l m i

ti n mà s ng. Trái l i

th y không ch u n h i l nh ng

i ta thì làm sao ? Tôi th y ch có cách c

i v

giàu

ng bên v giúp

.

-

Cám n ông bà. Ông bà th

ng tôi nên m i c t ngh a chí lý nh v y. Vi c ti n b c tôi ã có suy ngh r i. Tôi tính bà già tôi lên yên r i thì tôi ki m h c trò tôi d y https://thuviensach.vn

riêng t 6 gi t i 8 gi , m i tháng tôi ki m thêm t 15 t i 20

ng thì

m con

ng thong th .

-

Làm vi c mà v nhà còn ph i d y h c n a thì m t l m.

-

Tôi còn tr tu i, s c kho còn d , nên không m t âu.

-

Th y l p chí thanh cao chánh tr c. Chí y tôi kính ph c l m v y. Tôi mu n chí y c th a mãn, nên thi t h m nay tôi

ng tính ki m làm mai cho th y c

i m t

ng

i v có s n gia tài,

ng lo cung c p ti n b c

dùng trong nhà, giúp cho

th y tr n th o v i m già, nuôi

c chí thanh cao và h

ng phong l u thú v .

-

i v

ng nh v thì k quá. Tôi cám n ông. Nh ng tôi không th làm nh y

c.

-

i mu n bên n y

y thì bên kia ph i l ng m t chút. Mu n

c thanh liêm

hoàn toàn, thì ph i c

i v giàu

ng có ti n mà n m i thanh liêm

c ch .

-

Tôi xin th a thi t v i ông bà, tôi ã quy t nh không c i v

i s ng c a tôi

thong th mà gi thanh cao chánh tr c, ông bà th ng nên lo giùm cho ph n tôi thì

tôi cám n, nh ng thi t tôi không th vâng theo ý ông bà c.

Bà Kinh c

i ma nói: “Th y nói nh v y,

m t bà ch lên ây coi bà ch có hi p ý

i th y hay không?”.

i v ch ng ông Kinh khuyên V nh Xuân c

i v nên êm y Xuân n m nh l i Cúc

ng. Th y ti c ngày nay công thành, danh to i, nhà c a àng hoàng mà Cúc H

ng không

còn

ng sum hi p m t nhà, cho ch ng yêu v , v giúp ch ng, v ch ng ng chí

ng tâm

mà nuôi m già, làm nhân ngh a. Th y c ng ti c Cúc H

ng ã i

u thai r i, nên không cho

th y chiêm bao th y m t n a. Th y nh Cúc H

ng có d n th y ph i c

i v

ng có ng

i

lo c m n

c và ph ng d

ng m già. D n thì d n ch tình c a Cúc H

ng thi t n ng, ngh a

a Cúc H

ng thi t dày, ngày nay th y nên danh là nh Cúc H

ng, n u không tr ngh a

áp tình v i nàng

c thì làm sao mà c

i v .

Chi u b a 24, V nh Xuân ra kh i Tòa B r i thì th y i th ng xu ng b n ch coi ò Ch Gi ng ã t i r i hay ch a. Hôm n ch

ò nói b a nay ò lên tr , té ra ò ã lên t i r i, nh xuân th y hai tr o phu

ng khiêng ván

trên b c th ch, d a mé sông. Th y h i m

th y có lên hay không thì ch ch

ò b

c ra nói ch t

ng ò lên tr , may nh có gió xuôi ò

ch y bu m

c nên t i s m, hai ng

i chèo ò ã xách

l t v t

a bà H

ng v n lên nhà

i, bây gi ch còn khiêng hai b ván v i hai cái bàn n thì xong.

nh Xuân m ng quá, h i ti n ch

n bao nhiêu

ng th y tr . Ch

ò nói bà

ng v n ã cho ti n r i. V nh Xuân d n hai ng

i chèo em giùn

lên h t r i thì s

n

n. Th y i ri t v nhà

ng m ng m .

t i

u dãy ph , V nh Xuân th y t i c n c a th y thì c a m bét h t hai cánh còn ông Kinh thì

ng tr

c c n nhà ông. Th y th y i t i thì ông Kinh kêu mà nói: “Ghé ây th y thông. Có bà ch

ây. Ph i th y i v luôn v i tôi, thì th y ã g p bà ch tr c r i”.

nh Xuân b

c vô th y m

ng ng i u ng n

c trà nói chuy n v i bà Kình, th y

vui v m ng m , nói th y xu ng b n ò mà ón, té ra m y ng i chèo ò nói ã

a m lên

nhà r i. H

ng em

d a mé sông r i s vác lên.

Bà H

ng v n h i con:

-

âu mà con d n

th h t v y ? Ph i má dè có

nhi u r i thì má bán h t

c a mình, lên trên n y có thi u th gì thì mua thêm.

không áng gì mà ch

i kình càng quá.

-

Má ch lên nh ng gì ó má ? Con th y có hai b ván nh v i bàn th .

-

, bàn th t t hay x u c ng ph i em theo, ch không l b . Má ch b ván d u phía tr

c v i b ván nh

nhà b p, cái bàn n, hai cái gh còn ch c và mùng chi u chén bát. Có vài cái lò v i cái lu nh n a. Còn l t v t má

l i cho chòm

xóm h dùng.

-

Má ch g n h t

trong nhà còn gì n a. Thôi,

con l i con coi cho h

.

https://thuviensach.vn

nh Xuân i v nhà thay

r i thì hai ng

i chèo vác b ván d u lên t i. Bà H

ng

n v i v ch ng ông Kinh l i coi .

nh Xuân bi u vác th ng b ván d u vô lót trong bu ng, b ván nh lót d i nhà b p.

Bàn n thì

trong bu ng sát v i b ván. D i b ván gõ c a ch ph cho m n qua lót m t

bên vách, ch a ch tr ng chính gi a

ng

t bà th . Còn các

l t v t thì em xu ng h t

nhà b p.

Bà Kinh v lo b a c m t i

ng ãi khách. Ông Kinh ch y i ch y l i

cho V nh

Xuân coi s p

t

c theo ý th y. Bà H

ng v n m i cho con bi t cái nhà bà bán cho

ng

i ta

c 50, còn

l t v t bán

c 30 n a.

n

èn thì

ã d n xong r i h t. Bà H

ng v n nói ti n ch ch

ò xin 2

ng

bà ã tr r i. Bây gi bà cho hai ng

i em

lên nhà m i ng

i l

ng. V nh Xuân cho hai

ng

i thêm 1

ng n a. Hai ng

i cám n r i t giã mà xu ng ò.

Bà Kinh l i m i n c m. V nh Xuân m theo bà Kinh i tr c. Th y khóa c a r i

theo sau.

Trong lúc n c m bà H

ng v n t l i cám n v ch ng ông Kinh l y lòng háo ngh a mà cho V nh Xuân ùm

u trong nhà c tháng nay, n y không bao gi bà quên c. Bà

Kinh nói anh em m t ty m t s v i nhau, ng

i c ph i giúp

ng

i m i. ó là vi c v n

công v i nhau,

ng sau nh ông Kinh

i i t nh khác thì có ng

i khác giúp

ông. Ông

Kinh nói V nh Xuân lên t i thì mu n m

n ph

ng d n nhà li n. V ch ng ông cãn, bi u

ch ít b a dãy n y có ph tr ng s m

n

ng anh em g n nhau ch i cho vui.

Bà H

ng v n tính ngày sau bà s lo c m n

c cho V nh Xuân li n, không dám làm

c lòng bà Kinh lâu n a. Bà Kinh không cho. Bà nói hai m con ph i n ng nhà bà thêm

t ngày n a

ng có thì gi mua g o, mua c i, m

n gánh n

c và mua

l t v t r i m t s

u

c.

nh xuân c y bà Kinh ki m m

n giùm m t ng

i làm công vi c nhà

ng

tay

cho m và xin bà s n lòng giúp m trong lúc ban u, vì m ch a bi t ch m Tho, n u mu n

mua

c n ùng thì không bi t ch nào mà mua. Bà Kinh khuyên V nh Xuân ng lo, bà s n

lòng giúp m i vi c trong lúc

u.

a sau bà H

ng v n theo bà Kinh ra ch mua lu

ng n

c, mua thêm n i, , mua

o, c i, d u l a, n

c m m,

h t r i b a sau n a bà m i i ch mua cá th t n u riêng ng

nhà

ng m con n v i nhau.

a ó nh m cu i tháng, Tòa B phát l

ng r i. T i l i V nh Xuân em l i 10

ng

c mà th a v i bà Kinh cho phép th y chung

u chút nh trong s ti n mua cá th t c tháng

nay. Th y xin bà vui lòng ch p nh n ít

ng b c n y, tuy không

vào âu song có v y th y

i b t ái ng i.

Bà Kinh không ch u l y 10

ng b c ó. Bà nói r ng bà giúp anh em làm ngh a, ch không ph i n u c m quán cho th y n mà tr ti n.

Ông Kinh m i ti p mà nói h n hòi: “Th y thông n y, th y bi t v ch ng tôi th ng

th y nh em ru t v y. Anh em mình còn g n g i v i nhau lâu dài ch không ph i m t ngày t bu i r i thôi. Nay th y b ng trong b

c

u thì v ch ng tôi giúp th y. Mai m t r i tôi

sa ch n s y b

c th y giúp tôi l i. Th y có h c nho th y hi u

i nh n ngh a m i quí, ch

ti n b c có quí gì âu. Th y n c m v i tôi m t tháng nay không n n i tôi nghèo, mà th y

không n tôi c ng ch a giàu

c. Th y c t ti n i,

ng nài n mà làm cho v tôi bu n”.

Ông l y 10

ng b c nhét vào túi V nh Xuân r i ngâm:

Danh l i m t l tròng m t c p,

Non sông gánh n ng

o ba gi ng.

Ông v a ngâm thi, v a b

c l i l y cây

n kìm, lên dây, r i

n ít b n cho V nh

Xuân nghe.

https://thuviensach.vn

(13) III

y b a r i, nh ng ng

i trong dãy ph bình an thanh t nh n y th y

u công nh n

duy có c n nhà c a th y thông V nh Xuân là xinh t i vui v h n c .

Không xinh t

i sao

c ? Ch ph chú ý lo l ng

c bi t, ã cho th d m vá, s n

ph t nh ph m i, ã cho dân r a quét s ch s , l i còn ch cho m

n d n

àng hoàng.

Không vui v sao

c ? V nh Xuân xu t thân i làm vi c trong l ng có s n t i 50

ng. Trong m t tháng r i mua s m n xài ch hao có m i m y

ng. M i lãnh l

ng r i tr

ti n c m thì v ch ng ông Kinh l i không ch u l y, thành th trong t c a V nh Xuân còn h n 50

ng b c, làm sao thi u h t

c mà lo. Hu ng chi bà H

ng v n bán nhà và

c tom

góp em lên thêm t i b y tám ch c n a. Ti n b c ã d i dào, mà n xài thì ti n t n, n u xài có thâm th ng thì c ng lâu l m m i h t ti n. ã v y mà b a m lên t i, t i l i m con to nh bàn tính vi c nhà, V nh Xuân than s l

ng ít quá, không

s ng th nh th i, th y tính ki m h c

trò mà d y riêng ban êm

ng ki m ti n thêm m t hai ch c m i s ng

c thì m khuyên

con

ng lo v i,

th ng th ng bà coi r i bà s li u cho.

cách bình t nh, l c quan c a bà H

ng v n làm cho V nh Xuân vui lòng an chí, nên

y b a r i ban ngày th y h ng hái làm vi c, ban êm th y t èn sáng r r i ông Kinh l i

y

n và t p làm thi làm phú mà ch i.

Còn bà H

ng v n, bà nh bà Kinh m

n dùm cho bà

c thím T Cam, thím ã

m m

i tu i r i nh ng còn m nh m , nh m l , siêng n ng, vui v . Thím pha phách, d n p trong nhà l i i ch n u n, tuy không khéo, song c ng d n, mà m i tháng thím ch

òi

có 3

ng và xin cho thím tr u cau

ng thím n v y thôi.

Có ng

i ph giúp, bà H

ng v n r nh rang. S m m i bà i ch mua th t cá v ch cho thím T Cam kho n u. Nhi u b a bà Kinh l i r bà i ch ng ch cho bà bi t ch nào

bán th gì, i vài l n thì bà ã th y

h t. i m t mình thì bà H

ng v n th

ng ngh u

ngh n l i hàng bánh, coi h bán chè, cháu, xôi, bún, bánh cam, bánh tét, bánh ch, bánh ch ng. Bà c ng hay i d o hàng bán trái cây coi th nào nhi u, th nào r .

ã quen ngh bán bánh trái thu nay, b i v y bà s n có c p m t sáng su t, li c qua thì bà th y th nào bán

c, th nào bán , bà nh n th y có hai vi c bà làm thì ch c có l i: th nh t c y ch ch

ò th

ng thuy t v i m y ng

i bán trái cây ch Gi ng r i bà mua trái cây

i theo ò ch v cho h bán. H tr ti n ch và ch u ti n u cho bà; th nhì gói bánh ú

bánh ch ng, bánh tét mà

m cho b n hàng ng i ch ho c b ng ra b n xe, b n tàu mà bán, gói nh ng bánh y thì l a n p thi t t t, xào nh n thi t ngon, m i ngày gói 100 bánh ú, vài ch c bánh ch ng và m t ch c bánh tét, thì ch c ch n có l i không d i ba

ng b c.

i lên ch a t i 10 b a, mà bà H

ng v n ã quen h t v i các ng

i trong dãy

ph . ã s n cách b i buôi mua bán, l i thêm tánh gi n d , bình dân, bà chinh ph c thi n c m a t t c m i ng

i,

n m y ch bán bánh, bán trái cây ngoài ch , d u h ch a bi t bà là m a th y thông ngôn

ng bàn quan Phó.

t êm, trong lúc ông Kinh l i d y V nh Xuân h c n, thì bà H

ng v n qua nhà

bà Kinh n m nói chuy n ch i. Hai bà ã thân thi t v i nhau r i, nên nói chuy n v i nhau thì y thi t tình mà nói, không c n ph i dè d t hay gi u gi m.

Bà Kinh m i d chuy n v ch ng bà th y V nh Xuân n l ng ít, l i quy t gi thanh

liêm nên tính ki m ch giàu làm mai cho th y c

i v ,

ng th y nh c y cho kh i b n ch t

trong vi c n xài.

Th y nói th y không th c y nh ng

i àn bà nuôi th y, mà th y ã quy t nh th y

không c

i v , nên th y xin

ng có tính t i vi c ó. N u ti n l

ng không

n thì th y s

ki m h c trò mà d y riêng ban êm,

có thêm ti n

nuôi m , th y s rán s c m t chút, t

nhiên s có

ti n xài, ch ng c n ph i c

i v

ng nh v . Bà Kinh khuyên bà H

ng v n

nên c t ngh a cho V nh Xuân nghe, V nh Xuân m i làm vi c mà c quan yêu dân chu ng,

ng thông ngôn mà không n h i l , b i v y danh giá n i nh c n. Nhà giàu ây ai c ng

https://thuviensach.vn

nh ái, ai c ng mu n g con. V y V nh Xuân nên th a nh n tâm ng quí tr ng ó mà c

i

giàu,

ng có s n ti n b c mà xài m i nuôi tánh thanh liêm c.

Bà H

ng v n n m êm mà nghe cho h t câu chuy n r i bà m i c i mà nói:

-

Ép nó c

i v không

c âu bà. Vì nó có m t chuy n riêng, nên ba b n n m nay nó th

ng nói nó không c

i v . Còn chuy n l

ng ít không

xài, nên nó

tính d y h c ban êm thì b a tôi m i lên, t i l i nó có bàn v i tôi. Tôi ã c n nó, tôi nói ban ngày làm vi c r i t i còn ph i d y h c n a thì m t l m, th ng th ng

cho tôi tính ít b a r i tôi s li u cho. Tôi không dám gi u bà, thu nay tôi có cái ngh bán bánh trái ã quen r i. Bây gi n u n r i n m co tôi ch u không n i. H m nay i ch i ngoài ch tôi th y có hai cách buôn bán kh e l m mà l i có l i: ho c mua trái cây

ây g i ò ch xu ng ch Gi ng cho b n hàng bán, mình n ti n u, ho c gói bánh ú, bánh ch ng, bánh tét

m cho b n hàng h bán ngoài ch

i b n xe, b n tàu.

ây m y th bánh ó h gói d quá. Mình gói cho ngon t nhiên bán

c. Bán trái cây có khi l i, khi l , ch bán bánh tôi ch c m i ngày l i hai ba

ng d nh ch i.

-

Gói bánh mà bán thì c c ch l m.

-

Có thím T Cam thím ph thì có c c chi âu.

u c n nh t là ph i có n p cho t t,

và ph i có lá chu i cho s n,

cho mình gói bánh h ng ngày. Không bi t trên ây có bán n p t t hay không. N u không có thì ph i m n ch

ò mua giùm d

i

ch Gi ng ch lên.

-

p trên n y t t l m. Tôi có quen v i ti m g o, n u ch c n dùng m i tu n ho c i tháng bao nhiêu thì tôi d n tr

c ti m g o h ki m mà tr s n

ng bán cho

ch . Còn lá chu i thi u gì mà lo. Chung quanh ây là v n, nh t là bên phía Ch

, ch mu n dùng bao nhiêu c ng có.

-

y thì xong l m.

tôi s m chã ba, s m

h p bánh cho

b v n r i tôi c y bà

ti n

n cho tôi làm quen v i ti m g o

ng tôi mua n p mà làm.

-

Gói bánh r i ph i gánh ra ch ng i bán hay sao ?

-

Không. Mình

m cho b n hàng h vô nhà l y mà i bán ch . H mua m t ch c, mình ph i thêm cho h hai bánh

ng h có l i. Tôi có nói chuy n v i vài ng

i

i. H ch u lãnh bánh c a tôi h bán. Thím T Cam thím nói có vài a cháu gái,

thím s bi u nó lãnh b ng i bán theo b n xe, b n tàu

-

Còn h i nãy ch nói th y thông có chuy n riêng, nên th y không ch u c i v ,

không th gì ép th y

c. Chuy n riêng là chuy n gì v y. B th y ã h a h n v i ai r i hay sao chí ?

-

i v y ó. Mà h h ng r i, nên nó n n chí th t tình m i ghét con gái, không thèm i v .

-

A ! T i v y à ! Hèn chi l i ây h n m t tháng r i ông Kinh ý không khi nào

th y thèm ngó con gái.

-

Không ph i tình nhân nó ph b c nên nó gi n r i oán h t con gái. Tình nh n nó vì th

ng nó mà ph i t v n, làm cho nó b c t c và t

ng nh

êm ngày, không

ành c

i v nào khác.

-

Th

ng sao l i t v n i ?

-

Chuy n k c c l m;

tôi nói cho bà nghe. Nh ng xin bà

ng có nh c l i v i nó.

Nh c t i nó bu n l m. Con nh

ó ích áng thi t. Nói t i tôi c ng

ng lòng. Tôi

ch c không th nào tôi ki m con dâu nó bi t th

ng th ng Xuân và bi t lo cho tôi

ng con ó. S là n m tr

c bãi tr

ng nó i h c thêm ch nho. Nó g p con Cúc

ng, con gái c a m t ng

i buôn bán giàu có trong ch . Con n h c chung i nó mà c ng h c gi i nh nó. Hai

a th

ng nhau r i lén th th t v i nhau th

nào tôi không hay. Ch ng Xuân thi

u h c b ng

c h c thêm b n n m

ng

sau làm th y thông th y ký, tôi m i than v i con r ng tuy nhà n c ch u c m, ch u

áo qu n, song con c ng ph i có ti n mà n bánh, s m

, i xe, i tàu. Nhà nghèo

https://thuviensach.vn

tôi bán bánh trái ki m l i nuôi s ng h ng ngày, tôi làm sao có ti n mà nuôi con i c xa, l i ph i h c t i b n n m. Tôi khuyên nó thôi, b h c xin làm giáo t ng

lãnh l

ng

n cho ti n. Nó bu n, nó nói mình nghèo, ph i h c cho nhi u m i p thân danh

c. N u tôi nhà mua bán

n thì

cho nó nói v i th y nó bao

ti n dùm cho nó h c

b n n m, sau nó ra làm vi c r i nó s tr l i. Cách ít b a nó nói v i tôi có con Hai T , bán hàng ngoài ch , nghe nó h c gi i mà nghèo, thì th

ng nó nh em ru t, nên ch u ra ti n cho nó n h c n cùng. Nó c y giúp m i

m 10

ng, Hai T chê ít nên

a cho nó 15

ng

ng s a so n i h c n m

u, sau m i n m c giúp m t s nh v y hoài.

-

Chà, ng

i có ti n mà bi t làm n làm ngh a nh v y thì s c ph

c l m.

-

Tôi c ng ngh nh v y. Tôi c m n Hai T l m. Xuân i h c c vài tháng, hai

em vô nhà cho tôi m t vóc xuy n

may áo b n i xóm cho lành l v i ng

i

ta. Nó l i d n tôi n u có túng r i thì cho nó hay, nó s giúp

,

ng ái ng i chi

t. Tôi càng c m n h n n a.

-

y thì ch Hai T n y t t quá, ít ai

c v y.

-

Khoan.

tôi nói t i cho bà nghe. Ch ng bãi tr

ng cu i n m Xuân v , v a b

c

vô nhà thì nó li n h i tôi ph i Cúc H

ng là con Hia M ch t hay không. Tôi nói

ph i, vì cha m nó ép g l y ch ng ch giàu có, mà nó không ch u, nên t v n.

Xuân nghe nh v y thì ré lên khóc d quá. Nó m i ch u nói thi t v i tôi nó cùng Cúc H

ng ã có th nguy n k t ngh a v ch ng v i nhau, thi t Cúc H

ng buôn

bán ki m l i

ng bao cho nó i h c. Cúc H

ng c ng mua cho tôi vóc xuy n, có

y Hai T ra m t

ng tránh ti ng cho nó mà thôi.

-

Ng

i có tình, có ngh a nh v y tôi nghe tôi c ng c m. Th y thông th y t ng

nh , không ành c

i v , ngh c ng ph i.

-

Xuân nh con Cúc H

ng nó m i h c

c mà làm th y ký, th y thông ây, b i

y hôm tôi m i lên, nó m ng, nh ng t i l i nó nh con n nó khóc mà ti c bây gi thành công danh to i, m con sum hi p mà thi u Cúc H

ng

ng chung vui

cùng nhau cho ph tình mãn nguy n.

-

Mà bãi tr

ng th y thông v th y hay cô n ch t. Th y có h i coi t i sao cô n ch t hay không ? Cha m ép g l y ch ng, ta không ng thì thôi, ho c ta b nhà mà i, d i gì mà t v n.

-

Có chuy n n y hi n hích l m bà à. Xuân nói êm r m tháng 11, còn có vài tu n a t i bãi tr

ng nó

ng ng ,

n khuya nó chiêm bao th y Cúc.H

ng

ng

trên

u gi

ng v m t kêu mà nói cho nó hay cô ã ch t r i; cô bi u v h i Hai s bi t t i sao cô ch t. Cô l i c n d n

ng có bu n r u mà thôi h c, ph i h c

cho

b n n m, cô ã s p

t tr

c r i cô m i ch t, nên không có

u chi tr

ng i h t. Xuân lo s , nh ng t

ng chiêm bao là m ng m . Ch ng v nghe tôi nói

ch t thi t, nó m i ch y ra h i Hai T . Theo l i Hai T thu t l i thì cha m Cúc ng ham giàu nên ép g cô cho con trai c a m t

n Ch . Nó không ng. Nó

nói thi t nó ã th

ng Xuân và có th nguy n k t v ch ng v i Xuân. Cha m nó chê Xuân nghèo, c ép g nó. Nó không ành b i

c v i Xuân, mà c ng không

dám cãi l nh cha m , nó m i tính t v n. Nh ng mà nó không ch u nói cho Hai T

bi t. Cha m nó nh b a r m tháng 11 nhóm h r i sáng 16

a dâu. Cúc H

ng

em m t gói mà g i cho Hai T , d n Xuân v thì

a l i cho Xuân, bi u Xuân

ph i h c cho

n cùng, vì trong gói ó nó có

50

ng b c

cho xuân n h c

ba n m n a, l i có g i cho tôi m t vóc lãnh

ng tôi may tôi b n, Xuân kh i lo tôi

rách t

i. ây xuy n v i lãnh nó

l i cho tôi n m nay v n còn, tôi

ng b n

ây.

-

i nghi p quá ! S p ch t nhà c ng còn nh t i m ch ng.

-

i v y tôi nói không th nào tôi ki m con dâu khác b ng nó c. Con Hai T

nói chi u r m nó có i ám nhóm h . Cúc H

ng ra vô nh th

ng. Hai T t

ng

https://thuviensach.vn

nó g i gói

và d n công vi c là d n

ng i l y ch ng, ch có dè tr i

ng ch t

âu.

n t i Hai T t giã ra v thì Cúc H

ng m i nó vô bu ng khóc mà t bi t

và c n d n ph i rán an i cho Xuân

ng bu n r u, bi u Xuân ph i h c cho nên

danh

ng tr

c nuôi m sau kh i b ng

i ta khinh khi nghèo hèn n a. Hai T v .

n n a êm nghe ng

i ta r

c th y ch y thu c làm v l , nói Cúc H

ng u ng

gi m v i á phi n mà t v n. Hai T ch y l i thì con n mê man không bi t gì n a t, r i mòn h i l n l n,

n khuya thì ch t.

-

Ch t r i h n xu t i lên nhà tr

ng kêu th y thông mà cho hay ó ch gì. V y thì linh quá.

-

Còn cái n y m i linh n a ch . Xuân nghe rõ công chuy n r i nó th i chí, nh t nh không h c n a

xin làm giáo t ng

ng nuôi tôi. Nó m

n Hai T d t ch

ng nó cúng vái: T i l i nó chiêm bao th y Cúc H

ng v bi u nó ph i h c

cho

b n n m ch không

c b . Cúc H

ng l i nói nó ã ki n d

i Diêm

Chúa nên Diêm ình hu n

u thai cho nó,

h n theo phò h cho Xuân h c

n n m. Có v y nên Xuân m i ch u ti p t c h c luôn. Mà hôm Xuân thi u ký c r i, còn chiêm bao thây Cúc H

ng v m ng cho Xuân và t giã

ng i

u

thai, nói r ng t

ó h n không còn theo Xuân n a

c, d n Xuân ph i c

i v

ng có ng

i giúp nuôi m và lo c m n

c cho, còn duyên n thì

ki p sau r i

t

ng h i.

-

n Cúc H

ng bi u th y thông ph i c

i v

ó ch có c n âu.

-

y mà nó không ch u. Nó còn th

ng nh con n quá, nên nó không mu n ai h t.

Tôi t

ng ph i

ôi ba n m

ng nguôi ngoai r i ông Kinh giúp c t ngh a giùm, có l nó s h i tâm mà lo l p gia th t nh ng

i ta..

-

, thôi

th ng th ng coi r i v ch ng tôi s li u mà an i th y. Thi t áng th

ng h t s c. Nh tu i, h c gi i, bi t

u, có thi n chí, m ngh a nhân, mà b

cái h a làm cho th t tình chán n n, t i nghi p quá. Ông ch ph ái m , ng mu n con, nên ng s a ph và cho m

n

mà d n nhà ó.

-

y hay sao ?

-

Mà không

c ch à. Ông ch ph thì nhi u ti n, nh ng con gái ng kém b nhan c quá. Thi u gì con gái khác c ng có ti n, mà l i có s c n a.

-

Hai ông bà nói làm sao cho nó ch u c

i v , thi t tôi mang n l m.

-

Chi

v ch ng tôi lo cho.

Qua b a sau, nh m chúa nh t, s m m i bà H

ng v n i ch v , bà th y V nh Xuân

ng thay

bà h i th y tính i âu. Th y nói th y i vòng xu ng mé sông coi có bán sách gì

ng

c thì mua

c ch i.

nh Xuân i m t h i r i tr v

a cho m m t gói trà, còn m t gói l n n a th y

trên bàn vi t. Th y thay

r i ra ng i t i bàn vi t mà m cái gói l n ó. Té ra trong gói ch có t khuông ki ng

l ng hình, ch ch ng có v t chi khác. Th y l y gi lau ki ng s ch s , r i i em mi ng l a tr ng c a Cúc H

ng vi t hàng ch nho mà

l i h i n m tr

c ó, th y

vào khuông ki ng và treo ngay tr

c m t mà nh m.

nh Xuân

ng ng i xem di bút c a ng

i b n yêu quá vãng thì ông Kinh L

ng

c vô. Ông th y cái khuông ki ng l ng t m l a vi t hàng ch “Xá sanh nhi th ngh a” d i

i có hai ch “Cúc H

ng”. H i hôm ông d y V nh Xuân h c

n, ch ng ông vô bà Kinh ã

có thu t tâm s c a Xuân cho ông nghe, bây gi ông th y ch vi t trong t m l a ó thì ông hi u, nh ng ông c ng c h i:

-

Th y l ng ki ng mà treo câu ch n y làm chi v y th y thông?

-

ó là di bút c a ng

i b n h c thân yêu v i tôi ã quá vãng nên tôi l ng ki ng n m, th y ch c ng nh th y ng

i.

-

Mà di bút l i vi t câu c a M nh T nh v y, ch c ng i b n c a th y mu n cho

th y hi u ý ngh a sao ó, ch không ph i vô c mà vi t li u âu.

https://thuviensach.vn

nh Xuân l ng thinh, l y cây

n trao cho ông Kinh r i l y gói trà m i mua, tính b trà ch n

c cho khách u ng. Ông Kinh c n mà nói m i u ng trà v a r i nên không khát và i Xuân l i nhà

n ch i.

Hai ng

i xách

n i qua nhà ông Kinh,

n

c m t b n r i, ông Kinh

cây

n

trên ván mà h i:

-

Th y thông, nghe nói bà ch tính làm bánh mà bán, ph i hôn ?

-

Ph i. Má tôi nói n không thì bu n quá, nên tính ki m công vi c mà làm cho vui.

-

Tôi s coi không

c.

-

Sao l i coi không

c ? L

ng ít quá, không

xài. Hôm tr

c tôi có h i th

ông Phó v y ch tôi làm vi c mà ban êm tôi

c phép d y riêng h c trò hay

không. Ông nói ngoài gi h u ai mu n h c thì tôi d y, không có lu t nào c m vi c ó, d y riêng n m m

i

a nh trong nhà có h i gì âu. Má tôi lên tôi nói cho má tôi hay, tôi ph i d y h c ban êm m i có

ti n mà s ng. Má tôi s tôi m t nên

không cho: Má tôi nói

má tôi gói bánh ú bánh tét

m cho b n hàng h

i bán,

làm nh v y kh e mà có l i nhi u. Tôi s làm vi c mà cho m mua bán thì trái

lu t. Tôi m i hói th ông Phó, ng nói tôi làm vi c thì riêng ph n tôi, còn cha m mua bán thì riêng ph n c a cha m . Ví nh ng

i ta

ng làm ngh buôn bán,

ng

i ta cho con n h c nó

c vô giúp vi c nhà n

c r i nhà n

c b t bu c

ng

i ta ph i d p ngh buôn bán hay sao. Có v c a ng i làm vi c thì không

c, vì s v c y oai quy n c a ch ng mà c nh tranh v i b n buôn bán khác. Mà nói chuy n buôn bán ây là m ti m l n bán hàng hoá nhi u kìa, ch l ng ít, cha

, v con làm bánh mà bán

ng ki m l i cho

s ng kh i sanh tâm h i l , cái

ó ng

i ta khen l m, ai mà c m bao gi .

-

Té la th y có nói chuy n tr

c v i ông Phó hay sao ?

-

Có. Hôm n r nh, ng nói chuy n ch i v i tôi. S n d p tôi h i ông cho kh i trái lu t.

-

Hèn chi quan Huy n nói ông Phó nói th y n l

ng không

s ng, mà không ch u

i l , hôm n tính d y h c trò ban êm

ng ki m ti n thêm cho

n, r i bây

gi l i tính m làm lánh mà bán. Ông Phó quy t nh th y làm mãn n m th nào ng c ng xin cho th y lên ch c

ng s l

ng t ng thêm 10

ng n a cho th y

ng. Ông yêu th y l m. Trong nhà h u ai c ng bi t h t.

-

Có l

ó là hoa qu c a nh ng cây “Thanh cao chánh tr c” tôi vun phân t i n

c

ng ngày, ch có gì l

âu ông Kinh.

-

Thi t nh v y. Không thèm

ng ti n phi ngh a thì

c k yêu ng

i chu ng.

Th y thông còn nh mà bi t ch n con

ng th ng ngay, xán l n

ng ti n b

c.

Th y gi i quá. V y thì c n gì ph i n h i l hay là ph i c i v giàu làm chi.

nh Xuân không nói n a, l y cây

n ng i t p

n.

Cách ít b a sau, bà Kinh ti n d n bà h

ng v n làm quen v i ch ti m g o

ng bà

ng v n mua n p, r i bà còn d t ch ti m cho bi t mà mua u. Bà c ng ch v

n cho thím

Cam i mua lá chu i

ng gói bánh mà bán.

Ban

u bà H

ng v n không dám làm nhi u. Bà gói 100 bánh ú, 20 bánh ch ng v i 5

òn bánh tét mà

m cho b n hàng b ng i bán th . M i bán vài b a u, ai n c ng khen

bánh ngon, nên b n hàng bán m t lát thì h t ráo. H kêu nài xin làm cho nhi u ng có

bán

i ngày. Bà H

ng v n ph i gói thêm m i b a t i 250 bánh ú r i l n l n t i 300, còn hai th kia t n n p v i nh n nhi u, t nhiên giá bán cao h n nên khó bán, b i v y nên m i b a ch gói có 30 bánh ch ng v i 10 òn bánh tét.

Bán trong m t tháng, bà H

ng v n tính s l i ã lên 50

ng, h t lo ti n xài thi u

t. Mà bà nh n th y thím T Cam c c quá, khuya phân phát bánh cho b n hàng xong r i, thím ph i qua v

n gánh lá chu i em v . Bà H

ng v n i ch mua cá th t. H thím T Cam

t i thì ráp vô b p lo n u n r i còn vút n p, n u nh n, ph i lá. X bà H

ng v n b t

u

https://thuviensach.vn

gói bánh thì thím ph i ph v i bà, r i t i h p bánh t i ba lò thì thím ph i th c canh ch ng l a i.

Bà H

ng v n th y bán bánh có l i nhi u mà thím T Cam thì c c quá, bà m i t ng ti n công c a thím lên 5

ng và bi u thím ki m m

n giùm thêm m t

a nh ch ng 15 tu i

ph giúp thím nh

i gánh n p, gánh lá chu i, quét nhà, ch cúi, ch m l a.

Thím T Cam th y ch nhà bi t xét công lao c a thím thì thím c m ngh a, nên thím n c gia công mà giúp ch . Thím m

n giùm cho bà H

ng v n m t

a con gái m i tháng 2

ng. i gánh lá chu i thím d t nó theo vài l n cho nó quen r i s m m i thím giao vi c ó cho nó, thím nhà i ch mua n th cho bà H

ng v n. X gói bánh thì thím t p gói. Nh có

bà H

ng v n ch bi u nên thím gói ít b a r i quen tay, thím gói l làng và coi.

Tuy bà H

ng v n làm r n r nh v y, song bà bi t s p

t cho vi c làm có gi , có

kh c, nên trong nhà êm m, b bà kh e ra. T i h p bánh thì có thím T Cam coi, nên bà c ng i n m nói chuy n

i v i bà Kinh mà ch i thong th .

nh Xuân nh cái ngh c a m giúp cho th y kh i b i r i v ti n b c n a, thì th y kh e trí, ban ngày i làm vi c cho nhà n

c mà lãnh l

ng, ban êm t p

n, ngâm thi v i

ông Kinh, vui h

ng thú phong l u, không thèm ghé m t

n cu c c nh tranh danh l i.

Th y nh l i c a ông Giáo Huân d n, th y ki m xin hai th môn em v tr ng hai ch u

tr

c th m. i ra, i vô th y hai ch u môn, th y hay ngâm hai câu c a ông Giáo Huân

nh khi u quân t :

Trung thông, ngo i tr c, vô m n vô chi

Th

ng cái, h tàn, h u v n h u ch t.

Mà ng i l i bàn vi t, th y ngó bút tích c a Cúc H

ng

câu “Xá sanh nhi th ngh a”

thì th y áo não ng m ngùi, t c cu c

i h u th vô chung, th

ng b n ng c dám quyên sinh

cho tr n ngh a.

https://thuviensach.vn

(14) IV

Nhà v n g p h i c m h ng nên nói: „Ngày vui ng n ch ng y gang“. T i vui nên nói

ng cho xuôi câu v y thôi, ch ngày tr i n u có v n hay dài thì v n dài chút nh, âu có n quá nh v y.

Trong x mình có câu t c ng : Tháng 5 ch a n m thì sáng, tháng 10 ch a c i thì t i.

Nói nh v y thì trúng, ch không ph i nói b

ng. Trái t v a l n tròn, v a xây xung quanh

ng t tr i, r i có tháng n m ngay, có tháng n m xéo. Tháng 5 x mình n m ngay, c m t

tr i gi i lâu, nên ngày dài h n êm. Mà s dài hay là v n ó b t quá khác nhau l i m t gi ng h , ch không lâu h n, nh t là không th thâu ng n còn không y m t gang

c.

Tuy v y mà thi t khi mình

c th nh th i

c th , sao mình th y ngày tháng i qua

mau l vô cùng, m i

u tháng ó r i t i cu i tháng, m i n T t ó r i l i th y g n t i T t a.

con V nh Xuân sum hi p an vui cùng nhau trong m t c n ph nh mà không ch t, không t t mà c ng s ch h n cái chòi lá d

i ch Gi ng Ông Huê. M vui mà gói bánh bán

y l i

cung c p cho gia ình. Con vui mà làm vi c m i tháng lãnh l ng ph thêm cho

. M con an thân kho trí mà s ng v i chu i ngày th nh th i, sung s ng, vô t , vô l ,

t

ho c, b t c (không nghi, không s ), ngày làm t i ng , không trông mau t i mà c ng không mu n mau sáng làm chi, thì ngày tháng l i trôi qua, mà qua r i k l i n a, l làng h t s c, m i ó mà ã

c 5 n m r i.

Bà H

ng v n rèn t p cho thím T Cam gói bánh ú, bánh tét khéo và ngon c ng nh bà. ã lâu r i bà ch ra ti n cho thím mua n p, mua u mua c i, mua lá chu i v i dây lác r i

thím làm m t mình, bà coi ch ng v y thôi, khi nào vui hay g p bà m i ra tay mà ti p v i thím. Th y bán bánh l i m i tháng trên 50

ng luôn luôn, bà t ng ti n công l n l n cho thím lên t i 10

ng, thím khoái chí vui lòng nên c n m n công vi c, lo l ng nh vi c c a thím mà a s

giúp bà

n mãn

i cho tròn ân ngh a.

Bà H

ng v n ã có tr v ch Gi ng hai l n, l n

u V nh Xuân c y v th m Hai T

i v ch ng Ông Giáo Huân, luôn d p th m m m c a ông H

ng v n v i Cúc H

ng và

tr 30

ng b c l i cho bà Giáo.

Bà có ti n d r i, bà c y bà Kinh d t bà vô nhà ông ch ph mà nài ph t t , gi ng,

ván, gh c a ông cho m

n n m tr

c. Ông ch ph nói

chút nh, không áng giá bao

nhi u, nên ông xin bi u luôn cho th y thông dùng, ông không l y ti n, mà c ng không òi l i.

Bà không bi t nói th nào mà tr ti n cho

c, nên ph i thay m t cho con t l i cám n r i i v i bà Kinh.

Bà ngh con bây gi

ã có ch c ph n v i ng

i ta, m y ông, m y th y hay t i nhà

th m, v y s a d n trong nhà

ng cho khách t i r

c t t .

Không thèm nói cho V nh Xuân hay, bà

t óng m t cái t th b ng cây gõ

thay

cho cái bàn th cây d u c k khó coi. Bà mua l v i ch n dèn thau mà ch ng coi cho p.

Bà mua m t cái èn treo

ng ban êm

t cho sáng. M i tháng bà mua thêm l t món,

thành th trong m y n m thì trong nhà có

ng h treo gõ gi nghe bon bon, có t ki ng cho nh Xuân

ng sách, có bàn gõ v i 6 cái gh

cho khách ng i, có thêm m t b ván gõ l n

lót trong bu ng

n m ch i cho mát.

Còn V nh Xuân làm vi c mãn n m

u thì

c th ng ch c, l

ng lên m i tháng 30

ng. Cách hai nãm sau

c th ng ch c l n th nhì, l

ng thêm 5

ng n a là 35

ng, tr

ti n h u trí h t 1$75, còn lãnh l i tháng

c 33$25, d u m b ngh bán bánh i n a c ng có ti n cho m con s ng thong th .

ã v y mà n m sau th y S ,

ng thông ngôn cho quan Chánh Tham Bi n, b

i v

Sàigòn. Quan Tham Bi n ch n V nh xuân làm thông ngôn th cho th y S .

ó V nh Xuân ít có ti p xúc v i h ng bình dân n a, ng i h u m i ngày là làng,

ng v i

n ch , còn làm vi c thì ph n nhi u làm công vi c hành chánh c a t ng v i c a làng.

https://thuviensach.vn

t êm V nh Xuân hòa

n v i ông Kinh L

ng m t h i r i hai ng

i u ng trà nói

chuy n ch i. Ông Kinh L

ng nói:

-

Th y

ng thông ngôn cho quan l n Chánh x a nay làng t ng h ch u.quá. H nói th y vui v , không có d a n t làng, chuy n gì th y c ng c t ngh a rành r nên d làm vi c l m.

-

Lên ó tôi bu n quá. d

i ông Phó tôi ch u h n.

-

Sao v y ?

c

ng thông ngôn cho quan l n Chánh danh v ng l n quá, ai c ng mu n, sao th y l i bu n ?.

-

d

i Ông Phó, tôi

c ti p xúc v i h ng tay l m ch n bùn, tôi có th d y d

, nên có ích h n nhi u.

-

Thì lên trên th y d y d làng, t ng.

-

Tôi nh n th y h ng ó khó giáo hoá l m. Làng thì c nghe l i t ng, t ng bi u sao làm v y, không dám cãi. Mà t ng thì c d d vâng vâng, mu n cho làng và dân c ngu d i hoài

ng d sai khi n. Tình th nh máy làm sao mà giáo hoá c.

-

Ai làm sao m c h , th y ã gi

c thanh cao chánh tr c, ai c ng quí tr ng th y

ch có ai nói x u th y âu.

-

Tôi nghe có ng

i chê tôi d i ch .

-

Ôi ! Th chim y n chìm t

c x n b n theo hàng rào, gi ng ó làm sao mà bi t n i tâm chí c a chim h ng, chim h c bay li ng trên mây xanh. Th y quên câu: “Thiên nh n chi n c n c b t nh nh t s chi ng c ng c” hay sao ? M t cái g t u c a m t

ng

i quân t quí h n lòng d c a m t ngàn

a ti u nh n, th y c th ph n

chánh tr c thanh cao c a th y mà vui thú phong l u, ng thèm ngó vi c

i làm

chi mà b c t c.

m nay V nh Xuân ã

n

c

b n, nh p ch c, ngón t

i. Còn thi thì th y làm

ã tao mà l i l , b i v y ban êm nh không hòa

n thì c ng h a thi v i ông Kinh ho c xem

truy n r i ngh lu n nh n v t x a mà u ng trà.

Lúc y có c Hu n Trai, ng

i Gò Công có danh xuy tiêu réo r c h n h t trong t

Vi t Nam, c m i sang làm ch m t khách s n t i M Tho d

ng nhàn. C nghe ông

Kinh L

ng v i th y Xuân thi hay

n gi i, c

n làm quen. Ba ng

i hòa

n h a thi v i

nhau nu t b a, t ng nhau là

ng chí tri âm, r i lâu lâu m i nhau h i m lu n àm kim c .

N m Di m, Ch Gi a, c hay v cây t bà, có khi c c ng c ông Kinh m i

xu ng hòa ch i. Mà có c M ng Liêm, m t danh nho Sa éc, c c ng lui t i ng àm tâm,

ngôn chí.

m ó, êm Trung Thu, l i nh m t i th b y. C Hu n Trai tính qui t m y cây n

hay trong

t Gia

nh

ng xu ng thuy n d du trong sông C u Long m t êm hòa

n

và ngâm thi ch i. C vi t th m i: c Ký Hi p Bà Chi u hay v cây c huy n, ông T Th c

R ch Lá hay v c y

n tranh, ông T Khôi Ch Gi ng hay v cây

n cò, c N m Di m

Ch Gi a hay v cây t bà, c Ký Qu n Long H hay v cây n kìm. M y nh c s

u

tr l i ch u h t.

Cu Hu n Trai m i m i ông Kinh L

ng v i th y thông Xuân, chi u r m ra khách s n

ng d ti c v i khách xa, r i xu ng thuy n i du h sáng êm mà th ng nguy t.

i b a ó bà H

ng v n coi thím T Cam h p bánh r i bà bi t ông Kinh ã i n ti c i Xuân, bà m i l i nhà bà Kinh n m nói chuy n ch i. Hai bà tánh ý gi ng nhau nên 5 n m nay g n nhau thì hòa thu n v i nhau luôn luôn.

Nói chuy n dông dài m t h i r i bà Kinh s c nh chuy n bà g p g tình c h i s m i, bà li n ng i d y mà nói:

-

i s m m i tôi i ch tôi g p bà Ch Thi u. Bà nói b a nào bà rãnh qua nhà tôi r i c y tôi d t l i th m ch .

-

Bà Ch Thi u là ai

âu, tôi không bi t.

-

Bà bên Ch C , góa ch ng mà giàu l m.

https://thuviensach.vn

-

Thu nay tôi không quen.

-

u ch không quen mà b mu n

n th m thì ch c là ho c b mu n làm sui, ho c

có vi c r c r i sao ó, b mu n c y ch nói v i th y thông giúp b .

-

Hai chuy n ó mà nói v i tôi thì ch c n trét h t. Nói chuy n làm sui sao c.

y n m nay bà th y cháo chan. Xuân có t ý mu n c i v

âu. Nó ã khôn l n

i ch

âu ph i còn nh hay sao mà tôi ép

c. Còn n u mu n c y nó giúp vi c

gì thì nói ngay v i nó. Thi t tình tôi không dám xen vô vi c c a nó.

-

Vì th y thông có ti ng thanh liêm, bà Ch s nói không c nên m i c y ch . Mà

vi c ó ch không ch u giúp là ph i, b i vì ng

i ta c y giúp ch c là vi c không

c ngay ng n, mình giúp mình mang ti ng. Còn vi c làm sui, cái ó tôi ngh mà thôi, ch không ch c. Bà Ch Thi u có b n n m ng i con, nghe nói ã có v , có

ch ng r i, không bi t b còn con gái nh hay không. H i s m m i g p gi a ch , i tình c quá, nên tôi b t ý tôi không có h i.

-

mu n th m tôi thì

cho b th m có h i chi âu. B có c y vi c chi, n u mình li u ph i thì mình s giúp, còn không ph i thì thôi.

-

,

b qua th m coi b mu n vi c gì. Mà nh c t i vi c tr m n m c a th y thông, tôi ngh cô n ch t ã lâu r i, có l s th

ng nh

ã nguôi ngoai r i ch . Sao ch

không

m th lòng th y coi. Ch

ã già r i th y ph i c

i v

ng ch có cháu

i n ng n u ch i cho vui. Ng

i ch t r i thì thôi. S ng l i sao

c mà ch .

-

y n m nay tôi có nói v i nó m y l n. Tôi nói có th ng con Cúc H

ng thì

ng, b nào c ng ph i lo l p gia th t v i ng

i ta. M i l n tôi nói thì nó ng i l ng

thinh r i bu n hiu, vì v y nên tôi ít mu n nói t i vi c ó.

-

có d p tôi s g i ra tôi nói. Mà tôi nói thì ch ph i ti p v i tôi nghe hôn.

-

âu, bà có gi i thì b a nào bà nói th coi. Bà nói r i tôi ti p v i. Tôi c ng mu n nó có ôi b n

ng tôi bi t con dâu m t chút.

i ó hai bà bàn v i nhau v s c

i dâu giàu hay nghèo, l n tu i hay nh tu i, lanh i hay thi t thà, nói chuy n

n l l gi khuya m i phân tay i ng .

nh Xuân v i ông Kinh th

ng nguy t Trung Thu

n g n sáng m í v . Hai ng

i

t vui lòng mà

c hòa

n v i nh c s tr

anh,

c x

ng h a v i v n nh n thi bá, u ng

trà nói chuy n coi bô th c c

êm mà không bi t m t.

m m i th hai, bà Kinh i ch m i v , bà ch a k p thay áo thì th y bà Ch Thi u ng i chi c xe ng a hai bánh b c cao su ng ng ngay c a, r i bà leo u ng i vô nhà.

Bà Kinh m ng r , ra c a ti p r

c m i ng i, kêu ch b p em tr u n

c ãi khách.

Anh xa phu xách vô m t gi xoài. Bà Ch Thi u nói:

-

v

n i th m ch

em, không có v t gì mà cho. May h i chi u hôm qua th y có cây xoài voi trái v a m i chín, tôi bi u b y tr l a hái vài ch c ng em cho ông

bà nu t ch c và cho bà già th y không m t ch c

ng làm quen. Cây xoài n y

ngon l m,

bà n th mà coi.

-

n c a bà xoài nhi u l m mà.

-

a v i cau thì nhi u, còn xoài có n m sáu cây mà thôi. Bà cho tôi m n vài cái

a bàn

ng tôi s p ra cho bà m t ch c.

Bà Kinh kêu ch b p bi u em ra hai d a bàn. Bà ch s p m i d a 6 trái xoài voi, trái nào c ng n

ng n

ng no tròn và chín

.

Bà Kinh ngó hai d a xoài mà nói:

-

Xoài

u mùa mà t t trái quá.

-

Nh

t t t. L i h i tr

c ông Ch tôi ng l a gi ng xoài ngon ng

ng mà tr ng

nên m i t t trái nh v y ó.

-

a h m bà nói bà mu n i th m bà già th y thông Xuân. Tôi v tôi có nói chuy n i v i b .

-

Không bi t b a nay có b

nhà hay không.

-

Có l có mà.

tôi bi u con b p l i h i coi.

https://thuviensach.vn

Bà Kinh kêu ch b p bi u l i coi có bà H

ng v n nhà hay không. Ch

i coi r i v

nói bà H

ng v n

ng n m.

Bà Kinh nói: “Ch

ó s m m i hay i ch l m. Nh bà Ch mu n th m

ng làm

quen thì i li n, s d n dà ch

i kh i. Ch c ng vui v l m. Bà g p ch c bà a li n”.

Bà Ch Thi u xách gi xoài i theo bà Kinh mà l i nhà bà H

ng v n.

i nãy bà H

ng v n th y xe ng ng ngay nhà bà Kinh r i m t bà n m c sang tr ng i vô thì bà phát nghi. Ch ng ch b p l i h i coi có bà nhà hay không ng khách l i mà

th m thì bà bi t ch c bà Ch bên Chô C mu n

n làm quen, b i v y bà quét bàn, quét ván,

a so n ti p khách.

Bà Kinh b

c vô ti n d n: “Có bà Ch bên Ch C qua th m tôi. Nghe ch g n ây

nên c y t i d t l i th m ch

ng ch em bi t nhau, vì ch lên

ây m y n m r i mà không có

p g p nhau”.

Bà H

ng v n c

i và nói: “Tôi. kinh chào bà Ch , ch em t

ng tình

n th m nhau,

thi t tôi c m n h t s c. M i bà Ch v i bà Kinh ng i bên ván ây, ng i n tr u. Tôi ít i âu, nên v

ây ã 5 n m r i mà ch a quen v i m y bà”.

Thím T Cam b ng chén v i bình trà ra. Bà Ch nói nh bi u cho m n vài cái d a

i s p ch c xoài voi mà bi u bà H

ng v n, nói xoài nhà m i chín

c m y cây, nên em

cho bà Kinh v i bà H

ng v n m i nhà m t ch c n l y th o.

Bà H

ng v n cám n, khen xoài t t trái, m i khách u ng n c r i h i:

-

Bà ch

bên Ch C mà l i nào ?

-

Nhà tôi d a

ng i B n Tranh, t ngã t l i ó ch ng vài tr m th c, bên phía

tay trái.

-

Ch c có v

n l n, vì phía ó là phía v

n.

-

Th a ph i. V

n tôi phía sau giáp v i mé sông.

-

y thì v

n l n l m. Bà Ch có con cháu ông hay ít ?

-

Tôi

c hai trai hai gái. Con gái l n tôi g nó l y ch ng làm th y giáo trên Sài gòn. Th ng con trai k

ó tôi c

i v cho nó r i b t nó v i tôi m y n m nay.

Th ng con trai nh tôi c ng lo v cho nó h i nãm ngoái r i c t nhà cho nó ra riêng bên B n Tranh

ng nó coi mi ng v

n và s ru ng c a tôi b n. Còn con gái

út tôi cho nó lên v i ch nó trên Saigon i h c ba n m r i tôi m i em v ng

p cho nó bi t công vi c trong nhà. Con gái h c ch cho bi t v y thôi, không c n ph i h c nhi u.

Bà Kinh h i:

-

Cô út n m nay

c bao nhiêu tu i ?

-

Nó m i 19 tu i.

-

Tu i ó ã g l y ch ng

c r i.

-

Nó còn kh quá bà à. Ph i t p cho nó bi t n u n ng vá may r i m i dám g nó

ch .

-

i nay nhà có ti n thì m

n b p n u n, áo qu n thì có th may, c n gì mà ph i bi t n u, bi t may.

-

u không gi i, mình c ng ph i bi t

ng bày bi u cho ng

i ta làm ch .

Bà Ch Thi u l i day qua h i bà H

ng v n:

-

Không bi t bà ch

ây

c m y ng

i em ?

-

Tôi có m t

a chen ngo n ó.

-

Té ra bà ch có m t mình th y thông ?

-

Tôi sanh có m t mình nó, ch ng nó

c 13 tu i ng m t r i thôi.

-

Bà ch có m t ng

i con mà ng

i con ích áng quá. V y c ng là có ph

c, c n

gì ph i có con ông. M y n m nay

ây t nh n dân

n làng t ng ai c ng khen

ng kính h t s c, h c gi i, b t thi p, mà l i vui thanh liêm, quí không bi t ch ng nào.

https://thuviensach.vn

-

Nh h i nh nó h c ch nho r i th y nó t p tánh cho nó nh v y ó. Lên ây nó n ông Kinh. Ông d y thêm nó h c

n h c làm thi, nó mê m t r i không mu n

gì n a.

-

Tôi xin m i bà ch v i bà Kinh khi nào r nh i qua nhà tôi ch i cho bi t nhà.

-

Có bà Kinh i thì tôi i theo, ch tôi có bi t nhà âu.

-

Nh ch c b a nào i

c thì nói cho tôi bi t r i tôi bi u tr

em xe qua r

c.

Bà Kinh nói:

-

Ch a ch c b a nào i

c, nên không dám h n. Thôi, xe r

c làm chi. H b a

vào i thì ch em tôi kêu xe kéo mà i c ng

c.

Nói chuy n dông dài m t h i n a r i bà Ch Thi u t mà v . Bà xách cái gi không i tr

c. Bà Kinh v i bà H

ng v n

a ra t i xe. Bà Ch ân c n m i qua nhà n a r i m i lên xe mà i.

Hai bà tr vô, bà Kinh m i nói v i bà H

ng v n:

-

Không có c y vi c chi h t, thì ch c là mu n làm sui ch gì.

-

Không có âu bà. H i nãy bà m h i nói con út ã g c, thì bà Ch nói nó còn

kh , r i nói qua th ng Xuân, thì b không

ng t i chuy n v con th ng n . Th

thì b không

ý t i vi c làm sui âu.

-

,

r i ch coi mà. Tôi nói v y mà có a. Ng

i khôn lanh h có m u k

ki u. M i nói chuy n v i ch l n

u, b ch a dám ló mòi cho ch hi u ý sâu c a

, b m i ch qua nhà ch i, b b o con b cho ch th y r i i coi ý ch th nào b

i nói ch .

-

Xuân tôi n m nay t i 27 tu i. Còn con nh c a b m i 19, nh h n Xuân t i 8

tu i, có l nào b mu n g . Ch không tin l i tôi, thôi mai m t tôi v i ch qua nhà th m bà Ch ch m t l n coi. Mình i ch i m t lát, coi con nh ra làm sao.

ng

nói cho th y thông bi t chuy n gì h t. Ng

i ta th m mình thì mình th m l i mà

tr cho kh i th t l .

-

c B a nào r nh bà i

c thì tôi i v i bà. i ch i cho bi t v y thôi, có h i gì.

Cách vài b a sau, s m m i ông Kinh v i V nh Xuân i làm vi c r i, bà Kinh l i r bà ng v n i qua Ch C ch i. Hai bà thay

r i kêu hai chi c xe kéo mà i.

Bà Kinh bi t nhà nên t i c a ng bà bi u xa phu qu o vô sân.

t ngôi nhà nguy nga hi n ra tr

c m t bà H

ng v n Thanh, nhà l n, nhà c u, nhà

i, l m lúa, kho ch a d a khô; chung quanh thì v n t

c sum sê, trong sân thì bông hoa

màu,

th .

Hai bà xu ng xe và bi u xa phu ch . Hai bà b

c lên th m. Có m t c u trai t 25 t i

30 tu i, b

c ra chào và nói: “Cháu xin m i hai bà vô. Má cháu ng sau. Xin hai bà ng i

m ây

ng cháu vô th a cho má cháu hay”.

Bà H

ng v n

ng ngó quanh qu t trong nhà thì th y

c h c h , gh bàn t ván

th gì c ng l ng l y. Thi t là m t nhà giàu có sang tr ng, thu nay bà ch a h b c chân vào

cái nhà nào t t

p nh v y.

Hai bà

ng

ng coi

c thì bà Ch Thi u, m c áo c t l a tr ng, d

i nhà c u

i lên. Bà th y hai bà khách quen thì bà m ng r , h i ng i con trai l y áo dài cho bà, m i

khách vô b ván l n phía trong mà ng i, kêu ng

i nhà em tr u n

c.

Bà ch

ng và m c áo dài cho

l . Bà Kinh b

c l i coi cá lia thia tàu nuôi trong

cái thùng ki ng nó l i v n v . Bà H

ng v n r r m b ván gõ l n, dày cui, mà thành chung quanh l i c n c xa c coi thi t

p.

t cô thi u n m c qu n l a tr ng, áo tím dài, tóc b i vén héo, ch n mang giày thêu, cô b ng m t mâm em ra, có ba cái tách v i m t bình trà; cô trên ván r i ch p tay xá hai

bà khách. Cô tr vô trong b ng ra m t ô

ng

ng tr u cau v i bình vôi và h p thu c x a,

cau t

i b a s n, ru t tr ng non th y mu n n.

https://thuviensach.vn

Hai bà khách ng i ngó trân cô n , m t mày sáng r , t ng i d u dàng môi

nh

thoa son, m t tr ng nh gi i ph n.

Bà Kinh h i bà Ch :

-

Ph i cháu út ây hay không ?.

-

Nó ó.

-

Bà nói 19 tu i mà vóc cháu ã tr ng

n.

-

Nó gi ng ng h i tr

c. ng cao l n ng

i d .

-

Còn c u h i nãy, ph i con l n c a bà hôn ?.

-

Ph i. V ch ng nó v i tôi.

Bà Ch th y có ng

i i qua i l i ngoài v

n hoa, bà kêu con bà nói: “C m Nhung à,

con ra coi ai

ng tr

c kia con”.

Bà Kinh ngó ra r i nói: “Hai ng

i kéo xe c a hai ch em tôi”.

Bà Ch nói: “Té ra hai bà i xe kéo. C m Nhung a. Con ra tr ti n xe r i bi u h v i

con,

hai bà

ây ch i lâu lâu, ch ng. v b y tr

a xe nhà cho hai bà v ”.

Bà Kinh c n không

c. C m Nhung c vâng l i m mà tr ti n xe cho xe i.

Bà H

ng v n th y nhà c a kinh inh,

p

quá, bà ái ng i nên ít nói chuy n. U ng

c n tr u r i bà Kinh t ý mu n i xem v

n ch i. Bà Ch m i khách i xu ng nhà c u

i b ng qua nhà b p mà ra v

n. C m Nhung v i ng

i anh trai i theo sau.

Lúc i ngang qua nhà b p, bà H

ng v n th y nhà c a minh mông, mà t trên xu ng i

u s ch s thì bà kính ph c vô cùng. Ch ng ra v

n bà th y d a tr ng ngay hàng, có

cau chen l n, mà cau hay d a c ng

u có trái sai o n, l i v

n l n ngó mút con m t. Còn

chung quanh nhà thì tr ng xoài, mít, m n, quít, cam có m t cây xoài thanh ca trái chín

, còn

y cây mít thì trái lòng thòng t trên xu ng d

i.

Bà Ch kêu ng

i con trai mà nóí: “Cây xoài thanh ca chín r i kia con. Con bi u b y tr l a m y trái chín

u b vài ch c

ng cho hai bà em v

n th . Mít coi b c ng có chín.

Con l a

n vài trái nghe hôn con”.

Bà d t khách i vòng ra tr

c sân mà xem bông, xem ki ng. Bà H

ng v n mê m t,

th m ngh nhà giàu h

n sung s

ng nh th n tiên, mình nghèo ph i ch u d dáy c c, kh làm sao mà bì v i h cho

c.

Ch ng tr vô nhà, bà Ch m i hai bà khách

n c m r i xe s

a v . Bà Kinh t

ch i, nói i không có d n tr

c nhà, s ông Kinh ch v

n c m. Bà Ch nói

bà sai

ng

i c i xe máy cho hai nhà hay. Hai bà khách

u cãn, nói

khi khác, vì i không có s p

t tr

c nhà.

Bà Ch m i nói: “Thôi,

b a nào tôi qua tôi m i tr

c r i tôi cho xe qua r

c hai bà

qua n c m ch i v i tôi m t ngày nghe hôn. Tôi bên n y bu n quá, mu n có ch em t i lui nói chuy n ch i cho vui”.

Bà Kinh òi v

ng lo c m n

c cho ng.

Bà Ch kêu con bi u ng

i ánh xe b t k xe ng a em ra

ng

a khách v , trên xe

ã có

s n m t gi xoài v i hai trái mít l n,

Khách t giã lên xe. Bà Ch v i hai con

a khách ra xe. Bà th y xoài v i mít thì nói

hai bà v chia v i nhau, i v

n v ph i có trái cây chút nh coi m i

c. Bà s c nh nhánh

cau n h i nãy bà Kinh khen ngon, bà h i C m Nhung vô c t ít ch c trái mà g i cho hai bà.

Có xoài, mít và cau

h t r i xe m

i ch y.

Xe ng ng ngay c a thì hai bà th y ông Kinh v i V nh Xuân ã v tr c r i,

ng

ng trong nhà mà ngó. Hai bà leo xu ng ph v i anh ánh xe em vô. Ông Kinh b

c ra

i i âu mà có xoài, mít

th nh v y. Bà Kinh nói b a h m bà Ch , bên Ch C , qua th m cho xoài voi. B a nay hai ch em qua th m bà l i. Bà c c m nói chuy n bi u con hái xoài mít mà cho, r i m i cho xe

a v .

Bà H

ng v n l y thúng sang xoài qua

ng tr cái gi cho anh ánh xe em v .

Ông Kinh v i V nh Xuân khen xoài t

i và l n trái. Hai bà chia hai ra, r i ai em

ph n n y vô nhà.

https://thuviensach.vn

Trong lúc n c n tr a, bà H

ng v n thu t chuy n i th m nhà bà Ch Thi u cho con nghe, bà khen nhà c a nguy nga,

c l ng l y, v

n t

c r ng l n, b

n sung s

ng

giàu sang. Bà khen

u nh ng không nói bà Ch Thi u có

a con gái út m i 19 tu i, tên

m Nhung,

p

l i bãi buôi, n nói d th

ng, i

ng y u

u.

Còn

ng nhà bà Kinh thì bà nói chuy n v i ông, bà khen bà Ch Thi u giàu sang, khen C m Nhung có s c

p. Bà nói có l bà Ch Thi u mu n làm sui v i bà H

ng v n,

nh ng ch a dám nói ra, tuy V nh Xuân l n h n C m Nhung t i 8 tu i, song c p ó x ng l m, trai h c cao, gái có s c, trai có danh d , gái có b c ti n, không ai thua kém ai, có ti n bi t tr ng tài danh, có

c

c h

ng h nh phúc. Ông Kinh nghe nói nh m lý thì ông xuôi theo, nh ng ông khuyên, bà ph i dè d t., th ng th ng bàn v i bà H

ng v n, xúi bà l y ch hi u

mà khêu g i lòng th o thu n c a V nh Xuân, nói ch hi u tr ng h n ch tình, mà c ng ng

tr

c ch ngh a. Ph i nói th nào cho V nh Xuân ch u c i v , r i ó

ông s p

t cho.

Cách ít b a, bà ch Thi u qua th rn bà Kinh v i bà H

ng v n n a. L n n y bà nói

n m t là ngày gi ông Ch . Bà xin th nh hai bà qua n c m v i bà m t b a. S m m i bà cho xe qua r

c n c n r i ch i t i chi u tr i mát xe s

a v . Vì bà góa b a, con thì kh

kh o, nên ám gi ch có con cháu trong nhà mà thôi, ch không có ng i ngoài, b i v y bà

không dám m i ông Kinh v i th y Thông, s không có ng i x ng áng ti p ãi khách.

Bà H

ng v n c ng nh bà Kinh th y bà Ch càng ngày càng mu n nhen nhúm tình thân thi t, hai bà tính i th ng t i

ng dò xét thâm tâm c a bà Ch , nên c hai

u ch p

thu n l i m i, không làm b ng i ngùng, không m i h i t ch i.

n b a h n, m i 8 gi thì có xe qua r

c. Hai bà d n hai ch b p nhà lo c m n

c

i thay

lên xe mà i.

Thi t qu không có khách nào l , tr ra v ch ng ng i con trai tên là Ba Khai, v i

m Nhung trong nhà, ch thêm có cô Hai Bình là con gái u lòng, cô có ch ng làm th y

giáo trên Sài gòn, cô v cúng cha, có v ch ng ng i con trai nh , là T Thông, bên B n

Tranh v và có ng

i em trai c a ông Ch là H

ng Thân Hu

d

i Ch G o lên mà thôi.

Bà Ch ti p r

c hai bà khách r t ni m n . Bà d n C m Nhung ph i x n b n g n bà ng h u trà n

c

cho m y ch coi n u n

ng và m y anh lo cúng qu i.

m Nhung ã tr ng s n b a nay l i m c m t b

hàng tr ng, hàng t t, may khéo,

eo m t cây ki ng vàng ch m v i m t s i dây chuy n, m t tay eo m t chi c vàng, m t tay eo m t chi c neo, nên s c càng t ng v

p, b

úng b c sang giàu.

Bà H

ng v n tuy không co ý ph b c Cúc H

ng, song bà ngó C m Nhung, ngó nhà

a, r i bà ch ng kh i so sánh, ngh

i xét l i thi t C m Nhung

p h n Cúc H

ng nhi u mà

nhà bà Ch c ng giàu có sang tr ng h n Hia M th p b i. N u V nh Xuân c i

c C m

Nhung r i d t nhau v Ch Gi ng mà th m Ông Giáo Huân v i Hai T thì thiên h m i th y rõ nhà nghèo h c gi i quí h n nhà giàu, l i v ch ng Hia M m i ti c con mà thêm h th n a.

Làm m ai c ng mu n cho con

c giàu sang vinh hi n. Bà H

ng v n ngh con bà

ng thông ngôn cho quan Chánh Tham Bi n, vinh vang t M Tho, n u nó c

i C m

Nhung, ã có s c

p l i có ti n nhi u, thì danh nó càng n i lên cao, thân nó càng c sung

ng. Mu n khoe khoang v i ng

i x s , nh t là mu n làm b m t k khinh khi con nhà nghèo, hai cái mu n ó c tr o tr c trong lòng bà, khi n cho bà th m vái vong linh Cúc ng xúi gi c bà Ch g C m Nhung cho V nh Xuân

ng ki p n y V nh Xuân

c h

ng

t chút mùi

i, r i ki p sau s cùng Cúc H

ng sum hi p.

Cúng r i bà Ch bi u d n m t mâm trên ván nhà trên cho bà ãi hai bà khách, còn y mâm thì d n trên bàn nhà c u cho con bà ãi ông chú và n chung v i nhau cho vui.

Lúc n c m bà Ch ép khách m i bà u ng h t n a ly r u chát tr ng, nên m t

ph ng ph ng. n r i ng

i nhà b ng d n h t, ba bà m i n m chung trên b ván nói chuy n ch i. Bà H

ng v n có chén nên n m m t chút thì bà ng khò, không nói c chuy n gì h t.

https://thuviensach.vn

Bà H

ng v n ng môt gi c thi t dài h i r

u ã tan h t, bà m m t òm trên v n

phòng không có bà ch nhà mà c ng không có bà Kinh. Trong nhà v ng hoe, ch nghe phía nhà d

i có ti ng nói chuy n nho nh . Bà khát n

c nên ng i d y rót m t tách n

c mà u ng.

m Nhung nhà c u i lên, th y khách u ng thì l t t i ri t l i mà nói: “Th a,

con ch n

c nóng cho bà u ng “.

Bà

a tay mà cãn, v a c

i, v a nói:

-

Thôi con. N

c còn nóng. Bà u ng

r i. N m ng quên m t chút, hai bà d y i

âu m t.

-

Má con v i bà Kinh i ch i sau v

n.

-

n l n mà l i g n ch . Quí quá. Huê l i ch c nhi u l m.

-

Th a, con không hi u

c bao nhiêu. Má con v i anh Ba con bi t.

Bà Ch v i bà Kinh tr vô, th y bà H

ng v n ã th c d y, bà ch bi u C m Nhung

ch bình trà m i vá b ng bánh ra

ng n u ng n

c.

Bà H

ng v n nói u ng chút r

u nên bu n ng n m ng quên. Bà Kinh nói: “Th y ch ng , hai chi em tôi i coi v

n ch i”.

Ba bà n bánh u ng n

c, nói chuy n ru ng

t, v

n t

c,

n x mát r i bà Kinh

xin cho cáo t mà v .

Bà Ch bi u C m Nhung kêu th ng xe r i hai m con a khách lên xe mà i. Xe v

i nhà, ng

i ánh xe b ng vô m t qu bánh, nói bà Ch g i ki ng hai bà. Bà Kinh c i, c

y hai cái d a l n mà s p ra hai ph n, r i tr qu cho ng i ánh xe em v .

Bà Kinh thay

r i bà th y còn s m m i b ng d a bánh l i cho bà H

ng v n. Bà

ng i m t bên bà H

ng v n mà nói nh : “Rõ ràng r i ch à. Bà Ch mu n làm sui v i ch .

i tr a ch ng

ó, b m i tôi ra sau v

n ch i, r i b t thi t ng

i con trai l n c a b yêu

tánh n t c a th y thông, nên c theo nói b nên g C m Nhung cho th y thông. B c y tôi d ý ch , nh ch u thì v ch ng tôi

ng làm mai giùm, b s g li n”.

Bà H

ng v n l s c m ng mà nói:

-

Con nh thi t d th ng quá bà há ? L n tr

c qua ch i, tôi không

ý cho l m.

n n y nó x n b n m t bên hoài, tôi ngó nó k l

ng, tôi nói chuy n v i nó r i

tôi

ng lòng th

ng nó. N u bà ch mu n g mà C m Nhung không chê Xuân n tu t, thì tôi ng b ng l m.

c dâu nh v y thì quí l m r i, còn kén ch n

âu cho h n n a

c. Ng t nhà bà Ch giàu có, còn ph n m con tôi thì không có ti n. Làm sui v i b ph i s m l v t cho x ng áng, ph i làm ám c i cho h n

hòi, tôi theo b tôi s m t l m.

-

Ch

ng lo. Tôi ã nói tr

c v i b r i. Tôi nói th y thông thanh liêm không ch u c l t làng t ng, không thèm v vét c a dân, b i v y th y vui mà ch u nghèo, làm vi c lãnh l

ng

nuôi m mà thôi, ch không có s c nuôi v n a

c, vì v y

nên thu nay th y không tính c

i v . Bà Ch nghe tôi nói nh v y thì b c

i

ng t. B nói m y n m nay b kính ph c th y thông là vì b nghe tánh thanh liêm ó nên b m i g . B nói b g d l m, b không òi n trang hay b c ti n chi h t.

-

nói nh v y, nh ng Xuân c

i v nó cung ph i s m l v t coi cho

c ch .

-

nói t n tình nh v y: tr

c b a c

i b trao bông tai v i vòng vàng cho mình

em qua trình gi a hai h cho ng

i ta ngó th y. B s

a ti n cho ch mua áo.

Còn th y thông mu n

t ti c ngoài nhà hàng mà ãi m y ông m y th y thì b ch u ti n cho. B không mu n

cho th y thông t n hao chi h t. Còn vi c th y thông không

ti n nuôi v , vi c y th y c ng kh i lo. B s cho con gái b m i tháng ôi ba tr m

ng nó ph v i th y v vi c n xài trong nhà. B còn nói ý b mu n th y thông h c

i r i thì v ch ng v nhà l n , m i bu i h u có xe a

th y i, r

c th y v . N u th y chê b n xa thì bà Ch s ki m mua bên nây m t cái nhà ho c m t c n ph l u

cho v ch ng th y c ng

c.

-

u b g con mà b làm d cho mình nh v y thì kho cho mình l m. Mà t i sao d quá nh v y.

https://thuviensach.vn

-

b ái m tánh n t th y thông ch sao.

-

làm nh mua r tôi s Xuân nó không ch u.

-

Chuy n tôi nói v i ch nãy gi

ó mình

b ng, hai ch em mình bi t mà thôi, nói

cho th y thông hay làm chi. Làm ám c

i thì tôi v i ch lo, bi u th y

ng lo gì

t.

-

Vi c ó

sau r i ch em mình s li u làm cho kín áo cho Xuân không bi t, mà ng

i ngoài c ng không hay gì h t. Bây gi

u mình ph i lo tr

c h t là nói làm

sao cho Xuân ch u c

i v

ã. Bà mu n nó c

i C m Nhung, tôi c ng ành b ng

i, n u Xuân c t ch i, không kh ng c

i v , thì mình làm sao

c.

-

Khó là t i ch

ó. Tôi tính nh v y:

t i th b y t i ây tôi m i ch v i th y

thông l i nhà tôi ch i. Tôi nói tr

c cho ông Kinh bi t r i v ch ng tôi kh i

u

nói chuy n tr m n m c a th y. Ch th a d p nói tì p v i v ch ng tôi. Nh th y th i thác, không ch u tính ôi b n thì ch làm gi n làm bu n, ch b t t i không th

ng m cha, tính b cho tông môn tuy t h u, ch l a l i ki m th mà nói cho th y

ng lòng. Ch ng th y nghe l i ch th y ch u c

i v , ch ng ó tôi m i ch

ch c con gái bà Ch r i v ch ng tôi lãnh làm mai dông.

-

Bà tính nh v y thì

c l m.

th b y làm th coi. Tôi nói thi t v i bà, l n n y tôi s làm d , n u nó không ch u thì tôi s l y quy n bà m mà rúng ép cho c

tôi m i nghe.

-

, ch ph i nói cho g t, th y m i s mà nghe l i ch . Hu ng chi cô gì ó c ch t ã lâu r i, ch ph i còn s ng hay sao mà ch c .

-

m ó thi u, con n có cho nó chiêm bao mà d n nó ph i c i v

ng nuôi

. Vây mà ch gi ng gì n a.

-

, còn vi c ó n a. Ch nh c l i cho th y nh .

-

Tôi s nh c. ó là m t c nó h t cãi

c.

Bà Kinh th y d ng ông Kinh m i V nh Xuân i làm v g n t i, bà l t t i vô nhà.

https://thuviensach.vn

(15) V

Thu

y, nh ng nhà nho h c có bày nhi u cách ch i phong l u nh b n giàng hay ánh h , hay gát cu

t,

vui ch i

ng gi i trí.

Hu n Trai, ch khách s n ngang nhà ga xe l a M Tho, c xuy tiêu réo r t vô song, mà c còn có tài ánh h c ng thi t gi i. C có m t b ánh h c a ông bà l u h ,

m m t cái bình, m t con cóc v i n m cây

a toàn b ng c m lai, nh ch i nhi u

i nên

láng nhu t, xem

p l m. Cách ánh h là c m n m

a gõ t ng cây vào con cóc và buông

cho

a nh y v t vào bình. Ai ánh vô bình

c n m cây là gi i nh t.

Trong vài n m sau ây, h t i th b y thì ông Kinh L

ng v i V nh Xuân th

ng l i

khách s n

ng ánh h ch i v i c Hu n Trai r i u ng trà, hòa n ho c ngâm thi

n 11

ho c l2 gi m i v ng .

Th mà t i th b y n y n c m r i, Kinh L

ng ra l

i qua i l i mà h ng mát, coi

không tính i ch i.

nh Xuân

ng trong nhà ngó th y m i b

c ra h i ông Kinh :

-

Tu n n y không i ánh h ch i hay sao ông Kinh ?

-

Hu n Trai i Sài gòn không có nhà.

-

y hay sao ?

-

, hôm tu n tr

c c có nói v i tôi.

-

Th thì êm nay mình ph i n m nhà

c sách.

-

Vô nhà tôi r i u ng trà nói chuy n

i ch i.

Hai ng

i d t nhau vào nhà ông Kinh.

Bà Kinh l y bình trà em súc

ng b trà m i ch cho ông u ng.

Bà H

ng v n y theo l i h n, bà men men i l i nhà ông Kinh r i i th ng vô trong nói chuy n v i bà Kinh.

t lát bà Kinh v a i ra ngoài tr

c v a nói: “M i ch ra ây n tr u. êm nay hai ng

i không i ch i, h u ng trà r i ch c h hòa

n v i nhau ch gì. Ra n m r i nghe

n

ch i”.

Hai bà ra ván mà ng i.

Ông Kinh u ng h t chung trà r i day m t ngó ra

ng mà nói v i V nh Xuân:

-

Ng

i ta mà

c cái a v c a th y thì trong nhà r n r vui l m. Nhà th y bu n hiu. Th y không tính làm sao cho vui vui m t chút v y th y thông ?

-

Nhà tôi vui l m, có bu n h i nào âu.

-

Có hai m con chanh ngo nh mà vui n i gì.

-

ng n y c ng có hai ông bà chanh ngo nh mà c ng vui v y.

-

Tôi có con trai con gái

, l i có cháu ngo i n a. Tuy chúng nó không chung v i tôi, song trong trí tôi v n bi t có con cháu nên vui c. Th y ch có bà m , không

có ai n a h t, th thì làm sao mà vui.

-

Thi t h i m i i làm vi c n m

u tôi không vui, mà l i th i chí n a, b i vì l

ng

ít quá, mà tôi ph i c c, l i th y th t c suy

i lòng tôi chán n n. M y n m sau ây

ng tôi t ng thêm

xài, má tôi b t c c, tôi theo ông mà h

ng thú thanh cao,

cho thiên h làm sao m c h , thì lòng tôi th th i l m, tôi có bu n n a âu.

-

Th y không bu n nh ng tôi có ý dòm coi, tôi th y ch H

ng v n bu n l m.

-

Má tôi c ng v y, có bu n vi c chi âu.

Bà Kinh ti p v i ông mà nói:

-

Th y thông t i ngày m c i làm vi c, h v nhà thì mê m t v i m y cu n sách, y cây

n, c v nh phú ngâm thi, th y không

ý t i vi c trong nhà, trong c a.

Tôi nhà, tôi g n g i v i bà ch hàng ngày, h ng gi , tôi th y bà ch bu n l m, th y thông à. Th y ngh l i mà coi, bà ch tu i ã g n l c tu n r i, mà ch a có cháu ngo i hay cháu n i

b ng m, n ng n u ch i v i ng

i ta thì làm sao mà

vui

c. Nhi u khi tôi th y có bà già nào b ng cháu nh l i m y nhà g n ây ch i https://thuviensach.vn

thì bà ch nhìn

a nh trân trân r i a n

c m t. Th y làm con, th y v i m

thi t là chí hi u, th y lo cho m t chút, tôi v i ông Kinh khen th y hoài. Th y v n con nhà nghèo mà th y có chí, h c hay, làm l n nh ng ôm p nh n ngh a, gi gìn thanh liêm, làm r ràng cho tông môn, v i m th o thu n. Th y t p c tánh

thanh cao nh v y nên ai c ng kính tr ng th y. Nh ng tôi c ng nh bà con trong nhà, tôi ph i nói thi t th y còn thi u sót m t vi c, th y ph i b i b cái thi u sót ó thì danh gíá th y m i v n toàn.

-

Tôi thi u sót ch nào ?.

-

Th y có hi u v i m , th y kính m n m , rnà th y cho m bu n b c hoài, không

ch u làm vui lòng m . Con có hi u ch ng nh ng lo cho m no m mà thôi, còn ph i làm cho m vui lòng n a m i

c.

nh Xuân ng i l ng thinh.

Ông Kinh nói: “Th y có h c T Th , th y th y cái hi u c a Ông T ng Sâm là th nào.

i b a dâng c m cho cha n, ông

ng h u m t bên coi cha n

c hay không. Ch ng cha

n r i có món nào còn d thì ông h i ý cha mu n cho ai món ó ng làm theo ý cha. Ng

i

a gi ch hi u ch ng nh ng là nuôi cha m cho no mà thôi, mà còn t

ng tâm chí c a

cha m n a. V y th y thông ph i làm sao cho ch H

ng v n

c vui lòng thì ch hi u c a

th y m i viên mãn”.

nh Xuân th ra m t h i dài mà nói: “Ông bà nói tôi không bi t làm cho má tôi vui, ch c bà trách tôi không ch u c

i v ch gì. Tôi vì m t vi c

i ân,

i ngh a nên tôi không

i v

c. Vi c ó má tôi hi u rõ, b i v y không n ép tôi c i v bao gi . N u má tôi có

bu n là bu n v vi c nào khác, ch không ph i vi c ó”.

Bà Kinh c

i mà nói: “Bà ch có than v i tôi. Bà ch bu n vì vi c ó, ch không ph i vi c nào khác âu”.

nh Xuân châu mày, g t

u không cãi n a.

Bà Kinh ngó bà H

ng v n mà ra

u, t ý xin bà ti p mà nói vô.

Bà H

ng v n m i t ng h ng r i ch m rãi nói: “N y con, b a nay tình c ông Kinh bà Kinh th

ng m con mình, nên d chuy n nhà c a mình ra mà nói ph i, nói trái v i con. S n p ây má t

ng nên t ý cua má m t l n cho con bi t. Con v i Cúc H

ng h i nh núp lén

th th t tr m n m v i nhau, ch má không có c m tr u, c m cau mà nói nó cho con. Tuy v y mà nó n ng tình n ng ngh a v i con,

n

i v i má nó c ng tr n

o dâu con trong nhà. Nó

lo cho con n h c mà nó còn lo cho má m no. Con th ng nó, má c ng ti c nó l m. Má

th

ng có than th v i con không th nào má ki m m t con dâu th o thu n cho b ng Cúc ng

c. Vì th

ng con nó dám quyên sanh

ng gi tr n ngh a v i con. Mà s a so n

ng ch t nó còn s p

t cho con n h c

n cùng và cho má kh i lang thang rách r

i”.

Nghe nh c chuy n c , V nh Xuân xúc

ng nên n

c m t ch y ròng ròng. Bà H

ng

n th y con d t bà c ng khóc.

ch ng ông Kinh ngó nhau, trong lòng ai tru t nên khó ch u, không bi t có nên s n i mà phá tan tình sâu, ngh a n ng c a ng

i hay không.

Bà H

ng v n lau n

c m t r i ti p: “Vì tình ngh a c a Cúc H

ng nh v y nên t

khi con h c xong r i má ánh ch làm thinh, không n khuyên con c i v

ng l p gia th t

i ng

i ta”.

nh Xuân nói: “H ai h i con sao không tính c

i v , thì con au lòng quá má à”.

Bà H

ng v n nói: “B i bi t nh v y nên má không dám nh c con. B a nay nh n có ông Kinh bà Kinh nh c nên má m i nói: Má m t ngày m t thêm già không bi t s ng ch t b a nào, má nh t i vi c v sau r i má bu n quá. Ch chi má có c vài

a con trai, n u con

không có v có con, thì

a khác có, ngày sau c ng còn con cháu, cúng qu i ông bà. Má có t mình con mà con không c

i v thì mãn

i con r i có ai mà cúng qu i ông bà và th

ph

ng cha con v i má. Má nh t i m hoang, h

ng l nh thì má bu n quá, nên có khi má

than th v i bà Kinh là t i v y ó”.

https://thuviensach.vn

nh Xuân nói: “Tôi c

i v còn cái khó n y n a, ông Kinh à. C

i ng

i ta theo l

nhiên, lôi ph i th

ng ng

i ta. Tôi bi t cái lòng tôi ngoài cô Cúc H

ng, tôi không còn

th

ng yêu ai h t. N u tôi c

i v khác em v r i tôi không th

ng, tôi l lãng ngu i l nh

i ng

i ta, thì tôi có t i l n l m: t i g t g m m t ng i thi u n có l s n lòng yêu tôi nên

i ng trao thân g i ph n cho lôi.

Ông Kinh nói:

-

Vi c riêng c a th y thu nay tôi không dám t c m ch h i t i. Nãy gi tôi nghe nói i th y n ng tình n ng ngh a v i cô Cúc H

ng, ngoài cô thì th y không bi t

th

ng ai khác, v y tôi xin vô phép mà h i th y: ph i cô Cúc H

ng là ng

i vi t

câu: “X sanh nhi th ngh a” mà

l i cho th y nên th y l ng khuôn ki ng treo t i bàn vi t m y n m nay ó hay không?”.

-

Th a, ph i.

-

m th y m i d n nhà, tôi th y khuôn ki ng ó tôi h i, th y nói m y ch ó là di

bút c a ng

i b n h c m t r i. Th y nói nh v y mà tôi có ý nghi, vì tu ng ch vi t không

c c ng nh con trai, l i d

i ký hai ch Cúc H

ng, tên ó là tên

àn bà con gái. Tôi nghi th y au kh vì tình, vì ngh a nên th y không ch u c i

.

-

Chánh t i v y ó.

Bà H

ng v n ti p nói: “

tôi nói luôn h t cho ông Kinh bà Kinh nghe. Tôi nghèo không

s c cho Xuân i h c thêm b n n m tr

ng trên. Cúc H

ng buôn bán ki m l i

ng bao cho xuân n h c. Xuân h c m i

c m t n m thì cha m Cúc H

ng g nó 1 y

ch ng. Cúc h

ng ph i thú thi t là nó ã h a h n tr m n m v i Xuân r i. Chà m nó chê Xuân nghèo, ép g b

ng con n cho nhà giàu. Con n gi n m i u ng gi m v i á phi n mà ch t. Tr

c khi t v n nó có g i m t s ti n l i cho m t ng i quen d n trao cho Xuân

ng

n h c

b n m. Nh v y Xuân h c m i thành công”.

Ông Kinh g i u mà nói:

-

Ng

i nh v y hèn chi th y thông t

ng nh hoài c ng ph i.

-

Còn v y n a ông à. N m Xuân thi

u ký l c r i ó, nó có vô m con n mà t

n.

i nó l i n m chiêm bao th y con n t giã nó

ng i

u thai. Con n c n d n

nó bi u ph i c

i v

ng nuôi m già và lo c m n

c cho ch

ng có b t m

c kh n a.

-

! Cô Cúc H

ng có d n rõ ràng nh v y, ã mu n th y tr ng hi u h n tình sao th y l i trái ý cô v y th y thông ?.

nh Xuân nói:

-

Ng

i ta bi t th ngh a v i tôi thì tôi ph i bi t th ti t v i ng i ta ch .

-

Tôi nghe m y ng

i tân h c h nói: “Không nên b o hoàng h n ông vua”. Cô Cúc ng bi u th y c

i v

ng báo hi u ngh a là không mu n th y th ti t, mà th y th ti t làm chi. Th ti t thì trái ý c a b n, l i th t hi u v i cha m n a.

-

Ng t tôi không có tình gì v i ai h t, tôi s c

i ng

i ta r i tôi không th

ng, té ra

tôi báo h i ng

i ta.

-

Ng

i mình c

i v thu nay có ai th

ng tr

c bao gi . Cha m

ành ng

i nào

thì c y mai nói c

i cho mình. Nhi u khi

n b a c

i mình m i th y m t v chán

ch

ng. V ch ng n v i nhau b t

u gây ngh a r i l n l n gây tình. V y mà

t th y

u

i v i nhau t i già sanh con

cháu c b y, có sao âu.

-

Bây gi má tôi v i ông bà

u mu n tôi c

i v . Tôi bi t ai âu mà c

i.

Bà Kinh nghe câu ó, bi t V nh Xuân ã xiêu lòng r i, nên bà ch p mà nói: “N u th y ch u thì tôi v i ông Kinh m i d d m h i th m coi ai có con gái. N u li u ph i ch thì tôi d t bà ch

i coi m t. Nh coi

c ông Kinh s d t th y i coi chánh th c. Ch ng nào th y ch u i v ch ng tôi m i kh i

u làm mai. Tôi làm mai hay l m. B t lu n ch nào, h th y ành thì tôi nói

c h t. Tôi nói thi t a”.

nh Xuân d d m t chút r i nói:

https://thuviensach.vn

-

th ng th ng cho tôi suy ngh l i coi.

-

Suy ngh

ã m y n m nay còn suy ngh gì n a ? Th y ã 27 tu i r i, ph i làm ri t, ch trì hu n th y già, r i c

i con gái s o

c… , th y thông, bà Ch Thi u

bên ch C , b có m t con gái út d th

ng quá.

tôi d ý b coi nh b tính g

con nh l y ch ng thì ông Kinh d t th y qua ch i ng coi m t.

-

th ng th ng coi. Ph i bà ch cho xoài hai l n, r i m i n gi ó hôn ?.

-

Ph i a.

-

u v y thì b có n ý, nên b m i

n làm quen v i má tôi, r i m i n gi

ó ch

gì.

-

Không có ý gì âu th y thông. Tôi quen v i b lâu r i, mà tôi không dè b có con gái út. L n

u tôi v i bà ch qua th m, tôi không th y con nh ó. B a ám gi

nó ra h u tr u n

c tôi m i hay.

Bà H

ng v n th y bà Kinh tráo tr lanh l quá thì bà chúm chi m c i.

nh Xuân l l ng vói l y cây kìm mà

n, không nói

n chuy n c

i v n a. Tuy

y mà bà Kinh v i bà H

ng v n th y m u k c a mình m

i ph n ã có mòi th ng l i t i

sáu b y ph n r i, nên hai bà vui lòng n m nghe

n, th m tính m i b a nói thêm nu t chút,

ch ng s m thì mu n th nào c ng thành công.

Còn ông Kinh thì làm b nh ng

i trung l p, ông lý lu n theo sách mà thôi, ch ông không nài ép,

cho V nh Xuân tin b ng ông thành th t, không dè ông c ng a ý v i hai bà rù qu n Xuân l p gia th t

ng n m mùi phú quí vinh hoa v i thiên h .

y b a sau Xuân i làm v

n c m r i không kh y

n, không làm thi, c ng i t i

bàn vi t ngó bút tích c a Cúc H

ng r i bu n hiu. Mà h th y th y m vô ra, tóc b c h t phân a, r ng r ng ã b n r i, th y nh l i m than h tuy t t thì m hoang h ng l nh, thì trong

lòng th y chua xót ng m ngùi.

Ch hi u n ng h n ch tình. Thi t qu nh v y.

n b a th n m tu n ó, lúc ng i n

m tr a v i m , V nh Xuân th y m bu n, th y x n xang khó ch u, nên thình lình th y v t nói: “Má mu n c

i v cho con thì má ki m i. Má ành âu con ch u ó. Con không ch n a chi h t”.

Bà H

ng v n

ng ki m ch

c mà d d con, tình c nghe con xuôi thu n d dàng nh v y thì bà h n h , nên m t nhìn con r t thân yêu, v a c i v a nói: “Con b ng lòng c

i

thì má vui l m. Trong

i má ch còn mong

c có b y nhiêu ó, con c

i v

ng ki m

cho má vài

a cháu n i. Con ch u thì

má c y bà Kinh d h i coi có ch nào r i má s coi.

Con th ti t v i Cúc H

ng ã tám n m r i, v y c ng

. Hu ng chi khi con thi

u, nó t

bi t con, nó có bi u con ph i c

i v . Con d d cho t i n m n m, không n ph tình b i ngh a v i nó, thì nó ã bi t lòng d c a con r i, có gì âu mà ng i”.

nh Xuân vì kính yêu m nên ch u c

i v , nh ng trong lòng không ham mu n chút

nào, b i v y th y l ng thinh. D

ng nh ch hi u ép bu c th y ph i ành li u nh m m t a

ch n, th y không c n nói nhi u n a.

n x , V nh Xuân v i ông Kinh i làm vi c r i, thì bà H

ng v n l t

t i thông tin

cho bà Kinh hay. Hai bà m ng r h t s c. Bà Kinh nói bà cho ông Kinh hay ng chúa

nh t ông r V nh Xuân i qua Ch C ch i mà coi m t con gáí út c a bà Ch Thi u.

Ch u th sáu i làm v d c

ng, ông Kinh r V nh Xuân sáng chúa nh t i qua phía Ch C xem v

n t

c ch i.

nh Xuân nghi Ông Kinh có ý mu n th y i coi v , nh ng ã quy t ánh li u nh m t

a ch n cho m vui lòng, nên th y ch u li n, không ái ng i chi h t.

Bà Kinh ng i xe kéo qua thông tin cho bà ch Thi u hay tr c.

Sáng chúa nh t, n lót lòng r i, ông Kinh v i V nh Xuân thay y ph c, kêu hai chi c xe kéo l i r i m i ng

i ng i m t chiêc mà i. T i nhà bà ch Thi u, ông Kinh bi u xa phu qu o vô sân.

https://thuviensach.vn

Ba Khai, con trai l n c a bà Ch Thi u, m c áo dài ch c s n trong nhà, nên v a th y hai chi c xe kéo ng ng thì c u v i vã b

c ra chào khách và m i vào ng i cái bàn m t tròn n c xa c , ch n ti n thi t khéo, bàn

gi a nhà có sáu cái gh s p chung quanh.

Bà Ch Thi u ang ng i b ván phía trong, bà th ng th ng b c ra chào khách, h i

th m s c kh e c a bà Kinh v i bà H

ng v n, nghe nói danh th y thông ã lâu r i, b a nay i bi t, r i bà kêu ng

i nhà mau mau b ng trà ra ãi khách. Bà vui v nói nói c i c

i,

c l i cái gh

d a góc c t mà ng i

ng h u chuy n v i khách.

Ba Khai i vô trong m t lát, thì C m Nhung m c m t b l a tr ng, b ng m t k

trà ra

trên bàn, ch p y xá ông Kinh và V nh Xuân r i tr vô trong. Ba Khai xách bình ra rót. Bà Ch m i khách gi i khát.

Ông Kinh h i bà Ch

c m y ng

i con, v

n bà

c bao nhiêu sào, m u và lúc

y d a có giá hay không.

nh Xuân ng i ngó trong nhà, không nói chi h t.

Ông Kinh t ý mu n i xem v

n. Ba Khai m i d t hai ng

i khách ra sân xem hoa,

xem ki ng r i i th ng vô phía sau cho th y v

n. Xem ch i m t chút r i khách tr vô nhà t

giã bà Ch mà v .

Tuy V nh Xuân ã có nghe m tr m tr khen nhà bà Ch Thi u l n, c t t, v

n

c minh mông, song th y không dè bà Ch giàu có

n m c v y, b i v y v

c

ng th y

chúm chím c

i, th m ngh th y không th nào làm con r m t nhà c phú c.

t i nhà thay

r i, v ch ng Ông Kinh l i nói chuy n ch i v i m con V nh Xuân.

Bà pha l ng h i V nh Xuân;

-

Ông Kinh d t th y qua nhà bà Ch Thi u ch i, nghe nói bà Ch có cho con gái b ra chào ph i hôn th y không ?

-

Th a có.

-

u v y thì b mu n g con ch gì. Th y i ch i mà b mu n th y coi con b , nên m i cho ra chào. Sao ? Th y coi cô ó

c hay không ? B

ã cho coi, n u

th y ch u thì tôi làm mai ch c b g .

nh Xuân suy ngh r i nói c t ng n:

-

Tôi coi không

c bà à.

Bà H

ng v n v i v ch ng ông Kinh ngó nhau ng c nhiên l i b i r i.

Hà Kinh ch a ch u thua nên bà h i:

-

Th y thông coi không

c v ch nào ? âu th y nói nghe th m t chút.

-

Cô ó có s c

p quá, l i nh tu i h n tôi nhi u.

-

Tr i Ph t i ! Ng

i ta i coi v , n u có chê là chê x u. Th y coi v , th y th y p

mà th y l i chê, cái ó thi t là l

i. Còn nh tu i h n th y, cái ó có chê thì àng gái h chê, ch th y chê n i gì. T i thu nay th y không tính c i v , nên th y

ch a ngh t i chuy n v ch ng. àn bà mau già h n àn ông l m. N u c i v mà

tu i ch ng v x p x v i nhau, ng

i v

vài l a r i coi già h n ch ng nhi u

m. V y con C m Nhung nh h n th y tám tu i, trong ít n m ây v ch ng. s a v i nhau, nó kh i già r

c th y ch có h i gì âu.

-

Má tôi mu n c

i v

ng má tôi có cháu n i. V y thì tôi c n gì ph i c i v

p.

Ng

i ta nói : “H u nhan s c, h u ác

c”. T i s “s c n ng b i

c” nên tôi

ngán. Còn m t

u n y n a: nhà bà Ch giàu sang quá, còn nhà tôi nghèo. Hai bên không x ng nhau.

-

u h bi t th y nghèo mà h ch u g , thì th y s gì mà không ám c i ?

-

Ng

i giàu h hay kiêu l m. H k ru ng v

n ti n b c ch h có k

o

c tài

ng là gì âu. Mà d u h không dám khinh khi tôi, thì h c ng khinh khi má tôi.

Tôi nói thi t n u h c ng khi má tôi thì không th nào tôi ch u c.

Bà H

ng v n nói: “Bà Ch bi t

u l m con à. Má qua nhà ch i hai l n, b kính

tr ng má ch có khi âu. M y ng

i con b c ng v y. Nhà ó là nhà ch n ch t l ngh a mà !”.

https://thuviensach.vn

Ông Kinh nói: “C

i v nên l a nhà phúc

c.

ây ai c ng bi t nhà bà Ch Thi u là

nhà giàu x a, giàu t l p ông bà, ch không ph i m i giàu ây mà mình s “vi phú b t nh n”.

Mà v ch ng là cái

o c a ng quân t . C

i ch ý n i nghi p tông môn, ch không ph i c

tâm chia ru ng v

n vàng b c. B i v y c

i v nhà giàu hay nhà nghèo không ph i là v n

.

Có khi nghèo mà t t còn giàu l i không ra gì. Nhi u khi trái ng c l i c ng có. V y th y

thông

ng v i khen chê, nên

ch H

ng v n v i bà nó d d m l i coi nh thi t bà Ch n tài, m n

c c a th y nên bà mu n g con thì th y nên ch u ch không nên chê giàu, chê p. L i n u g thì ph i

cho mình tu ti n làm l c

i không nên eo xách quá, òi

l c

, òi trâu khiêng, r

u ché, heo c i, ti n

ng. N u bà làm khó thì

b g cho ng

i khác,

mình

ng thèm b

c t i”.

nh Xuân nói: “Th t v y, n u làm khó thì tôi xin ki u”.

Bà H

ng v n nói: “Nhà tôi ch t h p quá. N u làm rình rang thì có ch âu cho khách

ng i”.

Bà Kinh nói: “Không g thì thôi, còn th

ng nên ch u g thì ph i ch gi m ch . Ch

ng lo, tôi bi t làm mai mà. B a nào ch qua nói chuy n làm sui công khai i: H bà Ch ch u g thì c

cho lôi nói chuy n v i b . Tôi s làm d

àng cho c

ôi bên”.

Công vi c bàn tính xong r i ai c ng an lòng. Ông Kinh r V nh Xuân l i nhà hòa n

ch i.

Hai bà con ng i to nh bàn ti p câu chuy n hôn nh n, c hai u vui th y V nh Xuân

ch u c

i v , l i

c v giàu và

p.

b a sau, hai bà kêu xe qua nhà bà Ch Thi u. Bà Kinh m u cho bà H

ng v n

chánh th c c u hôn. Bà Ch ch u g . Bà H

ng v n nói nhà

n chi c ch t h p, xin bà Ch

th

ng gi m b t hôn l , làm cho gi n ti n. Bà Ch nói bà g C m Nhung cho V nh Xuân là vì con bà ái m tài

c c a Xuân, b i v y bà không tính i nhi u l , mà c ng không mu n òi n trang.

u àng trai c y v ch ng ông Kinh làm mai, àng trai mu n làm cách nào cho thu n ti n thì c t thi t v i bà mai

ng bà mai trao l i r i bà s bàn tính v i bà mai.

Chi u ông Kinh v i V nh Xuân i làm v , bà Kinh li n cho hay h i x hai bà qua nói chuy n làm sui thì bà Ch

ã ch u g r i và h a hôn l bà làm cho gi n ti n, àng trai mu n th nào c nói cho bà mai bi t

ng bà bàn v i àng gái.

n c m t i r i, v ch ng ông Kinh m i m con V nh Xuân l i u ng trà mà bàn vi c i c

i.

Ông Kinh nói theo x a, nhà t t c

i g ph i i

sáu l , bây gi ng

i ta ch gi m

còn l h i và l c

i mà thôi. Mà ông ngh l h i c ng không ích gì. Bây gi nên i m t l c u thân. H

àng trai i n m ba ng

i v y thôi. y là l cáo báo trai v i gái ã h a hôn nh n r i ng ng

i khác h t g m ghé c u hôn n a. L

y i tr u mâm, r

u ve v y thôi, mà àng gái

lo s m dùm tr u r

u s n trong nhà c ng

c. Nh ng àng trai ph i i r

u trà; bánh trái, ít

nh t là b n mâm v i m t ôi hoa tai nh mua cái hoa con gái. L n y r i dâu v i r c

phép g i cha m hai bên là cha m . T

ó cho t i ám c

i chàng r ph i

n vi ng bên v ,

i là “làm r ” m y ngày

n m t l n tu cha m v

nh.

nh Xuân h i i m t ôi hoa tai ph i t n bao nhiêu ti n.

Bà Kinh nói vi c ó

cho bà v i bà H

ng v n li u mà mua, Xuân ch ng c n ph i

lo.

Còn l c

i thì ông Kinh nói c ng ph i i bánh trái, trà r u v i mâm tr u àng gái

xây giùm tr

c c ng

c. Nh ng ph i i cho cô dâu m t m áo v i m t ôi vàng.

Bà Kinh r

c nói l v t, vàng và áo c ng

cho bà v i bà H

ng v n lo.

Bây gi ông Kinh h i V nh Xuân ám c

i ph i m i khách nhóm h

ãi n b a tr

c

hay là r

c dâu v r i t i m i ãi ti c.

nh Xuân nói m t c n ph nh , ch t h p, nhóm h và ãi ti c có ch âu cho

khách ngh . N u l a m i nhóm n m ba ng

i thì ng

i khác phi n. Còn m i ãi ngoài hành

lang thì làm rùm beng quá, s ng

i ta d ngh . Hu ng chi ám c

i là cái l gia ình. V y l

https://thuviensach.vn

u thân c ng nh l c

i, ch m i ít ng

i thân thi t i h giùm v y thôi, không nhóm h , không ãi ti c. Th y s m

n in tbi p g i báo tin cho m y ông, m y th y các s hay ngày nào th y k t hôn v i ai

âu v y thôi ch không m i.

Ông Kinh hi u ý V nh Xuân, m i tính g n nh v y: l c u thân thì i sáu ng i: chàng

, bà sui trai, v ch ng ông mai, m i thêm ông v i bà Hu n Trai n a thì

. H qua àng gái

làm l r i n bánh u ng n

c v c ng

c. V hai nhà g n thau quá, nhà nào ãi c m thì ãi m t nhà mà thôi, ch m i n bên kia không l v bên n y n n a c. V y bà mai nên

nói v i sui gái s n có nhà r ng thì àng gái lãnh ãi hai h , ch ng r c dâu v

àng trai thì n

bánh u ng n

c trà, ho c r

u v y thôi.

nh Xuân khen cách ông Kinh bày g n gàng l i êm th m, nên th y ch u làm nh v y.

Bà Kinh lãnh th

ng thuy t v i bà sui gái

ng hai bên th a thu n v i nhau.

Bà Ch Thi u ái m V nh Xuân, quy t g C m Nhung cho th y, nên bà Kinh làm mai bày cách nào bà c ng vui lòng mà ch u h t.

Tháng sau i l c u thân, bà H

ng v n s m b n qu r

u và bánh trái mà thôi. Bà

Ch lãnh xây mâm tr u và lén

a cho bà Kinh m t ôi bông tai nh n h t xoàn

ng i l ,

kh i mua t n ti n. Bà l i xin h

àng trai qua làm l xong, bà ãi n m t ti c r i s v .

Tr

c khi lên xe ng a mà i, V nh Xuân không quên Cúc H

ng. Th y l i

ng tr

c

khuôn ki ng l ng di bút c a nàng mà vái l m th m r ng vì ch hi u nên th y không th ti t i nàng

c, ch không ph i th y ph b c.

Cách ba tháng sau, ngày c

i nh r i, V nh Xuân in thi p

t i b a c

i s g i cho

y ông, m y th y trong t nh mà báo tin. Th y có g i th xu ng Ch Gi ng m i v ch ng Ông Giáo Huân v i Hai T , nh ng hai nhà

u tr l i chúc m ng, vì xa xuôi i không ti n.

i r

c dâu thì th y có m i thêm v ch ng th y Giáo Thôi, là b n h c c m i i l i

y l p nh t tr

ng t nh M Tho.

Bà Ch Thi u nói nhà bà r ng rãi nên b a c

i bà xin ãi hai h ; ch ng

a dâu qua

àng trai làm l r i h

àng gái u ng trà v y thôi. Bà ch u lãnh xây mâm tr u và ch u mi n ng. Bà l i lén

a cho bà Kinh m t m áo, m t ôi neo, m t ôi vàng ch m, ng b a c

i

trình l v t cho d coi.

Có m t vi c r c r i x y ra thình lình là quan Huy n Lê Thành Kiên hay V nh Xuân a so n c

i v , nh ng vì nhà nghèo lo s m l v t ã m t r i, không dám ãi ti c, ch báo tin cho m y ông, m y th y hay v y thôi. Quan Huy n h o tâm m i vi t gi y nói r ng th y thông nh Xuân s p c

i v , nh ng vì nhà c a ch t h p nên không dám m i m y th y. Ông ngh nh Xuân là anh em, th y làm l thành hôn m y ông m y th y không l làm l , không chúc ng cho th y. V y ông mu n hùn v i nhau mà

t m t ti c t i nhà hàng

ng chi u b a

i m i v ch ng V nh Xuân

n d ti c mà t l i chúc m ng cho th y long ph ng hòa minh, s t c m h o hi p. Quan Huy n d n th y nào chiu hùn ãi ti c thì ghi tên vào t ng

bi t s mà

t ti c.

y th y trong Toà B

u biên tên h t. Có nhi u th y làm s khác, Giáo hu n, Ngân kh , Công chánh và Tòa Án c ng xin ghi tên ch u ãi ti c, thành th s ng i chung

u mà

chúc m ng cho V nh Xuân lên t i 60 th y. Quan Huy n l y làm m ng mà th y m y th y hoan nghinh ý ki n c a ông. Ông m i

t cho th làm m t t m hoành thêu kim tuy n b n ch l n:

“S t c n h o hi p”

b a ti c trao cho v ch ng V nh Xuân k m m ngày vui.

nh Xuân hay chuy n y th y r t ái ng i.

Ông Kinh L

ng nói quan Huy n th

ng, nên bày làm nh v y, mà làm ó là ph i

m, anh em chung

u mà n m ng v i nhau m t b a, ch ph i ng

i ta hùn ti n mà i cho

mình hay sao nên ái ng i. B a ó, anh em chúc m ng cho mình thì mình t l i cám n th nh tình c a m y ông, m y th y v y thôi.

nh Xuân nghe nh v y m i an lòng.

ám c

i làm y theo ch

ng trình ã nh tr

c. S a so n i r

c âu, V nh Xuân

ng vái Cúc H

ng r i m i lên xe mà i. M áo v i vòng vàng thì bà Kinh cùng bà H

ng

https://thuviensach.vn

n s p

t làm êm, V nh Xuân không hay gì h t. Cô dâu v nhà ch ng eo vàng tay, c

eo ki ng, ng c eo h t xoàn,

u gi t trâm rung, coi thi t

p.

Bà Ch Thi u hay t i b a ó m y ông, m y th y

t ti c ãi v ch ng V nh Xuân t i

nhà hàng thì bà

c chí h t s c. Ch ng h

àng gái v bà nói cho v ch ng V nh Xuân hay

chi u bà s cho xe cao su qua tr

c

ng

a v ch ng i d ti c và ch

ng r

c v .

ám c

i thì xuôi thu n. Còn ti c ãi thi t là vui. M y th y ai c ng x m xì V nh Xuân có ph

c nên c

i v giàu l i

p.

Ti c mãn r i, quan Huy n

ng lên thay m t cho m y th y chúc m ng v ch ng V nh Xuân tr m n n b n ch t tóc t , m t c a d y

y h nh phúc. Ông bi u gi ng t m hoành thêu

n ch : “S t c m h o hi p” cho v ch ng V nh Xuân xem r i giao cho th y treo trong nhà làm v t k ni m.

nh Xuân c m

ng

ng d y t

n quan Huy n v i t t c b ng b i. Th y cáo l i vì nhà ch t, nên không dám m i m y ông m y th y. Sau h t th y nói th nh tình c a m y ông y th y ây không bao gi th y quên.

y ông m y th y ai c ng l i b t tay V nh Xuân và cúi u chào C m Nhung mà t

giã.

ch ng V nh Xuân

ng ch khách i h t r i m i ôm t m hoành lên xe mà v .

https://thuviensach.vn

h ng v

ng v n

Bi u Chánh

N TH T

C C M L I NH P

(16) I

Trong sách nho có câu: „Th trung h u kim ng c“ ngh a là trong sách có vàng có ng c.

Ng

i d ng tâm khuy n khích b n tr ph i ráng

c sách nên m i vi t ra m t câu nh

y, h không dè ý t câu trái ng

c v i nho giáo mà c ng không h p v i luân lý.

Môn

c a Kh ng Phu T k

n s ba ngàn, c th y vì ham o

c, ngh a nhân nên

theo nghe gi ng d y, ch

âu ph i vì ham ng c ngà, vàng b c. Ng

i i h c c mong h

ng

giàu sang thì hèn quá, th p quá. N u mu n có vàng ng c cho nhi u thì n tr m, n c p c ng

có

c c n gì ph i h c.

y v y khuyên b n tr ph i ham

c sách, l i l y vàng ng c mà nh m thèm thì không hay ho chút nào h t.

Xúi b n tr h c gi i cho

ng:

-

Làm quan r i b c l t mà làm giàu ch ng ?

-

Hay là làm quan

ng c

i v giàu mà nh ch ng ?

Không bao gi ông Giáo Huân d y V nh Xuân mà nói n câu „th trung h u kim

ng c“ hay là câu „th trung h u m n “. V nh Xuân ham h c là vì nhà nghèo mu n thoát kh i c nh ói rách, và vì th y m c c nên mu n làm mà nuôi m cho sung s ng t m thân.

Ch vì hai m c ích ó, sau l i còn b Hia M khinh r n a, nên V nh Xuân m i gia công mà c cho thành danh, ch không ph i h c cho cao

ng

b c l t, ho c c

i v giàu.

c thành công r i, V nh Xuân ph i làm thông ngôn là b t c d , r i sau n y còn ph i

i v giàu và

p ó c ng là b t

c d n a. V nh Xuân th t tình r i t c, nên có mu n ti n nhi u, v

p là chi âu. Làm ti c thì th y l p chí chánh tr c thanh cao, nhà thì th y c tâm nuôi m tr n

o.

Vì mu n cho m

c vui lòng nên th y ph i vâng l i

m lo v cho th y, b i v y

c v có s c

p coi b th y không bi t vui mà th y v

eo vàng nhi u d

ng nh th y h

th n.

êm y v ch ng V nh Xuân i ra nhà hàng d ti c c a m y ông m y th y ãi, ch ng tr v nhà, Xuân

t m hoành thêu trên bàn vi t, th y m

ng n m trên b ván nh thì

c l i h i:

-

Má m t hay không má ?

-

i làm gì âu mà m t. Má d n cái gi

ng trong bu ng

cho v ch ng con ng .

Má ng ngoài n y.

-

Làm v y sao

c má.

con ng ngoài n y m i ph i ch .

-

ch ng m i c

i ph i trong bu ng. Con thay

mà ngh

ng có cãi má.

nh Xuân không dám trái ý m , vô trong thay

mát r i

v n m ngh , th y tr ra

bàn vi t m t m hoành trình cho m xem. Th y ng i ngó trân trân di bút c a cúc H

ng ngùi

ng tình x a, quên l ng duyên m i.

Bà H

ng v n s con dâu m i nó bu n, bà ph i nh c V nh Xuân n hai l n, bà nói

khuya r i, th y m i ch u i ngh .

Sáng b a sau, V nh Xuân i làm vi c li n. B a ph n bái, th y nói tan h u v r i s

i ch th y c ng không ch u xin ngh .

Ông Kinh l i ch i, ông th y t m hoành ông d ra mà xem. Ông c V nh Xuân ph i

óng inh mà treo trên vách, vì c a m y ông, m y th y chúc t ng, n u không treo thì ng i ta

https://thuviensach.vn

bu n. Ông ki m trúc làm nuông r i ph v i Xuân óng inh mà treo lên vách. Ông c b n

ch „S t cam h o hi p“, V nh Xuân day m t ch khác, mi ng chúm chím c i.

Con sen mà thím T Cam m

n dùm n m tr

c bây gi nó ã hai m

i tu i r i, nh

có bà H

ng v n t p rèn nên nó i ch n u n

c. Bà H

ng v n ã t ng ti n công cho nó

lên b n

ng.

Ph n bái l i r i, thím T Cam xin

cho thím gói bánh l i mà

m cho b n hàng. Bà

ng v n th

ng ph gói bánh v i thím. C m Nhung th y bánh ú gói c ng, cô h i gói

làm chi mà nhi u d v y. Thím T Cam nói gói

ng

m cho b n hàng em i bán. C m

Nhung c

i. Bà H

ng v n nói: „Xuân làm vi c l

ng không

n mà nó không thèm c a

i l . Má v i thím T ph i ch u c c m t chút, nh v y nên m y n m nay trong nhà kh i thi u h t, mà Xuân c ng gi

c tánh thanh liêm“.

u Cám Nhung là gái khôn ngoan, cao ki n, nghe m ch ng nói v y cô h ng hái ph công, nh x p lá ho c trao dây, thì

n n nh p, n

c xuôi dòng. Té ra nghe nh v y cô l i

ngó l b lên gi

ng mà n m. Thím T Cam li c mà ngó bà H

ng v n, th y bà bu n thì

thím nói: „Bà i lên nhà trên n m ngh

th ng th ng tôi gói, có g p gi âu“. Bà H

ng v n

ng thinh c ng i ti p gói.

nh Xuân i làm thì C m Nhung nhà ra vô bu n hiu. Bà H

ng v n th y v y m i

bi u C m Nhung h nh nhà hay nh ch sui thì kêu xe kéo v th m. C m Nhung th a ý m ch ng r ng rãi, cô v Ch C m i ngày, khi i s m m i khi i bu i chi u, có b a cô xin v n

m v i m .

nh Xuân hay m cho v v th m nhà h ng ngày, th y không c n tr . Còn v ph n th y thì chúa nh t m th y có nh c th y m i i th m m v , mà qua th m m t chút r i v , ch không l i. êm nào c ng nh

êm n y , th y c

eo theo ông Kinh làm thi ho c

n.

Th b y thì d t nhau xu ng khách s n u ng trà, àm lu n v i c Hu n Trai.

t b a C m Nhung th y ch ng ng i nhìn di bút c a Cúc H

ng, cô c m mà coi r i

i l ng ki ng m y ch nho ó làm chi v y.

nh Xuân nói m y ch nho ó có ý ngh a nhi u l m. Cô không tìm hi u thêm, mà cô i ch hai ch u môn

tr

c th m mà h i:

-

Sao anh không tr ng bông,

tr ng chi hai b i môn x u ho c v y ?

-

Qua tr ng môn

ng ra vô ngó th y mà nh t cách c a ng

i quân t .

-

cách quân t là cái gì ?

-

cách quân t là thanh cao chánh tr c kín áo,

c trên ph i che ch cho

i, a làm n mà c ng ph i có oai, khi nên m m thì m m, khi ph i c ng thì ng.

-

Em không hi u. Mà nh ng chuy n nh v y

âu trong b i môn mà anh tr ng

ng ngó.

-

Em không có h c, em hi u sao n i mà c t ngh a.

Thi t v y, m t tr ng v i m t en khác nhau nhi u quá, m t tr i v i m t v c cách nhau xa quá, làm sao hi u nhau

c mà nói chuy n.

nh Xuân h c nhi u mà b th t tình chán n n nên th y khinh th ng o v t, không a lòe l t, không ham b c ti n, th y thích bài v n c ng, ngón n t

i, th y yêu c m mây xanh,

ng tr ng t .

Ch ng mang ch ng b nh chán

i, n u v khôn ngoan sáng su t d d m cho hi u tâm n c a ch ng, bi t au kh ch nào, r i c y s c

p thiên nhiên, t tình yêu thành thi t l n

n ch a b nh cho ch ng, th ng th ng khuy n d ch ng n m th l c thú c a th gian, lâu ngày ch y tháng có l ch ng s yêu thích mùi tr n r i khuây lãng chuy n xa xuôi mà vui s ng v i nh

i tr

c m t.

m Nhung có s c

p h n Cúc H

ng b i ph n, mà ti n cô c ng có nhi u h n. N u

cô bi t dùng nhân ngh a mà gieo c m tình cho V nh Xuân thì ch c cô s làm cho V nh Xuân quên Cúc H

ng mà dan díu v i cô

c.

https://thuviensach.vn

Ti c vì C m Nhung có s c, có ti n mà không có trí. ng V nh Xuân cô t ng s c v i

ti n c a cô

d n V nh xuân, cô ch ng c n lo cho m t. ã v y mà h c l c c a cô ch bi t c

và bi t vi t ch qu c ng mà th i. Cô ch a nghe nói giáo d c gia ình, cô c ng ch a hi u c luân lý xã h i. T b a bà Ch g cô cho V nh Xuân thì c nhà t bà m xu ng t i anh ch ai cùng nói cô s làm „cô thông“ mà không c t ngh a cách làm cô thông là th nào, c ng không ai d y cho cô hi u

o làm dâu,

o làm v ,

o làm m

ng khi v nhà ch ng bi t

th o thu n, ch ng sanh con bi t ch m nom nuôi con, có l t i c nhà u t

ng gái có s c, có

ti n thì ch ng yêu, m ch ng chu ng, ch ng c n

o ngh a gì h t.

Khi bái t

ng

ng lên xe mà v nhà ch ng, C m Nhung th m t

ng cô s p b

c

vào c nh thiên àng ho c t nh

, cô s vui nh th n n , nh tiên nga, v t gì c ng t i c

i,

ng

i nào c ng chi u chu ng. Té ra b

c vô nhà cô th y lúng túng ch t h p,

c x u xa,

ván gi

ng t l u. Cô b t

u th t v ng. Mà ch ng dòm th y ông ch ng ngu i l nh ch không h ng hái, còn m ch ng ph i gói bánh ú, bánh ch ng mà bán m i có c m g o

nuôi s ng h ng ngày thì cô h t vui, l i có mòi h i h n. Làm cô thông là v y ây hay sao ? Có vui s

ng sang tr ng gì âu mà m mình nong n mu n cho mình làm cô thông, cô ký.

ch ng V nh Xuân khác nhau t tâm h n cho

n tham v ng. Trong vài mgày

u

thì V nh Xuân ã nh n th y rõ ràng. Vì s m bu n nên th y không nói ra, tính th ng th ng

quen r i thây s t p cho v bi t cái thi t cao, thi t quí, k o v còn l m l n cái th p l i cho là cao, cái hay l i t

ng là d .

t êm V nh Xuân l i nói chuy n ch i v i ông Kinh. Bà Kinh nói: „B a nay tôi có qua Ch C th m bà ch . Bà ch nói cô thông v b n cô than bên n y ngày êm n m tiu hiu, nên cô bu n quá. Sao ban êm th y không

t cô i ch i cho cô vui chút nh v y th y

thông?“

nh Xuân chau mày h i l i.

-

ây có ch nào vui âu mà ch i ?

-

i coi hát, ho c i th m m y th y, ho c i xu ng c u tàu h ng gió.

-

Bà th y m y n m nay tôi có i ch i nh v y h i nào âu ? Thú vui c a tôi là hòa n àm lu n, h a thi ch i v i ông Kinh và ông Hu n Trai, ho c n m nhà c

sách. V tôi nó có bi t vui v i m y thú ó âu. Thú vui c a nó có l khêu g i m i u cho tôi. n u tôi d t nó i ch i cho vui, mà tôi ph i ôm s u ng i ch b m t bên, thì t i nghi p cho tôi quá.

-

Thôi thì th b y, chúa nh t v ch ng i lên Sài Gòn ch i.

-

Tôi không có quen ai trên Sài Gòn, lên tr n r i ch âu là ngh ?

-

Nhà hàng thi u gì. Cô thông có ng

i ch th hai có ch ng làm th y giáo trên Sài

Gòn. Th y lên th m r i nhà ch v

c ch .

-

Ng

i ta ph ch t h p. Mình t i làm nh c lòng ng

i ta.

-

Nghe nói nhà cô hai Bình r ng rãi l m. V ch ng t i hai c n ph l n.

c t t

m.

-

Theo ý tôi, nhà nào c ng không b ng nhà c a mình, m c d u nhà h t t, nhà mình u. nhà mình thì thong th kh i b k m ch .

-

Nói nh th y v y, thôi có ai i ch i âu; ai nhà n y, không ai t i lui th m ai h t.

-

Ph i

ng tâm,

ng chí v i nhau thì t i lui m i có chuy n mà nói, ch t i ch i i nhau mà m i ng

i m t th , không hòa hi p v i nhau, tôi s sanh cu c cãi l y, có vui gì mà t i. Tôi t

ng nên tránh tr

c thì t t h n.

-

y, bà Ch còn trách th y, bà nói sao th y ít qua Ch C quá.

-

Má tôi cho v tôi v th m h ng ngày, tôi còn qua n a làn chi. Tôi m c làm vi c, tôi i v i v tôi sao

c. Chúa nh t nào r nh tôi m i i th m. Tôi t

ng x nh

y c ng

l . Theo cách xã giao, không nên thi u, là c ng không nên d . Thi u thì l i, còn d thì nh c. Làm sao cho v a trúng l .

Ông Kinh xen vô khen: “Th y nói nh v y tôi ch u l m. Ai hay th y c i con bà Ch

ng khen th y có ph

c, nghèo mà h c gi i nên

c nhà giàu kêu g con. N u th y t i lui

https://thuviensach.vn

th

ng quá, thì ch ng kh i ng

i ta nói b

ng nh nhõi. Tôi bi t tánh ý th y. Th y c

i

là vì hi u ch không ph i vì ti n. Nh ng thiên h h có hi u nh tôi v y âu. H mê ti n i h t

ng ai c ng nh h v y h t”.

nh Xuân c

i mà nói: “Xin l i ông bà, tôi không dám nói phách v i ông bà, i

tôi ã l p chí v ng vàng, tôi c theo ó mà x s . Tôi không s ai chê, mà c ng không c u ai khen, vì l i chê khen

i n y không úng chánh ngh a. H hay tôi c

i v giàu, h cho tôi có

ph

c, h có hi u ph

c là gì âu. H t

ng ti n nhi u ó là ph

c, h không dè l m khi ti n

nhi u là h a. Ông bà l n tu i l ch lãm vi c

i, tôi ch c ông bà ã t ng th y h a ph

c v n

xây, ông bà không cho tôi nói iên”.

Ông Kinh nói: “Th y nói úng l m ch . L i danh nh mây n i, m i th y ó r i m t ó, có ch c ch n gì âu. Duy nh n ngh a, duy

o

c m i b n dai, m i áng k ”.

Bà H

ng v n v i C n Nhung b

c vô. Bà Kinh vui v ti p m ng và m i i th ng l i ván ng i ch i. Bà nói: “Tôi c n nh n th y thông nãy gi . Có v mà không ch u d t v i ch i,

bó r

nhà, coi b cô thông c bu n”.

Bà H

ng v n nói: “Thi t nó nh con gái, i làm v c l c c nhà, ho c i l i

ng

y ch i v i ông Kinh, không ch u i âu h t.

Ông Kinh c

i và nói: “Tôi th y có th y ham i ch i quá, êm nào c ng i, có khi i i hai ba gi khuya m i v , thì v c n nh n. Th y thông không i âu h t nên th y c ng b trách sao không i, thì th y m i bi t làm sào cho v a lòng c. Tôi t

ng cô thông mà g p

ng

i ch ng không ch u i ch i ó là may m n l m, cô thông không nên bu n”.

Bà Kinh cãi:

-

i ch i v i v có h i gì âu, ch ph i i m t mình, i ta bà hay sao mà v c n nh n.

-

Ban

u i v i v ; i quen ch n r i b a nào v b n vi c thì i m t mình, i ri t r i nhiên sanh chuy n.

-

i ch i àng hoàng thì thôi, t i i b y ba m i sanh chuy n.

-

Ai i ch i c ng nói ch i ph i, có ai ch u nh n mình ch i b y âu. Ch ng b r i

i té nghiêng, té ng a.

-

Ông khéo ki m chuy n binh th y thông.

-

Không ph i tôi binh. Tôi s h u qu c a s ham i ch i nên tôi nói ngay ra ch .

Theo tôi h có v thì nhà vui thú gia ình t t h n là ki m thú vui khác.

-

àn ông bi t

n, bi t làm thi, bi t

c sách thì nhà ch i v i m y thú ó kh i

bu n. Còn àn bà không bi t m y vi c ó, n r i n m co bu n thúi ru t.

-

àn bà không bi t hòa

n làm thi, thì thêu giày, thêu g i, may áo, may qu n, làm t, làm bánh c ng vui v y c n gì ph i i ch i.

Bà H

ng v n hi u ý ông Kinh mu n d y dâu bà v n công, n h nh, nên bà h ng

ng ti p nói: “Ý tôi gi ng ông Kinh. àn ông hay àn bà c ng v y, i ch i vô ích mà có khi i sanh h i. N u m t trí, m t xác l m thì m i i ch i m t chút ng gi i khuây v y thôi. i

th

ng quá, i

ng b o hình, b o d ng, khoe áo khoe qu n, làm nh v y thì không nên”.

nh Xuân b

c l i l y cây

n kìm ng i

n. Ông Kinh nghe m t h i, ông ng a

ngh nên l y ng tiêu th i hòa theo, ti ng kìm thanh tao, ti ng tiêu giéo gi t, làm cho hai ng

i b sung s

ng nh ng i trên mây bay theo gió, gi s ch c h ng tr n, trút h t b u t c y.

Hai ng

i hòa

n v i nhau m t h i r i u ng n

c trà mà lu n vi c

i.

Bà H

ng v n th y C m Nhung bu n ng , bà m i d t dâu mà v V nh Xuân l i

nói chuy n v i ông Kinh.

Nh c h i thu n ti n, bà Kinh n i nói v i V nh Xuân:

-

Th y thông th y hôn ? Cô thông bu n quá. H i cô ch a có ch ng, tôi v i ch ng v n qua th m bà Ch thì cô vui v , nh m l l m, ch có ph i ng i bí s nh bây gi

âu. Th y ph i làm cho cô vui m i

c.

https://thuviensach.vn

-

Tôi bi t làm sao bây gi ? V ch ng tôi không gi ng nhau ch nào h t, tâm chí t

ng, h c th c b t

ng, giáo d c c ng b t

ng, b i v y cái tôi vui thì v tôi

không th thích. Có l t i v y nên v tôi bu n. Mà l i còn nhi u c khác n a làm cho nó chán n n, không th nào vui

c. Thu nay nó sanh s ng trong m t tòa

nhà nguy nga l ng l y, nó quen h

ng sung s

ng cao sang. V nhà tôi nó th y cái

nh ch t h p b n hàn, ch ng không

c m êm, b a n không có m v , má tôi

ph i gói bánh là bán m i

nuôi s ng trong gia ình. H i ông Kinh d t lôi i coi r i v , bà h i tôi ành hay không. Tôi tr l i li n, tôi nói không c, m t là vì

cô

p quá l i nh tu i h n tôi nhi u, hai là vì cô là con nhà c phú, không th v ch ng hi p hòa v i nhau

c. Ông bà vi n

lý l mà bác hai cái thuy t c a tôi.

Ông bà c nói ng

i ta

p và nh mà ng

i ta ng mình, ng

i ta giàu có mà

ng

i ta ch u g , thì mình s gì mà không dám c

i. Tôi s hai

u: m t là v tôi

th t v ng r i nó bu n, hai là v tôi khinh r m con tôi.

u th nh t tôi s

ó ã

phát hi n r i. V tôi th y nhà tôi nghèo nên nó bu n. Còn u th nhì n a, n u

u ó mà phát hi n thì ch c ch n h t mong sum hi p, b i vì tôi không th cho

ai

c khinh r tôi ho c má tôi.

Bà Kinh nghe l i V nh Xuân nói chí lý, gi ng th y c ng quy t b th y nghiêm trang,

bà kính n l i thêm b i r i, nên không dám cãi ùa.

Ông Kinh th y v y m i nói: „H i bà nó nói chuy n con gái út c a bà Ch , v ch ng tôi có th làm mai cho th y

c, tôi xuôi thu n tôi còn

c vô, tôi d t th y i coi, là vì tôi

ng bà Ch có qua nhà th y mà th m ch H

ng v n, bà bi t gia

o c a th y. N u bà ch u

con cho th y thì ch c bà ái m tài

c c a th y, bà không k s giàu nghèo, Tr

c khi cho

i, bà ph i nói tr

c b

n c a th y cho con bà bi t, r i bà

n dò con, bà d y con v nhà

ch ng ph i làm sao cho ch ng c m, m ch ng yêu. N u bà ch có d y tr c, ho c n u cô

m Nhung là gái khôn ngoan thì cô d làm cho bên ch ng m n c, c m tình quá. T i tôi

ngh nh v y nên tôi m i h ng hái làm mai

c c

i. Bây gi cô C m Nhung bu n, ch c t i

bà Ch không có d y khôn cho con. Cô C m Nhung ng có l cô tính cô s làm cô thông, v a th y thông ngôn

ng bàn quan l n. Cô s sang tr ng,

c t ng làng kính n . Té ra v

nhà ch ng, cô không th y ai kính n gì h t, ch th y nhà c a lôi thôi, b c ti n eo h p, làm sao mà cô không bu n. Tôi v i bà nó

ng làm mai, v ch ng mình có trách nh m. V y mình ph i lo b i b ch thi u sót, s a ch a ch l m l c, soi sáng ch t i t m. Tôi m c làm vi c, l i àn ông khó nói chuy n v i àn bà. Bà nói d h n tôi. B a nào tôi v i th y thông i làm vi c, bà nó nhà m i cô thông l i, r i thì th m c t ngh vi c i cho cô hi u. Ph i nói tánh tình c a

th y thông là tánh tình thanh cao, hi u ngh a, ngay th ng, nh n t , không ai bì k p, vì v y nên th y m i

c m i ng

i kính m n. Cái nghèo c a th y thông th m tho quí báu, ai mu n em cái giàu mà

i th y c ng không thèm

i âu. Có

c ng

i ch ng h c gi i, khôn ngoan,

thanh liêm, chánh tr c nh th y, thì cô có ph

c l n, ch không ph i th y c

i

c ng

i

nhà cao, v

n r ng, nhi u lúa, nhi u ti n nh cô mà th y có ph c âu. Cô ph i d ng tình

ng ngh a mà chinh ph c m n yêu c a th y, không nên th y nhà ch ng nghèo mà bu n r u, khinh r . Bà nó c ng qua Ch C mà c t ngh a cho bà Ch nghe, khuyên bà h cô thông có v th m thì bà d y d cô, d y cho cô quí tr ng, chi u chu ng ch ng v i m ch ng cho tr n o

ng

i v hi n, con dâu th o“.

Bà Kinh h a bà s gia công c t ngh a ch cao ch th p cho cô C m Nhung v i bà ch Thi u hi u, bà s g n cho khít m y ch h , hâm cho m tâm tình c a ôi bên.

nh Xuân nói: „H m nay n m ngó t m hoành c a m y ông, m y th y chúc t ng tôi thì tôi b t t c c

i. Thêu b n ch „S t c n h o hi p“ coi nh th không trúng. Ph i m n

thêu „S t c m l i nh p“ thì trúng ngay“.

ng Kinh c

i mà cãi.: „Chúc t ng thì ph i chúc vi c t t, ch l nào mà chúc vi c x u cho

c. Mà d u có l i nh p thì mình s a ch a, mình gia công t p luy n m t ít lâu r i nó s n nh p ch có khó gì âu. Ban

u ch a quen t nhiên kèn tr ng ph i chinh l ch. Ch ng quen i s

n r p ch gì“.

https://thuviensach.vn

Bà Kinh nói: „Tôi s rán làm cho n r p“.

nh Xuân nói: „Nh c s rán t p luy n mà ng

i c m

n c ng ph i quy t chí, thì có

m i thành công. Ch bà s t s ng d y mà môn

không s t s ng t p, thì không có hi u qu

chi h t“.

Ông Kinh nói: „

th ng th ng coi. Không nên bi quan”.

nh Xuân v ngh .

https://thuviensach.vn

(17) II

Bà Kinh L

ng tuy không có h c, song bà g n ông Kinh ã m

i m y n m, bà ã

m nhi m tâm h n tánh ý c a ông, nên bà bi t quí tr ng ngh a nhân o

c. Ông r

c V nh

Xuân v ch a trong nhà, bà th y ng

i tr tu i h c cao, mà l i thanh liêm chánh tr c, thì bà yêu m n kính ph c.

Nh ng ã th khí phách àn bà, bà Kinh không r t b c tánh ý thiên nhiên c a n

u th t h c. Yêu m n tánh n t V nh Xuân, kính ph c tài c V nh Xuân, bà càng mu n V nh

Xuân

c cao sang sung s

ng, sung s

ng h n m y th y khác h vúc v c, qu quào, h

không có tài

c b ng V nh Xuân, mà h có ti n nhi u, nhà t t, r i h lên m t l n ti ng, làm gai m t chát tai, khó ch u h t s c.

Ban

u bà ch u khó v n

ng cho V nh Xuân có m t c n nhà mà cho àng hoàng là i v y.

Mà m y n m nay bà c theo òn khuyên V nh Xuân ch u c i v

ng bà ki m nhà

giàu có mà làm mai thì c ng t i v y.

Không ph i bà mu n V nh Xuân có nhà t t, có v giàu, ng bà có l i. Bà không có ý

ó, bà không tính ki m l i cho bà. Bà ch nong n giúp cho V nh Xuân h n ng i ta

ng bà

th a mãn tình m n yêu kính ph c mà thôi.

Khuyên gi i cho V nh Xuân ch u c

i v r i làm mai cho V nh Xuân c

i

c C m

Nhung, bà Kinh h m nay h n h vui m ng, m ng xây d ng c cho V nh xuân m t c nh

i v a r c r v a m êm, c ng nh vui làm

c m t âm

c

cho con cháu

i sau an

ng.

i hôm nghe V nh Xuân than th v s v ch ng không c

ng tâm hi p ý, thì bà

Kinh gi t mình. Cái nhà bà xây d ng xong r i sao l i nó c rung rinh ? V y bà ph i ch ng ch i, s a ch a cho mau

ng nó b n v ng tr m n m, không th s p

c.

Sáng b a sau ông Kinh v i V nh Xuân i làm vi c, bà Kinh men men l i nhà bà ng v n, th y cô C m Nhung ng i bu n hiu, bà nói.

-

Có má cháu nhà hay không ?

-

Th a, không có. Má cháu m i i ra ngoài ch .

-

y thì cháu l i nhà dì ch i. Ng i chi có m t mình bu n xo ó. i cháu, l i ng

cho dì n i chuy n m t chút.

Bà kêu thím T Cam mà d n, n u bà H

ng v n i ch v có h i cô thông thì nói l i

nhà bà.

Bà Kinh d t C m Nhung v nhà, bà bi u i th ng vô trong, ch b ván nh mà m i ng i, bà ng i m t bên mà h i nh nh .

-

m nay dì th y cháu có s c bu n. T i sao v y ?

-

Th a, cháu có bu n âu.

-

! s c m t bu n hiu, dì th y rõ ràng. Sao cháu l i gi u dì ? Có vi c chi không a lòng cháu thì cháu ph i nói thi t cho dì bi t, ng dì li u mà làm cho cháu an

vui ch .

m Nhung c n móng tay, ng i l ng thinh.

Bà Kinh nói t p:

-

Dì làm mai, l i g n. Bà Ch g i g m cháu cho dì. Có vi c chi khó kh n, cháu c cho dì hi u

ng dì khuyên gi i cho v ch ng hòa thu n. Th y thông có nói ng nh gì hay sao mà cháu bu n ?

-

Th a, không có.

-

Ch H

ng v n có nói gì hay không ?

-

Th a, kkông.

-

y ch sao mà bu n ?

-

i cháu v

bên n y l nhà, l i không quen v i ai h t nên cháu không vui.

https://thuviensach.vn

-

Ch H

ng v n d quá, dì th y b a nào ch c ng có cho cháu v bên nhà mà ch i.

y thì còn bu n gì n a ?

m Nhung tr l i không

c.

Bà Kinh h i n a: “Hay là v bên nây cháu th y nhà c a ch t h p, b n không

c

sung s

ng nh bên nhà, nên cháu bu n, Ph i v y hay không ?”

m Nhung c l ng thinh.

Bà Kinh ngó C m Nhung r i bà nói: “N y cháu, th y thông là con nhà nghèo. Có l i g cháu, bà Ch có nói tr

c cho cháu bi t ch . Th y nghèo mà th y có thanh danh l n m cháu à, ng

i giàu sang

u kiêng n th y ch không ph i ch i âu. Th y h c gi i, ng

thông ngôn cho quan l n, th y có oai quy n th l c, th y mu n ai s ng thì s ng, mu n ai ch t thì ch t, b i v y t ng làng s th y khi p vía. Nh ng th y là ng i có

o

c, ham nh n

ngh a, th y c u ng

i, ch không bao gi h i ng

i. Th y l i ngay th ng, nên không v ai, mà

th y còn thanh liêm, nên không thèm th c a ai m t ng xu, m t c c b c. Ai t i nhà tính lo

lót th y

i i không k p, n u

ng nói rán th y h m kêu lính b t. T i nh v y nên h m nay cháu v bên nây, cháu không th y ai dám t i nhà h t. Mà c ng t i nh v y nên th y ch u nghèo, th y nhà x u, ch H

ng v n gói bánh ú mà bán. Cái nghèo c a th y thông quí giá m a cháu. Giàu m y m

i mu n

i th y không thèm

i âu. T i cái nghèo ó nên thiên

m i th

ng yêu, kính ph c. Vây cháu

ng th y ch ng nghèo mà bu n, vì ch ng cháu

không thèm dùng cách nhu c nh tàn b o mà làm giàu, ch không ph i b t tài hay là kh d i nên ph i ch u nghèo âu. T i cái nghèo ó nên bà Ch ái m m i g cháu. Cháu c ng

i

ch ng nh v y dì t

ng cháu có ph

c l m. Cháu i ra, cháu x ng là v c a th y thông Xuân, thì tr già

u k nh m n, k nh m n th t tình, ch không ph i tr c m t làm b k nh

n r i sau l ng h xì xào, h r a lén.

Bà Kinh th y C m Nhung ch m ch lóng tai mà nghe, bà bèn nói thêm : “Vì dì th ng

cháu, l i bà Ch có g i g m, nên dì ph i th l gia o c a th y thông cho cháu rõ. Nh cháu

không tin thì cháu v b n h i má cháu coi ph i nh v y hay không. M y n m nay th y thông m t bên dì, êm nào th y c ng hòa

n, làm thi ch i v i ông Kinh. Dì bi t rõ tánh tình th y m. Thu nay th y không ch u ngó àn bà con gái. Th y lo h c thêm không mu n c i v .

Th y bà già th y l n tu i r i, bà than th không bi t làm sao có chút cháu n i mà n ng nh ng

i ta, dì v i ông Kinh nói

cách, th y m i xiêu lòng mà ch u c

i v

ó. Còn m t

u

y n a, dì ph i nói cho cháu bi t. Th y thông v i m chí hi u. V y cháu ph i l u tâm chi u chu ng ch H

ng v n,

ng có th t l v i ch mà th y thông th y phi n. Dì c mong

cháu hi u rõ m i vi c r i thì cháu vui ch

ng bu n n a”.

Cô C m Nhung nói:

-

Nhà má cháu r ng rãi, mà ch có má cháu v i hai v ch ng anh Ba cháu . Ý má cháu mu n v ch ng cháu v b n mà cho vui. Má cháu bi u cháu h i th th y thông coi th y b ng lòng hay không.

-

Cháu h i hay ch a ?

-

Th a, ch a.

-

Cháu

ng h i. N u má cháu mu n nh v y thì

cho má cháu nói.

-

Dì nh m coi th y ch u v b n mà hay không ?

-

Dì dám gói ch c không bao gi th y ch u r i m mà i ch khác.

-

ây ó c ng g n mà.

-

Áy, mà không khi nào th y chiu i âu. Cháu không tin thì xin v i má cháu h i th th y mà coi. R nào ch r

ó không ph i th y nhà t t mà ham âu cháu.

-

Th a bà, v y ch ham gi ng gì ?

-

Ham nhàn, ham ngh a.

Cô C m Nhung c

i.

Bà H

ng v n i ch v , bà l i nhà bà Kinh mà ki m dâu. Nói chuy n ch i m t chút i m con d t nhau v .

https://thuviensach.vn

Bu i chi u bà Kinh s a so n, tính i qua Ch C

ng th m bà Ch Thi u và nói

chuy n nh l i ông Kinh

n. Bà m i l y áo ra thì th y cô C m Nhung kêu xe kéo mà i. Bà bi t cô th m m , nên bà ình l i, ý mu n

cho cô C m Nhung h c nh ng l i bà nói h i s m

i cho ba già cô nghe r i bà s qua sau.

Thi t qu , sáng b a sau bà Kinh qua th m bà Ch , bà v a ng i, thì bà Ch li n cám n nh ng l i d y

C m Nhung.

Bà Kinh c

i mà h i:

-

Cháu v bên nây nó có thu t cho bà nghe nh ng chuy n tôi nói v i nó hay sao ?

-

Nó có thu t

h t. Bà g n, bà ch d n cho nó hi u m i vi c bên nhà ch ng nh y, tôi cám n h t s c.

-

Tôi làm mai, tôi ph i ch m nom cho v ch ng hòa thu n v i nhau. H m nay tôi th y cháu có s c bu n. Tôi h i nó t i sao mà bu n. Nó không ch u nói thi t v i tôi.

Tôi nghi nó th y nhà ch ng nghèo nên nó không vui. Tôi m i nói cho nó hi u cái nghèo c a th y thông Xuân quí l m ch không ph i hèn. T i cái nghèo ó mà c thiên h kính tr ng. Mà c ng vì ái m cái nghèo ó nên bà m i g cháu.

-

Thi t con C m Nhung còn kh quá, nó không th y xa nh mình. Nó thu nay n sung s

ng quen r i. Nay v ch ng nó không còn sung s

ng nh v y n a, rên nó

bu n ch có gì âu. H m nay nó nói v i tôi m y l n, nó mu n v ch ng nó v bên nây mà . Tôi nói không

c. Ch ng nó không ch u âu nhà nói th t công.

-

Nói không

c âu. Cháu có v th m, bà rán c t ngh a cho cháu hi u. Có ch ng nh v y, m i ngày

c v bên nây ch i hoài, v y thì thôi còn bu n gi ng gì.

-

a nào nó v tôi c ng khuyên nó luôn luôn, tôi bi u ng th y ng

i nghèo mà

khinh khi ph i chi u chu ng, ph i cung kính m ch ng, ph i gi cho tr n o làm

dâu.

-

Ch H

ng v n d l m, ch có g t gao gì âu. H th y thông i làm vi c, ch th y cháu bu n, thì ch bi u ch y v bên nây ch i. M ch ng d nh v y còn bu n gì a. Có th y thông thì h i khó m t chút. Th y khó là khó cái n y: cái nào ph i, cái nào qu y, th y nghe tho ng qua thì th y bi t li n. Nh ng th y t p tánh tr m t nh, ôn hòa, nên bi t thì th y

b ng, không ch u nói ra. Mà s n tánh ngay th ng, h quá b ng th y, nên th y ph i nói, thì th y nó h n hòi, không v ai h t. Ng i ta s

th y t i cái ó.

-

Nó khó nh v y hay sao ?

-

Khó nh v y. H i m i

i l i ây th y

u trong nhà tôi, th y nói v i ông Kinh

ng

i th y quy t l y b n ch “Thanh cao chánh tr c” mà x s . Thi t trót m sáu n m nay th y m t bên tôi, v ch ng tôi th y th y nghinh nh n ti p v t không bao gi th y xa b n ch

ó. Thanh liêm ngay th ng luôn luôn, không nh

n, không th p hèn, không s ai, không b ai. B i v y ng i nào không úng

n

thì kiêng n th y l m, m c d u ai làm qu y m c ai, th y không thèm nói t i.

-

i ph i v tình nhau m i vui, ch g t quá không k ai h t, thì làm sao mà thân thi t v i nhau cho

c.

-

Th y th

ng nói làm vi c gì hay

i v i ai th y c ng do l ph i mà c x . Ai

th

ng th y không c n, mà ai gi n th y c ng không k .

-

Nói nh v y sao

c. Ví nh bà con trong thân r i ro b chuy n gì, nó c ng không v tình mà giúp

n a sao.

-

Tr

ng h p ó tôi ch a nghe th y nói t i, b i vì th y m i c i v

ây ch th y

c gác Gò Công, th y có bà con x n y âu.

-

âu c ng v y, h lâu r i thì gieo tình gây ngh a, t nhiên ph i vì tình, vì ngh a, ch bình th

ng thì t t , ch ng ng

i có chuy n thì tr m t ngó l , n nh v y

coi sao

c.

-

Th y th

ng nói th y giúp ng

i, ch không bao gi th y h i ng

i. N u ai ph i

mà r i ro b tai n n thì th y c u ch , ng

i d ng th y còn c u hu ng chi là bà con.

https://thuviensach.vn

-

Còn nh bà con l làm qu y r i b h a nó c u hay không ?

-

Cái ó tôi không hi u. Tôi ch a nghe th y nói chuy n nh v y.

-

Ph n tôi góa b a, l i nhà có ru ng, có v

n, nên hay có chuy n n y, chuy n kia

i tá

n, tá th . Hai th ng con trai tôi không bi t nói ti ng Tây. Con Hai tôi có ch ng th y giáo, nó không hi u pháp lu t, l i trên Sai gòn. Tôi nong n g con m Nhung cho V nh Xuân thi t tôi có ý nh c y th y thông h c gi i, có oai, có th ,

ng trong nhà có vi c chi thì lo l ng giùm cho tôi. N u tôi ho c bà con trong dòng h có vi c chi mà ch ng con C m Nhung c ng ngó l không ch u giúp, thì còn gì âu mà k .

Bà Kinh th y thâm tâm c a bà Ch r i thì bà không c vui, nh ng b ngoài bà ph i

rán làm vui, nên bà c

i ngã ng n mà nói: “Nói chuy n mà ch i, ch n u nhà bà có chuy n mà th y thông làm l , th y không ti p giúp, thì s p tr i l t còn gì. Bà lo chuy n ó làm

chi”.

Bà Ch c ng c

i r i b t qua chuy n khác mà nói.

Bà Kinh v , bà s V nh Xuân bu n, nên không dám em câu chuy n c a bà Ch mà thu t l i cho V nh Xuân nghe. Nh ng bà th th h c v i ông Kinh, nói C m Nhung bu n là vì th y nhà ch ng nghèo, nên cô mu n v ch ng v bên nhà bà Ch mà cho sung s ng; còn

bà Ch

ã ló uôi bà nong n g C m Nhung cho V nh Xuân, c tâm l i d ng tài h c v i quy n th c a th y, ch không ph i ái m

o

c, tánh tình chi h t.

Ông Kinh nghe nh v y thì ông châu mày mà nói: “Nhà giàu u óc c a h gi ng

nhau h t th y, làm vi c gì c ng v y, ngoài mi ng thì h nói nhân ngh a nghe êm tai l m, mà trong b ng thì h tính ph i có l i cho h , h yêu ti n b c, ch có bi t yêu th gì khác âu.

Tâm chí hai bên khác nhau xa quá, tôi s không b n. Mà thôi, m y v c ó không nên cho th y thông bi t làm chi. Mình bi t thì

b ng,

i có x y ra vi c chi b t hòa r i mình s

khuyên gi i”.

Chi u th b y C m Nhung i bên Ch C v , cô th a cho bà H

ng v n hay và nói

tr

c m t V nh Xuân r ng bà Ch nh n sáng chúa nh t c hai v ch ng cô qua b n ch i và n c m tr a t i x mát s v .

Bà H

ng v n nghe nh v y thì nói: “Chúa nh t r nh, hai con qua b n ch i và n

n cho ch vui”.

nh Xuân không có lý gì mà t ch i, nên sáng chúa nh t thay r i thì có xe cao xu

qua: v ch ng lên xe mà i qua Ch C .

c vô nhà, V nh Xuân th y anh v là Ba Khai,

ng ng i t i phòng ti p khách mà

nói chuy n v i chú v là H

ng Thân Qu , cùng m t ng

i n a, V nh Xuân không bi t là ai.

ba ng

i

u

ng d y mà chào. Vành Xuân áp l , r i i th ng vô trong nhà mà trình di n v i má v .

Bà Ch m ng r h i th m s c kh e c a ch sui r i nói: May quá, b a nay có chú i con i ch , chú ghé th m má, r i l i có th ng Hai Th ng bên B n Tranh nó qua th m a. Má nói b a nay chúa nh t có v ch ng con v ch i. Má c m hai ng i l í n c m cho

vui, Th ng thông ra nói chuy n ch i v i chú M

i i con. Không m y khi có chú cháu

c

p nhau. Còn th ng Hai bên B n Tranh ó, nó là cháu c a má, v n c a nó giáp ranh v i

n th ng T

b n.

nh Xuân tr ra phòng khách.

Ba Khai m i ng i m t bên, c u rót n

c trà ép u ng, h i th m lúc n y làm vi c khó

t th nào.

nh Xuân h i H

ng Thân Qu mùa n y vùng Ch G o n m nay trúng mùa hay th t, lúa bán có giá hay không, r i l i h i Hai Th ng i qua ây b ng cách nào, i thuy n hay là i xe,

ng b t t hay x u.

Ba bà con th y th y thông V nh Xuân vui v , chi u c n m i ng

i thì h t s t sè ái

ng i nh h i m i g p.

Th a tình c m

ng n ng nàn, c u Ba Khai m i nói v i V nh Xuân: https://thuviensach.vn

-

Theo l i chú M

i nói chuy n h i nãy, thì làng Bình Phan l n nào c H

ng ch c

c ng c phe

ng c a h , không k lu t phép gì h t d

ng N m à. Nh h i

tr

c chú M

i làm H

ng Hào

hai n m r i, khuy t ch c Thôn Tr

ng, t

nh ên nh c chú lên ch c ó m i ph i. H v ông C , h c con ng làm Thôn Tr

ng m c d u ch a làm ch c H

ng Hào. Còn chú M

i thì h

a chú lên

ch c H

ng Thân. Mãn ba n m r i, s p c Thôn Tr

ng n a, chú M

i mu n tr

i ch c ó, coi b H i T không ch u, h bàn so n c con H

ng S , b r i chú

i n a. H làm nh v y thì c chú M

i quá. D

ng N m ngh coi ph i làm

sao, ch

h hi p bà con mình quá.

-

Theo T ng lý qui

u thì vô H i T ph i làm H

ng hào

hai n m r i lên Thôn

Tr

ng. Nh ng Thôn Tr

ng có thâu xu t, t nhiên ph gi công nho trong t , i v y ph i l a th hào v t l c m i c làm Thôn T

ng. Chú M

i có v

n

ru ng hay không ?

-

Chú

ng b

n chút nh, không t i hai m u.

-

Có l H i T s chú r i ro thâm th ng chú không s c th

ng, nên không dám

chú.

-

Con ông C có

ng b

n m u nào âu. Bây gi con H

ng S c ng v y.

-

Ch c ông c v i Hu ng S có làm t b o ki t, h con có thâm th ng thì cha th

ng.

-

u mu n có ng

i b o ki t thì chú m

i có ông già chú c ng

s c b o ki t cho

chú làm Thôn Tr

ng vây. D

ng ph i giúp giùm, ch

ng

i ta h p chú hoài

thì t i nghi p chú quá.

-

H

ng ch c thu c quy n c a H i T , tôi làm sao mà giúp c.

-

ng kêu th y Cai d

ng d n ph i c chú làm Thôn Tr

ng thì h h t dám l n

n.

-

Làm nh v y g i là l ng quy n. Ph m lu t hình, ch không ph i d âu.

-

kiêng d

ng quá, ai dám nói gì mà s . D

ng làm n giùm cho chú M

i, k o

khi chú quá.

-

coi. N u h hi p thì tôi can thi p. Còn nh h làm theo lu t thì tôi không th nói

c.

-

Còn anh Hai ây, nh b ng

i ta l n ranh

t, nh c ng mu n h i th m d

ng coi

bây gi ph i làm sao. Chuy n c a anh sao âu anh nói cho d ng N m nghe r i

ng d y cho.

Hai Th ng m i nói: “V

n c a tôi m t bên thì giáp v i v

n c a dì ây, bây gi chú

Thông

ó, còn bên kia thì giáp v i v

n c a tên

u. Ranh hai bên

u có khai m

ng

rành r . Thu nay v

n ai n y n, không ai cãi l y ranh r p gì h t. N m ngoái tên u Ch t.

tên

u bán s v

n cho tên Thân. Tên Thân v

ó m y tháng r i qu th n gì xúi gi c

nó không bi t, mà khi không nó làm

n th a v i làng, nó nói tôi l n ranh v

n c a nó. Anh

nó làm H

ng Qu n trong làng, nên ch p

n

ng tra xét. H

ng Qu n

n o m t ti n

n tên Thân, c ng o luôn m t ti n v

n c a tôi n a, r i nói tôi l n qua v

n c a tên thân

n hai th

c, x tôi ph i tr l i cho tên Thân và giao m t hàng d a c a tôi tr ng trên ph n t tôi l n ó. Làng x nh v y thì c tôi quá. D a tôi tr ng ã chín, m i n m r i, còn tên

Thân m i mua v

n h i n m ngoái ây. Tôi l n ranh c a tên Thân làm sao c. Tôi không

ch u giao gì h t. H

ng Qu n h m gi i Tòa cho tôi tù. Tôi s quá, không bi t chuy n nh y tôi có t i hay không ? Nghe nói d

ng N m gi i l m, d

ng thông pháp lu t h t th y.

y xin d

ng làm n d y cho tôi bi t coi tôi ph i giao hàng d a cho tên Thân theo l i ng Qu n x , hay là không nên giao ?”.

nh Xuân h i:

-

Thu nay ru ng v

n trong làng có quan Kinh Lý c a nhà n

c sai xu ng o hay

ch a ?

-

Ch a có, thu nay tôi không th y ai o

t h t.

https://thuviensach.vn

-

i tên Thân mua s v

n c a tên

u, tên Thân có m

n Kinh lý o r i m i

làm gi y mua hay không ?

-

Th a, không có.

-

y thì anh

ng giao gì h t.

-

Tôi s H

ng Qu n nói tôi không tuân l nh làng r i b t tôi mà gi i tòa.

-

Không phép. L n ranh

t thu c v h ch không ph i vi c hình mà gi i Tòa. Vi c t v t trong làng, H

ng Ch c cho phép x , nh ng x theo cách hòa gi i v y thôi.

u tiên cáo ho c b cáo, àng nào không b ng lòng l i c a làng phân thì àng kia ph i vào

n t i Tòa H mà ki n. Làng không còn quy n hòa gi i n a, ph i i

Tòa H lên án phân àng nào ph i, àng nào qu y r i H

ng Hào tuân theo án ó

mà thi hành.

-

Nh ng H

ng Qu n rúng ép b t tôi mà giam r i làm sao ?

-

Anh c

i mà

cho H

ng Qu n giam. Ch ng h th anh ra, anh làm

n

a ra

quan Bi n Lý mà ki n v t i giam trái pháp lu t.

-

Ki n lên quan Tham Bi n

c hôn ?

-

Không

c, vì t i giam trái phép thu c v lu t hình, ph i Tòa Án lên án ph t tù, ho c ph t v r i bên Tòa B m i chi u án ó mà cách ch c.

u Ba Khai nghe c t ngh a rành r , c u khoái quá. C u khuyên Hai Th ng v bi u tên Thân mu n nói Th ng l n ranh thì ra Tòa mà ki n, ch ng nào có án Tòa r i s giao. N u ng Qu n làm ngang b t giam thì ra cho hay r i V nh Xuân ch cách cho mà ki n H

ng

Qu n.

nh Xuân b

c ra v

n hoa th

c sân, i th ng th ng xem hoa ch i.

nh Xuân i d o m t h i tr vô nhà th y bà m v

ng ng i t i phòng khách nói

chuy n v i Ba Khai, Hai Th ng và H

ng Thân Qu , ch khách th y u h n h , vui c

i.

Bà Ch Thi u bi u V nh Xuân ng i và bà h i:

-

Th ng Ba nó s a so n v

n hoa nh v y, con coi

c hay không ?

-

Th a v

n hoa tr ng

th hoa trong x v y thôi. X mình nóng n c, m i n m a d m d

n 6 tháng, r i n ng chang chang

n 6 tháng, b i v y hoa không th

t

c. Ph i x ôn

i hoa m i t t

c, b i v y có th hoa tr ng mình thì

nó còi c c, tr bông nh xíu. Có th h

ng ph i tr i l nh nó n i tr bông, tr ng x

mình vun phân t

i n

c thì nó s ng, nhánh lá sum sê, góc b ng c ng cái, mà không ra bông

c.

-

Nó tr ng bông trang, bông b p, n ngày, tý ng , là bông trong x , ch làm sao mà có th l . G n T t nó m i

ng v n th , móng tay, m ng gà.

-

Th a, tr ng hoa s a ki ng,

p hòn non, là nh ng thú ch i c a ng

i x a ch i

ng gi i trí. M i th ch i ó

u có m t

u riêng. Con nghe nói nh v y mà

con m c làm vi c

ng nuôi s ng, con không r nh mà n m m y th gi i trí ó.

-

Ph i con v

bên nây con coi tr ng hoa, s a ki ng mà ch i cho vui. Anh Ba con nó không hi u cách tr ng hoa ph i tr ng th gì xem cho p. Còn m y ch u ki ng

ó là

c a cha con h i tr

c

l i. Anh Ba con t

i n

c vô phân cho s ng v y

thôi, nó không bi t u n, không bi t s a, nên cây lên lùm tùm, coi không c. Con

bên nây thì anh Ba con nó giao v

n hoa ó cho con. Con mu n s a th nào t

ý con.

-

Th a con v bên nây không

c. i làm vi c xa quá.

-

Nhà có xe. i làm thì xe

a i. G n tan h u thì xe qua r

c v . Má mua thêm m t

con ng a n a

thay

i mà i. Hay là con mu n i xe kéo, thì má s mua cho t chi c, r i m

n m t

a

nó

a r

c con.

-

Th a, không

c âu, có l nào con b má con b n m t mình mà v bên nây

c.

-

Có b bê gì âu. M i b a i tàm vi c, con ghé th m ch m t lát. Con bên ó ch ph i to c m n

c, c c ch quá. Con v

bên nây thì ch kh e h n.

https://thuviensach.vn

-

Th a, không th

c. Con không phép r i má con.

-

Con C m Nhung nó nói b n bu n quá, nên nó mu n v bên nây . Nhà bên nây ng minh mông. N u con ch u v

bên nây thì d n anh Ba, ch Ba con khúc

bên tay trái, má gi a,

h t khúc tay m t cho v ch ng con. Má d n cho m t phòng ng , m t phòng ti p khách và n m ch i. Có khách ông thì ti p phòng khách l n ây, thi u gì ch .

nh Xuân không tr l i n a.

Bà Ch nh n th y bà càng khuyên d thì V nh Xuân càng bu n thêm, bà không mu n nói n a, tính

th ng th ng r i s l p th khác mà d .

Bà i vô trong.

Ba Khai h i: “D

ng N m h c

n v i ông Kinh ph i hôn D

ng Nãm ?”.

-

Ph i.

-

ng m i h c có m y n m mà ng

i ta

n d

ng

n hay l m,

n

b n,

ch c nh p, ngón t

i.

-

nói quá áng. Tôi

n v a

c, sao dám sánh v i m y tay nhà ngh .

-

Ng

i ta khen d

ng gi i l m, ch i hay là làm th gì c ng h n thiên h .

-

Anh ch ng nên nói nh v y. Tôi c ng nh ng

i ta, có gi i h n ai âu.

m Nhung ra m i vô n c m, bà Ch m i nói v i V nh Xuân:

-

Ch Hai con g i th nó nói nó b nh. Má tính mai má i Sài Gòn th m nó và ch i vài b a. Má mu n em C m Nhung theo. Con cho C m Nhung i v i má hay không con ?

-

Th a,

c ch . nhà có làm gì. Ch ng nào má i thì v con qua i v i má.

-

i xe khuya l p ch p l m.

i chuy n 4 gi m y ti n h n, v y C m Nhung s a

so n r i tr a mai qua ây i v i má nghe hôn con.

n c m r i, H

ng Thân Qu v i Hái Th ng t mà v tr

c.

ch ng V nh Xuân ch i

n x mát xe m i

a v .

https://thuviensach.vn

(18) III

Chi u th hai, cô C m Nhung i Sài gòn v i bà Ch i th m ch là cô Hai Bình.

i n c m r i, V nh Xuân l i nhà ông Kinh L

ng ch i.

Th y b

c vô thì bà Kinh h i:

-

Nghe nói cô thông i Sài gòn ph i hôn th y thông ?

-

Th a ph i. i v i bà gia tôi lên th m ch Hai tôi b nh.

-

i ch ng nào v ?

-

Bà gia tôi nói ch i vài b a.

-

Ng i u ng n

c th y thông. Hôm qua hai ông bà qua Ch C

ch i t i chi u m i

, ch c bà Ch vui l m h ?

-

Th a, vui. Mà v b n b v tôi c ng vui n a.

-

Tôi d ý d

ng nh bà Ch mu n v ch ng th y v b n mà .

-

Bà gia tôi mu n là t i v tôi bày

t. Bây gi tôi hi u bên v tôi bu n là t i tôi nghèo, nhà c a không sang tr ng, n không sung s ng.

Ông Kinh tr n m t là h i:

-

i sao th y hi u

c ?

Hôm qua v b n, bà gia tôi m

u nói chuy n ó. Ban

u bà nói tôi a thú phong

u, ch chi tôi v b n mà , r i tôi coi t ch c v n hoa l i cho

p và u n s a ki ng cho

trúng

u

ng th

ng th c cho vui. Tôi nói b n i làm vi c xa. Bà nói có xe a r

c. Tôi

ph i th a thi t tôi không th b m mà i ch khác c. Tôi nói ngay ra nh v y mà bà gia

tôi không hi u, c theo nài n hoài. Bà nói m i b a i làm vi c tôi ghé th m c, ch

âu có

bê. Hu ng chi v

bên Ch C má tôi kh i lo c m n

c cho v ch ng tôi, thì m tôi

c

kh e. Nghe lý lu n nh v y, tôi bu n tôi không thèm cãi n a. Bà gia tôi m i nói cho tôi nghe cách bà s p

t ch cho v ch ng tôi r ng rãi thong th , sung s ng. Bà nói thi t r ng v tôi

bên nây nó bu n vì ch t h p khó ch u, nên nó m i mu n v v i bà gia tôi. T i nh vây

nên tôi m i bi t v tôi bu n là vì nhà tôi nghèo nên nó chê. nó không mu n , nó xúi bà gia tôi xay chuy n mà phân r m con tôi. V tôi thi u hi u h nh nên m i xúi nh v y. Còn m tôi thi u thông minh nên m i nói v i tôi; tôi mu n cho c m con u không dè bày

chuy n ó n u tôi ch u thì tôi m t h t danh d mà l i l i o làm con n a. Hôm qua tôi d n

lòng, tôi không n nói ho ch to t ra cho m con hi u; nh ng tôi bu n quá, bu n th y nhà giàu có, không hi u sao là th p, sao là cao, h ch bi t cái vui v t ch t, h không dè có cái vui tinh th n, có cái vui o ngh a, d u h có b c tri u, b c c, h c ng không mua c.

Bà Kinh h i:

-

y mà b a h m cô nói v i tôi r ng bà Ch mu n cho v ch ng th y v b n , nên xúi cô nói v i th y, nh ng cô không dám nói. Tôi c n, tôi bi u cô ng nói. Vì

tôi bi t không bao gi th y ch u. Tôi có nói n u bà Ch mu n nh v y thì nên cho bà nói v i th y. Hôm tôi qua th m, bà Ch có d chuy n ó nói v i tôi. Tôi ng thinh, tôi t

ng b hi u ý tôi không mu n nghe chuy n ó là chuy n không nên nói. Ai dè hôm qua bà l i nói v i th y.

-

Ng

i có ti n h t

ng ai c ng mê

ng ti n c a h h t. H h

em ti n ra mà

nhem them thì h mua

c t t c m i ng

i, ho x m i d t i âu, ng

i ta c ng

ph

i thco h . Tôi càng th y nh n tình, tôi càng chán mùi i. Bây gi tôi hi u rõ

i. M y n m. nay ông bà th

ng nói nhà giàu nào c ng mu n g con cho tôi. H

mu n g con, h bày

t nói ái m tài

c, ham mu n ngh a nhân, k nh ph c thanh

khi t c a tôi. H nói dóc. H mu n g con cho tôi là vì h th y tôi bi t nói ti ng Tây, tôi

ng thông ngôn cho quan l n, h tin c y oai th c a tôi mà làm l i ích cho h , h mu n tôi binh v c, lo l ng m i vi c tr ng nhà và trong vòng bà con c a

. Rõ ràng hôm qua m i tôi n c m, tôi qua

n nhà thì ã có hai ng

i bà con

ch c s n, m t ng òì c y tôi nói v Cai T ng

ng cho làm Thôn Tr

ng, còn m t

ng

i

ng ki n th a v tranh

t nên c y tôi ch giùm cho h bi t ph i làm sao https://thuviensach.vn

cho

ng ki n. Tôi không h i l , mà b a nay bi u tôi giúp vi c n y, ngày mai xin tôi lo vi c kia, thì c c trí tôi quá, l i t h n h i l n a.

-

Hôm qua th y có ch u giúp hai ng

i ó hay là th y kháng c ?

Tôi

m i ng

i thu t chuy n cho tôi nghc. Tôi nh n th y hai ng i d

ng nh b

hi p áp, nên tôi nói

tôi coi l i, ch không h a gì h t. N u th t hai ng i b hi p, thì tôi s

binh v c, binh v c ng

i thi t thà b hi p, ch không ph i binh v c ng i bà con bên v , Còn

nh h không có lý mà m n c y tôi làm cho h

c vi c, tôi nói thi t d u bà gia tôi i n a,

tôi c ng không th binh

c, ch ng lu n là bà con bên v .

Ông Kinh th dài mà nói:

-

Th tình v y ch sao. H

c r có oai quy n thì h c y th mà th l i, ho c húng hi p.

-

y thì h khinh r chú r quá.

-

Không ph i khinh r . H quí tr ng, h chi u chu ng l m ch , chi u chu ng ng

sai khi n cho d ,

ng h b t làm m i cho h .

-

Tôi nói thi t, d u h khinh r tôi c ng ít gi n. Tôi phi n là phi n v tôi mu n r i bà già v tôi bi u tôi v b n mà

ó. Sao l i dám xúi tôi ph i th t hi u v i má tôi?

Sao l i n bi u tôi ph i b m

i theo v

ng n cho cao sang, sung s

ng ?

Ng

i hèn quá, có ti n b c mà không có nhân ngh a. Tôi không th th ng yêu

kính tr ng

c.

-

i thi u h c nên không hi u

o ngh a, không bi t qu y ph i.

th ng th ng

th y d y d cô thông, ch cao th p cho cô bi t, gi n làm chi.

-

hôm qua

n nay tôi gi u bi t, tôi không dám nói cbo má tôi hay.

-

Nói làm chi. Th y không ch u thì thôi. Ch chi th y ch u v b n mà thì m i nói ch .

-

Tôi không dám nói, là vì tôi bi t má tôi hay má tôi bu n l m. Má tôi ch ng kh i nh cô Cúc H

ng h i tr

c, r i so sánh v i nàng dâu sang tr ng bây gi Cúc ng h i tr

c ng i bán hàng ngoài ch , con nhà buôn bán, tuy có ti n song không ph i giàu sang, xinh

p nh C m Nhung. Cô h a h n cu c tr m n m v i

tôi, lén nhà h a h n, nên má tôi không hay chi h t. Tôi i h c. Má tôi trong m t chòi lá làm bánh m i b a b ng ra ch ng i bán

ng ki m l i mà

nh t. Th mà

Cúc H

ng ch a ph i là dâu chánh th c, cô th

ng tôi r i cô c ng th

ng luôn

má tôi. Tôi i h c, cô nhà th y má tôi rách r i, cô

ng lòng, cô mua m t vóc

xuy n r i c y ch Hai T

em cho má tôi, d n ch nói c a ch mua cho ch

ng

nói c a cô, vì cô s ti ng th phi nhi u chuy n.

nh Xuân nh c chuy n cách tám chín n m tr

c, mà nh c l i ây th y xúc

ng quá

nên ch y tr

c m t.

Th y ng p ng ng lau n

c m t r i nói ti p: “M t vóc xuy n giá áng m y ng b c,

không ph i là nhi u nh ng cách d ng tâm quí báu vô giá, nó làm cho ng i ta ph i c m tình

n ngh a c

i không th quên

c. ã v y mà cái ngày Cúc H

ng ph i quyên sanh cho

tr n ngh a v i tôi, cô lo cho tôi v sau, mà cô c ng không quên má tôi. Cô mua mà g i l i cho má tôi m t qu n lãnh v i m t áo xuy n n a, cô còn c y chi Hai T giúp giùm má tôi trong

lúc tôi m c i h c. Ch ng Cúc H

ng ch t r i, má tôi hay vi c y, má tôi c m xúc quá nên khóc mà than nh v y: “Cúc H

ng ch a

c làm dâu má, mà

i v i má nó bi t hi u

ngh a, ã bi t kính m n má, ã lo cho má. Nó l i ch t m t. Thôi, ngày sau má có c i con dâu

nào khác, má c ng không ch c nó bi t th

ng má nh con Cúc H

ng”. ã v y mà còn vi c

y làm cho má tôi c m ngh a không th quên cô Cúc H

ng

c. N m tôi h c xong r i, tôi

thi

u ký l c, Cúc H

ng cho tôi chiêm bao th y cô v t giã tôi

ng i u thai. Cô nói

Diêm V

ng cho phép cô hu n

u thai ba n m

ng vong h n cô theo phò h cho tôi h c

n cùng. H n k

ã mãn r i. Cô không

c phép thco tôi n a. V ch ng n u thi t có c n

duyên v i nhau thì ki p khác s sum hi p. Cô c n d n tôi h i làm vi c thì ph i c

i v

ng

có ng

i lo c m n

c, áo qu n cho tôi và ph c s má tôi. Tôi ch ng nên tl ng nh , ch

i

https://thuviensach.vn

cô mà không ch u c

i v , b i vì thu nay m c c kh lung l m, bây gi m ã già r i, nên

t m i. Tôi ph i nuôi l i m tôi

cho m ngh , không nên b t m lo c m n

c cho tôi n a.

Ông bà ngh coi, h n ma mà còn bi t th

ng má tôi, bi t lo cho má tôi t ng chút nh v y.

Bây gi má tôi có con dâu giàu có, sang tr ng, má tôi lo c m n c cho tôi và cho nó; nó n

i n m ch i ho c v th m nhà, mà nó ch a v a lòng, còn mu n tôi ph i b m theo v i nó cho sung s

ng, má tôi c c kh , qu nh hiu m c k . N u tôi nói vi c n y cho má tôi hay, má tôi nh l i tánh tình c a Cúc H

ng, r i ngh t i ý t c a con dâu bây gi , thì làm sao mà yêu cô C m Nhung n y cho

c. Con dâu ã không k

n m ch ng r i m ch ng không

th

ng con dâu, thì còn gì tình m con. Mà n u tình m con ã không n ng nàn thì tình v ch ng làm sao mà b n v ng cho

c, ph i r i rã, ho c s m, ho c mu n, ho c âm th m, ho c ng b ng”.

Ông Kinh ch n nói: “Cô thông mu n th y v b n mà , th y không ch u thì thôi. Th y ch ng nên cho bà ch hay. Cho hay thì bu n, ch không có ích gì”.

Bà Kinh ti p nói: “B a tôi m i cô C m Nhung l i ây, tôi có c t ngh a ph i qu y cho cô nghe,

ng cô h t bu n. Tôi nói dài l m. Tôi nói cho cô bi t th y thông là ng i th m chí

hi u. Tôi

n ph i cung kính ch H

ng v n, ph i chi u chu ng, ph i ph c s ch ,

ng có

làm cho ch bu n. Tôi d n tr

c mà vì cô C m Nhung kh quá, l i thêm bà Ch vô ý, nên th y thông m i phi n. Thôi, xin th y thông

ng bu n.

cô c m Nhung v r i tôi s ch cái

qu y c a cô cho cô hi u. Cô còn nh , th ng th ng mình d y cô, m t ít lâu ch c cô s hi u o

ngh a r i không làm l i nh v y n a”.

nh Xuân nói: “Tôi bi t tôi không th c

i v nào mà nó bi t th

ng má tôi nh Cúc

ng, b i v y m y n m nay tôi không ch u c

i v , m c d u Cúc H

ng có c n d n. Mà

má tôi c ng bi t nh v y nên không mu n ép tôi. N m nay má tôi già nên lo ngày sau không ng

i ph ng t . Tôi th y má tôi bu n nên tôi ph i vâng l i c i v cho má tôi vui lòng. Có l

ông bà còn nh . B a ông Kinh d t tôi i coi v , ch ng v bà h i tôi ành hay không. Tôi d r i nói không mu n là vì nhà giàu mà cô n

p l i nh tu i. Tôi k m y iêu ó là vì nó

không h p v i

o v hi n, dâu th o. Bây gi rõ ràng không h p ó. Ông bà th y ch a ? Theo ý tôi h th y mòi không hi p ý

ng tâm thì rã tr

c

ng ai i

ng n y t t h n là eo

i

i ph i ch u cái bu n sau n ng n , có khi au

n”.

Ông Kinh nói: “Ý ! Th y ngh chuy n gì k c c v y ? M i khác ý nhau chút nh, ch a cãi l y, r y rà, có gì âu mà tính vi c r i rã. Th y ng ngh nh v y không nên. Th y

v ch ng tôi c t ngh a cho bà Ch v i cô C m Nhung hi u, ng

ng có mu n chuy n

qu y nh v y n a thì thôi. C m Nhung nh tu i nên còn kh . Th ng th ng d y d cô, r i cô ng có th tr nên ng

i v hi n, ng

i dâu th o nh ng

í ta v y ch ”.

nh Xuân m m mi ng, rùn vai, t ý không tin r i b c l i l y cây

n kìm v a lên

dây v a ngâm:

i áng chán hay không áng chán ?

Gióng dây

n xin h i b n tri âm.

Ông Kinh c

i. Ông c ng l y cây tranh lên dây mà hòa v i V nh Xuân.

Bà Kinh b ng bình vô trong mà ch m t bình trà m i cho hai ng i

n r i có s n trà

mà gi i khát.

Hu n Trai i h ng mát, tình c c nghe có ti ng n hòa réo r t, c ghé vô. Ông

Kinh v i V nh Xuân m ng r m i ng i cùng nhau u ng vài chung trà ngon, r i c Hu n Trai xuy tiêu h a thêm v i hai b n, gây ra m t d h i âm nh c du d ng mà tao nhã, nhàn l c mà

hùng hào, n ng cang n ng nhu, càng nghe càng say s a mê m n. Cu c hòa n kéo dài

n 11

gi khuya, ch khách n m t u ng trà m t hi p n a r i phân tay mà ngh .

Bà ch Thi u nói i Sài gòn th m cô hai Bình và ch i vài b a mà n n m b a cô

m Nhung m i v bên ch ng. Tuy bà H

ng v n v i V nh Xuân h i t i sao cô ch i lâu d y, song v a b

c vô nhà thì t nhiên cô nói t

ng ch Hai cô au s s a, ai dè ch

au ban

ng quá, lên t i th y ch n m mê man, không n u ng c. Hai m con cô ph i

ng ki m

th y h t thu c cho cô Hai Bình u ng, nên t i n m b a, b nh gi m nhi u nên m i v c.

https://thuviensach.vn

Bà Kinh nghe nh v y bèn r bà H

ng v n i th m bà Ch , bà nói r ng làm sui m t

nhà bi t ra c h , nghe con gái l n c a bà Ch

au nhi u mà mình không i th m thì té ra

mình vô tình. Bà H

ng v n s t s ng ch u i.

Sáng b a sau,

i ông Kinh v i V nh Xuân i làm r i, bà Kinh v i bà H

ng v n s a

so n i Ch C , Hai bà bi u cô C m Nhung i theo cho vui.

Bà Ch Thi u n ng r ti p khách. Bà Kinh mau m n nói:

-

Nghe cháu i Sài gòn v i bà v nói cô Hai b nh lên hai ch em tôi qua th m m t chút

ng h i coi b a nay cô Hai thi t m nh hay ch a ?

-

Cám n hai bà. B a nay nó khá nhi u r i. n c m c. Ra vô trong nhà c ng

c. Hôm m i lên th y nó mê man tôi s quá. May có ông th y “các chú” gi i quá, th ng Giáo r

c ông coi m ch u ng ba thang thu c nó m i ch i h i. Tôi tính lên th m ch i vài b a, té ra con Hai nh v y, ch ng nó m c i d y h c, tôi b mà không ành, ph i rán v i nó t i n m b a. Tôi còn mu n thêm vài b a n a.

Con C m Nhung nó s th ng Thông nhà trông, không bi t có chuy n chi hay sao mà không v , nên tôi ph i v v i nó.

Bà H

ng v n nói: “Thi t th ng Xuân có ý lo, vì hôm i ch có nói cô Hai b nh nên lên th m. Ch ng th y lâu, nó s cô Hai b nh nhi u. Nó lo là lo ch ó”.

Bà Kinh nói: “Thôi, eô Hai b nh mà nay m nh r i. V y c ng nên m ng”.

Bà ch nói: “Thi t nó m nh

c tôi m ng h t s c. Mà có chuy n n y n u hai ch hay ch c hai ch còn m ng v i tôi n a”.

Bà Kinh h i: “Chuy n gì ?”.

Bà Ch xít l i g n hai bà khách mà nói nh : “ êm hôm qua con C m Nhung n m v i tôi, nó th th h i tôi t i sao t hôm

u tháng t i nay nó không có

ng kinh nguy t nh

i tr

c n a.

Bà H

ng v n m ng nói: “V y thì nó có nghén r i ch gì. Tôi có ph c quá ! Tôi vái

nó sanh cho tôi m t

a cháu n i trai thì tôi ph nguy n. Tôi ít con cháu. nên tôi ao c có

y nhiêu ó”.

Bà Kinh nói: “Ch

n hi n lành, ch s có cháu n i trai. Ch

ng lo”.

Bà Ch nói: “Ch sui tôi ch có m t mình th ng Thông nên ch c n ph i có cháu n i trai, ch tôi là bà ngo i, trai hay gái tôi c ng ch u h t”.

i ó ba bà vui v bàn lu n v v C m Nhung có nghén, bà bi u ph i u ng thu c ng thai, bà khuyên

ng i xe ng a, bà nói c n ph i kiêng c

n u ng.

t lát bà Kinh th y bà Ch

i xu ng nhà c u, bà m i i theo mà nói nh : “Hôm chúa nh t th y thông qua bên nây ch i. Bà bi u v ch ng th y v bên nây cho r ng. H m nay th y bu n l m. Tôi cho bà bi t th y v i m chí hi u, không bao gi th y ch u r i m âu.

Xin bà

ng nói v i th y v chuy n ó n a. Th y nghe th y phi n l m”.

Bà Ch ng c nhiên h i:

-

bên nây sung s

ng l m. Sao l i phi n ?

-

y ! Ý th y nghi bà bi u nh v y là xúi th y b m mà theo v , làm cho th y mang t i th t hi u, l i b thiên h chê c

i, nên th y bu n ch sao. Ông Kinh bi u

tôi d n bà

ng nói t i chuy n ó n a.

t i ho c mai tôi c ng d n cháu C m

Nhung n a.

Ba Ch không nói n a nh ng bà h t vui.

Hai bà khách nói chuy n ch i m t chút n a r i kêu C m Nhung bi u s a so n v . Bà ch bi u th ng xe ng a

a ba ng

i v , có g i theo m t nhánh cau gi y v i m t quày d a xiêm.

Tr a b a ó, ông Kinh thì nh v , V nh Xuân thì nh m , nên c hai ng i

u hay

m Nhung có thai.

nh Xuân th y m h n h vui m ng v cái tin v th y có thai ó quá, l n l n th y b t phi n v và m v . Mà bà Ch c ng nh cô C m Nhung, c hai u nghe theo l i bà Kinh https://thuviensach.vn

n, không dám nói l i vi c V nh Xuân qua Ch C

nhà c a bà Ch n a, b i v y câu

chuy n lâu r i nguôi ngoai, ch ng v hi p hòa, m con thu n th o.

nh Xuân th y v có ch a, b ng m i ngày m t thêm l n, bèn th a v i m cho v

th y thong th v Ch C

ch i, có nhà r ng rãi, kho ng khoát, có sân

xem hoa, có v

n

ng m c nh, mai chi u có ch an nhàn thanh t nh mà gi i trí d ng thai.

Bà H

ng v n làm theo ý con, m i cho dâu v Ch C

v i bà Ch , n m b y b a tr

qua ch i m t êm ho c m t bu i r i v . Bà H

ng v n c ng i th m dâu th

ng. Còn V nh

Xuân h chúa nh t thì th y qua th m v ho c qua s m m i, ho c qua bu i chi u, mà h th y qua thì th y

n c m r i m i v .

Qua tháng 6 n m sau, cô C m Nhung sanh

c m t

a con trai, y theo l i bà H

ng

n c u nguy n.

Bà h

ng v n m ng h n ai h t. Bà c ng i m t bên cháu n i mà nhìn trót gi , không thèm i n tr u hay i u ng n

c.

Bà Ch tính t ngày c

i cho t i ngày sanh

c m

i tháng r

i nên bà nói nh v y

thì g i là mau con.

nh Xuân sai m i Chánh L c b

ng khai sanh cho con: th y

t tên là Phan V nh

Tân.

Bà Ch c ng con, s

con cho em bú thì c c nh c nó. Bà m i nói v i ch sui:

-

Con C m Nhung kh quá, tôi s nó không bi t nuôi con.

tôi h i coi trong xóm,

trong làng có

a nào sanh con so, và s a t t tôi m

n nó vú,

ng nó cho em bú

cho mau l n.

-

b n có tôi ch m non. Xin ch

ng lo. M

n vú mà chi cho t n ti n.

-

Th a ch , t n hao chút nh không h i gì. T i cho nó ti n m n vú. M t n m

ch ng n m sáu ch c, có m c l m là 80 ch bao nhiêu mà lo.

-

nói con nít mà m

n vú cho bú,

nó cho vú b ng m, s n sóc, nó quen theo

tánh n t con vú, sau khó s a.

-

Không có v y âu ch . Tôi có b n

a con, hai

a sau tôi m

n vú nuôi nó c ng

gi ng tôi nh hai

a l n, có gi ng vú âu.

May lúc y trong

t c a bà Ch có m t thi u ph tên ê, 25 tu i, cao l n, manh m i sanh m t

a con so

c vài tháng. Nhà nghèo, cha ch ng b nh, s p em ch ng còn nh y n m nay ê ph i làm m

n, ào m

ng, cu c

t,

n chu i, gánh cau, ph v i ch ng

nuôi s ng c gia ình. Bây gi có con m c gi con, không làm m n

c nên c m ti n

thi u h t, v ch ng ê m i bàn tính cho

a con nh

ng ê r nh tay i làm mà ki m thêm

ti n.

Ng

i bà Ch sai i ki m vú, hay gia

o c a ê nh v y, m i nói l i v i bà Ch . Bà

Ch cho kêu m ch ng c a ê vô nhà, l i d n ê ph i b ng con n cho bà coi. Bà th y ê

nh m , s a nhi u,

a nh c ng quành, thì bà v a lòng l m. Bà nói v i m ch ng c a ê u ê cho con

ng ng

i khác nuôi, ê vú n ôi con C m Nhung, thì bà cho m i n m 60$00 v i qu n áo, mu n tr

c phân n a s ti n hay là lãnh luôn tr n n m c ng c. M

con ê xin cho v bàn tính.

Cách hai ngày sau, ê tr vô nhà bà Ch cho hay r ng ã cho ng i ta con r i và ch u

vú nuôi con cho cô N m C m Nhung, xin cho lãnh ti n tr c sáu tháng. Bà Ch cho kêu

ch ng c a ê vô làm gi y lãnh ti n, r i ê luôn cho em bú.

Tr n tu n

u bà H

ng v n qua Ch C th m dâu v i cháu n i h ng ngày, có b a i i bà Kinh, có b a i m t mình. Tuy bà không mu n m n vú nuôi cháu, song ch sui ra ti n

mà m

n, l i s a c a ê nhi u, V nh Tân bú không h t nên bà c ng xuôi thu n cho êm.

a cúng

y tháng, nh m chúa nh t nên V nh Xuân qua d l

c. Bà H

ng v n

i bà Kinh ã qua tr

c r i, ch ng th y V nh Xuân t i, bà Kinh m i b ng V nh Tân ra khoe i th y mà nói cha con gi ng h t, h th y thì bi t li n.

Tr a n c m r i, V nh Xuân th a v i bà Ch mà xin phép r c v con v . Bà ng c

nhiên vì bà t

ng V nh Xuân

v con luôn bên nây, nên bà có tính lâu lâu bà s l p th https://thuviensach.vn

mà d cho V nh Xuân qua n a. Nghe Xuân xin r c v con, ngh a là phá tan m u ch

c

a bà, thì bà b i r i nói: “Có r

c c ng

th ng th ng cho m con nó c ng cáp ã ch . L i

ph i coi ngày cho s ch s r i s r

c, con

ng có làm ngang nh v y không nên”.

nh Xuân nói: “

v con c y ông Kinh coi ngày r i con th a cho má hay”.

i l i, ông Kinh gi l ch mà coi. Ông nói trong ba b a n a, nh m ngày 28, h p v i s i ch và nuôi con, nên ông khuyên, n u có r

c thì r

c b a ó.

nh Xuân tính b a ó m c làm ti c không i r

c v con

c. Th y c y bà Kinh

làm n b a ó i v i bà già th y qua nói mà r

c giùm. Th y nói chi u mai th y s qua th m

tr

c, cho me v hay

ng bi u v s a so n cho s n.

Bà Kinh c

i mà nói:

-

Cha ch , r

c m con cô thông v bên nây ch c bà Ch phi n l m. H i tr a th y xin r

c thì tôi dòm th y s c bà h t vui.

-

i sao mà phi n ?

-

Ý bà mu n níu luôn m con cô thông b n ch sao.

-

âu

c. Bà già v tôi có lý gì mà phi n tôi. àn bà h xu t giá thì tùng phu. H

ng làm v ng

i ta thì d u ch ng trong cái chòi rách c ng ph i theo mà . N u luôn bên Ch C thì má tôi v i tôi phi n. Bà già v tôi mu n cho má tôi v i tôi phi n hay sao. Hôm g n ngày sanh tôi cho v tôi v b n cho r ng rãi, mát m

mà d

ng thai. Má tôi l i nói ai c ng v y có con gái sanh l a u th

ng em con

sanh t i nhà

ng có m m t bên cho con v ng b ng. Nghe nh v y tôi m i b n mà sanh. Bây gi

y tháng r i, nên tôi ph i r

c v . Má tôi mong m i có

t chút cháu n i. Vì mu n làm vui lòng má tôi nên tôi m i ch u c i v . Nay má

tôi nh ph

c

c ông bà nên có

c m t

a cháu n i, có lý gì má tôi nh

ng

cho bên ngo i nuôi. Không th

c. N u mu n xin

v tôi b n thì

c, t i

ch ng nào tôi c ng ch u h t, nh ng con c a tôt thì b a 28 ph i ch vú m v

bên nây cho tôi nuôi, có má tôi ch m nom êm ngày, không có sao âu mà s .

-

Th y nóí g t quá, bà Ch h t dám c n .

-

a r

c n u bà già v tôi có cãi l y mà c m l i thì bà c nói ngay các l i tôi m i nói ó cho bà già v tôi nghe. N u bà không ch u thì s li u nh.

Chi u b a sau, tan h u, V nh Xuân i luôn qua Ch C th a cho bà Ch hay, ông Kinh coi ngày 28 h p l m nên b a ó th y s c y bà Kinh i v i bà già th y qua r c v con

th y, vì th y m c làm vi c nên i không ti n.

Bà Ch than r

c g p quá.

nh Xuân nói theo l thì sanh ch ng m

i b a ho c n a tháng ã r

c r i. Th y

i giáp tháng lâu quá, th y không dám làm nh c lòng m v nhi u h n n a.

Bà Ch bu n, nh ng nh l i bà Kinh d n nên bà không dám ki m lý mà c m con v i cháu.

a 28, bà H

ng v n v i bà Kinh qua r

c. Bà ch h i C m Nhung s a so n i s m

cho kh i n ng em. Ch ng

a ra xe, bà xin ch sui cho C m Nhung v ch i th ng th

ng, vì

cô còn non ngày, không nên

cho cô bu n, l i c n ph i cho h

ng thanh khí

ng b i b

c kh e.

Bà H

ng v n nói em có vú nuôi, thì cô C m Nhung thong th , cô mu n v ch i h ng ngày c ng

c, mà

êm bên nây c ng không sao, vì có bà ch m nom v i con vú.

https://thuviensach.vn

(19) IV

Bà H

ng v n Thanh có m t

a cháu n i trong nhà cho bà m b ng n ng n u thì bà mãn nguy n. Bà c

eo theo cháu n i, phú t t c vi c thà cho thím T Cam, gói bánh bán hay là i ch n u n

u giao h t cho thím.

Bà vui, bà mu n cho m i ng

i c ng vui nh bà. Bà mua v i tr ng may áo bà ba cho con vú b n

ng b ng em cho s ch s . Bà c nh c C m Nhung h có bu n thì kêu xe v Ch mà ch i,

em cho con vú v i bà ch m nom, không có sao âu mà s .

Cô C m Nhung th y m ch ng cho phép cô thong th , thì cô không còn ph i ng i ngùng, b i v y cô v Ch C h ng ngày có b a i s m m i ch i t i ch u t i cô m i v , có a g p m a gió cô luôn mà ng v i m .

nh Xuân th y m

c ph tình mãn nguy n

c vui say h nh ph

c gia ình, th y

ngh th y ã làm tròn hi u ao, m nong n khuyên th y c i v

ng sanh cho m m t chút

cháu n i cho m h t lo h

ng l a v sau, th y ã làm y theo ý m ao

c, b i v y th y c ng

hài lòng, không còn ph i lo l ng vi c gì n a.

ng nh m , V nh Xuân

c vui, th y không mu n

cho ai ph i bu n, b i v y m

vui mà cho phép C m Nhung thong th , mà C m Nhung c ng vui c g n m h ng ngày thì

th y không phi n trách, l i c ng không ng n ng a chi h t.

Trái l i

i t i v th y c ng r ng dung h n h i tr

c, th m ngh v có công giúp th y

báo hi u cho m già, công y th y ph i

n áp; n u v ch u

con bên nây cho vú cho bú

và cho m ch m nom, v xin v

nhà l n bên Ch C chung h

ng giàu sang sung s

ng

i m và anh ch , th y c ng s n lòng xuôi thu n.

Th a trí ý c a ch ng d dàng nh v y, cô C m Nhung, sanh tr ng trong

ng b c

ti n, cô ã quen thói vui ch i cho sung s

ng ngoã nguê, cô xê xít m i ngày thêm m t chút, n b

c mà m r ng vòng c

ng t a t h i còn th bé. Thi t cô không có tính b ch ng con ng tr v

v i m . Mà bà Ch Thi u v i v ch ng Ba Kha c ng không mu n nh v y bao gi . N u v ch ng C m Nhung v

h t thì ai c ng vui, ch C m Nhung r i ch ng v

m t

mình thì không ai ch u.

Tuy v y mà cô C m Nhung

c thong th m t chút r i l n l n cô mu n

c thêm

nhi u h n. Ban

u cô qua th m m m t bu i ho c m t ngày r i cô v . L n l n cô luôn t i ban êm. Ri t r i cô nói tr

c v i m ch ng mà t i hai ba ngày, nhi u khi i Sài gòn trót tu n m i v , nói ch Hai c m l i ch i v i ch .

nh Xuân không

ý t i cách i t do c a v , th y ch dòm ch ng s c kh e c a con mà thôi. H b a nào con m

u, l

làm cho bà H

ng n có h i bu n lo, thì th y

ch y qua c y th y thu c Hoàng m t bên coi giùm

ng cho thu c thoa ho c u ng.

con vui ch i, bú thi t no, ng th ng gi c, bà H

ng v n h n h t

i c

i, thì th y

an lòng, ban ngày s t s ng i làm, ban êm ho c hòa n, ho c h a thi v i ông Kinh, làm

không phi n, ch i không chán.

t b a

ng ng i n c m, bà Kinh th th nói v i ông Kinh:

-

ngày ch H

ng v n có cháu n i

n gi sao ch d quá.

-

cái gì ?

-

Ch c ng dâu r i ch th l ng

cho cô thông thong th quá.

-

Bà nó không hi u t i c nào mà ch d nh vây hay sao ? Ch kh n vái cho c

t chút cháu n i. Nay ch

c cháu n i, l i cháu n i trai b a, ch th a mãn nguy n v ng. Ch vui m ng r i ch không nu n làm bu n cho ai h t, nên ch cho dâu thong th , mu n v bên nhà ch ng nào c ng

c, và v

bao lâu, c ng

c.

i v y ch có gì âu.

-

Cô thông còn nh quá, không nên

thong th nh v y. Mà th y thông c ng k .

i c

i v trong m y tháng

u, bà Ch bi u v ch ng v b n mà . Th y không ch u mà th y còn gi n v và phi n bà Ch n a. Sao bây gi th y l i cho v

i

b n luôn luôn, có khi t i ôi ba b a mà th y không nói gi h t.

https://thuviensach.vn

-

Tôi hi u t i sao th y không nói. Bi u th y v b n mà thì không c, ch còn v

th y d u v

luôn có l th y c ng không thèm nói.

-

ch ng mà riêng m i ng

i m t nhà nh v y sao

c.

-

Theo ng

i th

ng thì không

c, ch còn th y thông thì th y k gì. Th y c

i

là t i th y mu n làm cho vui lòng m . Nay th y làm cho m có cháu n i mà ng tiu r i, v th y d u v b n mà luôn, có l th y c ng không cãn.

-

Có con thì có, ch có con r i b v hay sao. Hu ng chi có v nh vây, ã giàu mà i

p, ta c n ph i gi gìn ch .

-

Bà nó không nh hay sao ? H i tr

c mình x i th yc

i v . Th y có nói c

i v

n thêm mi ng n ch không ích gì. Tình th y ã c n khô r i, th y không còn bi t th

ng ai n a. C

i v th y làm bu n cho v thì t i nghi p, b i v y th y không tính c

i.

-

Th y c

i cô C m Nhung, n v i nhau g n hai n m r i, có sanh c m t m t

con, thì d u tình không gây

c, ngh a ã k t r i, l nào bây gi l i lãng l mà cho r i rã.

-

Gi ng gì mà t i r i rã. ây v i Ch C có cách nhau bao xa. Mà hai àng u

i m , ch ph i i

âu hay sao.

-

Th y thông thì tôi không lo. Th y là ng

i

ng

n, không bao gi th y lãng tình

ngh a. Ng t cô C m Nhung còn nh , mà cô l i có s c, có ti n.

i n y h yêu ma

m, tôi s h d d ch .

-

Cô C m Nhung có ch ng là th y thông V nh Xuân mà bà nó còn s ng i ta d

n cô mê mà b V nh Xuân

c hay sao ?

-

Bi t ch ng âu.

-

u ng

i ta d

c thì t c th cô ngu quá, b cho r i, còn ti c làm chi.

-

b a nào th y thông vui, tôi s khuyên th y ph i gi gìn cho kh i mang ti ng.

kho n n y thì trí ý c a v ch ng ông Kinh không h p nhau. Mà ai ph i, ai qu y ?

Bà lo s có lý, mà ông cãi l i c ng có lý.

Ng

i ta ã b t

u àm lu n gia

o c a V nh Xuân. Th mà V nh Xuân c ng nh bà

ng v n, m con t nhiên vui ch i v i em bé V nh Tân, không ý t i s

i hay v c a cô

m Nhung chút nào h t.

Ba tháng r i V nh Tân bi t c

i, bi t

làm b t ngoài môi, thì m con c theo ch c

gh o cho em c

i và nói gi n cho em

.

i bu i V nh Xuân i làm v th nào th y c ng b ng con ch i m t lát. Còn bà ng v n h em ng thì thôi, ch em th c mà bú r i, thì bà giành vú mà b ng ho c ng i m t bên mà nói chuy n.

Nh s a t t nên V nh Tân s s a, tay ch n c ng quành. L n l n bi t l t, bi t tr n, r i

bi t ng i, m i cái bi t c a em giúp thêm m t cu c vui m ng cho bà H

ng v n, nh t là khi

em n t

c vài cái r ng thì bà i khoe cùng xóm.

nh Tân càng l n càng l nhi u nét gi ng cha càng rõ. Nhi u khi bà Ch qua th m cháu ngo i, bà ch i

n m t hai gi . Có b a tr i t i bà H

ng v n c ng cho vú b ng em i

ch i theo m y

ng mát m .

Ngày n thôi nôi t nhi n có cô C m Nhung nhà. Bà ch , bà Kinh c ng t l i mà ng cho cháu và vui th y cháu h ng hái a l i ôm cu n sách. Ai c ng oán ch c ch ng khôn n, V nh Tân sê ham h c nh cha.

Ngày qua tháng l i, V nh Tân l n làn t p

ng ch ng, r i i, t p nói. H th y cha i

làm v thì ch y ra c a mà m ng r i s n b n theo m t bên cha, h i chuy n n y, nói

chuy n n . Bà H

ng v n ng i ngó, bà sung s

ng c c

m, s vui c a bà d u ai em b c

ngàn, b c muôn mà

i bà c ng không thèm. Công bà c c kh v i ch ng con m y m i n m,

bây gi bà

c m t ph n th

ng tinh th n quí báu vô giá.

https://thuviensach.vn

Cô C m Nhung v n i i v v , cô ít nhà, b i v y V nh Tân th y m thì l t l o ch không trìu m n nh

i v i cha. Mà cô C m Nhung không

ý t i vi c ó, thành th tình m

con m i ngày m t thêm l t, n u không lo tr

c ch ng kh i nó s d t.

Lúc con vú g n

n m, bà H

ng v n có bi u nó nh n ch ng nó qua r i bà nói mà n nó giùm thêm m t n m n a. V ch ng nó ch u, nên lãnh ti n r i luôn mà s n sóc em.

t êm, V nh Xuân l i nhà ông Kinh ng i nói chuy n ch i. Bà Kinh nh n d p không có ai, bà m i h i th y:

-

m nay sao không th y cô thông v bên nây ch i v y th y thông ?

-

c i Sài gòn v i bà gia tôi.

-

i chi mà lâu d v y ?

-

Nghe nói bà gia tôi không

c m nh, nên lên trên ch hai tôi

ng u ng thu c.

-

Có b nh thì lên cho th y coi m ch cho toa, r i v d i n y h t thu c mà u ng, c n

gì ph i tr n lâu.

-

Có l c n ph i g n th y

ng

i toa cho d , kh i lên xu ng th t công.

-

Tôi nh cô thông không có v bên nây trót c tu n r i.

-

Lâu h n ch . Nh ng tôi không nh

i b a nào.

-

Cô b

i và (hoài, mãi) nh v y cháu V nh Tân không nh cô sao ?

-

Có g n g i th ng nh

âu mà nó nh . i nó không h i mà v nó c ng không ng.

-

Có con

u lòng mà b

i và

c thi t gi i quá. Mà th y có v , th y

v v b n

mà , r i mu n i âu t ý, th y c ng d quá.

-

tôi nó vui nh v y, tôi n lòng nào mà c m c n làm cho nó m t vui. Hu ng chi bà già v tôi c ng mu n cho v ch ng tôi h

ng thú giàu sang, tôi không ch u

ng thì thôi, ch n u tôi không cho v tôi h

ng thì tôi h p l

ng, l i áp ch

quá. Ti n b c c a ng

i ta mà mình ng n cãn không cho ng

i ta xài, u t c r i

sanh oán h n.

-

Tôi s th y th y ng

i ta

ng xun x n i xu ng d c, th y bi t s r t xu ng h , mà th y không làm n kêu tr l i, ch ng ng

i ta sa xu ng h r i, ng

i ta b oán

n th y ch , oán h n v s ác

c c a th y.

Nghe nói t i câu ó, V nh Xuân châu mày suy ngh , m t có nét lo.

Ch ng V nh Xuân v r i, ông Kinh m i nói:

-

Bà nó c t ngh a coi b th y thông th y n n n.

-

Không n n n sao

c. Có v giàu l i

p, mà

cho nó thong th , ta bà quá, r i

nó sa ch n s y b

c, nh

anh ti t r i làm sao.

-

Không ph i th y s m t con v giàu, v

p nên th y n n n âu bà. Th y là

ng

i bi t nhân ngh a. Th y gi t mình là vì th y s l i o làm ch ng, có v mà lãng không ngó ngàng

n v ,

cho v ph i h thân, nên th y n n n ó ch .

-

Thi t C m Nhung thi t thà, ch không ph i là gái x nh xe, n u ch ng bi t chi u chu ng làm cho cô vui lòng, thì cô có th làm ng i v trung thành, làm ng

i m

thân ái nh gái khác. T i g p th y thông th y không th ng, thành ra cô bu n, r i

cô mmói l t l t v i ch ng con.

-

Thôi,

th ng th ng coi r i l p th làm cho v ch ng sum hi p l i, cho kh i u ng công v ch ng mình mai m i.

Cách vài b a, cô C m Nhung v th m ch ng con. Cô ôm V nh Tân mà hun, cô nói ng x ng, cô i Sài gòn chuy n n y cô ph i lâu là vì bà Ch b nh nên ph i mà s n sóc bà.

Bà H

ng v n v i bà Kinh h i th m b nh bà Ch thì C m Nhung nói c tháng nay bà Ch xây x m hoài n ng không

c. Lên Sài gòn ban

u nghe l i cô Hai Bình r

c th y thu c

các chú coi m ch h t thu c. U ng

n n m sáu thang th y b nh không gi m chút nào h t, th y giáo là ch ng Hai Bình m i em bà Ch

n cho

c t Tây coi m ch.

c t nói bà Ch d

máu, phái tiêm thu c cho lâu, l i ph i c

n, n rau, n cá, ch

ng n th t. Ông

c t tiêm

https://thuviensach.vn

n 10 m i thu c và bà Ch ph i c n, nên m i h t chóng m t. Ông

c t cho v và mua

thu c em v u ng, song ông d n m i tu n ph i

n cho ông cân máu và coi ch ng.

Bà H

ng v n nghe ch sui au nhi u, l i ch a thi t m nh, thì r bà Kinh n x qua

th m m t lát.

nh Tân ã

c 20 tháng r i, bi t i bi t nói, l i c ng b bú r i n a. Nó th y má thì láo ch không m ng r nh th y cha.

Cô C m Nhung ch i,

i tan h u V nh Xuân v

ng g p ch ng. Cô c ng thu t b nh

máu c a m cho ch ng nghe. n c m r i cô xin v li n, ng rót thu c cho m u ng, vì

c t cho t i hai th thu c, th thu c n

c u ng tr a, th thu c viên u ng t i, cô ph i ch m nom coi gi mà cho u ng, không dám giao cho ng

i khác.

n x bà H

ng v n bi u kêu hai chi c xe kéo

ng bà i v i bà Kinh. Bà bi u con

vú nhà, bà d t Vinh Tân i v i bà

ng cho nó th m bà ngo i nó.

Bà Ch m ng khách, m ng cháu ngo i, r i bà c ng thu t ch ng b nh c a bà nh l i m Nhung ã nói. Bà còn nói thêm r ng theo l i

c t thì ch ng b nh c a bà nguy hi m

m. N u không tr ,

máu tràn lên óc, làm

t m y gân máu thì mê man r i ch t. V y nên bà

quá, ph i cho

c t tiêm t i 10 m i thu c, bà h t chóng m t nên bà n i dám v nh ng ph i mua hai ba th thu c em v u ng hàng ngày, r i còn ph i tr lên ng tu n m ch l i.

Bà Kinh tính v i ông Kinh b a nay qua s n có m t hai sui gia, bà s

em vi c v

ch ng V nh Xuân ra mà nói,

ng khuyên ph i sum hi p, không nên phân ly hoài n a. Ch ng nghe bà Ch than bà mang ch ng b nh nguy hi m thì bà Kinh d i, không bi t ph i nói cách nào cho

c vi c mà kh i mích lòng. Bà suy ngh m t h i r i m i têm tr u mà n và nói v i bà Ch :

-

n m ngoái

n gi cô thông bên nây th

ng h n b n. Tôi nh n th y ý th y

thông tuy không nói ra, song th y không vui. V ch ng còn nh mà phân cách v i nhau, ch ng m t n i, v

môt ch , làm sao mà không bu n

c.

-

Tôi c ng bi t nh v y. N m ngoái con C m Nhung v mi t bên nây, tôi r y nó , tôi bi u ph i v

v i ch ng con. Nó có nh tôi thì v th m m t ngày m t bu i v y thôi. C m Nhung nói ch ng nó mu n nh v y, bi u nó ph i v bên nây cho

th

ng

ng nh c thanh khí kho n khoát, mát m mà b i b s c kh e. Sau th ng thông qua th m, tôi h i nó, thì nó c ng nói y nh v y, ý nó mu n cho v nó thong th sung s

ng, T i nh v y nên tôi m i

C m Nhung

ó ch . Mà tôi ngh

ây

i ó không xa xuôi gì; v ch ng nó mu n g p nhau h ng ngày c ng c, có

sao âu mà ng i.

-

Tôi v i ông Kinh s v ch ng còn tr mà cách b c, m i ng i m t nhà, lâu ngày

i tình v ch ng s l t l t.

-

Bà s nh v y c ng ph i. Ng t lúc n y tôi b nh. Tôi c n ph i có nó m t bên ng

cho tôi u ng thu c. ã v y mà t

ây m i tu n tôi ph i i Sài gòn m t l n cho

c t tu n m ch và cân máu. Còn ch ba nó thì m c con nh , i theo tôi không c. Anh Ba nó thì m c gi nhà. Còn con ch hai nó thì nh ng ng c, lo cho

ch ng con nó mà c ng ch a xong, có bi t gì n a âu. Duy có C m Nhung r nh rang, lai nh m l , nó ph i theo tôi luôn luôn

ng s n sóc giùm tôi. Tôi xin v i ch

sui vui lòng

C m Nhung v i tôi thêm ít ngày; ch ng tôi m nh s v b n.

Bà H

ng v n không hi u ý c a v ch ng ông Kinh, bà nghe bà Ch n i nh v y thì bà v i vã áp: “

c mà. Ch b nh thì

nó bên nây

ng nó nuôi ch ch . Nó v b n n r i

ng , ch có làm gì âu. V nh Tân l n r i. Con vú ch theo coi ch ng cho nó ch i. Ít tháng n a con vú mãn h n, ch c nó thôi . V nh Tân ch i v i tôi ho c con Sen trong nhà c ng xong. Nó bi t nói

r i, nên d l m”.

Nãy gi V nh Tân c x n b n theo bà n i. H i m i vô m nó b ng i l y bánh cho nó n, nh ng h i vi c gì nó c ng không ch u nói. n r i nó tr l i ch bà n i ng i mà òi u ng c. Bà ngo i nó kêu thì nó ngó bà trân trân, nh ng không ch u l i. Bà n i nó ph i b ng mà https://thuviensach.vn

nó ng i m t bên bà ngo i nó cho bà r r m hun hít cho vui. Mà r i nó c ng i qua ng i v i bà n i.

Bà Kinh v i bà H

ng v n s a so n v . Bà Ch kêu C m Nhung bi u th ng xc ng a a hai bà v i V nh Tân, c ng có g i cau, d a, chu i nh m y l n tr c.

Chi u, tan h u, V nh Xuân kêu xe kéo i luôn qua Ch C th m m v . Bà ch nói i r

C m Nhung bên nây thêm ít ngày,

ng cô ch m nom thu c men và d t bà i

c

. V nh Xuân vui v ch u li n, không l ý phàn nàn chút nào h t.

ch ng v i ch ng

u xuôi thu m

cho C m Nhung v

v i m rõ ràng ch có

phi n trách chi âu. T i sao bà Kinh l i mu n cho C m Nhung v nhà ch ng mà ng ch u

ch t h p, b c b i.

u bà ch sáng su t thì nghe câu chu n c a bà Kinh r i h i x bà ph i gi t mình h i n r i lo tìm ph

ng th mà s a ch a ho c ng n ng a. T i bà có ti n mà bà mù quáng quá, bà không th y xa, nên

c nghe ch sui xuôi thu n

cho C m Nhung luôn bên nây mà

nuôi b nh, ti p theo l i th y chàng r c ng không làm khó, thì bà vui m ng r i mu n trách bà Kinh vô can mà bày chuy n.

Bà Ch m i tu n ph i i Sài gòn v i C m Nhung

ng

c t th m m ch l i. Mà i

a tr

c thì ph i m t êm r i b a sau m i v , vì s bà Ch m t nên không dám v li n.

Ph i i nh v y

n g n ba tháng và ph i u ng thu c ngày êm thêm n a, m i th y huy t t xu ng nhi u, h t lo nguy hi m. Nh ng

c t còn c n d n ph i n rau, n cá, ch

ng n

th t, và m i tháng c ng ph i

n cho ông th m m ch l i m t l n cho v ng b ng.

Cô C m Nhung trong m y tháng i Sài gòn th

ng ó, h

i v thì qua th m ch ng

con. Nh ng m c lo coi cho m u ng thu c, nên qua ch i m t lát r i v , d u con vú mãn hai m ã thôi r i. V nh Tân t i ng v i bà n i, ch cô c ng không êm mà ng v i con

c.

Cách ít lâu, V nh Xuân

ng ng i làm vi c trong tòa B , m t anh lính tr m c a s Dây Thép em phát cho th y m t phong th , ngoài bao tên h , ch c ngh p và a ch c a

th y rõ ràng, l i có dán cò theo lu t và có óng con d u c a S B u n Sài gòn. Th y l y

con dao r c bao và rút cái th ra mà coi. Th vi t nh v y: Th a th y,

Em không có vinh h nh

c giáp m t v i th y l n nào. Nh ng em t ng nghe ng i ta

tán t ng tài

c c a th y, khen th y h c gi i mà thanh liêm, áng m t giai nhân quân

.

Vì em quí tr ng danh giá c a th y, em không cho ti u nh n bôi l nên em ph i

ng

t th a riêng cho th y hay: cô C m Nhung s p em danh giá cao quí c a th y mà b vào

ng rác hôi thúi. Th y v y em b t bình, nên

ng

t mách tin cho th y

hay. Xin th y c m tuy t

ng cho ng

i v th y lên Sài gòn n a thì m i tránh ti ng u

c.

Trân tr ngg kính chào th y.

t ph n bi t kính tr ng danh th m c a quân t .

Th ký tên l ng qu ng

c không

c, mà c ng không có biên a ch c a ng

i g i.

nh Xuân ng i coi i coi l i t i ba l n, r i út th vào bao, x p vào túi, m hôi r n

t trán, th y ng n ng , c ng i suy ngh , không làm vi c n a c.

Th y là ng

i sáng su t, ngày xu t thân i làm vi c cho t i bây gi g p chuy n chi u r c r i cho m y i n a, th y c ng phân oán d dàng. Mà n vi c n y thu c v gia

o,

danh d c a th y, thì th y l i b i r i, không bi t thi t hay gi , qu y hay ph i.

Th y nh cách m y tháng tr

c bà Kinh có trách th y v thong th quá. Ph i v th y xu ng d c ã g n r t vào h , nên ng

i ta th

ng th y m i cho th y hay

ng th y níu

i hay không ? Hay là ng

i ta ghét th y ho c ghét v th y, nên r i th làm xào xáo trong gia ình c a th y ? N a tinh n a nghi, th y không dám quy t oán, s oán l m mà m c m u k

https://thuviensach.vn

gian. Th y ngh ông Kinh l n tu i l i l ch lãm nh n tình, v y t i bàn tính v i ông r i s

li u.

Tuy ã nh t nh nh v y mà V nh xuân c ng ch a an trí, tr a v n c m không bi t

ngon, r i n m ng c ng không

c, c nh

n b c th ác nghi t ó hoài.

Có ph i vì ng

i ta thi t th

ng mình, th y v mình lên Sài gòn ta bà sanh chuy n t i sao ó, nên ng

i ta lén cho mình hay riêng,

ng mình bi t mà

phòng hay không ? Hay

là vì ng

i ta ghét mình, m

n phá r i gia

o mình, nên bày chuy n mà làm cho ch ng nghi

tr c n t, v phi n ch ng nói gian, v ch ng r y rà r i r i rã.

Th g i t i nhà Dây Thép Sài gòn. Mình có ng

i b n. thân nào trên Sa gon âu, mà

n th

ng nên em vi c quan h nh v y mà nói giùm cho minh bi t.

Thinh anh c a mình có l n lao gì

n n i ng

i xa xuôi, t i trên Sài gòn c ng kính

tr ng nên gia công bào ch a ?

c th n y có th ng

i M Tho vi t r i em lên nhà Dây Thép Sài gòn mà b vào thùng th c ng

c v y.

nh Xuân suy ngh

cách nh ng không dám ch c cách nào là ph i, ành d n lòng i t i r i s bàn v i ông Kinh L

ng.

n c m chi u r i, V nh Xuân ng i t i bàn Vi t, l y th h i s m m i ra mà xem l i a. Th y

c th r i, ngó m y ch di bút c a cúc H

ng, th m vái nàng giúp cho th y sáng

su t mà g r i cho kh i lem lu c thinh danh, mà c ng không oan c ai h t.

i bà H

ng v n em V nh tân vô trong mà d ng , th y V nh xuân m i x p b c th vào túi r i khép c a i l i nhà ông Kinh.

ch ng ông Kinh

ng n m trên ván mà nói chuy n, ông ng i d y ti p V nh Xuân, bà vô trong bi u n u n

c

ng ch trà m i.

nh Xuân v a ng i li n rút phong th trong túi ra mà a ông Kinh, không nói chi

t.

Ông Kinh h , không hi u th c a ai g i, nói cbuy n gì. Ông xem s ngoài bao r i rút b c th ra mà

c. V nh Xuân ng i ngó ông trân trân, th y ông nhíu ch n mày, xem th t

, xem h t r i xem l i m t l n n a. Ông m i

b c th tr

c m t và bình t nh h i:

-

Th y thông

c th n y bao gi ?

-

c trong bu i h u s m m i.

-

Th y coi ch ký tên ây, th y bi t ai g i không?

-

Ký b y b , l ng qu ng làm sao mà bi t cho

c. H r i th , h

âu dám ký tên

thi t, l i c ng không có biên a ch cho tôi bi t. N u tôi bi t tên ng i g i là ai

ch nào, thì tôí s tìm

n mà h i c n k . T i không bi t nên t h i s m m i t i gi tôi r i trí quá, không bi t nên tin hay là nên xé b .

-

Xin th y

ng nóng,

th ng th ng mà suy ngh cho k .

-

Tôi xét

m i b . Tôi dòm b nào c ng t i en. Tôi không bi t thi t hay gi . Tôi mu n h i ý ki n ông coi bây gi tôi ph i làm sao.

Ông Kinh suy ngh r i c m b c th xem n a. Bà Kinh b ng bình trà ra rót b n chén chung. Bà th y ông

c th , bà h i th c a ai âu mà l i ban êm. V nh Xuân m i thu t s câu chuy n cho bà nghe, th y nói r ng th c a ai trên Sài gòn g i h i s m m i cho th y hay th y toan làm lem lu c danh d c a th y và khuyên th y ng cho v th y i Sài gòn n a.

Bà Kinh nghe nói nh v y, bà v a kéo gh mà ng i v a nói nho nh :

-

Th y thông th y ch a ? Cách m y tháng tr

c tôi s sanh chuy n không t t, nên

tôi có khuyên th y

ng

cô thông thong th quá nh v y. Coi b th y không tin tôi. Bây gi có chuy n lôi thôi r i ó.

-

tôi v n con nhà giàu sang, t nh chí l n sung s ng quen r i. v i tôi thì

ch t h p tù túng rên nó mu n v

bên Ch C mà ti p d

ng s c kh e. Ph n tôi

nghèo, tôi ph i ch u c c ã ành. V tôi có t i gì mà tôi bu c nó ph i ch u c c kh i tôi. M y tháng nay bà già tôi au, bà xin

v tôi b n

ng ch m nom thu c

https://thuviensach.vn

men cho bà và d t bà i coi m ch. Tôi n lòng nào mà c m c n không cho v tôi nuôi bà già nó âu.

Ông Kinh c

i mà nói:

-

u nói cho ngay thì thi t th y không màng gì

n v nên th y m i d quá nh

y.

-

Không, ông Kinh à. Thà tôi m t v , ch tôi không ch u làm bu n cho v , mà c ng không ch u b t ngh a v i m v . Tôi mu n vui có l nào tôi l i ép ng i ta ph i

bu n. Tôi mu n có hi u v i m tôi, có l nào tôi ép ng i ta ph i th t hi u v i

ng

i ta. Ch mình không mu n, mình ch ng nên bu c ng i ta ph i mu n.

y m i công bình ch .

-

Th i,

bàn v b c th n y coi. Bây gi th y tính làm sao âu, th y nói nghe th coi.

-

Tôi tính không ra, nên tôi m i em l i mà c u ông bà phân x giùm.

Bà Kinh nóng n y, nên bà nói: “Có gì âu mà tính không ra. Th y thông em th a

cho bà Ch xem r i b t cô thông bên nây, và không cho cô i Sài gòn n a. Làm nh v y thì t chuy n. N u bà Ch bi t s x u h thì bà ch u li n, ch u mà l i m ng n a, Còn n u bà cãi y và binh con, t c th bà có ý xúi con h , thì th y thông làm êm mà v , ng thèm c t ngh a

ph i qu y gì h t. Có ch a thì ph i

. Sau có

b tùm lùm thì bà Ch lãnh trách nh m. Nói

thi t mà nghe, n u ng

i ta có chê c

i x u h thì m con bà Ch mang x u, ch th y thông i ch H

ng bên nây không x u gì”.

Ông Kinh nói: “Nóng quá nh v y không nên. Th vi t mà không biên tên cho rõ ràng, l i c ng không biên a ch , t c th là th r i. Th r i không áng tin. Không bi t ch ng ng

i nào ó h gi n bà Ch , ho c ghét cô C m Nhung, nên t chuy n mà phá ám. Mình

không xét cho k , em th cho bà Ch coi, làm l v , bà Ch v i cô C m Nhung h th n v i th y thông, mà th y thông c ng mang ti ng ghen t ng, hai bên nghi k nhau, m t h t ni m

hòa khí. Té ra mình m c m u gian c a th ng

m nào ó”.

nh Xuân nói:

-

Gi ng nói trong th d

ng nh gi ng nói àn bà.

-

Ng

i ta yêu ma l m, tin làm sao

c. àn ông mà h gi gi ng àn bà không

c hay sao ? Nh ng th tuy g i t i Sài gòn, song tôi ch c ng i M Tho vi t.

Trên Saigon làm sao h bi t rõ tên h c a th y v i cô C m Nhung, làm sao h bi t ch c nghi p v i a ch c a th y, làm sao ho bi t C m Nhung i Sài gòn th ng

nên xin th y c m. Tôi ngh ng

i vi t th

ó bên phía Ch C , B n Tranh ho c

Ch Gao, là m y ch có bà c n bên v th y . Có l m y bà con ó m n oai th

a th y mà h ng hách thiên h , nên ng

i ta dùng k ly gián làm cho th y b v

ng bà con bên v h ng giò ch i.

-

Ông nghi cái ó có l

úng. Nh lúc tôi m i c

i v

c ít tháng, chú H

ng

thân Qu c y tôi nói v i th y Cai cho chú làm thôn tr ng, còn anh hai Th ng bên

n Tranh c y tôi giúp v viêc nh tranh ranh v

n v i ng

i ta. Tôi có nói giúp

gì âu, mà cách ít ngày H

ng Qu n B n Tranh xin l i tôi, nh nói nh không dè Hai Th ng bà con v i v tôi, ch ng nh hay thì nh x êm r i, không dám ng

i ranh

t Hai Th ng n a. Còn th y Cai Ch G o cách vài tháng sau th y cho tôi hay th y ã bi u c H

ng Thân Qu làm Thôn Tr

ng xong r i. Rõ ràng h l i

ng oai th c a tôi quá.

-

Còn vi c cái th n y tôi mu n th y c t

dành

ng d tánh tình cô thông l i r i

hay

ng nói cho ai bi t gì h t. N u thi t cô thông có ngo i tình, th y d th y bi t

c mà.

-

Có bên nây âu mà d . Ch ng b n tháng nay có v thì v ch i m t lát r i i, không có ng bên nây êm nào h t.

https://thuviensach.vn

-

Thôt thì b a nào cô có v th y nói cho cô bi t th y không b ng lòng cô i Sàigòn a. Th y nói mà ph i li t m t có s c m t cô th nào. Ng i có t t h nói

ng t i

nh

c

m c a h thì h bi n s c.

-

tôi i Sài gòn m i v hôm kia. Nó qua th m nó nói kh i i Sài gòn m i tu n a.

c t bi u

i úng m t tháng s lên cho ng th m m ch l i.

-

Th y c c m.

ng cho i, bi u ki m ng

i khác i th coi cô ám cãi hay không.

y ch Ba Khai i v i bà Ch không

c hay sao.

-

c.

tôi d th coi. Chuy n n y tôi v i ông bà bi t mà thôi. Tôi xin gi u má tôi, ông bà

ng nói chi h t. Má tôi hay má tôi bu n, ch kh ng ích gì.

nh Xuân x p th b và túi, u ng ít chén n

c r i v .

Cách n m ngày sau cô C m Nhung i xe ng a qua th m ch ng con. V nh Xuân i làm th y th y v thì ngó ngay m t v mà h i:

-

rn nay em có i Sài gòn n a hay không ?

-

Không. Mà h m nay m i

c có m t tu n l . Ông

c t d n úng m t tháng r i

má s lên

ng ng coi m ch l i. Còn h n ba tu n n a em m i i v i má.

-

Ch ng má i n a, em c y anh Ba hay là ng

i nào khác i v i má. Em ki m c

má xin l i nhà, em

ng i.

Cô C m Nhung ng c nh ên. Cô ngó ch ng, th y ch ng c ng ngó nhìn cô trân trân, thì cô bi n s c, và day m t ch khác mà h i:

-

i sao anh không cho cm i v i má n a.

-

Không ph i qua không cho em i v i má. Qua kbông mu n cho em i lên Sài gòn a ch .

-

i sao v y ?

-

Vì có t ng

n nhi u chuy n l m. Qua s em mang ti ng, nên qua khuyên cm tránh Sài gòn thì t t h n.

Cô C m Nhung bu n hiu cúi m t ngó xu ng g ch nói nh :

-

Em có làm gì âu mà h

n. i d c

ng thì i v i má, lên tr n nhà anh Hai,

ch Hai. i coi m ch thì có má r i i mua thu c c ng v y. Anh h i má coi, có ph i y hay không?

-

i làm chi ? Ti ng

n th u tai qua, nên qua d n tr

c cho em tránh. N u cm

không s ti ng

n ó, thì em c

i.

-

Anh ã nói nh v y em còn i làm chi n a, tháng sau má i, em c y anh Ba i v i má. Em nhà coi nhà th cho nh.

nh Xuân vô trong thay

ng n c m.

Cô C m Nhung nói tr

c khi lên xe qua ây cô ã n c m s m bên nhà r i, nên cô t giã mà v

ng l y thu c cho m u ng. V nh Xuân

ng trong nhà ngó theo v , th y v lên

xc mà ng i, m t bu n nghi n, nh con chim b tên.

nh Xuân bi t ã b n trúng ch nh

c c a v r i thì th y b t nh n, vì

ng lòng tr c

n nên ng i n c m v i m th y c ng m t vui.

n t i th y l i thu t chuy n th lòng v cho ông Kinh và bà K nh nghc, th y nói b c th ng

i ta g i cho th y ó không ph i là th cáo gian, còn v th y ã r t xu ng v ng sình y r i, làm sao mà v t lên

c, mà v t r i

ng i âu.

ba ng

i

u b r i, không bi t ph i x trí cách nào cho cao mà c ng cho êm. Ông Kinh v i V nh Xuân thì ôn hòa nên mu n th a thu n. Còn bà Kinh thì nóng n y nên mu n khu y r i

ng bõ ghét. Ba ng

i bàn tính g n n a êm mà ch a tính ra m t gi i pháp nào cho v a ý.

nh Xuân m i nói: “Chuy n ó còn có ó. Không nên tính g p r i sau n n n. V y tôi xin hu n ít b a cho trí bình t nh, r i s l y công tâm nhà x . Hu ng chi v tôi ã có nói nó không i Sài gòn n a. V y thì nên

i coi tháng t i bà già tôi i tu n m ch, v tôi ch u nhà nh l i tôi nói ó hay không”.

https://thuviensach.vn

Qua tu n sau, b a th n m, V nh Xuân ti p c m t phong th n a, th c ng có dán

cò h n hòi và c ng óng con d u t i s B u

n Sài gòn. Th vi t nh v y:

Th a th y,

Cách ch ng 10 b a r i, em có g i cho th y m t cái th yêu c u th y ng cho cô

m Nhung lên Sài gòn n a. Em ch c th

y không t i tay th y, b i vì s m m i

th hai tu n n y cô C m Nhung còn i Sài gòn n a, l n n y cô i m t mình, ch không có m , cô

n sáng th ba cô m i v .

t l n n a, em trân tr ng yêu c u th y óng chu ng mà nh t cô C m Nhung l i, ng cô h t phá gia cang c a m t c p v ch ng ng i b n c a em,

ng th

ng

yêu

m m v i hai

a con th ngây kh kh o.

Em thua thi t, vì em kính ph c danh giá c a th y l m, nên sáng th ba em m i u tóc cho C m Nhung i v . N u cô còn lên Sài gòn m t l n n a thì cô s v v i u tr c.

Trân tr ng kính chào th y.

t ph n kính tr ng th y.

c b c th tr

c, V nh Xuân còn nghi ng ch a ch u tin. Ch ng g p v , th y d ý, th y s c

n c a v th t th n thì th y h i ôi qu quy t, không còn nghi gì n a. Bây gi c

thêm b c th n y thì th y t nh quco, không b i r i chi h t, b i vì lúc n y th y c ng nh ng i

cháy nhà. Th y ã th y ng n l a b c lên cháy mái tr c r i, n u ng

i ta cho hay thêm l a

cháy luôn mái sau n a thì th y d bi t ó là s d nhiên, không có chi l .

nh Xuân bình t nh ml th

ng.

n t i m i l i

a b c th th nhì n y cho v

ch ng ông Kinh xem. C m Nhung h a không i Saigon v i m n a, mà ng i ta cho hay

sáng th hai n y cô lên Saigon m t mình t i sáng th ba m i v . Thi t cô có i nh l i ng

i ta nói trong th

ó hay không ? Bà Ch có sai cô i hay không ? i có chuy n gì ? Hay là cô ki m c mà i thông tin cho nh n tình hay vi c kín ã b , và h i coi bây gi ph i làm

sao.

c bi t tình nh n c a cô ã có v l i có t i hai a con. Ai ó ? Tên gì ? Làm ngh gì?

Có m y câu chuy n ó mà V nh Xuân bàn cãi v i v ch ng ông Kinh g n hai gi ng h . Rút cu c ba ng

i th a thu n v i nhau nh v y: sáng b a sau bà Kinh i m t mình qua nhà bà Ch , nói d i r ng qua Ch C có vi c, r i s n d p ghé th m bà, nên không có r bà ng v n i. Nói chuy n r i d d m coi thi t th hai C m Nhung có i Sài gòn t i th ba i v hay không ? i v i ai ? i có vi c chi ? D vi c ó cho ch c ng thêm b ng c m i

t t i C m Nhung th t ti t v i ch ng

c.

Bà Kinh tuy tr ng tu i, song bà v n còn lanh l nh lúc thanh xuân, làm vi c chi bà ng h ng hái t n tâm, nh t là vi c c a V nh Xuân, bà coi c ng nh vi c nhà c a bà, b i vì y n m nay v ch ng bà yêu quí V nh Xuân ch ng khác nào em cháu trong nhà. V nh Xuân bu n thì bà không th vui

c.

Sáng b a sau, ông Kinh i làm vi c r i thì bà Kinh tu t qua Ch C mà th m bà Ch Thi u. i d c

ng bà suy ngh coi ph i làm cách nào mà d d m

ng bi t cô C m Nhung

có i Sài gòn hôm th hai hay không. Vi c tuy d mà khó, b i vì n u h i ngay s ng i ta

nghi r i h gi u. Khi b

c vô nhà, bà không ch c s d d m c a bà c a bà s c thành

công. Ch ng dè cà rà nói chuy n minh mông ch i v i bà Ch , r i lân la l i ng i g n m t bên C m Nhung rnà thu t cách cháu V nh Tân khôn ngoan, bà Kinh c nghe,

c th y

nhi u

u quá s mong m i. S nghe th y ó làm cho bà a gan, x n m t, nên bà v t i nhà h i 10 gi , b c t c, phi n não, gi n h n, n m ng không c, c ra mà ngóng trông ông

Kinh v i V nh Xuân.

Bà Kinh d a c a

ng ngó ra

ng, m t mày khi gi n, khi bu n. Không gi n không bu n sao

c. Nói cho V nh Xuân chuy n c

i v , bà ã m t trí h t s c. Mai m i cho V nh

Xu n c

i

c gái

p và giàu, bà còn ph i phí công lao nhi u l m n a. Bà giúp cho V nh Xuân c t

c m t tòa nhà

p

, bà ch c V nh Xuân s

c an vui tr m n m; nào dè cái

https://thuviensach.vn

nhà y tình c s p

làm cho công phu c a bà hoá ra vô ích, th thì làm sao mà bà không bu n, không gi n.

Th y ông Kinh v i V nh Xuân v g n t i, bà Kinh b c ra nói: “Th y i th ng vô ây,

th y thông, vô

ng tôi nói chuy n m t chút”. Bà xây l ng i li n vô nhà, i hai ng

i vô

i, bà l c

u mà nói: “H h t r i, th y thông i ! Còn gì n a mà k !”.

nh Xuân châu mày, v a kéo gh mà ng i, v a h i:

-

Sao mà h ? H cái gì ?

-

a th hai con C m Nhung có i Saigon, i m t mình.

-

Ai nói v i bà ?

-

Bà Ch . Tôi qua tôi th y có

m y ve thu c. Có ve ch a khui mà u ng. Tôi h i

thu c n y Ch M có bán hay không. Bà Ch nói không có, ph i lên Sài gòn mà mua, r i bà vui mi ng bà nói có hai th thu c g n h t, nên hôm th hai bà ph i sai m Nhung i Sài gòn mua em v

ó.

Ông Kinh nói: “N u v y thì b c th th nhì áng tin r i”.

Bà Kinh nói: “Còn vi c n y n a. Tôi nh b n n m tháng nay C m Nhung không có ng bên nây êm nào h t, ph i hôn th y thông.?

nh Xuân g c

u nói: “Ph i. Ban ngày có qua thì c ng ch i giây lát r i v , ch không lâu”.

Bà Kinh nói: “Cha ch . V y mà C m Nhung có nghén r i th y thông à !

nh Xuân tr n m t mà h i:

-

Thi t hôn ?

-

Thi t ch . Có ch a h n ba tháng r ì. Tôi qua thì C m Nhung b n áo v n, nên chi th y b ng. Tôi l i ng i m t bên. Th y c p m t chao vao, còn ch n th y nhay xoi xói. àn bà có thai th y thì bi t li n.

nh Xuân v t

ng d y i vô, không nói gì n a h t.

Ông Kinh i vô trong thay

. Bà Kinh coi d n c m. Ông Kinh nói l m b m. ”Giàu sang ! Giàu sang! V y mà thiên h mê d ! Kh n n n ! Kh n n n c c m !” .

https://thuviensach.vn

(20) V

a ó c ng nh th

ng l ,

n x ông Kinh L

ng thay

r i ng i ch V nh Xuân

i

ng i làm vi c v i nhau m t l

t cho vui. G n t i gi h u mà ch a th y V nh Xuân, ông bèn b

c l i kêu th y. V nh Xuân c ng ã thay

r i, nh ng th y ng i t i bàn vi t,

ng

chong m t nhìn bút tích c a Cúc H

ng, d

ng nh m c ni m mà trông c y b n khu t m t

ch giùm

ng l i

ng i cho kh i l m, kh i l c. Th y d ng ông Kinh ngoài c a, th y gi t mình nh l i cu c

i c m áo h ng ngày, th y l t

t

ng d y i li n v i ông Kinh, c ngó

tr

c m t mà i, không nói chi h t.

Ông Kinh bi t V nh Xuân

ng b i r i, ông không dám nh c t i vi c C m Nhung.

Ch ng i g n t i c a Tòa B , thình lình V nh Xuân nói: “T i nay tôi s c y ông bà phân x giùm vi c nhà c a tôi. Thi t khó quá, tôi không bi t ph i x trí cách nào cho th a thu n mà r phân, tôi kh i mang ti ng d i kh , mà ng

i ta c ng kh i b chê c

i x u h ”.

Ông kinh nói: “Mình lo ph n mình, còn chuy n c a h thì h làm sao h làm, h i nào mà lo”.

Chi u n c m r i, v ch ng ông kinh

i t i m t lát m i l i nhà V nh Xuân. Ông Kinh

thì bình t nh nh th

ng, còn bà Kinh thì s c m t

m

m, không còn nh ng nét b i bu i,

vui v nh c .

Ch ng ông Kinh b

c vô thì th y V nh Xuân ng i t i bàn vi t, V nh Tân ng m t

bên, hai tay ôm b p v cha mà nói chuy n líu lo, còn bà H

ng v n thì Ng i trên ván ngó con

ngó cháu vui c

i, hí h n.

Trông quang c nh gia ình

m m nh v y, ông Kinh b t nh n nên l nh ng t trong lòng, th m ti c h nh phúc c a ng

i b n tri âm r i ây s tiêu tan, ch

l i thêm m t v t

th

ng tâm ph i mang tr n

i, c ng nh v t th

ng c hàn không lành, ch a không d t.

nh Xuân l t

t

ng d y m i ông Kinh ng i bàn gi a, V nh Tân b cha ch y l i ng m t bên bà n i. Bà Kinh vói b ng cháu

trên ván, r i ng i m t bên vu t ve.

Bà H

ng v n bi u V nh Tân n m

ng bà qu t cho mà ng , r i bà h i bà Kinh:

-

i s m m i th y bà kêu xe i âu ó v y ?

-

i qua bên Ch C .

-

Ph i tôi hay bà qua Ch C tôi i v i bà

ng em Tân qua th m ngo i nó.

-

Thôi, th m vi ng làm chi. Bà Ch có nh cháu ngo i thì b qua ây. Có lu t gì bu c ch ph i em cháu i th m b .

Ông Kinh h i V nh Xuân:

-

m nay th y thông có nói chuy n th t

ó cho ch H

ng v n nghe hay ch a ?

-

Ch a. Tôi s má tôi bu n nên tôi không dám nói.

-

Nói ph t cho r i, còn gi u làm chi l a.

Bà H

ng v n h i bà Kinh:

-

Chuy n gì v y ? Sao l i gi u tôi ?

-

th y thông th y nói cho ch nghe. M ph t m c gh i th y thông. Còn mong

i s gì n a mà dung d

ng. Nó ã t y u y r i.

nh Xuân bu n b c nó: “Th a má, vi c nhà r i l m. Vì con s má bu n nên h m nay con không dám nói cho má hay. Mà c ng vì h m nay con nghe phong phanh ch ch a dám ch c. B a nay con có

b ng c r i, không s nghi l m n a. V y con ph i t thi t cho má rõ.

th ng Tân l y trai má à …”

Bà H

ng v n la l n:

-

Úy ! Tr i

t i ! Có thi t nh v y hay không con ?

ng nói oan cho nó, x u h

nó t i nghi p l m.

-

Con s oan, nên con dò h i k l

ng l m.

con nói má nghe. T ngày v con

sanh th ng Tân r i thì nó l y c c n dùng thanh khí ng b i b s c kh e, nên ban

u nó v

bên nhà th

ng h n bên nây. Trót n m sáu tháng ây bà gia con b nh, nó xin luôn bên nhà

ng s n sóc và m i tu n

a lên Sài gòn

ng

c t tiêm

thu c. Cách ch ng m

i b a rày con có ti p

c th , c a m t ng

i nào trên Sài

https://thuviensach.vn

gòn không bi t, g i cho con hay v con lên tr n làm vi c t i b i và khuyên con u mu n gi danh giá cho v n toàn, thì

ng cho v con i Sài gòn n a. Vài b a

sau, v con qua th m. Con d n

ng i Sài gòn n a. Nó nghe d n nh v y thì nó

tái m t, làm cho con phát nghi ã

ng ch m

n ch bí m t c a nó r i. Nó b i r i,

nh ng nói bà gia con m t tháng m i i tiêm thu c m t l n, ch kh i i m i tu n a. Nó l i h a tháng t i bà gia con i thì nó c y anh Ba nó a i, nó nhà coi

nhà. Té ra hôm qua con có

c cái th th nhì c ng trên Sài gòn g i nói b a th hai v con có lên, nó i m t mình, t i sáng th ba m i v . Trong th ng i

ta nói vì s ph m danh giá c a con nên ng

i ta

cho nó v . N u nó còn lên n a,

thì thì ng

i ta s x n

u tóc c a nó, không v tình con n a.

-

g i th nói nh v y mà bi t có i hay không. Nó ã h a v i con r i, c l nào nó dám i.

Bà Kinh t c quá, bà d n không

c n a, nên bà nói:

-

Có i thi t ch à. H i s m m i tôi qua b n tôi d , bà Ch nói v i tôi ây không ch c hay sao. Tôi h i th m thu c men. B nói d

i n y không có bán. H h t

thu c thì ph i lên Sài gòn mà mua. C m Nhung m i i hôm th hai, nó mua em ó.

-

Nh v y thì ch c r i.

-

Còn gì n a mà s oan c ?

-

Mà m th ng Tân l y ai trên Sài gòn ?

-

Th không có nói l y ai, ch nói phá gia cang c a m t ng i có hai

a con th .

-

Chuy n k c c quá. Thi t tôi nghe nh sét ánh bên tai v y.

-

Cái n y m i kh lung n a ch . C m Nhung có ch a ch à. H i s m m i qua b n tôi ng i m t bên nó, tôi th y rõ ràng. Nó có ch a h n ba tháng.

-

Bà th y v y hay sao ? Hôm qua nó th m l n chót ây, tôi th y b t ch nó tôi c ng nghi có thai. Nh ng tôi ngh m y tháng nay nó có g n g i v i ch ng nó âu mà có nghén

c, ngh nh v y r i tôi b qua.

-

Th y thông nói b n n m tháng nay C m Nhung v th m giây lát r i i v b n ch ng bên nây êm nào âu. V y thì nó l y trai nên có ch a ó ch gì. Mà coi th nó mê l m, b i v y nghe th y thông c m không cho i Sài gòn n a, v y mà c ng lén i cho

c, ch c i

ng thông tin cho tình nh n hay ch ng ã nghi r i không còn

c thong th n a.

-

Cha ch , vi c r i r m quá, bây gi ph i tính làm sao ây ?

-

Ch là m ch ng. Quy n quy t nh v ph n ch , b i v y tôi v i ông Kinh l i cho ch hay coi ch li u l nào.

Bà H

ng v n b i r i, ngó xu ng ván th y V nh Tân ã ng r i, n m coi th th i, vô u vô l . Bà qu t cho cháu ít qu t r i nói: “Thi t khó li u quá. Nh ông bà làm mai, tôi c

m Nhung cho Xuân, tôi m ng h t s c. Tôi nghèo mà làm sui v i nhà giàu có sang tr ng.

Ch sui t t , con dâu d th

ng,

c nh v y ã có ph

c l m r i, còn

c m s gì n a.

Không

y m t n m, dâu tôi nó sanh cho tôi m t

a cháu n i, ph

c nhà tôi càng thêm l n,

lòng tôi càng quí tr ng con dâu. Tôi

c vui, tôi không n làm cho dâu bu n, b i v y

i v i

nó tôi c x h t s c d dàng, tôi cho nó thong th , mu n v bên nhà ch ng nào c ng c, v

i mu n qua ch ng nào c ng

c. Tôi có dè s d dàng c a tôi mà sanh tai h i nh v y âu.

Tôi nói thi t, m t con dâu quí tôi ti c l m, ng t ng i àn bà có ch ng mà sanh ngo i tình, thì

ch ng làm sao dám lân la g n g i n a, g n g i r i thiên h coi ra gì. H i tr c ông v i bà

th

ng con tôi, nên xe t k t tóc giùm cho nó. Bây gi r i có chuy n nh v y, xin ông bà ng làm n g r i giùm, cho Xuân tôi kh i x u h , kh i bu n r u. Ngh vi c i tôi d ng

ng d ng. Ch ng con s s

ó mà ành b h t i l y ng

i khác

c. Lòng d nh v y

không bi t sao mà nói. Con nhà giàu sang mà còn v y, n h ng nghèo hèn m i sao ? Phong

hoá bi n

i

n th n y thì cang th

ng luân lý còn gì âu mà k ?”.

https://thuviensach.vn

Bà Kinh nóng n y, bà rán bình t nh ng i nghe, nh ng l a ph n u t h ng h c trong lòng, b i v y bà H

ng v n v a d t l i thì bà không

cho ông Kinh tr l i, bà h t mà nói:

“Th

àn bà h , ã có ch ng, có con mà còn l y trai thì c o u mà tr n n

c nó cho r i, c n

gì mà ph i li u. H i c u trào, th

àn bà ó b x n ng l m. Ng

i ta bu c hai ch n vào hai

con voi r i ánh voi i

ng xé thây làm hai.

i nay d quá, nên m i sanh t i b i. Theo ý tôi, thì con C m Nhung ã h , không bi t th trinh, th ti t v i ch ng, thì th y thông nên p ít

nó cho r i, còn ngh tình ngh a v ch ng làm chi n a. Nh ng không l y thì ph i khu y cho hôi. Ph i làm cho c dòng h nó mang x u r i s b . Ph i tr thói gian dâm cho th ng tay ng

nêu g

ng cho ng

i khác s mà ph i gi ti t trinh, gi

o làm v . C m nhung là con nhà

giàu, ngày sau nó h

ng m t ph n gia tài c a cha m . Gia tài ó có m t âu mà s . Nó có con, thì ngày sau V nh Tân c ng

c h

ng gia tài c a m nh m y

a con khác. Có m t

ph n âu”.

Ông Kinh nói: “Ng

i ph i m i quí, ch gia tài quí gì mà k .

th ng th ng mà tính.

Bà nó không nên nóng quá r i sau ph i n n n. C m Nhung nó th t ti t v i ch ng, thì th y thông ph i ly d

ã ành. V l y trai, nó ã h t th

ng mình, nên nó m i th

ng ng

i khác

c, th thì còn tình ngh a gì mà n v i nó. D u mình nó c n ng c hay ph t vàng i n a, ng không ai thèm. Ng t theo lu t c a mình t

i H ng

c sau lu t Gia Long c ng

y

nh v y, ng

i àn bà có ch ng, n u ph m m t t i nào trong b y t i có nh trong lu t, thì ch ng m i

c

b . ã v y mà n u ng

i v

ã có ch u tang cho cha m bên ch ng, ho c

không còn cha m , anh em

ng tr v mà n

ng d a thì lu t không cho ng

i ch ng

b .

Bây gi tuy Tòa Tây x hình, x h h t th y, song s v ch ng ly d , Tòa c ng c chi u lu t th t xu t c a mình mà phân x . C m Nhung l y trai, thì ph m m t t i trong lu t th t xu t, ch ng c ng có th ki n mà phá hôn thú

c. Nh ng trong v

b , Tòa th

ng ch m nom

ph n c a ng

i v , nên ki m

cách mà hòa gi i. B i v y

v khó l m, ch không ph i

âu. Bà nó t

ng mu n

v thì làm

n nói v l y trai r i Tòa cho

li n hay sao. âu

mà

c. Ph i tr ng b ng c v l y trai m i

c ch ”.

Bà Kinh t c gi n nói :

-

Th y thông trình hai b c th

ó cho Tòa xem. Nài tôi làm ch ng,

ng ra gi a Tòa

tôi khai bà Ch có nói v i tôi b a th hai ó c m Nhung có i Sài gòn.

-

ng c và ch ng khai nh v y ch a

cho Tòa tin. Ng

i ta ghét C m Nhung,

ng

i ta r i th mà cáo gian, ho c ch ng mu n

v , nên vi t th m

n ng

i

lên Sài gòn mà g i c ng

c v y. C m Nhung i Sài gòn mua thu c cho m u ng thì có l i gì ? L y trai mình ph i b t

c qu tang, l i ph i có nhà ch c trách làm

ch ng, ho c mình b t

c th tình c a v g i cho trai hay là c a trai g i cho v , i thành b ng c

c ch .

-

Nói nh ông v y, thì th y thông ph i khoanh tay cho C m Nhung l y trai hoài

hay sao ? ây r i nó sanh con, th y ph i b ng mà nuôi n a sao ?

v y mà x u

quá ch u sao

c. L i nó có ch a n a, ph i làm sao cho th y thông kh i mang a con t i l i ó ch .

Bà H

ng v n nói: “Tôi ngh l i tôi ti c con C m Nhung quá. Thi t ba n m nay, i

i tôi, nó không có làm

u chi cho tôi c m tình hay c m ngh a nh con Cúc H

ng h i

tr

c. V tình ngh a thì nó không b ng Cúc H

ng thi t, nh ng nó không th t l v i tôi,

không dám t ý khinh khi tôi chút nào. Mà nó l i sanh cho tôi c m t

a cháu n i, bao

nhiêu ó

cho tôi cám n và yêu m n. N u nó kh kh o, r i qu y v i ch ng nó chút nh, nó bi t n n n qua xin l i v i tôi và ch ng nó, thì tôi có l ng lòng mà h x cho nó, b t nó

bên nây v y thôi,

ng ch ng v hi p hòa, m con thân ái cho xong.

Bà Kinh cãi:

-

x sao

c ch ? Nó l y trai ã có ch a r i, ch b t th y thông ph i r c v mà

nuôi hay s o ?

https://thuviensach.vn

-

Tôi dòm th ng Tân, tôi b t nh n quá bà à ! Nó có t i l i gì mà m i bây l n mình t nó ph i lìa xa m , ph i d t tình m u t ! Ng t C m Nhung ã mang b ng ch a, mình dung cho nó sao

c.

-

i v y m i khó li u.

Bà H

ng v n l y v t áo lau n

c m t r i qu t mu i cho V nh Tân.

Ông Kinh nói: “Cái h c a C m Nhung ã

n c c

m r i, không th nào r ng dung

cho

c. D u ch H

ng có th

ng nó cho m y i n a, th y thông c ng ph i phân r . N u nó lân la t i nhà n a, thì thiên h chê c

i. H s nói th y thông mê v giàu,

n v b

i

y trai mà th y c ng còn eo theo, không ch u

n tuy t. y v y th nào th y thông c ng

ph i ki m c mà

v cho toàn danh ti ng. Nh ng theo ý tôi không nên làm l v cho thiên hay làm chi. Mình nên li u th nào r i nhau m t cách êm th m thì t t h n. Qu y tùm lum ng cho ng

i ta mang x u có ích gì cho mình ? Mình l y bùn mà bôi lên u, lên m t ng

i

ta, mình c ng ph i l m tay chút nh ch kh i áo c. Th y thông ngh coi tôi nói nh v y

có ph i hay không ? Ý bà nói v y nên mu n làm rùm beng cho c dòng h nó mang nh c.

Làm chi vây ? Bà Ch có con, d u b c ng con, có l nào b xúi d c cho con h hay sao mà oán b ? Bà con dòng h c ng v y, m y n m nay ai c ng quí tr ng th y thông, tôi t ng có ai

mu n cho v th y h làm chi, mà mình tính làm cho h mang ti ng x u. Ý th y ngh sao âu th y nói nghe th coi th y thông ?”

nh Xuân nghiêm ngh , ôn hòa, th ng th ng nói: “Tôi hi p ý v i ông Kinh l m. Nãy gi tôi ng i nghe ông bà v i má tôi bàn tính, tôi suy ngh k r i. V tôi ph m t i l n quá, tôi không th nào còn mang cái danh ch ng chánh th c c a ng i àn bà nh v y n a

c. D u

má tôi có mang n C m Nhung hay là có th

ng ph n V nh Tân cho m y i n a, c ng không

th h x cái t i l n c a v tôi ó

c. Còn ý bà Kinh mu n qu y cho x u t t c thân t c c a tôi, cái ó tôi ngh không nên, b i vì

i ai c ng mu n t t, ch ai mu n x u làm chi. V

tôi sa ngã, tôi mu n cho ó là s r i ro, ó là tai h a x y ra trong gia ình, c ng nh tôi không tránh kh i, mà bà già tôi, c ng nh m y anh m y ch , không ai m n h t. B i ngh nh v y nên tôi không gi n v tôi mà tôi c ng không n phi n ai h t”.

nh Xuân nói t i ó r i ng ng l i, m t ngó ng n èn, b t l d ng nh tìm nh

vi c d vãng xa xuôi.

ch ng ông Kinh v i bà H

ng v n

u chong m t ngó th y, có ý

i coi th y x

trí th nào mà l i nói không gi n, không phi n ai h t.

nh Xuân nín m t chút r i ng i xõng l ng lên nói m t cách m nh m : “V tôi sanh tr c n t, nó th t ti t v i ch ng, là có l i n ng. Vi c y ã ành nh v y. Nh ng n u x cho công bình, thì tôi ph i nh n nh l i y t i tôi gây ra, t i tôi xô y cho v tôi té xu ng h m

xu ng h . Tr

c khi ch u c

i v , tôi ã bi t lòng tôi ã khô, tình tôi ã c n. Th mà mu n cho m vui, tôi c

i v v , tôi không lo nhen nhúm l i b p l a tình, tôi không bi t dan díu, tôi không thèm ngó ngàng

n con v m i l n lên, nó

ng khao khát th

ng yêu; nó mong

i

tôi không

c, t nhiên nó ph i i tìm n i khác. N u tôi n nh muôn ngàn ng i ch ng

khác, c kh n khít v i v , ch m nom, khêu g i tình yên c a v , thành tâm xây d ng h nh phúc gia ình

ng v ch ng chung h

ng v i nhau, thì con v tôi nó s là m t ng

i v hi n

nh ai, có l nào nó ành ph rãy ng

i ch ng thành th t thân yêu mà ôm c m sang thuy n khác. y v y v tôi h , tôí có l i trong ó ít l m là phân n a. Tôi không c phép gi n h n

phi n trách con v tôi”.

Bà K nh nghe V nh Xuân nói xuôi x , bà không th nín c, nên bà ch n mà h i:

-

Th y thông nói nh v y thì bây gi b qua chuy n n y hay sao ?

-

Không th b qua

c. Tuy tôi nói v tôí h , tôi có l i trong ó, song l i c a v tôi c ng l n quá, không th dung

c. B nào v ch ng tôí c ng ph i rã r i, còn

t m i nào mà th y nhau n a. Nh ng ý tôi mu n rã r i m t chách êm th m, ch ng c n h n gi n nhau, ch ng nên nói x u cho nhau.

https://thuviensach.vn

-

Ph i th a ki n m i

b

c. H th a ki n thì ph i k t i l y trai, ch gi u sao c. Mà k t i t c ph i nói x u, r i t nhiên ph i gi n h n làm sao tính êm cho c.

-

Tôi không mu n x

ng ra mà ki n xin

. Tôi ki n, tôi ph i hài t i c a v tôi, t

nhiên nó ph i mang ti ng x u. B v , mình không nên nói x u cho nó, ph i cho

nó có th l y ch ng khác. Tôi mu n v tôi nó vô n xin

t t h n tôi.

-

y c gì mà ki n th y

c ?

-

Có v ch ng khác tánh ý nên không thu n hòa làm cho gia o xào xáo. Vì v y

nên v ch ng th a thu n phân r

ng ai n y i. Tòa òi tôi mà h i, tôi c ng ng

thu n r phân. Tuy tòa ki m th gi i hòa nên ph i dây d a vài tháng, nh ng r t cu c tòa c ng cho

c.

-

Nh

àng gái h không ch u x

ng ra mà ki n thì làm sao ?

-

Ph i nói v i h , n u h không ch u ki n thì tôi ph i ki n, n u tôi ki n t nhiên tôi ph i hài t i l y trai, mà tôi còn ph i ng n c m ch ng sanh a con

ng mang

trong b ng không

c

tên tôi là cha. Tôi ki n thì tôi ph i nói tùm lum, x u h m. H mu n che

y cái nh c, t nhiên h ph i nghe l i mà ki n, âu dám cho tôi ki n …

-

Bây gi ai i nói v i C m Nhung ây ?

-

Tôi c y bà ch bi t c y ai.

Ông Kinh nói: “Th y thông tính nh v y thì h p v i o quân t . Th y thông không l mang m t qua Ch C mà nói chuy n n y

c. Tôi c ng không th

i th cho th y. Ch chi

ông Ch Thi u còn s ng thì tôi m i qua bàn tính v i ng c. Có m t mình bà nó i thì ph i

n h t. H i tr

c bà nó làm mai. Bây gi c m không lành, canh không ngon, thì bà nó ph i hòa gi i”.

Bà Kinh áp:

-

Ông nó mu n tôi i thì tôi i. Tôi có n gì âu. Nh ng qua nói làm sao, ph i d y cho tôi bi t

ng tôi nói cho trúng ý.

-

Bà nó qua nói chuy n riêng v i bà Ch ,

ng cho C m Nhung hay là ai trong nhà

nghe. Bà nó ph i em h hai cái th theo

ng n u bà Ch không tin, thì

c cho

nghc.

-

Tôi có bi t ch qu c ng

âu mà

c.

-

À còn chuy n tr c tr

ó n a. Bà không bi t

c thì l y ra l m le cho bà Ch th y

i thu t s m i b c th cho bà y nghe. Nh b mu n bi t rõ thì b kêu con b c, mà th nào c ng

ng cho b l y hai th

ó, ph i em v tr l i cho th y

thông

ng ch ng ki n ra tòa n u có c n dùng thì th y trình ra cho Tòa xem. Còn vi c c a C m Nhung, bà bi t cháo chang. Bà c thu t có u có uôi cho bà Ch

nghc. Sau r t bà nói ý th y thông ã nh t nh phân r , vì v th y ã l y trai có ch a, th y không th dung tha

c. Song th y không mu n làm tùm lum cho v

th y mang x u, nên th y khuyên v th y vô

n xin phá hôn thú. Bà nói y theo ý

th y thông nói h i nãy ó.

-

u bà Ch binh con, bà cái l y nói con b chính chuyên, không có l y ai h t, nó n v i th y nên có thai nghén ó, ch không ph i l y trai, thì tôi ph i làm sao th y thông ?

nh Xuân châu mày áp.

-

u có l i mà còn c

ng lý, không ch u nh n l i, thì bà nói cho bà gia tôi bi t, tôi vô

n ki n li n. Mà tôi ki n thì tôi ph i nói ngay v tôi l y trai và tôi xin Tòa ch ng nh n cái thai trong b ng không ph i là con c a tôi. Tôi khai tùm lum x u h thì ch u l y.

-

c tôi hi u r i. Nh bà Ch ch u cho C m Nhung ki n xin phá hôn thú, thì th y có bu c

u chi n a không ?

https://thuviensach.vn

-

Tôi bu c hai

u n y: th nh t không

c xin b t con, ph i

V nh Tân cho má

tôi nuôi, th nhì không b t tôi ph i ch u ti n c m cho v tôi m i tháng trong lúc Tòa ch a lên án cho ly d , b i vì tôi nuôi c m

ng n no r i i l y trai thì k quá.

-

Giàu có mà òi ti n c m n i gì. Th y giao hai phong th cho tôi ng lát n a tôi

n ông Kinh

c l i cho tôi nh r i sáng mai tôi i.

nh Xuân l i bàn vi t m t l y hai phong th trao cho bà Kinh.

Bà H

ng v n nói: “Mi n tôi

c V nh Tân v i tôi thì thôi. M t con dâu tuy bu n, song dâu h không áng ti c. Có v y m i th y rõ dâu nh con Cúc H

ng h i tr

c thi t là

khó ki m. Xuân tôi không ch u ki m v khác ngh c ng ph i l m. N u Cúc H

ng còn s ng,

thì nó âu có làm c c lòng nh v y.

Ông Kinh

ng d y nói: “Thôi,

lôi v tôi ch cách cho bà nó bi t,

ng sáng mai

qua nói chuy n v i bà Ch cho h n hòi”.

ch ng ông Kinh d t nhau i v .

Bà H

ng v n b ng V nh Tân em vô mùng cho nó ng .

nh Xuân b ng èn l i bàn vi t, ng i ngó di bút c a Cúc H

ng, ngó c gi r i m i

óng c a i ngh .

t lu n không khí bu n b c bao trùm t dãy ph ch V nh Xuân qua n s v

n

a bà Ch Thi u.

Bu i s m m i ó, bà Kinh L

ng ng i xe kéo sang th m bà ch Thi u v i s n ng truy n m t tin t c h c a, h i nhà. Bà bi t l n i th m n y bà s x c gi n, gây bu n, ch không ph í em chuy n vui v mà nói v i bà b n già nh l y l n tr c. Tuy bi t nh v y

song bà

ng gi n C m Nhung tràn tr trong lòng, nên bà hâm h quy t trút ph t cái b u phi n não ó cho r i

ng xem coi cu c tóc t c a bà gây ra nó s p

th nào, nh t là coi bà

Ch Thi u s che

y thói h thúi c a con, hay là bà c ng bi t n n n h i h n.

Xe d ng tr

c th m, bà Kinh th y ngoài sân im lìm, trong nhà v ng v . Bà không d

, m nh b

c lên th m mà vô c a.

Bà Ch

ng n m m t mình t i b ván l n phía trong. Bà l m c m ng i d y, th y bà Kinh thì bà nói: “M i bà i th ng vô ây”. B bà không m ng r nh tr c, mà coi mòi ng c

nhiên và ái ng i.

Bà Kinh vô t i không

i ch nhà m i, bà c ng i và h i: “B a nay bà m nh ?”. Bà nói không

c m nh. Bà kéo gi bình rót m t chén trà m i khách.

Bà Kinh ngó quanh qu t, không th y C m Nhung, mà c ng không có ai h t. Bà h i:

-

Cô thông i Sài Gòn hay sao mà

bà n m có m t mình ây ?

-

Không. Nó i ra sau v

n.

-

Th y v ng t

ng c

i Sài gòn.

-

Có vi c chi âu mà i.

Bà Kinh mu n m

u nói chuy n, nh ng th y bà Ch bu n, nên bà không n nói g p có ý

i coi bà Ch có h i th m t i r hay cháu ngo i r i bà s ch p l y ó mà truy n tin ch ng lành. Bà ch lâu quá mà không th y bà Ch h i t i r con, bà m i kh i u mà nói:

„B a nay tôi qua ây tr

c th m bà, sau nói chuy n nhà c a th y thông cho bà nghe“. Bà li c t th y bà Ch bi n s c và ngó bà trân trân, không nói chi h t, d ng nh ch nghe coi

khách s nói chuy n gì.

Bà Kinh khi ra i thì hâm h c

ng quy t, mà

n vi c thì bà b t nh n, nên d d , vói

y lá tr u têm r i nói: „Th y thông c y tôi qua ây th a thi t cho bà hay, v th y i Sài Gòn y tháng nay làm vi c t i t th u t i tai th y. Th y bu n quá, th y mu n qua bàn tính v i bà, nh ng nói ra càng thêm au lòng, th y không n nói, b i v y th y c y tôi thay m t nói dùm“.

Bà Kinh ng ng, có ý d coi bà Ch có bi t vi c con h hay không. Bà Ch h i: “Th y thông nghe v th y làm vi c chi t i t mà th y c y bà qua nói chuy n ?“

a ã m r i, bà Kinh ph i i s n vào, không còn d d n a c. Bà m i xích g n

i bà Ch r i to nh k chuy n c a V nh Xuân và C m Nhung cho bà Ch nghe. Bà nói bà ng v n th

ng dâu, còn V nh Xuân tin v , nên m y n m nay m con cho C m Nhung

https://thuviensach.vn

thong th v

v i bà Ch , tr

c bà vui lòng, sau cô sung s

ng t m thân. M y tháng nay vì

bà Ch b nh nên

cho C m Nhung theo s n sóc bà

ng

a bà i

c t và êm ngày

ch m nom thu c men cho bà. Cách m

i m y b a tr

c, V nh Xuân có

c th t Sài gòn

i xu ng cho hay C m Nhung lên tr n làm

u t i b i và khuyên

ng cho cô i Sài Gòn

a mà th y ph i mang ti ng x u luôn v i cô. B a sau cô qua th m. V nh Xuân không r y la, n gi n, ch êm th m khuyên v ch ng nên i Sài gòn n a. Cô h a ch c cô s vâng l i. Th mà tu n sau, V nh Xuân

c th n a nói C m Nhung còn lên tr n n a, lên sáng th hai t i th ba m i v . Ng

i ta nói vì s

ng t i danh giá c a Xuân; nên không n x n

u Nhung,

cho cô v . Nh ng n u còn mang b ng ch a léo lên m t l n n a, thì ng i ta không dung.

Th l i nói tình nh n c a Nhung có v l i có t i hai con. Th mà Nhung mê, n n m ã có thai h n ba tháng, V nh Xuân nh

ã g n n m tháng r i v ch ng không g n g i nhau. V y thai y không ph i là con c a Xuân, nên th y c y bà Kinh qua cho bà Ch hay và xin bà li u nh dùm cho g p,

ng th y kh i b thiên h c

i chê x u h .

Bà Kinh móc túi l y hai phong th ra mà cho bà ch coi. Bà Ch ng i khóc r m r t, không c n coi th , nên bà Kinh b vô túi l i.

Bà Kinh th y bà Ch c khóc, không nói chi h t, bà ph i nói: „H i hôm th y thông i v ch ng tôi l i mà nói vi c nhà, r i c y v ch ng tôi tính dùm. Th y nói àn bà ã b ch ng l y trai

n có ch a thì còn gì mà mong ch ng tha th . S phân r ã ành r i. Nh ng

th y kính m n bà, th y ngh tình m y anh; m y ch , l i tuy v có l i v i th y, song có sanh cho th y m t

a con trai, b i v y th y không n qu y cái qu y c a v ra tùm lum cho c bà con anh ch bên v ph i b h c

i chê x u h . V ch ng tôi có bi t tính làm sao âu. V l i i tr

c tôi làm mai cho v ch ng k t tóc se t . Bây gi d u ph i rã r i, tôi c ng lãnh qua bàn tính v i bà. Th y thông nói nh v y c ng d . Th y nói n u th y vô n ki n xin phá hôn

thú thì th y ph i hài t i c a v , làm nh v y bên v ph i mang ti ng t i nghi p. Th y mu n th y vô

n ki n th y mà xin

. Tòa òi h u th y ch u

li n thì xong chuy n. V y bà

tính dùm cho êm thì t t h n. Th y bu c có m t

u là

V nh Tân cho th y nuôi. Th y

không làm khó gì h t“.

Bà Ch Thi u c ng v n khóc hoài. Nh ng bây gi bà ã bi t c ý t c a V nh

Xuân, v h thì b v , ch không phi n m v , c ng không gi n lây anh ch bên v , thì bà nh b t n i lòng, nên bà ch m rãi nói: „Tôi

c r bi t

u, tôi t

ng tôi có ph

c l m r i.

Tôi có dè con C m Nhung ngu d i quá, nó sanh tâm tác t nh v y âu. Tôi xin bà nói dùm i v i th y thông, sanh con ai c ng mu n nó nên, ch ai d i gì mà xúi nó h . Th y thông bi t ngh , nên không gi n tôi v i m y anh c a C m Nhung, thi t tôi c m c, c m tình lung l m.

Tôi th a thi t v i bà, C m Nhung là con út, nên tôi c ng h n m y a l n. G nó l y ch ng,

tôi mu n v ch ng v

v i tôi cho sung s

ng. Th y thông không ch u tôi có ý bu n. Ch ng

nó sanh

c m t

a con, ch sui tôi vui m ng, mà th y thông c ng r ng rãi, cho nó

thong th mu n v bên nây ch ng nào c ng

c. V

ch i m y b a c ng

c. Nó th y d

nên bên nây th

ng h n b n. Vì c ng con nên tôi mù quáng không th y cái h i c a o

ch ng, tôi ch a nó trong nhà, không n

i nó theo ch ng, cho tr n ngh a. M y tháng

tr

c tôi b nh nhi u ph i i Sài gòn m i tu n

ng tiêm thu c. Th y C m Nhung r nh rang tôi

i xin

nó luôn bên nây

a tôi lên xu ng trên Sài gòn và êm ngày ch m nom cho tôi ng thu c. Nó i v i tôi lên Sài gòn nhà ch Hai nó. Thi t nó ham coi c i l ng, hát b i,

hát bóng th nào c ng a h t. Lên tr n ban êm nó hay r con ch nó i coi hát. Có khi con ch nó m c, thì nó kêu xe i m t mình. Tôi t

ng nó ham vui nên không

ý“.

Bà Ch nói t i ó, bà l y kh n lau n

c m t, l s c gi n rõ ràng. Bà Kinh mu n

nghe coi bà Ch x trí cách nào, nên bà ng i ch không nói chi h t.

Bà Ch têm tr u mà n r i m i nói ti p: „Con cháu i nay b ng d nó k l m, ch

không nh ch em mình h i nh . Nó ham vui ch i, ham loè lo t, không k o

c, ngh a

nhân gì h t. Tôi banh da x th t mà

con C m Nhung, tôi ch c tánh ý nó gi ng tôi nên tôi không lo ng i chi h t. Mà ngh nó ã có ch ng, có con, ch ng nó là ng i x ng áng, ai c ng

ng i khen, kính ph c, ch ph i ng

i b y b hay sao, b i v y tôi không có nghi nó sanh ngo i https://thuviensach.vn

tình

c. Hôm qua bà qua th m, bà ng i nói chuy n v i nó m t h i, ch ng bà v tôi v i nó a bà ra c a. Tôi dòm th y cái b ng nó lùm lùm. Tôi tr vô và kêu nó l i g n mà h i nó có ch a hay sao. Nó ã b t

ng kinh nguy t hai k r i. Tôi nh l i thì ngày tôi có b nh nó luôn bên nây, g n n m tháng nay không có ng bên ch ng nó êm nào, mà sao nó l i có ch a.

Tôi s quên, tôi kêu th ng anh Ba nó mà h i l i, thì th ng Khai c ng nói n m tháng nay con Nhung ng luôn bên nây. Tôi c nh h i con Nhung không g n v i ch ng mà sao l i có ch a c. Nó c l ng thinh không ch u nói. Th ng Khai gi n nên ánh nó m t b t tai, h i v y ch nó l y ai. Con Nhung khóc, nh ng c ng không ch u nói thi t. Tôi r ri t tay ch n, kêu van tr i

t. Th ng Khai m ng nhi c nó là

h , có ch ng con mà còn l y trai, làm nh c nhã tông môn, n i nóng gi t cây gài c a mu n

p ch t nó cho r i. Tôi Can gián, tôi nói tai h a t i thì ph i rán bình t nh mà lo, không nên nóng n y mà gây thêm tai h a khác n a. Th ng Khai gi n nhà mà i. Tôi d con Nhung mà h i nó l y ai. Nó ch u có l y trai, nh ng không ch u ch tình nh n c a nó. Nó khóc mà nói nó l d i làm x u cho tông môn, v y nó t v n mà ch t

ng

n t i nó th t ti t v i ch ng và làm nh c cha m “.

Bà Kinh bi t

c ý t c a bà Ch , con h bà không ch a l i cho con, mà còn t thi t cho bà nghe. Bà m i h i:

-

u v y cô C m Nhung sa ng , nên r i bây gi cô bi t n n n hay sao ?

-

Nó n n n, nên c

òi ch t hoài. Bà ngh coi, làm m n u con có l i thì r y la ng nhi c ch n lòng nào xúi nó ch t cho ành. Tôi ph i d u b t ng c u sanh

ng cho nó.

-

y ch sao. D u cô t v n, b t quá t ý n n n, ch có g ti ng x u âu, b i v y cho cô ch t không ích gì.

-

Th ng anh ba nó còn gi n quá. H i hôm nó v ng , n khuya nó th c d y s m mà

i n a. êm nay tôi th c sáng êm. Có ng nghê gì âu. R u quá ng gì c. H i

sáng tôi không th y th ng Khai, tôi h i nó i âu, thì v nó nói th ng Khai i Sài gòn

ng h i ch Hai nó coi có bi t con Nhung l y ai không.

-

Tôi t

ng vi c ã l r i d u bi t c trai gái v i ai c ng không ích gì. Lo thâu x p viêc ch ng con c a cô ây cho êm thì t t h n.

-

Tôi c ng ngh nh v y. êm nay tôi lo vi c ó quá. Không bi t th y thông th y hay r i tôi nói làm sao v i th y. H i n y th y bà qua, tôi có ý m ng, tính nói thi t chuy n nhà cho bà nghe r i c y bà làm n n n n dùm v i th y thông. Chuy n ã tùm lum tôi âu dám xin th y h x , tôi ch mong th y th ng tôi v i anh ch nó

mà tính êm cho

x u h m con tôi v y thôi. Th y mu n sao tôi c ng ch u v y t. Tôi nói thi t, n u th y òi th

ng th di n m y ngàn

ng tôi c ng s n lòng

ch u.

-

Không có âu bà, th y thông tr ng nhân ngh a, kh y có thèm ti n b c âu. Th y bu c có m t

u là

V nh Tân cho th y nuôi, d u có

b , cô C m Nhung

ng

nài xin b t con.

-

Th m h mà nài n b t con n i gì. Mà n u th y không mu n ti n b c, thôi th y coi có cái nhà nào h bán thì tôi mua cho cháu Tân ng b

ng cha con v i

nhau.

-

Còn chuy n

b , th y mu n tránh ti ng x u cho bà nên th y bi u C m Nhung vô n ki n phá hôn thú. Chuy n ó bà ngh sao xin cho tôi bi t ng cho tôi tr l i

i th y. Th y nói n u

th y ki n thì th y ph i l y c v có ngo i tình nên th y xin

. Làm nh v y thì thiên h hay h t.

-

Bà nói dùm v i th y, con tôi l i v i th y, b i v y th y mu n cách nào tôi c ng ch u h t. H th n quá nên tôi không th qua nói chuy n ph i qu y v i th y c.

th ng Ba tôi i Sài gòn v , tôi s bi u nó qua bàn tính v i th y. Th y mu n làm sao thì th y ch cho nó làm.

Bà Kinh ngh câu chuy n nói ã

r i, t

ng g p ph i khó kh n, té ra bà Ch bi t l i

nên bà xuôi thu n h t. Bà Kinh

i kh n t mà v .

https://thuviensach.vn

Bà Ch

a khách ra c a, tay bà v n vai bà Kinh v a khóc, v a nói: “Bà v làm n nói i v i th y thông r ng v

ã h thúi mà th y còn th

ng tình tôi v i m y

a con tôi, th y

không n qu y cho x u h , thi t m con tôi c m n c c a th y lung l m; th y b con v h

th y không ti c, ch tôi m t chàng r quí thi t tôi bu n vô cùng, v y d u th nào tôi c ng xin th y

ng quên câu sanh con há

sanh lòng. Còn v ph n tôi thì bao gi tôi c ng quí tr ng th y. M y anh nó c ng v y”.

Bà Kinh v ,

n tr a bà thu t rõ tình c nh u s u, b c t c bên nhà bà Ch cho m con nh Xuân v i ông Kinh nghe. Bà nói bà Ch vô ý không è con làm x u nh v y. Hôm qua tình c b th y Nhung có b ng, b c ch h i, thì Nhung khóc mà ch u có ngo i tình, nh ng không ch u ch tình nh n. Bà Ch m ng nhi c, Ba Khai gi n mu n p ch t, Nhung n n n

òi t v n. Bà Ch khóc quá, bà ch u l i v i r , ch không binh con. Bà m n ti c V nh Xuân, cám n Xuân còn ngh tình ngh a, không n làm x u cho nhà bà, Xuân bu c cách nào bà c ng ch u h t, mu n m y ngàn bà th

ng danh giá bà c ng cho, hay mu n có nhà mà v i V nh Tân bà c ng mua

cho Tân

ng b . Còn vi c

b thì bà h th n v i r và ch sui nên bà

không ám ch

ng m t qua mà nói chuy n,

Ba Khai i Saigon v bà s sai Khai qua xin

i, r i Xuân mu n làm sao thì d y cho Khai làm, mi n phân ly mà không oán h n.

Ai nghe nói thái

c a bà Ch nh v y, thì c ng xúc

ng, nên không n phi n trách

gì n a,

n bà Kinh h i hôm bà nóng n y quá, mà th y tình c nh nhà bà Ch , nghe bà Ch khóc và n n n thì bây gi bà c ng d u r i, không còn mu n gây g n a.

i b a sau, n c m r i, m i

èn m t lát thì V nh Xuân th y xe ng a ng ng tr

c

nhà. Ba Khai b n

dài xu ng xe i vô. V nh Xuân ti p chào, m i ng i. Th y bình t nh, gi l , không m ng r , mà c ng không l v t kiêu. Th y kêu con sen bi u cho m t bình trà i h i Ba Khai:

-

Má b a nay kh e hôn anh Ba ?

-

Hai êm nay ng không

c, nên không

c kh e.

Bà H

ng v n d t V nh Tân trong i ra. Bà chào Ba Khai, h i th m s c kh e c a ch sui n a, r i bi u V nh Tân l i xá c u Ba.

Th y bình trà em lên, V nh Xuân rót m t tách mà m i anh V . Bà H

ng v n nu n

cho hài ngtr i nói chuy n thong th , nên bà d t V nh Tân ra tr c r i i luôn l i nhà bà

Kinh.

Ba Khai ké né, mu n kh i câu chuy n, nh ng b ng nên ng i d d m t h i lâu r i i nói: “Con C m Nhung không nên n t, nó làm l i o cang th ng, hai b a rày má bu n

u, x u h , n ng không

c, nên má mu n au. Tôi v i th ng T t c gi n quá, mu n p

ch t nó mà th trôi sông cho khu t con m t. Tai h a n thình lình, c nhà

ng s u th m,

c t c, bà Kinh qua nói chuy n v i má. Má hi u

c tánh ý c a d

ng, v h mà d

ng lo

che

y giùm cái x u c a v , d

ng c ng không phi n trách má v i anh em tôi. Má c m ngh a nên hai b a rày má khóc hoài, càng m n

c d

ng thì càng oán ghét con C m Nhung.

Má i không

c nên má bi u tôi thay m t cho má qua tr

c cám n d

ng, d u ph i xa v

song d

ng không quên tình m con, anh em, sau xin d

ng bi t giùm b ng má và anh em tôi

không bao gi ch u cái thói b i ngh a b c tình c a con C m Nhung ó”.

nh Xuân nói: “Mía sâu có

t, nhà d t có n i. V tôi nó v i tôi không tr n o, vì

i c a nó n ng quá, tôi không th tha th

c, nên tôi ph i tính phân tay r tóc, ai i

ng

y cho kh i xào xáo trong gia ình. Nh ng tôi ngh v ch ng n v i nhau d u không có tình c ng có ngh a. Hu ng chi nó sanh cho tôi m t a con trai, ó là m t cái n hi n nhiên

tr

c m t. Th

ng con ph i nh t i m : V tôi còn tr tu i, d u phân r tôi c ng ph i giúp ph

ng ti n cho nó l p gia ình khác mà h

ng h nh phúc trên

i, b i v y xa nhau tôi

không n bôi l trên m t nó. Tôi mu n cho cu c r i rã n y do n i m ng s . V tôi gieo nh n nào thì nó hái qu n y. Vi c ai làm n y ch u, má v i m y anh có can c chi âu mà tôi phi n.

Xin anh Ba v th a v i má, d u tôi ph i xa v , mà a con tôi còn ó, nó ch m d u kho ng

i vui v c a tôi. Ra vô tôi th y nó, làm sao tôi quên má v i m y anh ch cho c, bao gi

tôi c ng kính cha m luôn luôn”.

https://thuviensach.vn

Ba Khai c m

ng nên a n

c m t mà áp:

-

n n

c n y mà d

ng còn gi nhân ngh a hoài, tôi ngh l i thi t tôi gi n con m Nhung h t s c. Tôi không mu n k t i kh n n n c a nó cho d ng nghe…

-

Thôi, anh Ba. Vi c không t t k ra làm chi. Tôi coi nh chuy n chiêm bao. Tôi mu n quên h t cho an trí.

-

ng thi t áng m t quân t . Tôi xin t thi t v i d ng, không còn cha thì tôi là

con trai l n trong nhà, tôi có quy n nghiêm tr các em. Tôi h a ch c v i d ng,

m Nhung gây t i, nó ph i

n t i.

-

Anh Ba gi n làm chi, nên xem ó là tai h a b t ng nên tránh kh i v y thôi. Lo gi i hòa t t h n là h n gi n.

-

Không

c d

ng à. Làm t i thì ph i

n t i ch . H m nay nó bi t x u h nên nó

òi t v n cho r i.

c

u. Làm t i r i ch t, ó là tr n tránh, ch

âu ph i

n

i. Ph i s ng mà

n cho h t t i m i

c. Mà vi c ó là vi c c a tôi. D

ng

cho má v i tôi x trí. Bây gi tôi xin nói vi c c a d ng. Má mu n qua cho giáp

t

ng t n i lòng c a má cho bác v i d

ng nghe. Ng t con C m Nhung làm

cho má bu n r u l i thêm h th n quá, nên má i không c. Má bi u tôi qua nói

i d

ng r ng C m Nhung làm vi c t i t nh v y, d

ng tính cu c phân ly là

ph i. V

ã l y trai có b ng c rõ ràng, còn g n g i làm sao cho c n a, b i v y

má không dám xin d

ng che ch giùm cho má v i anh em tôi kh i b thiên h i chê. Nghe l i bà Kinh nói hôm qua thì má c m n c c a d

ng lung l m,

i v y d

ng d y l nào má c ng ch u h t, d

ng mu n th gì má c ng s làm

cho d

ng v a lòng.

-

Tôi có mu n gì âu. Tôi ch tính phá hôn thú cho v tôi thong th , song phá m t cách êm th m cho nó kh i mang ti ng x u. N u tôi vô n mà ki n thì tôi ph i hài

i c a nó, nên tôi kh ng ành. Tôi mu n nó vi n lý phu ph h t hòa, nó vô n

xin

. Nó vô

n tr

c r i tôi c ng vô

n nói nh nó mà ng thu n

b . Tòa

òi hai àng, Tòa ki m th hòa gi i, hai àng c quy t rã r i. Tòa hòa gi i ít l n không

c t nhiên Tòa s lên án cho

, mà kh i mang ti ng chi h t.

-

Cha ch , ph i làm

n cách nào ? Cái ó thi t tôi không hi u.

-

th t c theo pháp lu t anh hi u không n i âu. Ph i ch u t n ít tr m m n

Tr ng s làm cho m i

c. Vi c s dây d a ít tháng, ph i có Tr ng s

i h u

ng cãi l cho.

-

n thì ch u t n ch sao.

-

Anh ra m

n Tr ng s , anh c t ngh a cho ng nghe nh tôi m i nói ó, thì ng hi u li n.

-

v tôi th a cho má hay r i mai tôi i m

n Tr ng s . Mà d

ng c ng ph i vô

n xin

, d

ng c ng ph i m

n Tr ng s .

tôi em ti n qua cho d

ng tr

n phí.

-

Kh i. Tôi không c n m

n Tr ng s . Tôi vô

n, tôi xuôi thu n theo v tôi, tôi

ch u

b , tôi có ch ng c gì âu mà phái có Tr ng s cãi l .

-

Má có d n tôi nh v y: d

ng mu n cái gì, tôi c ng ph i ch u h t, mu n có m t s ti n

nuôi cháu Tân hay mu n có nhà c a cho cháu r ng rãi c ng c. D

ng

mua m y ngàn má c ng cho, hay mu n nhà nào má s mua cháu Tân

ng b .

-

Xin anh th a l i v i má, tôi cám n má l m, nh ng tôi không mu n gì h t. V nh Tân là con c a tôi t nhiên tôi ph i nuôi nó. Cha con tôi ph nh v y c ng an i, c n gì ph i có nhà c a. Tôi ch xin m t

u là v tôi vô

n xin

, nó

ng

nài b t V nh Tân v mà nuôi.

-

i. Cái ó d

ng kh i bu c. Th m h mà nài b t con n i gì. Tôi b o lãnh vi c ó. D u Tòa có d y d

ng ph giao con cho nó i n a, tôi c ng b t cháu em tr cho d

ng nuôi. Thôi tôi th a l i cho má hay r i mai tôi i nói chuy n v i Tr ng s .

https://thuviensach.vn

-

Tr ng s vô

n r i thì anh cho tôi hay

ng tôi vô

n ti p theo.

-

Làm vtêc gì tôi c ng do n i d

ng. Tôi s ghé th

ng.

Ba Khai cáo t . V nh xuân

a anh v ra t i xe. Ba Khai nói: má có nói d u v ch ng ng có r i rã i n a, má c ng v n coi d

ng là r quí c a má. Còn ph n tôi

i v i d

ng,

tôi th có Tr i

t ch ng minh, tình anh em th y chung nh nh t, không bao gi phai l t.

nh Xuân c m

ng không nói

c.

Ba Khai lau n

c m t lên xe mà i.

nh Xuâu i th ng l i nhà ông Kinh mà thu t cu c h i àm ó cho m và v ch ng ông Kinh nghe. Ai c ng khen bà Ch Thi u v i Ba Khai bi t u và ti c m ng s khi n C m

Nhung gây tai h a

ng d t tình thân ái.

nh Xuân bu n mà nói: “T i m ng s c a tôi khi n cho tôi không có v , ch không ph i t i ai h t. Tr

c kia Cúc H

ng là con thà giàu, cô kh n khít v i tôi, thì Tr i khi n cha cô chê tôi nghèo làm cho cô ph i tìm cái ch t

ng tr n ngh a v i tôi. Sau tôi c

i C m

Nhung, c ng con nhà giàu, mà m v v i anh v quí tr ng cái nghèo c a tôi, thì Tr i khi n cho cô h ,

ng v ch ng tôi r i rã. Cu c

i tr trêu quá ! y v y muôn vi c

u t i Tr i.

Mình c

ng ngay th ng mà i,

ng ham mu n mà c ng

ng u phi n chi h t

Ông Kinh nói: “L i o

c quá !”.

Bà H

ng v n nói: “Giàu nghèo hay còn m t, tôi không c n. Tôi có chút cháu n i ây thì

cho tôi vui”. Bà d t V nh Tân v d ng .

Ông Kinh v i V nh Xuân u ng trà r i

n ch i. Vi c v ch ng V nh Xuân vào

n t i Tòa

y c phu ph b t hòa mà ly d , Tòa gi i hòa ba l n không c, nên cách vài tháng sau Tòa

lên án cho phá hôn thú, giao V nh Tân cho cha nuôi. Nhà bà Ch Thi u kh i mang ti ng thiên c

i chê. M con bà c m

c m n tình V nh Xuân h t s c.

https://thuviensach.vn

h ng v

ng v n

1 www.hobieuchanh.com

h ng v

ng v n

Bi u Chánh

N TH N M

MÀNG NG

I X A

(21) I

Th y Phan V nh Xuân làm ký l c t i Tòa B M Tho h n 8 n m, th y ng thôn ngôn

và làm vi c c ng nh m y th y ký khác, th y không co quy n mà tr ng tr ai, c ng không có th mà nâng

ai, th y ch gi b n ch “thanh cao chánh tr c” d u g p tr

ng h p nào th y c ng không quên b n ch

ó.

Ng

i ta

ng than phi n v thói bóc l t thì V nh Xuân gi thanh liêm, ng i ta

ng

au kh v i s hi p áp thì V nh Xuân gi chánh tr c, ng i ta ua nhau h ng hách xa hoa

thì V nh Xuân an ph n thanh b n, vui thú phong l u, ch i cách cao th ng.

nh Xuân c x trong vòng ngh a nhân, ki m

c, khiêm nh

ng, ôn hòa, giúp ng

i

ch không h i ng

i, ai ph i thì g n, ai không ph i thì lánh xa, không dua b , n nh hót ai, không thù oán, gi n l n ai, th y ch

n nh v y ó mà thôi, ch không mong h c thói anh hùng hay quân t gì h t, mà c ng

c công chúng xa g n ng i khen kính m n, th m chí m y ng

i x m xì chê th y kh kh o không bi t th a c h i mà làm giàu, nh ng tr c m t h

ng ph i kiêng n , ph i s t sè nh

g b

c.

Khi V nh Xuân c

i

c v giàu mà th y không

i cách n thì ng

i ta ch a nói gì

n ch ng th y ng thu n

b ng

i v quí y, quí là t i có gia tài sau l ng,

b mà

th y không có chút bu n ti c, ch ng ó ng

i ta m i ch c l

i l c

u, m i hi u th y ái m

th gì quí h n b c ti n, v

n ru ng.

Mà thi t V nh Xuân r t b C m Nhung

c r i, th y không bu n, không ti c, không

gi n, không phi n chút nào h t. th y g r i x p mà c t t m hoành có thêu b n ch „S t c m o hi p“ c a m y ông m y th y chúc m ng cho th y lúc c i v , th y

cho m vui ch i

n sóc V nh Tân, ch m nom d ng cho cho n, th y hòa n, làm thi v i ông Kinh L

ng,

vui ch i hoài không nhàm không chán.

êm nào không

n không làm thi, thì V nh Xuân chong èn ng i t i bàn vi t, ho c c

sách, ho c xem lu t l hành chánh

m r ng ki n th c và rành r ngh nghi p thêm mà h ng i l i bàn vi t thì th y ch ng kh i nhìn bút tích c a Cúc H

ng, có khi nhìn trót n a gi ,

nhìn r i l l ng th m h i Cúc H

ng

u thai trong nhà nào,

âu, n m nay cô

c bao

nhiêu tu i ?

m nay V nh Xuân n l

ng l n r i, s l

ng châu c p cho gia ình xài không h t th

mà bà H

ng v n v n còn gói bánh ú, bánh tét mà

m cho b n hàng hoài, vì thím T Cam

theo nói gói bánh không c c kh gì, l i bánh ngon bán c, m i tháng có l i

n b n n m

ch c

ng, n u d p ngh thì u ng l m.

Ba Kha qua th m V nh Xuân th

ng th

ng, l n nào qua c ng có cho

, khi thì cho trà

ngon khi thì cho xoài mít ho c cau d a, anh em g p nhau c ng vui v thân thi n, nh h i tr

c, nh ng c hai ng

i không bao gi nh c t i C m Nhung.

Bà Ch Thi u c ng có qua th m ch sui v i cháu ngo i, l n u vì th n thùa nên bà b ng không vui ch ng th y ch sui v n ni m n nh x a, mà chàng r i làm vi c v c ng chào

ng

l , thì bà h t ái ng i n a, nên vài ba tu n bà qua th m m t l n, qua th ng t nhiên

quen v i V nh Tân, r i bà ngo i v i cháu ngo i vui v nói chuy n v i nhau, gây c c m

tình, không còn ng n ng i gì n a.

Bà H

ng v n th y con ã

v , song v n còn thân thi n v i m v nh x a, l i th y bà Ch qua th m th

ng, n u mình không th m l i thì th t l , nên r bà Kinh i th m bà Ch ng em V nh Tân qua bên ngo i nó ch i. Hai bà qua Ch C m y l n, mà không l n nào th y d ng C m Nhung, l i c ng không nghe bà Ch nói t i.

https://thuviensach.vn

h ng v

ng v n

2 www.hobieuchanh.com

Bà Kinh có tánh hay l c l o, nh ng th y bà Ch không nh c t i c m Nhung, bà không b

i

ng tro tàn vì s nó bay b i nh ng bà c tìm ng

i quen mà dò d m trót c n m tr i

i nghe tin t c ch c ch n mà nói l i cho bà H

ng v n hay. Theo l i ng

i trong xóm nói

i bà, thì

c án Tòa cho phá hôn thú r i, C m Nhung qua v i anh là T Thông bên B n Tranh. Cách ít ngày cô sanh m t

a con gái nh ng vì cô bu n r u nên thai không

c

nh.

a gái t i l i ó sanh

c có m y ngày r i nó ch t. Cô C m Nhung au luôn m t tháng, ch ng cô m nh r i Ba Khai m i cho xe qua r c cô v Ch C mà . T

y

n nay

m Nhung m c

v i, t i ngày nhà c u ho c nhà b p, ch không c léo lên nhà trên.

Bây gi cô m teo, hai má cóp, c p m t sâu, cái s c p ngày tr

c m

i ph n, bây gi ch

còn vài ba ph n. M i l n bà H

ng v n em V nh Tân qua th m bà Ch thì cô C m Nhung ch y ra v

n mà tr n, không dám cho con v i m ch ng c th y m t cô.

Bà H

ng v n nghe nh v y thì bà

ng lòng bà khen Ba Khai tr gia thi t nghiêm, em ph m t i ph i s ng mà

n t i, nh ng s ng hèn h , u s u, ch không

c s ng cao sang,

vui v n a. Mà bà t i ngh êp cho thân ph n C m Nhung, r i sa ch n s y b c mà c nh

i

i c

i hoá ra c nh

i thê th m.

Th y thu c Ho ng c n ph gi a ông Kinh v i V nh Xuân, th y tr ph ng lên C u

Kho trên Sài gòn m ti m coi m ch và h t thu c b c v i cao n hu n tán. Bà H

ng v n ã

có ti n d

c b n n m tr m, th y con hay có khách t i ch i, mà m t c n ch t h p ti p khách b t ti n. Bà bàn tính v i bà Kinh, t ý mu n m n luôn c n c a th y Ho ng

ng d n

hai c n cho r ng rãi. Bà Kinh tán thành vi c y l m, bà nói m n thêm c n ó

riêng cho

nh Xuân, hai ng

i qua

n ch i v i nhau thu n ti n không bi t ch ng nào. T i b a ó hai bà nói cho V nh Xuân v i ông Kinh hay, hai ng

i n y ch u li n. Bà Kinh m i lãnh i nói v i

ch ph mà m

n.

m mai, Ba Khai i ch , ghé giao bánh trái c a bà Ch g i cho V nh Tân. C u g p th a ch ph sai ra coi

ng d m vá và s n ph t c n nhà tr ng

cho s ch s

ng th y thông

. C u khuyên bà H

ng v n nh n d p có s n th , bà bi u phá vách phía trong làm c a ng

hai c n thông v i nhau,

qua l i cho ti n. Bà ch u. C u ch cho th tr c a r i c u v .

n x mát bà Ch Thi u qua n a. Bà th m ch sui v i cháu ngo i. Bà qua coi c n nhà th

ang làm, r i i luôn qua th m bà Kinh. Th a lúc không có m t ch sui, bà Ch m kh n nh l y 10 t m gi y s ng

trên ô tr u mà nói v i bà Kinh: “Thu nay tôi có ý mu n giúp cho th y thông s p

t b

n cho sung s

ng. Mà nói cách nào th y c ng không ch u. B n

ch ng ph i lìa nhau tôi mu n cho th y n m ba ngàn ho c mua nhà cho th y , mà th ng Ba tôi nói h t s c, th y c t ch i hoài. Hôm nay th y ch u d n m t c n riêng ng cho thong

th mà ti p khách. Th y ph i mua s m

c cho t t

ng d n coi cho

c. Tôi mu n ch u

ti n cho th y mua s m

mà h i tr

c th y còn không ch u th

ng ti n c a tôi, bây gi tôi

nói ra tôi s th y t ch i n a. Nói v i ch sui tôi, thì tôi s ch c ng không ch u. Th y thông thanh b ch nh v y, l nào ch sui tôi làm trái ý th y. V y tôi xin g i m t ngàn cho bà. Bà th a lúc nào ch sui tôi vui, bà to nh c t ngh a s thành tâm h o ý c a tôi cho ch bi t, r i hai bà dùng s ti n n y mà s m

cho thi t t t

ng d n coi cho vui. N u ph i c n dùng thêm

t hai ngàn n a m i

mua thì bà c cho tôi hay, tôi s

a thêm n a. Th ng Ba tôi nó c

theo c n d n ph i mua

cho t t,

ng hà ti n. N u mu n mua bàn gh hay t gi

ng th gì

ây không có thì bà cho nó bi t, nó s lên Sài gòn mua ch v cho. Nó mu n lãnh d n nhà cho th y thông h n hòi, nh ng nó s th y thông không ch u, nên nó không dám ra m t, vì v y nên tôi ph i c y bà l p th làm giùm cho êm”.

Bà Kinh bi t bà Ch v i Ba Khai thành thi t quí tr ng V nh Xuân và h o tâm giúp lòng m n ti c, ch ch ng có ý chi khác, b i v y bà ch u lãnh u ình v i bà H

ng v n

ng lo d n nhà cho V nh Xuân mà không cho th y bi t có m con bà ch nhúng tay vào. Bà y m t ngàn

ng b c mà c t, s r i bà H

ng v n l i bà th y thì b i l m u k .

Trong lúc g n d n nhà, bà Kinh m i t riêng s bà Ch giúp ti n cho bà H

ng v n hay

và gi kín

ng cho V nh Xuân bi t.

https://thuviensach.vn

h ng v

ng v n

3 www.hobieuchanh.com

Ba Khai qua h ng ngày d t hai bà i l a

mà mua. M Tho thì có bàn gh t ván

mua

c. Ba Khai lãnh lên Sài gòn mua m t gi

ng s t, m t

ng h treo v i m t b

r a

t mà ch v . Nh ba bà giúp m t, thành th c n nhà c a V nh Xuân thi t p

, có

, bên c n c

em qua ch có cái bàn vi t, cái t sách, v i cái khuôn li ng l ng bút tích Cúc ng mà thôi.

nh Xuân th y càng b a càng có thêm

mà

nào c ng quí giá, thì h i m ti n

âu

mà mua

nhi u d v y. Bà H

ng v n nói ti n bà bán bánh có l i

dành m y n m nay

nên bây gi có d p thì xài, c t làm chi n a. V nh Xuân không tin, có ý nghi m vay m n c a

ng

i khác, ho c có bà Ch ti p giúp. Th y h i bà Kinh thì bà Kinh c ng nói nh bà H

ng

n, b i v y th y bít l i, h t nói n a

c.

Vì bây gi

t i hai c n mà con Sen l i xin thôi, bà H

ng v n ph i m

n th ng Ca 17

tu i, ph v i thím t Cam, gi t

cho V nh Xuân và ban êm có khách nó lo trà n

c cho

ti n. Th ng nh thi t gi i, l làng vui v , mua lá chu i, i ch , ph n u c m, quét nhà, gi t

, làm vi c nào c ng g n.

nh Xuân

c s ng t do m t mình trong m t c n nhà có

ti n nghi mà rèn t p v n

ch

ng, nhóm b n c m thi, th y l u tâm vào èn sách công phu, mê m n v i phong l u thú

.

êm nào ông Kinh c ng qua mà àm

o r i khi ngâm câu tao nhã, lúc to nh ti ng

n, b a nào có c Hu n Trai vô thì thêm gi ng tiêu nghe ph i ng can tr

ng, hi p v i

ti ng kìm g i n i ni m s u th m.

n ã thanh tao,

n ã thi n ngh , V nh Xuân m r ng giao thi p càng ngày càng ng thêm. Ch ng nh ng nh c s t ph

ng nh các c N m Diêm, Ký Qu n, Ký Hi p, T

Th c, T Khôi lui t i th

ng th

ng mà thôi, mà nh ng v n s có danh trong L c T nh nh y c M ng Liêm, Tòng Khuê, Ngu n Tiêu, Thanh Phong, Lê Sum, Bá Nghiêm, Ho ng Tiêu

u là khách tri âm,

ng chí c a V nh Xuân h t th y.

Trót m y n m, V nh Xuân s ng v i chu i ngày th nh th i, kh e kho n, t c l y tránh kh i, nhi m v gi xong. Ch ng V nh Tân

c 7 tu i, th y cho nó

n tr

ng mà h c, có

th ng Ca

a i r

c v m i bu i.

m V nh Xuân

c 35 tu i, th y có

u ki n d thi ch c Tri Huy n. Thi t th y

không ham tranh danh, ch mu n an nhàn

ng d

ng chí và nuôi m mà thôi, mà m y th y

theo

c hoài, nh t là v ch ng ông Kinh L

ng nói không làm vi c nhà n

c thì ch ng

nói làm gì, ch

ã ch n quan tr

ng thì ph i ti n b

c v i ng

i ta, t i sao l i mu n th i

thoát. Hu ng chi th y vi t Pháp v n d dàng, nói ti ng Pháp nh m l , hi u bi t các c quan hành chánh, áng m t làm quan Huy n, t i sao l i không ch u làm ? D u th y không mu n, th y c ng làm cho bà m già vui lòng

c th y

a con bà d

ng d c dày công, nay nó

chi m

c m t a v kh quan trong xã h i.

Ông Kinh L

ng gi i thi t. Ông bi t V nh Xuân là ng

i chí hi u, ông em cái thuy t

ó mà nói làm cho V nh Xuân xiêu lòng li n.

nh Xuân làm

n xin d thi ch c Tri Huy n. Thi t th y thi

u d dang, l i gi t danh

th khoa n a.

y th y M Tho hùn ti n

t ti c ãi V nh Xuân mà m ng cho th y g i b

c

ng

mây r ng rãi.

Bà Ch Thi u hay tin thì tr a bà qua li n mà chúc m ng cho V nh Xuân, r i t i Ba Khai n qua mà m ng riêng ph n c u n a. Th a lúc có bà H

ng v n v i ông Kinh, bà Kinh

t, Ba Khai m i

ng d y mà nói: “Má ôi hay

rg N m thi

u Tri Huy n, má tôi m ng

quá, h i nãy má tôi hay tôi qua th m d

ng N m, má tôi bi u tôi thay m t m i d

ng N m,

i bác v i ông Kinh, bà Kinh n a, b a chúa nh t qua nhà n c m tr a v i má tôi m t b a, không ph i y n t êc gì, y là b a c m thân m t trong gia ình má tôi t lòng m ng cho

ng công danh c a d

ng N m hi n

t ch không có ý chi khác. V y tôi cúi xin bác, ông Kinh, bà Kinh v i d

ng N m vui lòng ch p thu n, ch n u t ch i thì má tôi bu n l m”.

nh Xuân d d , ng i l ng thinh, suy ngh .

https://thuviensach.vn

h ng v

ng v n

4 www.hobieuchanh.com

Bà H

ng v n nói: “T ngày có chuy n, ch sui v i c u Ba qua th m hoài, mà con không th m l

ng tr l m t l n nào h t, hôm nay con

c hi n

t, ch sui mu n cho con

qua nhà n c m v i ch m t b a. V y con không nên ch i t . B nào c ng là tình me con, ch sui b n là bà ngo i c a th ng Tân. Con thi

u má m ng thì ch sui b n c ng m ng. Con

không

c phép ph tình ch sui v i c u Ba, d u m y n m nay v ch ng xa nhau, song ch sui c ng v n ãi con là con r , không

i ý thay lòng chút nào h t.

Ông Kinh v i bà Kinh ti p vô mà nói, th nào V nh Xuân c ng ph i nh m l i c a bà Ch m i, không

c t ch i. V nh Xuân th y ai c ng

ng ý ch p thu n h t nên th y ph i

xuôi theo, c y Ba Khai v th a v i bà Ch r ng tr a chúa nh t bà con bên nây s qua n c m i bà Ch m t b a cho vui lòng. Ba Khai h t s c vui m ng, h a chúa nh t, l i 9 gi , s cho xe r

c bà H

ng v n, bà Kinh v i V nh Tân qua tr

c r i xe tr l i r

c ông Kinh v i V nh

Xuân i chuy n sau.

Ba Khai v r i, m y ng

i m i bàn lu n thái

c a bà Ch và Ba Khai. Ai c ng công

nh n m con bà Ch thi t tình m n tr ng V nh Xuân, tr ng ng i bi t

o ngh a, ch không

ph i có ý lân la

ng c y quy n, c y th . V nh Xuân h i m y n m nay C m Nhung có ch ng khác hay không và làm ngh gì

âu, sao không nghe bà Ch ho c Ba Khai nh c t i. Bà Kinh m i t cho V nh Xuân bi t tin t c c a bà lóng nghe, bà nói khi phá hôn thú r i, Ba Khai i dùng quy n anh l n mà tr t i em h .

a C m Nhung qua B n Tranh v i anh là T

Thông. Sanh con gái,

a nh ch t, m b nh n ng. Ch ng C m Nhung m nh r i, Khai m i cho r

c v

nhà bên Ch C , b t Nhung m c

v i, ch không cho m c hàng l a n a.

nhà c u v i nhà b p, ch không

c leo lên nhà trên, không i ch i, mà ai t i c ng không c nói chuy n. M y l n bà Kinh hay bà H

ng v n em V nh Tân qua th m bà Ch , thì

m Nhung s t ra sau v

n mà tr n, không

c th y m t con hay m ch ng. Bà Kinh khen

ba Khai th quy n cho cha mà tr

o nhà thi t là nghiêm kh c; mà theo ý bà ph i g t gao nh y n i duy trì m t c thu n phong.

Ông Kinh không hi p ý v i bà, ông nói ng

i có t i ph i

n t i thì ã ành, nh ng

cách Ba Khai làm có h i quá l . V nh Xuân bu n hiu, không nói chi h t. Sáng chúa nh t xe qua s m r

c bà H

ng v n, V nh Tân v i bà Kinh i tr

c. Tuy xe tr qua li n, song V nh

Xuân bi u xa phu ch ,

n 10 gi th y m i i v i ông Kinh.

Xe ng ng thì có Ba Khai v i T Thông, hai anh em m c áo dài àng hoàng, ch c s n ngoài sân mà ti p khách.

ã m y n m r i V nh Xuân không eó

ch n

n ây n a, nh ng mà hôm nay th y

không b ng , b t tay chào hai anh v c , r i x ng x m b c lên th m mà vô nhà.

nh Tân l t

t ch y ra ó ón cha.

nh Xuân th y bà Ch

ng ng i trên b ván l n phía trong v i bà Kinh và bà ng v n. Th y n m tay V nh Tân d t i th ng vào ó. Ông Kinh c ng i theo sau.

Bà Ch leo xu ng ván

ng chào khách.

nh Xuân l i g n ch p tay chào m v c và h i: “Th a má, b a nay kh e m nh hay không ?”.

Nghe chàng r c , bây gi là quan Huy n, c ng v n g i bà b ng má nh h i tr c, bà

Ch vui bu n l n l n, bà c m xúc c c

m, nên mi ng thì c

i mà nói: “ , b a nay má

kh e, má vui l m”, mà hai gi t n

c m t ch y

t hai gò má c a bà.

ã có cái bàn nh v i hai cái gh

s n tr

c b ván, bà Ch m i ông Kinh v i V nh

Xuân ng i ó

ng g n v i m y bà nói chuy n cho

.

Thông b ng m t bình trà m i em lên, ba Khai r

c l y mà rót hai tách, v a rót v a

nói: “Tôi bi t ông Kinh v i d

ng N m a u ng trà ngon, nên hôm qua có d p i Sài gòn, tôi vô Ch L n ki m mua trà th

ng h ng m i ông Kinh v i d

ng N m u ng th coi thi t trà

ngon hay không, m c tôi không quen u ng trà tôi không hi u ngon, d ”.

Ông Kinh u ng th , ông khen trà thi t ngon. V nh Xuân c ng khen ngon và h i trà hi u gì.T Thông em h p trà

a cho V nh Xuân coi, V nh Xuân v a ngó th y thì nói: “Trà Thi c Quan Âm mà,

ây không có bán, vì ít ai mua, ng

i không quen u ng trà, h chê nó

ng

https://thuviensach.vn

h ng v

ng v n

5 www.hobieuchanh.com

i giá m c b ng hai Trung qu c k ch

ng. Có m t mình c Hu n Trai a, c c ng ph i g i mua trên Ch L n m i có”.

nh Tân c x n b n

ng m t bên cha. Bà H

ng v n kêu l i ván mà ng i

cho cha

nói chuy n. Tân không ch u i. T Thông th y v y m i nh c thêm m t cái gh d a bên

nh Xuân r i

Tân lên ng i ch i.

Bà Ch ngó r , ngó cháu ngo i, trong lòng hân hoan vô cùng, song c p m t bà t r

t.

Ba Khai lo c m khách, còn T Thông thì coi s p

t bàn n, d n n t i cái bàn tròn

gi a nhà, ch

ti p khách quí.

nh Xuân nói chuy n vui v , thân thi t nh h i tr c, không thay

i chút nào. Nói v i

bà Ch th y c ng x ng con và c ng g i b ng má. Cái dó làm cho bà h t th n thùa, h t b ng nên bà vui v g i V nh Xuân b ng con v i gi ng ng t ngào êm m, y tình ngh a,

y

th

ng yêu. Bây gi bà th y rõ tai h a n m tr

c x y ra trong nhà, bà t

ng nó ã phá h nh

phúc gia ình c a bà tiêu tan h t, không dè nh lòng qu ng i c a chàng r , ham nhân ngh a

n ti n b c mà h nh phúc v n còn l u l i cho bà

c ít nhi u,

bà vui h

ng lúc già y u.

Bàn

t xong r i

n d n lên

r i, Ba Khai bèn l i th a cho bà hay.

Bà Ch

ng d y m i khách dùng b a, dùng m t b a c m thân m t gia ình ng m ng

cho r c c a bà là b c qu ng

i nên

c Ph t Tr i ban th

ng thân danh hi n

t.

Tuy d n n trên m t bàn tròn, song bà Ch mu n s p ng i àn ông v i àn bà phân bi t.

Bà m i bà Kinh ng i tr

c, k

ó là bà H

ng v n, V nh Tân ng i ti p theo, r i

n bà Ch .

Làm nh v y cho cháu Tân ng i gi a m t bên bà n i nu t bên bà ngo i. Còn phía àn ông thì ông Kinh ng i giáp v i bà Kinh r i t i V nh Xuân, Ba Khai ng i ti p theo ó n a. T Thông ph i

ng ngoài coi n.

nh Xuân nói b a c m gia ình thì hai anh ph i ng i

, th y nài T Thông c ng ph i

ng i n chung cho vui, n u có thi u v t chi thì sai ng i nhà i l y. T Thông ph i nh c thêm

t cái gh mà ng i gi a bà Ch v i ba Khai.

Tuy nói b a c m gia ình song

n quí, l i nhi u, có y n, có bào ng , có heo con quay, có vi cá, c ng nh d n c .

Ông Kinh v i V nh Xuân khen

n ngon, l i nhi u quá, làm cho bà ch vui lòng, bà kh ng c n ph i dè d t hay kiêng n n a. Lúc g n mãn ti c, bà Ch ngó V nh Xuân r i nghiêm nét m t mà nói: „N y con, b a nay s n có ch v i ông Kinh, bà Kinh, má xin phép nói v i con t chuy n. Bây gi con ã làm ông quan r i, con nên tính b ch p n i tóc t ng con có

ng

i n i tr cho ch kho và cho con an trí mà lo d y dân. Con coi ch nào bi t nh n ngh a thì con c

i, ch ng c n giàu hay nghèo. Má s ph v i ch mà lo gia th t cho con, h có òi trang v i ti n

ng bao nhiêu thì má s giúp h t, con kh i lo vi c ó“.

nh Xuân châu mày, ngó ngay bà Ch mà áp:

-

Th a má, con r t cám n má có lòng lo cho ph n con. Nh ng con ph i th a thi t v i má, t ngày con

v con r i, thì con ch ng h tính c

i v khác. C

i v làm chi

a ? Con c

i cô C m Nhung, con gây tai h a cho cô, vi c y làm con h i h n vô cùng. N u con c

i v khác, con s gây tai h a thêm cho m t ng

i n a, ch có ích

chi mà c

i. Cô C m Nhung ã giúp cho con có

c m t

a con trai, bao nhiêu

ó ã

r i, con còn mong m i s gì n a mà c

i v .

-

i con C m Nhung tr c n t, nên nó gây tai h a, ch nào ph i t i con gây ra âu mà con h i h n ?

-

Xét trên ng n, ngó b ngoài, thì ai c ng th y l i t i n i cô C m Nhung, nh ng n u xét t i g c, dòm t n b trong thì con th y l i c a cô C m Nhung v n t i n i con, cô i gây ra

c. B a nay con xin phép t thi t v i má và hai anh c a con ây, n u má g cô C m Nhung cho m t ng

i ch ng nào khác, thì có l cô s làm m t ng

i

trung thành, úng

n, ch không

n n i h nh v y.

-

Con nói m c m quá, má hi u không n i. Nó có ch ng nh con là ph c

c l n

m r i, ch còn ch ng b c nào n a ?

https://thuviensach.vn

h ng v

ng v n

6 www.hobieuchanh.com

-

Th a má, thi t con ngay th ng, con l y nhân ngh a mà i ãi v i m i ng

i nh ng

làm ch ng thì con thi u t cách, thi u nhi u. Có m t ng i v tr tu i l i

p

,

con không bi t dan díu, chi u chu ng, con ngu i l nh, l là, con v thong th ,

không thèm ngó ngàng t i, th thì làm sao mà v con kh i h ? T i nh v y nên v con h , con xét k thì con n n n, con không n gi n nó. Tánh t nhiên c a con ng còn v y hoài, th thì c

i v n a, con s làm cho m t ng

i khác h n a.

-

Con là ng

i qu ng

i, con giành t i l i v ph n con,

ng tha th cho v . Ng

i

àn bà ph i l y ch trinh làm tr ng, d u ch ng b c ng ph i th ti t v i ch ng.

Hu ng chi ch ng ó, con ó, mà ành i l y trai, thì c gì mà tha l i cho c.

-

Th a má m y n m nay v ch ng con phá hôn thú r i, con v n t ng ng

i làm cho

cô C m Nhung té xu ng v ng sình l y, h có l

ng tâm, h

ã v t cô lên mà t m

i cho cô. M i vài b a ây con hay không ph i v y. Trên thì má, d i thêm hai

anh, l y gia pháp mà tr t i cô C m Nhung thi t g t gao, thi t n ng n . Con nghe nh v y con bu n quá. Ph m t i thì ph i

n t i ã ành nh v y, Nh ng hình ph t

ng có h n k : t i c a cô C m Nhung không áng t i phái ch u ph t chung thân.

y con xin má và xin hai anh dung ch cho cô C m Nhung. Ph t b n n m n m nay ã nh u l m r i. N i tay cho cô vui h

ng mùi

i chút nh.

Ba Khái l c âu mà nói.

-

ng N m, lúc

u d

ng

v , tôi tr m xem ý d

ng không phi n không trách

, mà l i còn l p th che ch cái x u c a v n a. Tôi t ng d

ng h c nho gi i,

ng x s theo cách quân t . B a nay d

ng l y

c t bi mà xin t i cho em tôi

a, té ra d

ng là Ph t s ng n a mà.

-

Tôi không ph i quân t , mà c ng không ph i ph t.

i tôi v n gi lòng ngay th ng

mà thôi. X s tôi hay tìm lý. Ng

i ta qu y v i tôi, tôi tìm coi t i sao mà h

n

nh v v. T i tôi sao ó nên h m i qu y v i tôi ch . Tôi ph i xét mình tôi tr c,

nh tôi không có l i thì m i

c phép trách ng

i. N u ng

i làm l i mà c ng t i

tôi ít nhi u thì tôi trách ng

i, tôi

t i h t cho ng

i sao

c. Cô C m Nhung

ph m t i, cô

n t i ã m y n m r i. Hu ng chi cô có con mà cô không c g n

con, l i ng

i ch ng c a m v i anh nh bây gi

c hi n t mà cô không phép

chung vui. Bao nhiêu ó

cho cô th y l i c a cô có nh h

ng au

n l m r i,

ch ng c n hình ph t nào khác n a.

-

ham mu n c a con ng

i không gi ng nhau. Ng

i mu n

c thanh cao, k

a

thói ê ti n. Ai thích thú nào, mình ph i s p h thú n y, v y m i công bình.

-

Xin l i anh Ba, con ng

i n u không ph i là thánh nh n thì làm sao n cho tr n lành, t t

c.

i có khi mình không mu n mà ph i làm, ph i v p. N u mình l m mà bi t n n n, thì ng

i ta c ng

ng lòng mà dung ch cho mình ch .

Bà Ch ng i lóng tai nghe chàng r c bào ch a cho con v h thì bà ng lòng nên

bà nói: “Thôi, con n c m i ch k o

n ngu i h t. Vi c nhà c a má

r i má

li u nh v i th ng Ba, th ng T .

n c m r i ông K nh v i V nh Xuân xin cho v tr

c

ng ngh tr a. V nh Tân òi

theo cha, không ch u sau v i bà n i, nên V nh Xuân d t con v tr c.

n x , bà Kinh v i H

ng v n m i v . Hai bà

u nói V nh Xuân qua n c m, m

con bà Ch m ng quá, m ng h n

c b c muôn. Nh t là V nh Xuân xin t i cho

m Nhung, ba m con c m

ng h t s c, nh ng bà ch v i Ba Khai bàn tính s i tay cho C m Nhung m c hàng l a,

c lên nhà trên, nh ng không

c i

ch i thong th .

Tháng sau, V nh Xuân

c c p b ng làm Tri Huy n, c ng còn tùng s t i Tòa B M

Tho, nh ng không

ng thông ngôn n a, bây gi lãnh i xét công nho và thu v các làng và phân x nh ng vi c ki n th a trong làng trong t ng.

https://thuviensach.vn

h ng v

ng v n

7 www.hobieuchanh.com

nh Xuân làm quan ti p khách c m thi càng th

ng h n n a, say s a mùi âm nh c,

mê m n thú v n ch

ng, êm nào c ng u ng trà ngon r i hòa

n ho c h a thi v i

n.

Ba Khai v i bà Ch th

ng qua l i nh em, nh r trong nhà. Ba Khai l i hay cho trà Thi t Quan Âm

ãi khách.

nh Tân h c siêng l m, m i n m lên m t l p, mà ng i l p nào c ng không thua ai.

Cách ít n m sau, ông Kinh L

ng già quá nên

c gi y quan trên cho h u trí. Ng

i

con trai c a ng làm thông ngôn t i Tòa Án Long Xuyên mu n r c v ch ng ông

lên tr n mà . V ch ng ông M Tho ã g n 30 n m, quen bi t nhi u nên tính luôn ây cho vui. Ông bà có v n

c ít ngàn, có ti n h u b ng, l i m i tháng con

i ti n c p d

ng n a nên v ch ng ông s ng th nh th i kh i lo thi u h t.

m V nh Xuân

c 40 tu i, ông v a m i

c th ng ch c Tri Ph nh h ng thì li n

có ngh

nh

i thông qua tùng s t i Tòa B C n Th .

M Tho ã h n 17 n m, bây gi lên ch c Tri Ph ph i thuyên b qua t nh khác, u ó ch ng c gì. V nh Xuân lo thâu x p nhà c a và giã t b ng h u, s a so n mà i.

Ông Kinh L

ng v i c Hu n Trai có h i bu n.

Bà Ch Thi u v i Ba Khai hay tin, m con l t

t qua h i th m. V nh Xuân than

c nhi u quá, ch

i b t ti n. Ba Khai nói: “D

ng

ng lo vi c ó, d

ng b

qu n áo vô hoa ly d

ng i tr

c i,

bác v i cháu Tân l i ây. Qua b n

ng m

n nhà hay m

n ph

c r i, d

ng ánh dây thép c y ông Kinh cho

tôi hay, r i tôi m

n ghe ch

em qua mà d n nhà. Tôi bao lo giùm cho d

ng,

ng kh i lo vi c ó. H

ch h t r i tôi s

a bác xu ng tàu

ng bác i v i

cháu Tân. N u bác s , tôi s

a bác xu ng t i C n Th “.

nh Xuân cám n Khai và nói

i i kh i M Tho có m t

u b t ti n là V nh Tân

ã 12 tu i r i, n m nay s lên l p nh t, cu i n m s thi h c b ng vào tr ng trung

c M Tho. Bây gi

i i, qua sang n m n u Tân thi

u thì nó b v m t mình

trong tr

ng t i nghi p. Ba Khai nói: „D

ng c ng kh i lo vi c ó. Không có

ng

ây thì có tôi. Tôi ch m nom cho cháu. Chúa nh t tôi r c ra ch i r i

chi u tôi

a vô. D

ng quên tôi là c u c a Tân hay sao ?“

Hai anh em ngó nhau mà c

i.

y th y trong t nh thi t ti c ti n hành quan Ph . C Hu n Trai v i ông Kinh L

ng

ng nhóm b n c m thi n u ng r i ngâm thi hòa

n ch i v i nhau m t êm.

Quan Ph V nh Xuân

n ngày chót m i qua nhà bà Ch Thi u n c m và t gi ng

i phó nh m.

Sáng b a sau, m con bà Ch qua s m hi p v i bà cháu bà H

ng v n mà

a V nh

Xuân xu ng tàu. C Hu n Trai v i ít th y ch c s n t i c u tàu mà t bi t quan Ph .

Ba Khai

ng c n d n V nh Xuân an lòng, c giao vi c d n nhà và ch cho c u lo, c giây thép nói có nhà thì c u làm li n, nói ch a h t l i thì xe l a Sài gòn xu ng t i. Tàu ua nhau súp lê

c tai, nói chuy n không

c n a. Hành khách

n r giành nhau mua gi y, k

i tàu kia, ng

i i tàu n , l n x n, l ng x ng.

Tàu i C n Th m dây ch y tr

c. V nh Tân

ng ngo t tay kêu cha. Bà H

ng v n

i bà Ch ngó cháu mà c

i v i n c

i v a thân yêu v a

c chí.

https://thuviensach.vn

h ng v

ng v n

8 www.hobieuchanh.com

(22) II

Phan V nh Xuân t ch c ký l c, thông ngôn l n l n th ng t i ch c Tri Ph . Trót m t kho ng

i g n 18 n m, luôn luôn ông tùng s Tòa B M Tho. T ch c nh t i ch c l n, trong quan tr

ng ông gi m t m c thanh liêm chánh tr c, th

ng dân

quê nên không n h i dân quê, lo ph n s nên không l i v ph n s .

Còn v

i t c a ông, thì ông không a lòe l t, không ham b c ti n, vui ch i v i thú m thi, k t b n v i ng

i quân t . Ông tu tâm d

ng tánh, không màng l i danh,

ôm nhân ngh a, không b ai mà c ng không s ai, không v ai mà c ng không ghét ai.

i v i ng

i c ng nh

i v i ông, ông ch làm bao nhiêu ó mà thôi. B n chí thanh cao lánh xa t c l y.

Th mà trong xóm ui mù, ng

i nào còn

c m t con m t thì ng

i ó làm chúa t .

nh Xuân sáng su t h n ng

i chút nh, mà danh th m bay kh p g n xa.

C n Th ng

i ta ã nghe danh V nh Xuân làm quan thanh liêm ngay th ng, h c gi i, v n hay,

n ngón t

i, thi tao nhã. Hay tin V nh Xuân s p

i l i, ám quan

tr

ng c ng nh h ng

n ch ai c ng trông coi quan Ph m i x dân kh c k th nào mà

c ti ng thiên h ng i khen

n th .

Quan Ph V nh Xuân i tàu qua t i C n Th m i 2 gi chi u. Ông kêu hai chi c xe kéo, m t chi c ch các hoa ly, còn m t chi c ông ng i, tay c m cây n kìm yêu

quí thu nay nên ông em theo

ng lúc nào bu n thì có s n mà gi i mu n. Ông

bi u xe ch y l i nhà hàng bun-ga-lô, ông vô nói v i ch nhà hàng, ng i Pháp, cho

ông m

n m t cái phòng r ng rãi, mát m ,

ng ông

n m ba b a. Ông c ng

cho hay ông s

n c m t i nhà hàng, nh b a nào ông không n thì ông s nói tr

c.

Ch nhà hàng kêu b i và

a chìa khóa bi u d n m t phòng l n trên l u. B i em hoa ly và

n lên l u. Quan Ph tr ti n xe r i i lên sau v i ch nhà hàng.

nh Xuân coi phòng r i ngó ra phía mé sông H u Giang, th y sông r ng, n c mênh

mông thì

c chí nên cám n ông ch . Ông ch h i khách l i ây ch i hay có vi c chi. V nh Xuân nói ông là Tri ph ,

i l i làm vi c v i quan Ch T nh. Ch nhà

hàng

c bi t khách là m t công ch c cao c p thì ni m n , d n b i ph i ch m nom t t , khách c n dùng th chi thì ph i làm cho khách v a lòng luôn luôn.

nh Xuân thay

i t m cho mát, r i bi u b i cho m t ly s a n

c á. Ông n m

ngh g n 4 gi m i thay

, b t kh n en àng hoàng, kêu xe vô tòa B

ng trình

di n v i quan Ch T nh.

Quan Ch T nh ti p quan Ph V nh Xuân r t vui v , ông nói C n Th chia ra n m qu n, ã m y r m r i qu n nào c ng có

t quan Vi t ch m nom làng t ng, nh ng

i tòa B c n ph i có m t viên quan Vi t thông th o, gi i gi n ph trách v i

ông mà xem xét chung công vi c c a các qu n, các t ng, các làng, ng ch nào

bê tr thì thôi thúc cho mau, ch nào l m l c thì s a i cho úng

n. T i nh v y

nên ông m i xin v i quan trên b thêm m t viên Tri Ph tr tu i và nh m l . Ông xin quan Ph h t lòng ph tá v i ông ít n m

ng s p

t c quan hành chánh

trong t nh

c chu áo. Ông l i nói ông ã nh c p cho quan Ph cái nhà l u nh nh n m phía sau Toà B . Ông ã có d y s Công Chánh s n ph t l i s ch s cho quan Ph d n , ông li n dùng dây thép nói mà h i quan Tr ng Ti n ã kh i

công s a so n cái nhà l u cho quan Ph hay ch a. Quan Tr ng Ti n tr l i r ng

th

ã kh i công hai b a r i, trong ba ngày n a thì d n c.

Quan Ch T nh d t quan Ph xu ng t ng d

i mà gi i thi u v i quan phó Ch T nh

i luôn p em ông i coi cái nhà nh c p cho ông.

y th y trong Tòa B th y quan Ph còn tr quá nên li n cãi v i nhau, ng i nói

tu i ch ng 30, k

oán 35, không dè V nh Xuân l i t i t tu n, nh ng nh n

u

https://thuviensach.vn

h ng v

ng v n

9 www.hobieuchanh.com

, không u ng r

u, không hút thu c, không ta bà sáng êm, không sa mê ong m, nên s c kho v n

y

, tinh th n v n tráng c

ng, không già, không m i.

Ch ng tr l i Tòa B , quan Phó m i d t ch phòng làm vi c c a quan Ph . Quan Chánh kêu th y áng là thông ngôn c a ông, bi u em quan Ph i gi i thi u v i

y th y r i ông t giã nói quan Ph mu n b a nào b t tay vào vi c c ng c.

Quan Phó nói ngày mai ông bi u s Công Chánh cho ng i d n d p phòng gi y

a quan Ph cho àng hoàng r i m t s làm vi c.

Tan h u, V nh Xuân tr v nhà hàng, l y gi y vi t m t tin n

ng sáng b a sau

ánh v M Tho cho ông Kinh L

ng hay, nhà n

c ã c p cho m t nhà l u

ng s n ph t trong ba ngày n a thì

c. Ông c y ông Kinh cho Ba Khai hay

và bi u d n

ch qua li n, h

t i thì nhà c ng s n xong.

Lúc n y bun - ga - lô không có khách ông, ch có hai v ch ng ng i Pháp v i m t

ng

i Pháp khác ã già, coi máy

n trong châu thành n c m tháng t i nhà hàng.

n c m t i r i, ba ng

i Pháp ng i t i phòng khách ánh c u ng r

u ch i

gi i trí.

nh Xuân lên phòng thay

mát, th y m t tr ng t r ng ã lên cao

c vài sào, d i

ánh sáng xu ng vàm sông C n Th làm r c r m t n c

ng lao xao d

i gió.

Ngoài vàm là sông H u Giang, r ng l n mênh mông, nao nao dòng n c

. M t

chi c tàu kéo m t oàn ghe i ng

c n

c, th i súp lê vang rân. Vài cánh bu m

tr ng th y xa xa, n

ng theo chi u gió mà ti n.

Nhìn quang c nh, V nh Xuân c m h ng ông m i kéo cái gh xít u ra ngoài hành

lang r i l y tây

n kìm ra n m ngó tr ng, ngó n

c mà

n. Gi ng to réo t t,

ti ng nh rì rào, hi p nhau làm mê m n tâm h n c a ng i nghe, r i d

ng nh

a trí ng

i ra bi n c xa xuôi, ho c lên mây xanh vòi voi.

nh Xuân

ng say s a v i c nh thú, không hay có hai ng

i lên thang l u r i nh

c i l i ch ông n m

n. Ch ng ông nghe

ng, ông day m t l i, thì th y th y

áng, thông ngôn c a quan Chánh Ch T nh, m c âu ph c i v i m t ng i l n

tu i b t kh n en m c áo dài.

Ông buông

n,

ng d y ti p chào. Th y áng nói: „Th a quan l n, em ra th m coi quan l n

ây có

u chi b t ti n hay không. Th y Cai T ng s t i hay quan l n i l i nên theo em ra m ng quan l n“.

Quan Ph b t tay cám n th y áng v i th y Cai, m i khách vô phòng mà ng i, kêu i bi u l y ly v i la de n

c á

ng ãi khách. Ông nói

t i ây ít b a,

i

ch xu ng r i s d n nhà.

ây r t thanh t nh, l i có c nh nên th . B i v y ông v a lòng l m. Th y Cai nói n u

ây có

u chi b t ti n thì th y xin m i

quan Ph vô nhà th y mà

ng ch s n nhà. Quan Ph cám n, nói

ây ti n

m. R i ó ông h i th m nh ng thân hào, ch c s c t i châu thành, h i cho bi t ng ch ng s p

t b

n xong r i, ông s

i th m cho bi t nhau.

Th y áng c òi mà nói:

-

y n m r i anh em tôi có nghe danh quan l n a thú phong l u, n t

i, thi c ng.

i nãy lên thang hai bà con tôi nghe ti ng

n, có

ng l i lóng nghe nu t chút,

thi t quan l n

n hay quá.

-

M Tho bu n, tôi t p

n

gi i mu n. May

ó nh m

ng qua l i c a m y

ông nh c s . Tôi nh m y ng ch giùm, tôi t p nhi u n m r i n nghe

c.

Không bi t

ây có ai h c nho gi i,

n hay, thi tao nhã hay không th y Cai ?

Th y Cai T ng áp:

-

m, không có. Bên Trà M n có vài ng

i h c nho, nh ng khá khá v y thôi, ch

ch a dám sánh v i b c danh nho thi bá. Tôi nghe nói thu x a quan thanh liêm i phó nh m ch có m t cây

n c m v i m t con h c, th mà t i âu c ng b

c cho

dân l c nghi p an c .

i nay không có h c thì quan l n i phó nh m v i m t cây n, tôi t

ng c ng

r

i ân

c cho nh n dân x C n Th nhu n g i.

https://thuviensach.vn

h ng v

ng v n

10 www.hobieuchanh.com

-

Th y Cai em tôi mà sánh v i quan

i x a sao

c. N

c ã m t ch quy n, dân

ã thành tôi m i. Tôi làm quan, song c ng là m t tay sai c a ng i ta, l nh trên d y

ph i làm sao, tôi ph i làm theo nh v y. Tôi c ng nh anh u b p n u c m, ch

nhà

a m m mu i bi u ph i nêm cho thi t m n. Tôi tráo tr làm cho l t b t ng

n. ó c ng

nát trí khôn r i. Kh i b r y, b qu

y là may, mong gì làm cho

ng

i n khen canh ng t ngon

c.

-

Thu nay m i

c nghe l i o ngh a. Quan l n nói nh v y thì

bi t t ng làng

dân gi s nh

c quan l n nhi u. Hèn chi danh th m c a quan l n bay kh p L c nh thi t ph i l m.

Th y Cai T ng v i th y áng nói chuy n m t h i n a r i cáo t mà v cho V nh

Xuân ngh .

Sáng b a sau, V nh Xuân kêu xe kéo l i s B u

n ánh dây thép cho ông Kinh

ng r i i d o châu thành m t vòng.

Tr a b a ó, ông Kinh

c dây thép. Ông bi u th ng Ca v i bà H

ng v n c m

qua Ch C

a cho Ba Khai coi.

Ba Khai th ng xe qua li n. C u nói ghe b n c u ã s p t s n sàng, ghe thì ghe nhà,

còn b n

u là tá

n, tá th c a c u. C u bàn tính v i bà H

ng v n và v ch ng

ông Kinh r i nh sáng b a sau c u cho ghe b n qua d n mà ch ,

n chi u ghe

lui i tr

c. Trong hai ngày ghe s qua t i C n Th , thì nhà ã s n ph t xong, b n n

lên

c. Bà H

ng v n v i cháu Tân bên nây

n b a kia c u s

a i

tàu

ng coi d n nhà giùm cho quan Ph . Bà H

ng v n nói thím T Cam v i

th ng Ca

u ch u i theo, v y nên

Ca thco ghe ch

, còn thín T Cam thì i

tàu v i bà.

Ba Khai v

ng gom b n.

n x bà Ch Thi u qua m i bà H

ng v n, h mai d n

thì ch sui v i cháu Tân qua nhà bà mà , r i Ba Khai s a i sau. Bà h

ng

n t ch i xin

bên nây v i bà Kinh, nh ng bà h a tr

c b a xu ng tàu mà

i, bà s qua ch i v i ch sui m t ngày

ng t bi t.

Sáng b a sau, Ba Khai qua coi d n

.

l t v t thì vô thùng

ng ch cho g n.

n

ch xong h t, Ba Khai

a ti n cho à công em theo

ng mua n d c

ng, r i cho lui ghe, có th ng Ca theo. à công nói tr a m t ghe s t i C n Th .

Ba Khai m i bà H

ng v n v i v ch ng ông Kinh sáng mai qua nhà ch i m t ngày. Ông Kinh than già y u, ng i lâu không ti n, nên ông cáo t , bà Kinh i

i bà H

ng v n.

Sáng m t lát, xe qua r

c hai bà v i V nh Tân. Bà Ch Thi u ti p khách v i t m lòng thân ái, vui v c c

m.

Hai bà khách v a ng i, bà Ch kéo V nh Tân l i

ng m t bên

ng vu t ve cháu

ngo i, thì cô C m Nhung trong bu ng b

c ra, cô m c qu n lãnh en v i áo

xuy n en. Cô xá bà H

ng v n v i bà Kinh, n

c m t tuôn d m d , không m

mi ng nói

c. Cô

ng ngó V nh Tân trân trân, r i t c t i r i kéo con l i cái gh n ó, cô ng i,

con

ng tru c m t. Cô v a khóc, v a nói: „D quá! ã tám chín n m r i, má m i

c giáp m t v i con ây! Mà c ng nh có ba con xin xá i cho má, nên hôm nay má

c h

ng cái ph

c n y !“.

m Nhung khóc quá, nói không

c n a.

nh Tân

ng tr tr nhìn m , d

ng nh nhìn ng

i d ng, không hi u chi h t.

Bà H

ng v n v i bà Kinh

u c m

ng, th y C m Nhung n m nay m y u, má cóp,

c phai, ch không ph i

p

ph

ng phi nh tr

c n a.

m Nhung n m tay con mà nói ti p: „Má có l i v i cha con, l i l n l m, không th tha th

c nh ng mà ba con qu ng

i, ba con xin gi m hình ph t cho má. Con

là máu th t c a má, má xin con ngh công má mang n ng au, con

ng khinh

má t i nghi p nghe hôn con. Tám chín n m nay má au kh nhi u l m r i. Má n bi t, d u ba con xá t i cho má, ph n má thì c ng ph i n t i

n già, ki p n y

https://thuviensach.vn

h ng v

ng v n

11 www.hobieuchanh.com

má không

c phép mong m i vui s

ng n a. Má ch xin con

ng phi n má, lâu

lâu cho má g p m t

ng má th m m t chút v y thôi. Tô n

c ã

xu ng

t r i

t l i làm sao cho

y

c. Má không dám ép con ph i kính, ph i th

ng má,

má ch xin con

ng khinh r ,

ng gi n h n v y thôi“.

Cô nói d t l i li n kéo V nh Tân mà ôm trong lòng, k m t hun hai gò má con, r i buông ra,

ng d y xá bà H

ng v n và bà Kinh mà tr vô bu ng.

Bà H

ng v n th y C m Nhung b hình ph t tinh th n còn n ng n au

n h n hình

ph t c a m và anh gia cho cô n a, b i v y bà

ng lòng quá, ch u không n i, nên

bà kêu cô mà nói : „Con

ng l i cho má nói m t ehút. Ngày v ch ng con ph i xa nhau, thì th ng Tân m i d

c có ba tu i. Má ngh tình m con c a Tân, thì má b t nh n, nên má than v n th dài. Ng t tai h a l n quá ép bu c v ch ng ph i r i rã, nên ph i ch u v y, ch má c ng nh cha th ng Tân không n h n gi n con. Bây gi má bi t con au kh nhi u l m, mà con l i n n n h i h n. V y má v i cha th ng Tân không d t tình m u t c a con âu. Mai nó i v i má qua C n Th . Con l i m nh gi i,

ng bu n r u n a. Má h a, má s d y d Tân cho nó bi t công n sanh thành, nó không ph tình m u t . H có d p tr l i ây, thì má s d t Tân theo

ng nó th m bà ngo i, m và m y c u m nó, con hãy an lòng“.

m Nhung c m n m ch ng c và khóc mà i vô bu ng.

Tân theo ch i v i Ba Khai. Bà H

ng v n v i bà Kinh ch i

n chi u x m i

a

. Bà ch v i C m Nhung

a khách ra xe. Bà H

ng v n bi u V nh Tân xá bà

ngo i v i m mà t giã. Bà Ch cho Tân 200$,00, bi u dành mua bánh n i

c. C m Nhung ôm con hun hít m t h i r i m i

cho con lên xe.

Ba Khai h a sáng b a sau c u s qua s m.

Thi t b a sau m t tr i ch a m c thì bà Ch v i Ba Khai ã ng i xe qua t i.

c c a bà H

ng v n ch còn có hai cái r

ng nh . G n 7 gi r

i, Ba Khai v i

thím T Cam l y xe ch

em tr

c xu ng tàu C n Th . Ba Khai

thím T Cam

ng i coi ch ng

. C u lên mua gi y tàu r i ng i xe tr l i nhà ông Kinh. Ông Kinh tr t ch n i

a không

c. Ông nh n v i bà H

ng v n nói v i quan Ph

ông có g i l i c u chúc ho n l thanh bình, quan yêu dân chu ng.

Ba Khai kêu thêm m t chi c xe kéo

ng c u i v i V nh Tân,

xe ng a cho ba bà

i. Bà Ch v i bà Kinh quy n luy n v i bà H

ng v n và V nh Tân,

n lúc xe

a l i, hai bà m i t bi t tr lên c u,

cho Ba Khai

a qua t i C n Th .

Hai gi chi u tàu t i C n Th thì ghe ch

c ng v a m i t i. Ba Khai coi em

lên c u tàu, bi u thím T Cam ng i ó coi ch ng

. C u kêu xe kéo i v i bà

ng v n và V nh Tân l i bun - ga - lô ki m quan Ph .

nh Xuân ngh tr a m i th c d y, th y m , th y con, th y anh v b c vô thì m ng

quá, h i ói b ng hay không

ng bi u bi d n

n. Ai n y nói có n d

i tàu nên

không ói. Ông m i bi u b i làm b n ly cà phê s a r i u ng v i nhau mà nói chuy n.

Nghe nói ghe

c ng ã t i r i và thím T Cam còn ng i gi r

ng

ng c u tàu.

nh Xuân nói nhà s a so n xong r i t hôm qua,

tr ng h u ánh, ông s xin

i

y xe em

d n li n. Ông bi u m t ng

i b i l i c u tàu h i thím T Cam

i kêu xe kéo ch r

ng v i thím l i nhà hàng. Ông l i d n m thêm m t cái phòng n a cho bà con

t i ây, mai

d n xong r i s v nhà m i.

Ông thay

ng l i Tòa B mà xin t i d n nhà, bi u Ba Khai i theo cho bi t nhà i.

Xu ng t ng d

i, V nh Xuân d n ch nhà hàng cho thêm m t phòng n a và chi u nay có thêm ba ng

i n c m.

Ông d t Ba Khai l i coi cái nhà l u c p cho ông. Ba Khai khen nhà t t, tr c có sân

tr ng hoa, chung quanh nhà có cây sao l n cho tàn mát m . Ông d t luôn l i Tòa nói v i quan Phó cho t i xu ng mé sông xe

lên d n nhà.

https://thuviensach.vn

h ng v

ng v n

12 www.hobieuchanh.com

Ba Khai xin v

ng ki m ch d i ghe

u g n nhà mà em

lên cho, mau.

i xe

lên, Ba Khai v i ba ng

i b n chèo ch c s n trên nhà mà s p

t th nào

trên l u, th nào

t ng d

i. Th ng Ca v i thím T Cam c ng l i ph coi d n, thím T Cam

c bi t lo d n

trong nhà b p, nhà chia ra nhi u c n, có ch n u n, có ch b i b p ng , có kho ch a g o, c i.

n chi u V nh Xuân v , ghé coi thì

c ã d n xong r i h t. Th ng Ca l i nhà

hàng ch r

ng và r

c bà H

ng v n v i V nh Tân l i coi nhà m i. Bà H

ng

n th y nhà c a t t, r ng rãi, mát m thì bà m ng vô cùng. T ng d i, phía

ngoài, có phòng ti p khách, m t bên là phòng vi c và c sách, phía trong m t bên

là phòng n, có phòng ti p khách àn bà, còn m t bên là phòng ng .

nh xuân nh ông s

t ng d

i,

t ng l u th ông bà và bà H

ng v n v i V nh

Tân ng . Ba Khai do theo ý ó mà ch cho m y ng i b n khiêng d n,

n t i ã

xong xuôi h t.

n èn

n cháy các phòng t nhà l u xu ng nhà b p sáng tr ng. Thím T Cam v i th ng Ca vui lòng h t s c.

nh Xuân

a ti n cho thím T Cam d n thím sai th ng Ca ra ch mua c m và n

hai ng

i n và coi nhà. Ông nói ngày mai bà con còn ph i n c m nhà hàng tr n ngày

ng bà H

ng v n có thì gi mua g o c i, n

c m m. T i mai s

ng nhà m i r i ngày m t s

i ch n u n t i nhà.

nh Xuân nói nhà ã d n xong, ông h i ti n ch

t n hao bao nhiêu

ng ông tr

i cho ghe v . Ba Khai nói: “Ghe nhà, b n nhà, không t n chi h t. Mà tôi ã h a ch

qua cho d

ng, thì d

ng còn nói làm chi“. V nh Xuân nói thôi

ông

th

ng công m y anh em. Ba Khai nói c u ã cho ti n n m ng

i r i

ng

khuya h lui ghe mà v , kh i cho n a. V nh Xuân không nghe c l y 50

ng

a

cho à công bi u chia cho m y anh em, nói ó là c a ông th ng riêng.

y ng

i b n cám n r i t giã xu ng ghe

ng khuya nh sào lui cho s m.

nh Xuân m i m v i Ba Khai tr l i nhà hàng n c m. V nh Tân c nhà t t thì

vui m ng, nh ng c theo h i cha ch ng nào m i i h c c và tr

ng g n hay

xa.

n c m t i r i, bà H

ng v n v i V nh Tân ng chung m t phòng, còn Ba Khai ng chung v i V nh Xuân. Khai v i Xuân kéo gh xít u ra hành lang n m h ng gió, ng tr ng, nhìn tr i, xem n

c, àm

o v i nhau r t khuya.

Ba Khai c m xúc nên nói: „D

ng l y nh n ngh a mà

i, l y qu ng

i mà x s ,

nên ngày nay Tr i, Ph t m i ban cho d

ng m t ph n th

ng r t x ng áng, trên

c quan yêu d

i

c dân m n. Tôi th y d

ng hi n

t, tôi vui m ng vô

cùng. B a nay tôi t thi t v i d

ng vì tôi ái m thanh liêm ngay th ng c a d

ng

nên ngày tr

c tôi m i

c má g C m Nhung cho d

ng. T i m ng s nó vô

ph

c nên Tr i, Ph t khi n cho có tai h a

ng v ch ng xa nhau và

ng nó

không

c chung h

ng vinh hoa v i d

ng. Nó có t i, tôi v i má l y gia pháp

mà tr nó r t g t gao. N m d

ng thi

u Huy n, d

ng xin tôi v i má h x cho

nó. Th theo lòng qu ng

i c a d

ng, m y n m nay tôi dung ch nhi u, cho nó

c hàng l a và cho nó

c lên nhà trên, nh ng không cho i ch i âu h t. Thi t nó bi t thân, mà l i n n n, nên ch ng mu n i âu, h t ham vui ch i. Hôm ghe ch

i, má có m i bác em V nh Tân qua mà ch i m t ngày. C m Nhung xin má cho nó th y m t con nó m t chút r i m con lìa nhau. Nó g p con nó than khóc, làm cho bác v i bà Kinh

u c m

ng. Nó xin bác lâu lâu cho phép nó g p

con nó m t l n,

ng nó b t au kh . Bác c m lòng không

u, nên bác ch u cho.

y tôi xin d

ng li u coi có nên

cho V nh Tân nhìn m nó hay không. ó là

quy n c a d

ng. Tôi th y rõ V nh Tân th y m thì nó l lãng nh th y ng i

ng, còn C m Nhung au kh n ng n h n là cách tôi v i má ph t nó n a“.

https://thuviensach.vn

h ng v

ng v n

13 www.hobieuchanh.com

nh Xuân suy ngh r i ng i d y mà nói: „Tình m con là tình thiên nhiên, n u mình t thì mang ti ng ác. Hu ng chi V nh Tân là con trai l i l n r i, d u g n m c ng không h i gì. V y t rày s p t i h có bãi tr

ng thì tôi xin má tôi em nó qua

ch i v i bà ngo i nó ít b a

ng nó g n m nó“.

n n a, anh Ba v kêu th ch p hình, ch p ch n ung c a cô C m Nhung mà g i cho tôi m t t m. Tôi s c y má tôi giao cho V nh Tân c t, ng nó nh hình d ng

cua m nó cho quen”.

Ba Khai cám n và h a v s làm y theo l i d n.

Sáng b a sau, bà H

ng v n v i V nh Tân òi v nhà m i mà ,

n gi

n c m thì

i nhà hàng n mà thôi. Ba Khai c ng i theo

ng coi s p

t

c cho àng

hoàng.

nh Xuân tr b t m t cái phòng, ch

h m t cái

ng ngh tr a v i Ba Khai r i

chi u t i n c m r i s tr luôn mà v nhà m i.

Quan Ph

i làm vi c. Bà H

ng v n d t thím t Cam i mua g o, mua c i, lo mua ng b a sau n u n.

Ba Khai d n th ng Ca coi nhà, c u d t V nh Tân i ch ch i. C u th y có bàn vi t nh coi

p l i v a cho V nh Tân ng i h c. C u mua li n cho cháu, l i mua m t cái èn

n

ng

trên bàn vi t cho ban êm cháu h c. C u m

n xe ch v d n

trên l u m t ch yên t nh cho cháu ng i h c th nh th i, g n c a phòng ng c a cháu.

n c m t i ngoài nhà hàng r i, V nh Xuân tr ti n c m, ti n phòng m y b a r i kêu xe ch hoa ly và cây

n v nhà mà ng .

Ba Khai l c l o h i chi u ki m mua

c m t h p trà Thi c Quan Âm, v nhà m i

u bi u th ng Ca n u n

c, c u b trà m i mà ch m t bình r ng i t i phòng c sách u ng v i V nh Xuân.

nh Xuân

c ý l y

n mà

n vài bài. êm y hai anh em th c nói chuy n ch i v i nhau

n 11 gi r i ph i ngh ,

ng khuya Ba Khai d y s m xu ng tàu mà v .

Bánh mì v i cá h p ã có mua s n h i chi u. Nghe ng h gõ 5 gi , bà H

ng v n

kêu thím T Cam v i th ng Ca th c d y n u n

c ch cà phê và d n

cho Ba

Khai lót lòng.

Quan Ph v i V nh Tân c ng th c d y n u ng v i Ba Khai. Bà H

ng v n th y Khai

thành thi t lo l ng cho con cháu bà, nên bà quy n luy n theo nói v i Khai. Bà có i c u chúc ch sui an vui, m nh kho và m i ch sui khi nào r nh rang thì qua n Th

ch i ít b a v i bà.

Cha con V nh Xuân

a Ba Khai xu ng tàu. Lúc phân ly, Ba Khai c p dang díu n m tay V nh Tân ráng noi g

ng cha mà h c cho gi i, n thanh cao, cu i n m nay ph i thi

u

ng tr qua h c tr

ng l n M Tho có c u v i bà ngo i ch m nom,

o b c.

nh Xuân c ng g i l i kính chúc bà Ch cùng bà con l n nh m nh kho , r i tàu súp lê m

ây ch y ra vàm.

Th y còn s m, V nh Xuân d t con i d o ch i m t vòng, d t i ngang tr ng h c ch

cho con coi, r i d t tr v nhà, do nh ng

ng t t cho g n

ng con bi t mà i

c.

n sáng th h i, V nh Xuân m i em V nh Tân l i t ng xin ông

c h c ghi tên con

vào s cho con h c l p nh t ti p theo tr

ng M Tho.

Th thì hai cha con

u nh p t ch theo ng

i C n Th , con i h c.

https://thuviensach.vn

h ng v

ng v n

14 www.hobieuchanh.com

(23) III

Bà H

ng v n Thanh tu

ã g n 70 mà s c kho v n còn

y

. Bà a ho t

ng, l i

quen c n lao, nay làm m quan Ph

nhà l u n r i n m co m t mình, con m c i

làm cháu m c i h c, nên bà bu n b c khó ch u. i ch ch i, i d o ph ít l n r i bà chán, nên l c

c nhà ki m chuy n nói v i thím T Cam

ng gi i khuây.

Thím T Cam lâu, thím m n ch nhà, mà ch nhà t t ãi thím nh ng

i trong

thân, b i v y thím i ch n u n, xem xét m i vi c c ng nh ng i qu n gia

c

ch hoàn toàn tín nhi m. Th y bà H

ng v n bu n, thím nh c vi c gói bánh ú,

bánh tét mà bán nh m y n m M Tho.

Bà H

ng v n

ý, nên lúc n c m t i bà nói v i con r ng thím T Cam mu n xin gói bánh mà bán. V nh Xuân c

i và nói: “Không ph i con s làm vi c ó x u h .

Nhà nghèo c m con

u ph i ra công làm

ng có

ti n mà s ng v i cu c s ng

trong s ch th ng ngay, thì có x u h chi âu mà s . Vì h i tr c l

ng con còn ít

nên má ph i ch u c c

ng ki m thêm ti n

cung c p cho gia ình. Con ph i bóp

ng

cho má c c. Hôm nay má ã già y u mà l

ng c a con c ng

nuôi s ng

nhà, v y con xin má ngh

vui ch i v i con cháu ít n m,

ng lo,

ng làm

vi c chi h t. Má có bu n thì kêu xe i ch i ho c i s m m i ho c i bu i chi u, ng h ng gió mát.

Bà H

ng v n cùng lý không cãi

c, nên bà c

i mà b d t ngh c , không nói t i

a.

nh Xuân s p

t v n phòng àng hoàng, t sách ch a

sách ch Tây, ch Tàu và

ch qu c ng . Có bàn vi t r ng l n

ng i làm thi. Có ván gõ

n m

c sách.

Có gh xích u

n m mà

n. Có bàn nh

ng i u ng n

c.

Cái khuôn ki ng l ng bút tích c a Cúc H

ng ông v n treo ngay bàn vi t

ông ngó

th y h ng ngày. Hai ch u môn ông c ng

trên th m

ng ra vô nh l i th y d n

mà gi t cách quân t .

Trong m y tu n

u, công ch c trong t nh ã thi t ti c m ng quan Ph m i r i. M y nhà thân hào c ng ã có t i th m r i. Quan Ph

ã i v i quan Chánh Ch T nh

vi ng m y qu n r i. Trong m t tháng thì V nh Xuân ã có vi c ti p xúc v i Hu ng ch c m y làng l n nh Tân an, Th

ng th nh, Th i th nh, Long tuy n. Vì làng

Long tuy n có

n ki n th a v v cho m

n công

n, nên ông ph i òi H

ng

ch c làng n y h u ã hai l n

ng ông tra xét. V nh Xuân nghe nói làng Long

tuy n có ch Bình Th y th nh v

ng, có r ch

p

, d c hai bên dân c trù m t

giàu có, nhà t t, v

n nhi u.

m m i chúa nh t, n lót lòng r i, V nh Xuân mu n em con i th m ch Bình Th y cho bi t. Hai cha con m c âu ph c r i kêu m t chi c xe kéo ng ng i chung mà

i.

Lên t i Bình Th y nh m gi ch

ng nhóm ông, V nh Xuân ng ng xe, bi u xa

phu ch , r i

t con i vô ch . Vì chúa nh t nên H

ng ch c không có trong

nhà vi c, l i vì quan Ph m i

i l i nên nh n dân ch a bi t m t, b i v y V nh

Xuân i thong th , không c n ai bi t làm chi.

i g n t i hàng rau c i, tình c V nh Xuân th y m t cô thi u n ng d y ngó ông

trân trân, tay b ng cái thúng, m c qu n en, áo en, vóc d c b ng cô Cúc H

ng

m cô t v n, mà m t mày b t ch c ng gi ng h t Cúc H

ng không khác m t

y. Cô thi u n

ó ngó V nh Xuân r i ch ng ông i t i thì cô l i b ng thúng ngoe ngo y s t lui mà i ra

ng.

nh Xuân l y làm l mà th y cô n t

ng i c ng gi ng Cúc H

ng. Ông bi n s c

i h p, d t con i theo coi cô i âu và l p th h i cô tên chi.

Cô n xu ng

ng mé sông r i qu o qua phía tay m t mà i vô, i theo con ng

a mé sông. Cô day m t l i mà ngó V nh Xuân, mi ng chúm chím c i.

https://thuviensach.vn

h ng v

ng v n

15 www.hobieuchanh.com

nh Xuân mê m n tâm h n, m màng t

ng Cúc H

ng hi n h n v mà gh o mình,

nh ng ông ngh gi a ban ngày, l i gi a ch

ông, h n ma làm sao mà hi n ra

c, b i vây ông c

i theo, cách n m b y th

c, tính ki m c kêu h i cô n là

ai. Ng t bên tay m t nhà liên ti p, còn trên

ng thì ng

i ta i không ng t,

ông li u khó mà nói chuy n

c. Ông n m tay V nh Tân, c d t i theo cô.

n c u R ch Cam, ch

ó nh m kho ng tr ng, không nhà, l i ngoài

ng c ng

không có ng

i ta i, V nh Xuân m i kêu mà nói: „Em Cúc H

ng ! Em Cúc

ng

ng l i cho qua nói chuy n m t chút”.

Cô n ch m b

c, day l i v a c

i, v a nói: „Anh có th

ng em, thì nói v i cha m

em r i xin c

i, ch có chuy n chi mà nói“.

nh Xuân ng c nhiên vì ti ng nói c ng gi ng nh ti ng c a Cúc H

ng. Ông li n

i: „Nhà cm

âu ?“

Cô

a tay ch mà nói: „ tr

c kia“ r i cô i n a. V nh Xuân v n i theo coi nhà cô ch nào.

i ch ng m t tr m th

c thì t i m t th t v

n không l n nh ng s ch s , d a l có

hàng rào b ng cây trà, trong sân có tr ng hoa, có ch u ki ng, r i sau cái sân y có t nhà lá ba c n xông, vách ván, c a ván, n n cao, hai bên nhà d a v i m n tr ng sum sê, còn phía sau thì cau chu i t ch m ch.

nh Xuân th y cô n m c a rào mà vô sân nh ng không khép c a l i d ng nh có

ý

cho ông vô. Ông ng ng n

ng ngoài l mà ngó theo cô, th y cô vô nhà r i

t d ng, l i trong nhà v ng hoe, không có ai h t.

Ông

ng ngó m t h i r i i t i n a, tính ki m ng

i mà h i th m coi nhà n y là nhà

a ai, cô m i vô ó tên gì, ã có ch ng hay ch a.

i qua kh i vuông rào n y r i, V nh Xuân th y m t tòa nhà ngói l n và c , c t theo ki u x a, ba c n hai chái b t v n, nên r ng l n, song th p th i. Tr c nhà ch a

t sân l n

tr ng ki ng, hai bên tr ng cây le the, nh ng phía sau có m t v n

m r p c ng tr ng d a chu i, cau tr u nh các v

n trong r ch n y. M t ng

i

tr n, b n qu n v i en,

ng lum khum vun

t trong ch u ki ng ngoài sân.

nh Xuân d t con i l n t i tr

c nhà y. Ông ch a k p h i thì ng

i àn ông ó day

qua ngó th y, li n buông dao, ch ng l ng

ng d y r i i ra c a ch p tay xá V nh

Xuân và nói: „B m quan l n i ch i t i trên n y. M i quan l n vô u ng n c”.

nh Xuân l y làm l không hi u ng

i là ai mà bi t mình nên cung kính chào m i

nh v y. Ông h i:

-

Anh là i mà bi t tôi ?

-

m quan l n, tôi là H

ng hào Thi làng Long tuy n, tôi có h u quan l n hai l n i. Ch c quan l n quên ?

-

Tôi m i

i lai, còn H

ng ch c i h u thì nhi u ng

i nên tôi nh không h t.

-

m, tôi m i quan l n vô nhà

ng tôi bi u n u n

c u ng.

nh Xuân b

c vô sân. H

ng hào Thi tránh cho ông v i V nh Tân i tr

c. Anh ta

theo sau mà h i:

-

m, c u ây ph i là con quan l n hay không ?

-

Ph i.

-

m, quan l n có m y c u, m y cô ?

-

Tôi có m t th ng n y mà thôi.

-

Quan l n lên trên n y ch i hay có vi c chi ?

-

Chúa nh t nên d t th ng nh

i ch i cho bi t Bình Th y, ch không có chuy n chi t.

Vô t i nhà, H

ng hào l t

t kéo hai cái gh m i quan Ph v i c u Tân ng i, r i xin phép vô b n áo. Anh ta kêu nhà sau bi u n u n

c ch m t bình trà mau mau. Anh

ta i l n x ng, m t l y áo xuy n dài mà b n.

nh Tân i ra c a

ng xem bông.

https://thuviensach.vn

h ng v

ng v n

16 www.hobieuchanh.com

nh Xuân th y H

ng hào i r t r t mu n xu ng nhà sau thôi thúc n u n c, thì kêu

mà nói: “Anh H

ng hào, anh ra ây cho tôi h i th m m t chút. Tôi không khát c, v y ch ng c n lo trà n

c làm chi”.

nh Xuân

a tay ch mà h i:

-

Cái nhà d a bên r i m i t i nhà anh ây là nhà c a ai v y ?

-

m, nhà lá vách ván ó ph i hôn ?

-

Ph i.

-

m, nhà ó là nhà c a chú H

ng nhì T n.

-

Ông H

ng nhì ó

c ch ng bao nhiêu tu i.

-

m, chú già r i, tu i trên 60.

-

Có v con gì hay không ?

-

m, có. Thím h

ng nhì c ng già, nh ng còn m nh gi i, v ch ng sanh có m t a con gái mà thôi.

-

Ng

i con gái ó

c bao l n ?

-

m, l i 18 hay 19 tu i, tôi không ch ch c.

-

i nãy tôi th y có m t cô gái c tu i anh nói ó, ngoài ch i v . Cô i tr

c tôi,

tay cô b ng cái thúng, cô qu o vô nhà ó. Không bi t ph i con gái c a ông H

ng

nhì hay không ?

-

Ch c là ph i. H i t ng sáng tôi th y con H

ng b ng thúng rau ra ch mà bán. Ch c

nó bán hàng r i nó v

ó.

-

Cô ó tên H

ng hay sao ?

-

m, ph i.

-

Cô có ch ng hay ch a.

-

m, ch a, Còn nh mà.

-

Anh nói v ch ng anh H

ng nhì già, mà sao con còn nh v y ? Sanh mu n hay sao?

-

m, sanh mu n. T i nghi p hai v ch ng ch n ch t, thi t thà mà không có con.

m nào thím c ng i chùa c u Tr i kh n Ph t

n ngoài 40 tu i thím m i sanh

c chút gái ó nên hai v ch ng c ng d l m. Mà con c a Tr i, Ph t cho nên con nh khôn ngoan d th

ng. M i b n n m tu i mà nó nói chuy n rành r c ng nh a 10 tu i. Chú th y v y chú cho nó h c tr

ng R ch Cam. Nó sáng láng, h c gi i

quá. Ch ng nó

c 12 tu i, nó òi xu ng C n Th nó h c. Chú m i g i nó nhà ng

i em v h c m y n m. Nó thi

u b ng s h c r i nó òi lên Sài gòn mà h c

a. V ch ng c ng, không ch u cho i xa, nên b t v nhà ch ng vài n m nay.

-

u v y cô H

ng ó có h c.

-

m, h c gi i. Nó mu n xin làm cô giáo. V ch ng chú H

ng nhì th

ng con, s

làm cô giáo ph i

i i xa, nên không cho làm, b t nhà ó.

-

Có chuy n nh vây nên tôi m i rõ. Tôi lên ch Bình Th y coi cu c mua bán th nào, tình c tôi th y cô H

ng gi ng h t m t cô quen v i tôi bên t nh Gò Công, m t mày gi ng, t

ng i

ng gi ng,

n ti ng nói c ng gi ng n a. Vì v y nên tôi i theo cô mà h i th m g c tích c a cô. Tôi mu n g p ông H

ng nhì T n

ng tôi h i. Anh

ng hào có th d t tôi qua nhà ng và gi i thi u tôi cho ng bi t ng tôi h i

th m m t vài chuy n

c hay không.

-

m,

c ! Mà h i s m m i tôi th y chú H

ng nhì vác dù i ngang ây, không

bi t chú i s m ã v hay ch a.

tôi sai ng

i nhà i h i coi.

t ông già b ng bình trà nhà sau i ra. H

ng hào x t b ng, bi u ông già qua nhà

ng nhì h i coi có ng nhà hay không r i tr v cho hay li n. Ông già ra i, ng hào l y hai cái tách lau s ch s , b ng l i rót hai tách trà m i quan Ph u ng và ra c a m i V nh Tân vô gi i khát. Quan Ph u ng m t h p trà cho vui lòng ch nhà r i h i th m v

n t

c mà ch ông già.

https://thuviensach.vn

h ng v

ng v n

17 www.hobieuchanh.com

t lát ông già tr v nói ông H

ng nhì i qua Giai Xuân chi u m i v , còn bà

ng nhì thì

ng coi b cau sau v

n.

nh Xuân m i nói: “Thôi, vi c không g p gì,

chúa nh t sau tôi lên h i c ng

c”.

ng hào nói: “Quan l n mu n h i

u chi quan l n cho tôi bi t, ch ng ng v tôi

i và tôi xu ng b m l i v i quan l n”.

nh Xuân,

ng d y, suy ngh r i nói:

-

Tôi mu n bi t ch c coi cô H

ng sanh n m nào, tháng nào, ngày nào và vào gi

nào. N u bi t ngày Tây và ngày mình càng thêm t t.

-

m,

c mà.

tôi h i, tôi biên rõ tàng r i tôi c m xu ng cho quan l n coi.

-

u anh có vi c i C n Th thì anh tr l i. Còn nh m c vi c thì chúa nh t sau tôi lên n a. B nào tôi c ng ph i lên cho gáp m t ông và bà H

ng nhì

ng tôi h i

cho rành r . Anh nh h i gi sanh c a cô H

ng n a nghe hôn.

-

, tôi nh .

nh Xuân t giã H

ng hào Thi r i d t con i v . H

ng hào

a ra l r i

a luôn

i nhà H

ng nhì T n. V nh Xuân th y d ng cô H

ng l p ló sau c a s mà dòm.

Ông bi u H

ng hào tr l i, nh ng anh ta rán

a quan Ph qua kh i c u R ch

Cam có nhà c a liên ti p r i m i t mà v .

Cha con V nh Xuân i theo mé sông coi ng

i ta xúc c g o ch i r i m i ra ch lên

xe kéo mà v Cân Th .

Tr a ng t n c m v i m và con, V nh Xuân l l ng c nh hình d ng c a cô H

ng

hoài, không hi u t i sao cô gi ng Cúc H

ng t m t mày, cho

n t

ng i, t i

ti ng nói, mà cô c ng m c qu n lãnh, áo xuy n nh c nh c nh Cúc H

ng h i

tr

c th

ng b n ra ch ng i buôn bán. V nh Tân vui v thu t vi c h xúc c g o trên Bình Th y cho bà n i nghe, thì bà nói bà s lên coi cho bi t.

Bà cháu n c m r i d t nhau lên l u. V nh Xuân vào th phòng kéo gh xít u n m ngó bút tích c a Cúc H

ng. Ông m màng th y Cúc H

ng tr

c m t luôn luôn.

Ông khoan khoái b i h i, khó ch u, m i l y cây

n mà

n nho nh ,

n ai oán

t tình th

ng yêu mà b c t c v s ph n c a ng

i x a.

Ông mu n lên l u thu t vi c g p g h i s m m i cho m nghe, mà r i ông ngh không nên v i l m, t t h n là

dò h i ngày sanh tháng

cho ch c ch n r i s nói

chuy n. Ông óng ch t c a th phòng n m m t mình r i lúc im lìm t ng nh

Cúc H

ng, lúc r r

lãng khuây áo não.

Bu i chi u th hai, V nh Xuân

ng ng i làm vi c t i Tòa B , b ng th y H

ng hào

Thi

ng l ng kh ng ngoài c a phòng. Ông kêu vô mà h i:

-

Anh có h i ông H

ng nhì T n v v

ó hay ch a ?

-

m, h i hôm tôi qua nhà, có

v ch ng chú, tôi h i t ch t r i. Thím sanh con ng n m 1906, tháng giêng, ngày 25 d

ng l ch tính ra thì nh m ngày 27 tháng

ch p n m T c a mình. Chú H

ng nhì có cho tôi m

n t khai sanh

trình cho

quan l n xem cho ch c.

ng Hào d túi, rút t khai sanh

a cho quan Ph .

Ông bi n s c, tán lo n tinh th n, nh ng g

ng ch cái gh m i H

ng hào ng i r i

th ng th ng tr i khai sanh ngày 25 tháng Janvier n m 1906, không có biên ngày theo âm l ch. Nh ng ngày khai cho Chánh L c b

em vào b sanh là ngày 28

Janvier 1906 có ng nh ngày tháng theo âm l ch là ngày 30 tháng ch p n m T .

Quan Ph ng i suy ngh r i nh l i thì ông thi ký l c ngày 18 Janvier 1906. Ông u

i v t i nhà ngày 23 Janvier, nh m ngày 25 tháng ch p. B a sau ông i vi ng m Cúc H

ng. êm ó ông ng

n khuya chiêm bao th y Cúc H

ng d n dò r i t

giã mà i u thai. N u bà H

ng nhì T n sanh cô H

ng trong êm 24 Janvier

mà quá 12 gi r i thì t c th Cúc H

ng

u thai làm cô H

ng ây. Ông suy ngh

r i m i h i H

ng hào:

https://thuviensach.vn

h ng v

ng v n

18 www.hobieuchanh.com

-

Anh H

ng hào có h i giùm coi bà H

ng nhì sanh cô H

ng ngày 27 tháng ch p

m T , mà sanh h i gi nào hay không ?

-

m, có. Chú H

ng nhì nói nhà không có

ng h nên chú không bi t gi , nh ng

chú nh ch c sanh h i h t canh t b

c qua

u canh n m.

-

y thì l i 3 gi khuya.

-

m, ph i.

-

Anh v nói v i ông H

ng nhì

t khai sanh cho tôi m

n ít b a r i chúa nh t t i

ây tôi s lên tr l i.

-

m, quan l n có c n dùng thì bao lâu c ng

c. N m con H

ng i thi nó xin

khai sanh

ng n p cho ông

c coi. Bây gi có c n làm chi n a âu.

-

Th nào chúa nh t tôi c ng lên. Có l tôi s m i bà già tôi i v i tôi lên coi h xúc c g o và coi v

n t

c vùng Bình Th y ch i. Anh H

ng hào nói giùm v i ông

ng nhì, chúa nh t t i hai ông bà v i con nhà

ng tôi ghé th m và h i thêm

chuy n m t chút.

-

m, quan l n có c bà

ây v i quan l n ?

-

. Tôi có bà m già nên tôi

âu c ng ph i em theo

ng tôi ph ng s .

-

m, chúa nh t tôi s

ón ti p quan l n.

-

Kh i mà.

ng ón m t công. Tôi bi t nhà anh r i thì tôi i ngay vô ó. Anh nhà ch tôi

ng ti n d n tôi cho ông H

ng nhì bi t.

ng hào Thi t giã ra ngoài m xe máy

p i v .

Quan Ph c ng i l t qua, l t l i t khai sanh c a cô H

ng mà xem, xem r i l l ng

suy ngh

n tan h u m i x p l i b vào túi mà v .

n c m tôi r i, V nh Xuân th y m

ng ng i ngoáy tr u mà n, ông l i

ng m t

bên mà h i:

-

Má nh n m, con thi

u ký l c ó là n m nào hay không má ?

-

Sao l i không nh . Con ra tr

ng và thi ký l c n m T .

-

Tháng nào, ngày nào, má nh hôn ?

-

Con i thi ký l c ngày 20 tháng ch p, con v t i nhà chi u 25. Mùng 10 tháng giêng m Ng con i làm vi c.

-

Ph i r i. Con c ng nh nh v y, nh ng s l m l n nên con h i má l i cho ch c.

-

Ph i gi ng gì ?

-

ít b a con d coi cho thi t ch c r i con s nói cho má bi t. Con mu n chúa nh t i má v i con lên Bình Th y ch i.

-

,

c. Lên coi h xúc c g o ch i. Nghe th ng Tân nó nói mà ham, c âu d i

mé sông mà h kê r h xúc lên m i l n c r h gi u r a r i vô ghe, coi d quá.

-

Thi t v y a má, má lên coi cho bi t. Mà hôm qua con có g p m t ng i sao gi ng

ng

i Ch Gi ng h i tr

c quá.

má lên coi má bi t hay không ?

-

àn ông hay àn bà ?

-

Th a, àn bà.

-

Sao con không h i ng

i ta coi ph i g c ch Gi ng hay không ?

-

c àn bà nên con không h i.

-

âu

má lên má coi.

nh xuân không ch u nói rõ v cô H

ng cho m nghe tr

c là vì ông c ý

tình c

th y cô H

ng coi m có nhìn nh n cô gi ng Cúc H

ng hay không. Tuy ông

không nói ra, song ông r n r c trong lòng, trông cho mau t i chúa nh t ng th ý

và luôn d p h i v ch ng H

ng nhì T n coi sanh cô H

ng trong tr

ng h p

nào.

Sáng chúa nh t, V nh Xuân n lót lòng v i m và con thì ông sai th ng Ca i kêu hai chi c xe kéo l i ch c s n. n u ng r i bà H

ng v n ng i m t chi c, V nh Xuân

i con ng i chung m t chi c mà i lên Bình Th y.

https://thuviensach.vn

h ng v

ng v n

19 www.hobieuchanh.com

i u ch , V nh Xuân th y H

ng hào Thi v n xe máy

ng ch . Ông bi u xe kéo

ng ng l i. H

ng hào xá m con quan Ph r i lên xe máy

p ch m ch m theo hai

xe kéo. T i ch xúc c g o, V nh Xuân bi u xe ng ng cho m coi ch i m t chút i m i i vô nhà H

ng hào. Vì ã có cho hay tr

c nên b a nay H

ng hào s p

t cu c ti p r

c quan Ph v i bà c h n hòi, nhà c a d n d p àng hoàng, ván có tr i chi u bông, bàn có tr i kh m. Tr u n

c ã s m s n. V H

ng hào m c áo

dài ch c t i c a chào khách và m i bà c lên ván mà ng i, ch l ng x ng lo ãi bà

,

cho ch ng lo h u quan Ph .

nh Xuân nói v i H

ng hào:

-

i n u ng r i i ây Anh H

ng hào kh i lo trà, anh ã có cho ông H

ng nhì

hay

ng nhà hay không ?

-

m, có hai ông bà ch bên nhà. Tôi có d n cô H

ng c ng nhà n a.

nh Xuân mu n qua nhà H

ng nhì li n, nh ng th y m

ng u ng trà và h i v

ng hào v v

n t

c nên rán ng i ch m ngoáy tr u n r i ông m i ng d y

i m

i qua nhà m t bên ây

ng g p ng

i gi ng nh ng

i quen Ch

Gi ng.

Quan Ph c y H

ng hào i tr

c, r i m con t giã v H

ng hào mà theo sau v i

nh Tân.

Hai anh xa phu ngoài l t

ng v nên l t

t

ng d y s a so n xe. H

ng hào nói:

“Còn qua bên nhà n y m t chút. Hai anh kéo xe theo mà ch ”.

Bên nhà H

ng nhì T n v ch ng chú c ng s a so n s n ch ti p quan l n. Vô t i gi a sân, H

ng hào th y v ch ng H

ng nhì ra c a thì nép qua m t bên

cho

nh Xuân i tr

c v i bà H

ng v n m t bên và V nh Tân m t bên. V ch ng

ch nhà b

c t i chào khách r t cung k nh r i m i vô nhà.

nh Xuân th y v ch ng H

ng nhì

u già, tóc b c nhi u, r ng r ng b n, nh ng s c

còn kh e, b ch n ch t thi t thà. Ông mu n cho H

ng nhì kh i s t sè e ng i, v a

c lên th m v a nói: “Hôm chúa nh t tr

c tôi lên ây ch i, tôi mu n qua th m

ông nh ng ông i s m không có nhà, nên tu n n y tôi tr lên ng h i th m ông

bà m t chút chuy n”.

ng nhì nói: “D hôm tr

c tôi m c i qua bên Giai Xuân, ch ng v nghe ông ng hào nói quan l n lên có h i tôi mà tôi không có nhà ng h u quan l n

thi t tôi l i quá”.

nh Xuân c

i mà áp: “Ông có l i chi âu. Tôi i tình c làm sao ông bi t ng

nhà mà ti p tôi. Thôi, hôm tr

c không g p nhau thì b a nay g p, l i có bà già tôi càng thêm t t”.

Vô kh i c a r i, H

ng nhì kéo hai cái gh m i quan Ph v i V nh Tân ng i, còn bà ng nhì thì bà m i bà c ng i bên ván có tr u n

c s n.

Bà H

ng v n nói

bà ng i chung t i bàn v i quan Ph ,

ng nói chuy n ch i cho

vui.

ng hào l t

t nh c gh cho bà c ng i ngang v i quan Ph . Bà c ngó v ch ng ch nhà r i h i quan Ph : “Con nói ai gi ng ng

i Ch Gi ng âu ? Sao má

không th y ?”

nh Xuân nói: “Xin má ch l t chút”.

Bà H

ng nhì kêu con bi u ra ph b ng tr u bên ván em qua bàn. Cô H

ng b n b

en phía sau b

c ra, ch p tay xá quan Ph , r i xá bà c .

nh Xuân ngó m mà h i: “Má coi cô em ây có gi ng ai hay không ?”.

Bà H

ng v n ngó theo cô H

ng

ng i l i b ván b ng b k trà em qua bàn.

Bà v t la lên: “Con T Cúc H

ng là con c a Hia M

ây mà ! Thi t v y ch !”

Lúc y cô H

ng v a

k trà tr

c m t bà, cô s p tr qua b ng bình trà, thì bà níu tay cô

ng l i mà h i: “Cháu tên gì ? N m nay m y tu i ?”.

Cô H

ng bình t nh ngó bà mà áp: “Th a bà, cháu tên H

ng, n m nay 18 tu i”.

https://thuviensach.vn

h ng v

ng v n

20 www.hobieuchanh.com

Bà buông cô ra và ngó V nh Xuân mà nói: “M

i tám tu i, thì là tu i T sanh n m

con thi

u ó. M t mày b t ch i

ng gi ng con Cúc H

ng nh khuôn úc, mà

ti ng nói c ng gi ng n a, thi t là k !”

Cô H

ng b ng bình trà l i n a. Bà H

ng v n kéo cô

ng sát m t bên mà nhìn. Bà

ng nhì l y bình trà mà rót ra chén chung

b n chén r i bà i b ng ô tr u

em qua n a.

Bà H

ng v n nhìn r t lâu r i h i bà H

ng nhì:

-

Cháu ây con c a ai v y bà H

ng ?

-

, nó là con c a tôi. V ch ng tôi có chút ó. Tôi n 42 tu i m i sanh nó.

-

Ph i cháu tu i T hay không ?

-

Th a, ph i. Nó tu i T , mà nó ch u oan m t tu i, b i vì tôi sanh nó ngày 27 tháng ch p, h i au canh n m, sanh có ba b n b a mà ph i ch u oan môt tu i.

nh xuân nói: “Má nh hôn ? Con i thi v chi u 25. Chi u 26 con i vi ng m .

Khuya l i, t c th là 27 con chiêm bao th y Cúc H

ng t bi t con mà i

u thai.

Má hi u ch a ?”.

Bà H

ng v n v i vã áp: “Hi u, hi u, má hi u r i”. Bà nói mà bà n m tay cô H

ng,

không ch u buông ra. Cô H

ng ngó m , b l lãng, d

ng nh không hi u gì mà

c r i nh v y.

nh Xuân nghe h

ng hào v i H

ng nhì

ng sau l ng ông, hai ng

i nói x m xì,

ông móc túi ra l y t khai sanh c a cô H

ng mà tr i lên bàn r i kêu H

ng nhì

i g n mà nói: “Có chuy n n y k quái quá l m,

tôi nói cho hai ông bà hi u.

Má tôi có m t ng

i cháu gái tên là Lý th T

bên Gò Công. Cô h c ch nho

gi i nên th y

t tên riêng cho cô mà g i là Cúc H

ng. N m cô

c 17 tu i, cô

ch t i, ch t vì u t c vi c riêng trong gia ình. Qua n m T , chánh êm 26 r ng t, 27 tháng ch p, lúc g n sáng tôi n m chiêm bao th y cô v nói tôi mà t giã ng cô i

u thai. T

y

n nay tôi không có chiêm bao mà th y cô n a. Hôm chúa nh t tr

c tôi lên ch Bình Th y ch i, tình c tôi th y cô H

ng ây sao

gi ng h t cô Cúc H

ng, gi ng t m t mày, hình dáng cho t i ti ng nói cái gì ng gi ng h t. Tôi l y làm l , i theo coi cô

âu, con ai. May g p anh H

ng

hào, tôi h i th m

c bi t g c tích c a cô, tôi m i c y h i ngày tháng

. Nh

anh H

ng hào em khai sanh cho tôi coi m i th y rõ ngày gi bà H

ng nhì sanh

cô H

ng chánh là ngày gi cô Cúc H

ng cho tôi chiêm bao

ng cô t giã mà i

u thai. Tôi ch a dám tin. Nên b a nay tôi em bà thân c a tôi lên ch i coi bà có nhìn nh n s gi ng ó hay không. Bà thân tôi c ng nhìn nh n nh tôi. Th thì cô ng n y ti n ki p là cô Cúc H

ng, không còn nghi ng gì n a”.

ng nhì ngó v mà nói: “Quan l n nói nh v y thì té ra con H

ng tôi nó ki p

tr

c là cháu c a bà c . V y thì nó có ph

c l m”.

Bà H

ng v n nói: “H i tr

c tôi th

ng con Cúc H

ng mà nó c ng th

ng tôi nh

nó v y. Nó ch t mà nó

u thai làm con cháu ây. L i bây gi tôi

c g n.

y thì Cúc H

ng ch t, tôi coi c ng nh n s ng l i, T nay s p lên h có bu n tôi lên ây th m con cháu c ng nh th m Cúc H

ng”.

Bà H

ng nhì nói bà c có bu n thì lên trên n y ch i. v n mát m l m.

Bà H

ng v n buông cho cô H

ng i vô trong. Bà ngó theo r i c

i mà nói: “Thi t

gi ng h t,

ng nh chuy n Cúc H

ng ch t, thì ngó th y tôi nói nó là Cúc

ng. Bà H

ng nhì b a nào có d p i xu ng C n Th thì ghé nhà tôi ch i, có i thì d t cháu theo cho nó quen

ng h t b ng n a”.

Bà H

ng nhì h a h có i C n Th thì bà ghé th m.

nh Xuân tr t khai sanh c a cô H

ng l i cho ông H

ng nhì.

Bây gi bà H

ng v n m i u ng n

c r i têm tr u ngoáy mà n m t mi ng. Bà khen

cau ngon. Bà H

ng nhì kêu cô H

ng bi u xách nhánh cau ngon m i b h i s m

i ó em ra

ng ki ng cho bà c

em v

n tr u. Bà H

ng v n không chiu

https://thuviensach.vn

h ng v

ng v n

21 www.hobieuchanh.com

lãnh, nói r ng m i làm quen không l bà làm t n hao cho bà con. H

ng nhì v i

ng hào nói v

n m t nhánh cau có áng giá bao nhiêu mà s hao t n.

Quan Ph

ng d y xin m cáo t mà v . V ch ng H

ng nhì v i H

ng hào

ng

a khách ra xe. Cô H

ng xách nhánh cau i theo sau. Ch ng bà H

ng v n lên

xe, cô

nhánh cau d

i ch n bà r i ch p tay xá. Bà níu cô mà nói: “Bà th ng

cháu l m. B a nào cháu i v i má xu ng nhà bà ch i”.

Cô H

ng cúi

u.

nh Tân b n v

òi ng i chung v i bà n i, nên bà ph i buông cô H

ng mà kéo Tân

lên xe. Hai xa phu rút ch y, xe bà c

i tr

c, quan Ph theo sau. M y ng

i

ng

ngó theo. Cô H

ng c

i, V nh Xuân day l i c ng c

i.

Bà H

ng nh T n nói: “Bà c t t quá”.

Ông H

ng nhì nói: “Quan Ph tu i tr , nói chuy n nghe rành r . Ông thu t chuy n ki p tr

c c a con H

ng thi t là k ”.

ng hào nói: “N u thi t v y thì em H

ng

c thân c n v i nhà quan, ch có h i

gì mà lo”.

ng hào i v . V ch ng H

ng nhì cùng con tr vô nhà, vui

c hân h nh ti p

quan m c d u nhà mình không giàu, mà mình c ng không c d trong bàn H i

.

Còn quan Ph v i m

i v , qua kh i c u Bình Th y r i, th y

ng tr ng, ông bi u

xa phu x m t i

ng hai xe ch y c p kè v i nhau.

Bà H

ng v n c

i mà nói:

-

Chuy n n y má ngh thi t là k . Con nh gi ng Cúc H

ng không sai m t m y mà

ngày gi nó sanh l i úng v i ngày gi Cúc H

ng t giã con

ng i

u thai. Con

làm sao mà tìm

c nh v y thi t c ng gi i.

-

Con i ch i tình c con g p, ch bi t âu mà tìm. M t tu n nay con gi u má, là vì con mu n

cho má th y thình lình coi má có nh n nh con v s cô H

ng gi ng

Cúc H

ng hay không.

-

Gi ng r i a. Ch c Cúc H

ng

u thai vào nhà H

ng nhì ó, má không nghi gì

t. Bây gi con tính làm sao ây ?

-

Con r i trí quá.

th ng th ng con suy ngh coi.

-

Bà H

ng v n nói qua chuy n xúc c g o, không nh c chuy n cô H

ng n a.

https://thuviensach.vn

h ng v

ng v n

22 www.hobieuchanh.com

(24) IV

Luôn hai chúa nh t quan Ph V nh Xuân lên nhà H

ng hào Thi hai l n, là l n sau l i

có qua nhà H

ng nhì T n rnà ch i n a. H

ng hào mu n m t mình anh thân

n v i quan mà thôi, nên không cho H

ng ch c bi t vi c ó, song l n tr

c anh

có

a ra t i ch R ch Cam, r i l n sau anh l i ra t i ch ón ti p, s

y có nhi u

ng

i dòm th y, r i c xóm, c làng

u hay.

Có ng

i h i H

ng hào có bà con v i quan Ph hay sao nên quan Ph n th m ch i

y. H

ng hào mu n lên m t v i ng

i trong làng, nh t là mu n

c H

ng

ch c l n kiêng n , nên anh gi bí m t, ai h i thì anh chúm chím c i r i nói theo

u úp m , không ch u bà con, mà

cho ng

i ta t

ng bà con, không khoe thân

thi t mà làm cho ng

i ta nghi thân thi t.

Có ng

i khác h i H

ng nhì T n có vi c chi mà quan Ph

n nhà thì H

ng nhì

thi t thà nên nói ngay ra t i cô H

ng gi ng cháu c a bà c m t h i tr

c nên

quan Ph d t bà c

n xem, ch không có vi c chi h t.

Trên Bình Th y ng

i ta h i on ren nh v y mà quan Ph V nh Xuân v r i êm ru, ng nh không

ý

n vi c cô H

ng n a. M i ngày i làm vi c h ng hái nh

th

ng. Tr a v

n r i ông vào th phòng n m

c sách m t chút

ng tìm gi c

ng . Ban êm ông l i th c khuya, khi ng i ngó bút tích c a Cúc H

ng trót gi ,

khi n n

n r r nh than, nh khóc.

ã trót vài tu n, bà H

ng v n không nghe con nh c t i cô H

ng.

ng lúc n c m

i, bà m i h i con: “Vi c cô H

ng con ã tính l nào hay ch a ?”.

nh Xuân th dài, d d nu t chút, r i m i áp:

-

Vi c khó tính quá. Con không bi t tính làm sao cho ph i.

-

Có gì khó âu. Con Cúc H

ng cho con hay nó i

u thai, r i nó sanh trong nhà

ng nhì T n ó ch gì. Con H

ng ki p tr

c nó là Cúc H

ng. H m nay má

suy ngh k r i, má ch c nh v y. N u con th

ng Cúc H

ng thì con c y mai m i

i con H

ng cho duyên n vuông tròn, th y chung v n v .

-

ã bi t

ngày gi con chiêm bao v i ngày cô H

ng sanh thì n r p v i nhau l m,

i cô H

ng gi ng h t cô Cúc H

ng ngày tr

c, nên mình oán Cúc H

ng ki p

tr

c hoán thân làm cô H

ng ki p n y. Mà mình oán ó do cái thuy t luân h i a nhà Ph t, không có c n c khoa h c mà dám tin ch c. Ví nh mình do thuy t huy n bí d

oan mà oán l m r i m i làm sao ? Kh cho con l m, ã h v i vong linh c a Cúc H

ng, vì không bi t “th ti t”

ng

n áp v i “th ngh a”, mà còn

v i ng

i

i, vì l n tu i r i mà bày chuy n

ng c

i con gái nh .

-

Má nh Cúc H

ng có d n con ph i c

i v

ng có ng

i nuôi má và lo c m r

c

áo qu n cho con;

i ki p sau r i v ch ng s ph i hi p, vì Diêm chúa có nói thi t, hai àng có duyên n v i nhau. N u con c

i con H

ng mà có l m i n a, con

không trái ý c a Cúc H

ng thì có chi âu mà h . Còn

i v i ng

i

i, con làm

quan l i ch a già, con mu n c

i v giàu hay là v tr , h ng

i ta ng thì con c

i,

có l i v i ai âu mà s h . Hu ng chi Cúc H

ng có nói con v i nó có duyên n ,

ki p sau s

c sum hi p. N u thi t nó

u thai làm con H

ng ây là ki p sau c a

nó ch gì. B i có duyên n nên Tr i Ph t m i xui khi n cho con i ch i mà g p ó.

nh Xuân ng i l l ng r i nói:

-

Khoan ã má, th ng th ng

con suy ngh l i coi.

-

Mình bi t m t mày, hình d ng và ti ng nói c a H

ng

u gi ng Cúc H

ng r i,

bây gi má còn mu n bi t tánh n t c a con H

ng coi th nào. H i tr

c con h c

chung v i Cúc H

ng t i m y n m, con bi t tánh n t nó sao âu, con nói cho má nghe m t chút.

-

Cúc H

ng có tánh nóng n y th ng ngay, cang c

ng, quy t oán, g p vi c ph i

dám làm, không kiêng không s chi h t.

https://thuviensach.vn

h ng v

ng v n

23 www.hobieuchanh.com

-

Tánh nh v y nên cha m áp b c nó m i t t

ng tr n ngh a v i con.

c,

má

coi con H

ng có gi ng tánh n t ó hay không. N u tánh n t c ng v y thì thi t nó là h u ki p c a Cúc H

ng rõ ràng. M t nh m th n m, Tân ngh h c, má mu n em nó lên Bình Th y ch i.

-

c l m. Má kêu xe kéo r i bà cháu i v i nhau

ng h ng gió. Má bi u th ng Ca

ki m kêu m t chi c xe ã có i r i b a h m. Má

ng i xe ng a, vì r i g p ng a có

ch ng thì nguy hi m.

Sáng th n m bà H

ng v n v i V nh Tân ng i xe kéo i lên Bình Th y th m cô ng.

n 11 gi tan h u V nh Xuân v thay

r i, hai bà cháu m i t i.

nh Tân xu ng xe ch y ri t vô nhà, hai tay có c m hai gói. V nh Xuân ch n l i mà i:

-

Con c m hai gói gì o ?

-

Th a, m t gói chu i ph i khô v i m t gói trái lu cu ma.

-

Con mua

âu v y ?

-

Cô H

ng cho con ch không có mua.

Bà H

ng v n b

c vô ti p nói: “Lên tr n con H

ng l y chu i khô m i nó n. Nó

khen ngon. Con n gói cho nó m t gói ó. B a nay Tân i theo H

ng ra v

n

ch i, coi b nó vui d . Nó th y lu cu ma có trái nó t m tr . Con n l a ít trái chín hái cho nó. Nó m ng quá, ca c m nói em v cho ba nó”.

nh Xuân chúm chím c

i.

Bà H

ng v n v i V nh Tân lên l u thay

r i xu ng n c m.

-

a nay má lên có hai v ch ng ông H

ng nhì nhà hay không ?

-

Có

h t. V ch ng ch n ch t thi t thà d . Th y má lên m ng quá. Con H

ng

ng v y. Con nh d n d . Nó d t má v i Tân i ra sau v n. V

n không l n

nh ng s ch s l m. Nó nói huê l i cau v i d a n xài không h t.

-

Má coi tánh n t cô H

ng th nào ?

-

Ch a bi t

c. Ph i lâu lâu cho nó quen r i m i th y ch n tánh ch . Má coi i coi i thi t nó gi ng Cúc H

ng quá.

-

Má có qua nhà anh H

ng hào hay không ?

-

Không. Nghe H

ng nhì nói th y H

ng hào

p xe máy i ra ngoài nhà vi c h i

m m i, nên má không qua.

nh Tân ti p nói: “Hai bên nhà ông H

ng nhì có m y cây m n l n h t s c ba à. Cô

ng nói m n ó ng t l m, lúc n y

ng tr bông, ch ch a có trái. Cô H

ng

a ch ng nào có trái n

c cô s hái em xu ng cho con”.

Bà H

ng v n nói: “Tân ã quen v i H

ng r i, d t nhau i ch i cùng v

n, coi b

thân thi n nhau d ”.

nh tân nói: “Cô H

ng bi u con chúa nh t ngh h c thì lên tr n ch i. Lên v n mát

, ch

ch n c n i l m”.

Cách m

i b a V nh Tân nh c bà n i i lên v

n ch i. Bà H

ng v n s n lòng mu n

i, nên chúa nh t hai bà cháu t i Bình Th y n a và c ng ch i c bu i, mà chuy n n y l i có mua bánh em theo mà cho cô H

ng.

Bà cháu v có ch m t quày chu i cau v i m t quày d a xiêm, mà l n n y coi b vui h n l n tr

c n a. T i l i bà H

ng v n to nh v i con r ng bà có nói chuy n

dài dài v i H

ng, bà nh n th y cô n có tánh nóng n y, l i c ng c i. Hai m ó

ã l ra r i, còn m y

m khác ch a th y

c. Tuy không nói h n, song bà nói

xa g n làm cho con hi u bà mu n c

i ph t cô H

ng cho r i, vì bà tin ch c cô n

là h u ki p c a Cúc H

ng, mà Cúc H

ng ã nói ki p sau s sum hi p thì không

còn c gì mà s l m n a.

nh Xuân không dám cãi v i m , song ông c l

ng l không xuôi thu n mà c ng

không ch i t .

https://thuviensach.vn

h ng v

ng v n

24 www.hobieuchanh.com

Cách ít ngày, bà H

ng nhì T n ngh bà H

ng v n ã lên th m n y l n r i, mà l n

nào c ng có m i m con bà xu ng nhà ch i, tuy bà thi t thà, t i nhà quan Ph bà có ý ái ng i, song n u không i th m l i thì có t i vô l . Bà than th v i ch ng thì ông H

ng nhì thôi thúc bà ph i i th m không nên th t l v i ng i trên tr

c.

n có m y trái lu cu ma v a chín, l i có m t quày chu i cau ã chín bói, hai m con n u c m n s m, kêu l t chi c xe ng a r i

n chu i hái lu cu ma i C n Th

th m bà c mà tr l .

con bà H

ng nhì xu ng t i thì ã g n 10 gi r i. Bà H

ng v n ni m n vui

ng, th y cô H

ng xách quày chu i v i m y trái lu cu ma vô thì bà nói: “Cha ch , th ng Tân tôi i h c v nó th y m y trái lu cu ma ây nó m ng l m. M

i gi

i, nó g n v

a”.

Bà H

ng nhì

ng d y ch p tay nói: “Xu ng th m c bà mà v

n không có v t chi

quí, nên em quày chu i xu ng cho c bà

t lòng th o c a em cháu và cho c u

Tân ít trái lu cu ma

c u n ch i”.

Bà H

ng v n cám n, nói r ng quí t i lòng, không ph i t i l v t, bà coi quày chu i i m y trái lu cu ma ó là quí l m v y.

Bà bi u th ng Ca em quày chu i vô trong mà treo cho nó chín kh i b m gi p r i l y a s p m y trái lu cu ma

dành cho Tân.

i u ng n

c n tr u r i bà m i d t m con bà H

ng nhì lên l u

ng coi ch bà

ng và ch V nh Tân h c. Ch khách còn nói chuy n trên l u thì V nh Tân i h c

. C u th y m y trái lu cu ma thì c u m ng quá nên nói om. Nghe Ca nói trên Bình Th y n i em xu ng cho, khách còn ch i trên l u, thì c u ôm c p tu t lên chào bà H

ng nhì và m ng cô H

ng. C u d t cô H

ng mà ch phòng c u ng

và ch bàn c u ng i h c cho cô H

ng bi t, hai tr trò chuy n vui v v i nhau nh

ã thân thi t lâu ngày r i.

Bà H

ng v n m i khách tr xu ng xem t ng d

i. Tân n m tay H

ng mà i theo

ch phòng cha ng , ch phòng cha

c sách, ch t sách, r i ch cây

n kìm mà

khoe: “Ba em

n hay l m, ai c ng khen. Ban êm h bu n thì ba em n,

n 11,

12 gi m i ngh ”.

Cô H

ng c

i.

nh Tân d t cô ra ngoài c a

ng xem bông hoa tr ng ngoài sân. C u nói không

ng t, vì không m y khi có ng

i quen

n ch i nên c u nói hoài không bi t m t.

Bà H

ng nhì kêu cô H

ng vô

ng s a so n v . Bà H

ng v n c n ngay. Bà nói

không m y khi xu ng, ph i

n c m v i bà, không

c phép v nh v y. G n

i b a c m r i, ch m t chút quan Ph v r i n c m. B nào c ng ph i ch quan Ph cho ng th m m t chút.

Bà H

ng nhì nói hai m con n c m r i m i i, nên không th n n a

c. Bà

ng v n nói n s m m i là n lót lòng, nào ph i n c m tr a.

Hai bà

ng nói dang ca thì quan Ph V nh Xuân v t i. Ông m ng bà H

ng nhì

i cô H

ng, h i th m ông H

ng nhì m nh kh e th nào, t l i cám n m con

bà H

ng nhì xu ng th m. Ông nói bà c m i l i ây không bi t ai, c nhà hoài

nên bu n l m. Ông xin bà H

ng nhì h r nh thì xu ng nói chuy n ch i cho bà c vui.

Nghe m nói có m i m con bà H

ng nhì

n c m r i v , mà bà c t ch i nói n

m r i. V nh Xuân ti p v i m mà m i n a, c

ng quy t không cho v . Ông nói

u có no c ng ph i n v i ông m t chén r i m i v c. Bà H

ng nhì ã kiêng

quan Ph , mà l i thi t thà, ki m không ra l i mà cáo t , nên ph i vâng ch u, không dám cãi.

nh Xuân thay

mát

ng n c m; ông ng i ngoài u bàn r i m i bà H

ng nhì

ng i bên tay trái,

i di n v i bà H

ng v n bên tay m t, ti p theo ó thì cô

ng

i di n v i V nh Tân.

https://thuviensach.vn

h ng v

ng v n

25 www.hobieuchanh.com

Vì b n tánh thi t thà, th y âu nói ó, nên bà H

ng nhì v a ng i thì bà h i li n:

“B m quan l n, bà l n i âu v ng, mà nãy gi tôi không c chào, r i n c m

ng không

c th y ?”

nh Xuân, c

i mà áp: “Tôi không có bà l n, bà nh nào h t. Tôi có m t bà m già i m t th ng con nh

ây mà thôi”.

Bà H

ng v n th y bà H

ng nhì day ngó V nh Tân, thì bà ti p mà nói thêm: “H i nó thi

u làm vi c t i M Tho

c n m n m, tôi có lo v cho nó. V ch ng sanh

c th ng Tân cho tôi ây r i v ch ng không h p ý v i nhau, nên vào n xin

i Tòa cho phá hôn thú. Lúc y Tân m i

c 3 tu i. V ch ng nó

b xong

i, thì tôi nuôi cháu n i tôi ch không có m . B i v y nó tríu tôi v i cha nó l m, i âu nó c ng theo, không ch u r i xa”.

Bà H

ng nhì h i: “Má c a c u Tân còn m nh kh e ? Th a bà ã l y ch ng khác hay là v y ?”

-

v i m bên M Tho. Không nghe nói có ch ng khác. Chín n m hay tôi không có p dâu c , mà Tân c ng không th y m t m nó. Lúc con tôi i qua bên nây, nó i

tr

c r i hai bà cháu tôi l i sau m i g p

c. Mà Tân l lãng nh g p ng

i

ng. Nó không có tình m con chút nào h t.

-

Quan Ph n m nay

c bao nhiêu tu i ?

-

n m

i r i.

-

y mà bên Bình Th y h nói quan l n ch a v i 35 tu i.

nh Xuân c

i mà nói: “Nh cha tôi h i tr

c

t tên là V nh Xuân nên tôi lâu già.

Tên c a cha m

t nó có nh h

ng v i c nh

i c a mình nhi u l m, b i v y

t

tên con ph i l a ch , không nên

t tên x u, vì tên x u có th làm suy

i s ng c a

con. Ông bà có m t ng

i con gái mà

t tên H

ng, ch c là có ý mong con ngày

sau

c h

ng h nh phúc gì ó”.

Bà H

ng nhì c ng c

i mà nói: “Cha nó

t b t t ch có hi u gì âu.

nh Xuân ngó cô H

ng r i h i:

-

Nghe anh H

ng hào nói cô H

ng h c gi i l m. Ph i v y hay không cô H

ng ?

-

, con l c c t qu t ít n m, có gi i chi âu.

-

Nghe nói cô thi

u b ng s h c.

-

, có.

-

Cô bi t ch nho hay không ?

-

m, không. Tr

ng con h c thì d y ch qu c ng r i d y chút nh ch Pháp ch không có d y ch nho.

-

Ph i. Vài m

i n m nay tr

ng nhà n

c không có d y ch nho n a. Mà

ây c ng

nh bên M Tho, tôi không th y tr

ng t d y ch nho. V n hoá n

c nhà ã b t

u xây h

ng.

-

Con th y d u xây h

ng c ng không l i gì. H i x a h c nho thì

c n n ng êm

t ch . Bây gi theo tân h c thì bi t ho t

ng nh ng ho t

ng nh cái máy hát,

ng

i ta quây thì ca hát om sòm, ch ng ng

i ta ng ng thì im lìm, l ng l .

nh Xuân nghe m y l i y thì ng c nhiên, châu mày ngó cô H

ng. Ông th trí th c

a cô nên nói: “Cô nói h c nho thì n m ng êm m t ch . Hi u o nho nh v y là

hi u l m.

o nho d y: “C u nh t t n, nh t nh t t n, h u nh t t n”. Th thì h c nho cho ho t bát, t t n hoá l m, duy có m y chú h nho m i n m ng êm c.

p x a ông bà ta c theo nho h c, có bi t âu h c là gì âu, nh ng c ng t n b theo

i, c ng t ch c qu c gia r ràng, c ng ch ng c xâm l ng r t hùng dõng y”.

Cô H

ng c

i mà nói: “B m quan l n theo

i bây gi h c nho có dùng vào âu. Ai

ng ph i

i theo âu h c m i có c m mà n, có áo mà m c”.

nh Xuân l s c th n thùa, nh ng gi c

u mà khen: “Cô bi t t i nh vây thì gi i

m. Anh H

ng hào nói úng, ch không ph i nói quá áng âu”.

https://thuviensach.vn

h ng v

ng v n

26 www.hobieuchanh.com

n c m r i, bà H

ng v n m i bà H

ng nhì l i ván ng i u ng n

c n tr u.

nh Xuân mu n th cô H

ng nên ông vào th phòng r i kêu Tân bi u ra m i cô ng vào

ng cho ông h i th m m t vi c. Ông

ng t i bàn vi t mà ch . Ch ng

th y cô H

ng vào, ông

a tay ch khuôn ki ng l ng t m l a di bút c a Cúc ng, v a nhìn cô H

ng, v a h i: “Cô bi t

c m y ch n y hay không ?”

Cô H

ng nh ch mi ng c

i mà áp: “B m con không bi t ch nho”.

nh Xuân c nhìn m t cô mà nói: “Thôi,

tôi

c cho cô nghc, r i c t ngh a. Hàng

ch l n ó là “X sanh nhi th ngh a” còn hàng ch nh d

i ó là ch ký tên

“Cúc H

ng”. Ông

c hàng ch “X sanh nhi th ngh a” ông th y nhãn quan c a cô H

ng d

ng nh h t sáng, r i nghc t i hai ti ng “Cúc H

ng” l i càng sáng

thêm n a. Ông nín êm

coi có ph n ng gì khác n a hay không thì th y cô ng

ng ngó trân cái khuôn ki ng r i day qua ngó ông, ngó nh v y n ba

n, nhãn quan l u l i l n l n r i cô nói: “Theo con hi u thì “X sanh nhi th ngh a” ý nói m t bên là s s ng còn m t bên là cái ngh a, thà b s s ng mà gi y ngh a, b m quan l n, ph v y hay không ?”

nh Xuân châu mày g c

u mà áp: “Ph i. Gi i l m. Thôi ra ngoài n y ch i”.

Ông tr ra phòng khách. Tân n m tay H

ng i theo sau.

Bà H

ng nhì th y H

ng thì kêu cô l i r i

ng d y xin phép bà c mà v

ng cho

quan l n ngh . Bà c không c m n a, nên

a khách ra c a. Ch ng m con bà

ng nhì ra t i phòng khách thì V nh Xuân

ng d y nói: “Bà già tôi nhà có

t mình bu n quá, v y lâu lâu bà v i cô xu ng nói chuy n ch i cho bà già tôi vui. Xu ng m t ngày r i chi u s v ”.

nh Xuân

a khách ra t i c a mà thôi,

cho bà H

ng v n v i V nh Tân i theo

i ngoài l .

Khách v r i, ông vô th phòng mà n m. Ông suy ngh cách ông th cô H

ng h i

nãy. Cô không có h c ch nho trong ki p n y, nên cô không bi t ch nho thì ã ành. Mà sao ông

c di bút c a Cúc H

ng cho cô nghe r i, d

ng nh cô gi t

mình, m t

hào quang mu n nh chuy n x a mà r i nh không n i, l l ng ngó m l a v i hàng ch , ngó qua ông, ngó

n m y l n nh v y ? Không bi t ch

nho mà sao cô l i c t ngh a câu “X sanh nhi th ngh a”

c rành m ch v y ?

y cái k quái n y ã ch ng cho mình ph i tin cô Cúc H

ng

u thai vào nhà bà

ng nhì T n

ng bà sanh cô H

ng ây hay không ? Thi t có ph i Cúc H

ng

có c n duyên v i mình nên khi cô H

ng v a

n tu i có ch ng

c, Tr i Ph t

khi n cho mình

i qua C n Th , l i tình c khi n cho mình g p cô ng tính cu c

tr m n m t tóc hay không ? N u ti n ki p c a cô H

ng không ph i là Cúc

ng sao cô gi ng Cúc H

ng nh khuôn úc, gi ng hình d ng, gi ng m t mày, gi ng

ng i, gi ng t i ti ng nói ? N u không ph i nh n duyên sao g p mình gi a ch cô ngó mình cô c

i, r i mình i theo cô i R ch Cam mình kêu Cúc ng mà cô day l i và bi u n u có th

ng cô thì xin v i cha m cô mà c

i ?

Ng

i có tánh d dàng mau m n nh bà H

ng v n, thì n i hình s c gi ng h t v i

ngày gi sanh phù h p c ng

tin cô H

ng là h u ki p c a Cúc H

ng. T i V nh

Xuân quen tr m t nh và th n tr ng nên có nhi u

m khác n a mà ông c ngài

ng i hoài, không dám quy t nh. Có ph i t i ông th ng nói v i v ch ng ông

Kinh L

ng, r i sau ông còn nói v i bà Ch Thi u n a, ông c tuyên b ông không tính c

i v nên bây gi ông ng ngàng không dám b

c t i ch ng ? Hay

là t i ông nhi m

o nho, ông không thích

o Ph t, nên ông không tin thuy t

nh n duyên v i thuy t luân h i mà ông l lãng ó ch ng ?

C n Th , V nh Xuân ch a g p b n tri k , nên ông không t tâm s c a ông v i ai c, b i v y không ai hi u thâm ý c a ông.

Trót m y tháng, bà H

ng v n thôi thúc ông c y mai nói v i v ch ng H

ng nhì T n

mà xin c

i cô H

ng, thì ông c l ng thinh. Mà nh t i Cúc H

ng t nhiên ông

https://thuviensach.vn

h ng v

ng v n

27 www.hobieuchanh.com

nh cô H

ng. Trong lòng ông b i h i, ông buông cây

n i l i bàn vi t ng i vi t

th th m ông Kinh L

ng. Trong th ông thu t rõ

u uôi s ông g p g cô

ng, ông ch

các c làm cho bà H

ng v n oán ch c cô H

ng là h u ki p

a Cúc H

ng nên c thôi thúc bi u ông ph i c

i, nh ng vì ông s l m r i ông

không th

ng mà làm au kh cho cô H

ng n a, nên ông d c d c không dám

c t i.

Cách ch ng m t tu n, V nh Xuân ti p

c th ông Kinh L

ng khuyên c

i cô

ng, tr

c cho bà H

ng v n vui lòng, sau kh i l i h n v c n duyên. Ông Kinh l i nói n u H

ng mà gi ng h t Cúc H

ng thì không th l m mà ng i, nên

i r i d t v Gò Công cho th y l i c nh c , g p l i ng i quen ho c may b t trí

sáng ra mà nh l i

i s ng v ki p tr

c. Mà d u ng

i ó không th nh ti n

ki p i n a, thì hình dáng, m t mày, ti ng nói, th y u là Cúc H

ng thì làm sao

không yêu

c mà ng i.

c th c a ông Kinh xúc

ng tâm h n c a V nh Xuân l i thêm r i sáng ch u ám cho ông th y n a.

nh Xuân

ng tính coi bây gi ph i làm sao mà nói v i v ch ng H

ng nhì T n

ng xin c

i cô H

ng và n u ng

i ta ch u g thì ph i làm ám c

i cách nào.

Ông còn

ng tính thì t i bãi tr

ng n a n m. Bà H

ng v n mu n nói chuy n cô

ng cho v ch ng ông Kinh nghe, nên bà òi i M Tho ng bà th m v

ch ng ông Kinh, còn V nh Tân th m bà ngo i.

n Th qua M Tho có tàu v ng vàng, l i

ng i thu n ti n, nên V nh Xuân b ng

lòng

cho m

em V nh Tân i ch i.

Qua M Tho, bà H

ng v n thu t rõ vi c cô H

ng cho v ch ng ông Kinh nghe n a.

Bà Ch Thi u l y làm vui mà

c ch sui v i cháu ngo i tr qua th m. Ba Khai v i m Nhung m ng quá, theo n n n xin bà H

ng v n bên nhà ch i ít b a cho

nh Tân quen bên ngo i. Vì tình, vì ngh a, bà H

ng v n không n t ch i nên

ch u .

m Nhung quy n luy n v i con, d t con vô bu ng, m con ru rì nói chuy n. Cô l y hình cô m i ch p mà

a cho con coi và nói ch ng con v cô cho m t t m ng

con c t

dành cho nh m t m . Cô l i d n con n u có ch p hình thì g i cho cô t t m

lúc nh con cô l y ra mà nhìn.

i l i C m Nhung d n b ván nh trong phòng cô, r i gi ng mùng cho V nh Tân ng ng m con g n nhau ít b a.

êm y Ba Khai ra ng i nói chuy n v i bà H

ng v n, h i th m dân tình, h i cách

làm vi c. Bà Ch thì h i V nh Xuân ã có tính ch p t n i tóc hay không. Bà ng v n

ng u t v vi c ó, nên nghe h i thì bà không th gi u c. Bà m i

ng i k s cho bà Ch v i ba Khai nghe chuy n Cúc H

ng th

c r i t v n mà

ch t h i tr

c. Bà k luôn chuy n xu ng C n Th , i xem ch Bình Th y tình c p cô H

ng gi ng h t Cúc H

ng h i tr

c. Xem xét khai sanh c a cô H

ng

thì ngày gi sanh úng y ngày gi Cúc H

ng cho V nh Xuân chiêm bao th y cô

t giã

ng i

u thai. M y tháng nay bà có khuyên con c y mai m i mà c i

cô H

ng là h u ki p c a Cúc H

ng, mà V nh Xuân c d c d c hoài không ch u

i.

Bà Ch , Ba Khai

u nói ã có duyên n , l i có l i th

c không nên làm l , th nào

ng ph i c

i. Hai ng

i xin bà H

ng v n rán khuyên quan Ph ph i làm cho

tình ngh a vuông tròn. Bà H

ng v n nói bà ã khuyên h t s c mà không

c. Bà

ã có Cháu n i r i v y con mu n c

i v n a hay là không c

i bà c ng không

n.

Bà Ch bi u Ba Khai vi t m t b c th cho quan Ph , nói bà hi p ý v i ch sui mà khuyên ph i c

i cô H

ng cho kh i l i th

c, kh i l c n duyên, vi t th r i

https://thuviensach.vn

h ng v

ng v n

28 www.hobieuchanh.com

ch ng ch sui v thì g i cho ch c m v . Bà d n trong th ph i nói cho g t và h a giúp n trang cho quan Ph

i l c

i.

Ba Khai nói h quan Ph ch u c

i và nh ngày r i thì bi u V nh Tân vi t th cho c u hay

ng c u xu ng tr

c mà giúp s p

t ám c

i.

Bà H

ng v n ch i v i sui gia c

n ba b a r i m i cáo t

i qua ch ch i v i bà

Kinh m t b a n a

ng có v C n Th cho V nh Xuân kh i trông.

Ba Khai

a m t phong th cho bà H

ng v n, c y bà em v cho quan Ph . C u c n

n bà, n u quan Ph ch u c

i v thì bi u V nh Tân vi t th cho c u hay

ng

u qua.

Bà Ch cho V nh, Tân 200$00

n bánh mà i h c. Bà nói n m nay bà già y u, nên u ám c

i thì có l bà ph i sai Ba Khai i th , ch bà i không c.

m Nhung gói m t t m hình mà giao cho con

k ni m. V nh Tân bây gi l n r i,

bi t m , bi t c u, bi t bà ngo i, nên nói chuyên vui v ch không ph i l t l t nh i tr

c n a, b i v y C m Nhung b t au kh n i lòng, nh n th y ng i ch ng

i

nên tha th , cô m i gây tình m u t l i

c.

Bà H

ng v n d t cháu n i tr qua ch i v i bà Kinh m t b a n a. Ch ng bà s a so n xu ng tàu v C n Th , thì ông Kinh

a cho bà m t phong th c y em v

cho quan Ph . Ông nói th

y khuyên quan Ph c

i cô H

ng n a,

thí nghi m

thuy t nh n duyên v i thuy t luân h i c a nhà Ph t.

Bà Kinh

a bà cháu bà H

ng v n xu ng tàu, c c n d n n u quan Ph ch u c i v

thì ph i cho hay

ng ông Kinh qua, nh ông i không

c thì bà i th .

Bà H

ng v n v

a h t hai phong th cho quan Ph . V nh Xuân

c r i thì c

i mà

nói: “Ai c ng mu n tôi c

i cô H

ng

thí nghi m m y thuy t c a

o ph t

giáo; v y tôi s làm, mà tôi làm ây là vì trong gi c chiêm bao Cúc H

ng có nói:

“Ki p sau s sum hi p” nên tôi ph i t n tâm v i nàng, nh nàng ã t n tâm v i tôi, ch không ph i tôi mu n thí nghi m thuy t nào h t”.

Cách vài b a, quan Ph V nh Xuân vi t th m i H

ng hào Thi chúa nh t xu ng nhà

ông cho ông nói chuy n riêng. Ông t thi t v i H

ng hào r ng lúc còn i h c ông

có th

c tr m n m v i m t thi u n bên Gò Công tên Cúc H

ng. Ông còn h c

thì nhà cha m nàng ép g nàng cho con c a m t v n ch giàu. Nàng không

ch u nên u ng thu c

c mà ch t; l i hi n h n lên nhà tr

ng báo tin cho ông hay,

a vong h n s theo phò h cho ông h c thành công. Khi ông thi u r i, nàng cho ông trong gi c chiêm bao th y nàng

n t giã

ng i

u thai, l i nói vì có d

uyên n v i nhau nên h n ki p sau sum hi p. Tình c n ch Bình Th y ông g p

cô H

ng gi ng h t nàng Cúc H

ng h i tr

c. Xem xét khai sanh thì nh n th y

ngày gi cô H

ng sanh trong nhà ông H

ng nhì T n phù hi p v i ngày gi nàng

Cúc H

ng t bi t

ng i

u thai. M y tháng nay bà H

ng v n v i m y bà con

thân thi t c theo thôi thúc c

i cô H

ng là h u ki p c a nàng Cúc H

ng, ph i

i

ng kh i ph l i th

c và cho hi p v i duyên n n a. V y ông c y H

ng

hào v thu t chuy n c a ông nh v y cho v ch ng H

ng nhì T n nghe và

m

th coi n u ông c y mai nói xin c

i cô H

ng thì v ch ng H

ng nhì b ng lòng

hay không.

ng hào Thi v r i b a sau tr xu ng b m r ng v ch ng H

ng nhì

i ít b a

ng bàn tính v i con coi ý con th nào m i tr l i c. Té ra b a chi u H

ng

hào xu ng cho hay li n cô H

ng ng và v ch ng H

ng nhì c ng b ng lòng g

i.

Quan Ph V nh Xuân d t H

ng hào v nhà th a vi c ó cho m hay. Bà H

ng v n

vui m ng, bà bi u ph i c y ng

i tu i tác

ng làm mai dong,

H

ng hào làm

mai tay trong. V nh Xuân kêu xe kéo i lên Bình Th y c y H

ng c Long Tuy n

ng làm mai. H

ng c ch u li n.

https://thuviensach.vn

h ng v

ng v n

29 www.hobieuchanh.com

Làm quan mà c

i con dân thì d l m, mu n th nào c ng

c h t. V nh Xuân xin

p m t l cho ti n và nh l c

i làm l thân m t trong gia ình, không nhóm h , không m i khách rình rang. Mâm tr u xây àng gái. H

àng trai i n m ba ng

i

lên làm l r i u ng n

c mà r

c dâu v bên àng trai s

ãi n. H

àng gái

a

dâu c ng i n m b y ng

i cho

l v y thôi.

ch ng H

ng nhì ch p thu n làm theo ý quan Ph mu n.

Ngày c

i nh ch c r i.

Bà H

ng v n bi u V nh Tân vi t hai b c th ,

tên bà ký,

ng cho bà Ch v i Ba

Khai và cho v ch ng ông Kinh hay, m i hai nhà qua d l c i.

nh Tân bi t c u ba s p qua ám c

i nên i ch p hình

ng g i c u em v cho bà

ngo i.

Tr

c l c

i hai b a, Ba Khai qua t i. C u nói bà Ch không c kh e nên bi u c u

thay m t qua giúp quan Ph .

u

a cho bà H

ng v n m t ôi bông nh n xoàn v i m t ôi vàng ch m, nói c a g i ph cho quan Ph

i l c

i.

a sau bà Kinh L

ng qua t i n a, nói ông Kinh y u ch n i không ti n, nên sai bà i môt mình

ng m ng cho quan Ph g

ng b l i lành, t

t n i l i.

àng gái thi t là d , không òi n trang, áo m i, ho c l v t chi h t, l i dành xây mâm tr u n a. Nh ng cô dâu bu c g t m t

u là bên trai ph i d n phòng kín và trong

phòng

t bàn th t h ng

ng v hi pc n dâu r cúng mâm t h ng r i m i bái t t

ng.

ám c

i thi t thân m t. H

àng trai ch có bà H

ng v n, bà Kinh L

ng, Ba Khai

i v ch ng Cai T ng s t i mà thôi. Tuy àng gái không òi, song bà H

ng

n c ng i b n mâm bánh trái, trà r

u

ng cúng ông bà và cho dâu môt ôi

bông tai xoàn, m t ôi vàng ch m v i m t m áo.

Bây gi

C n Th

ã có xe h i cho m

n nhi u r i, nên V nh Xuân m

n ba chi c i

c dâu; hai chi c

cho h

i, còn m t chi c

cho dâu r .

àng gái thì ch có ông sui, bà sui gái, v ch ng h ng c v i v ch ng H

ng

hào, nên m

n hai xe h i mà thôi.

c dâu v t i nhà, dâu r

i th ng vào phòng kín

ng cúng mâm T h ng. H

ng

Long Tuy n là ng

i tu i tác, l i làm mai dong nên ông i theo vô phòng kín ng lên èn cho dâu r l y r i ông tr ra ngoài li n.

Cô H

ng l y ch m mà ch V nh Xuân. Ch ng v ch ng

ng d y xá bàn th T

ng, m t l

t, thì cô H

ng th y ông ã ra ngoài r i cô m i h i: “Bây gi anh tin có ông T , có duyên n hay ch a ?”.

nh Xuân ng c nhiên, nhìn cô trân trân, tinh th n tán lo n, không nói c.

Cô H

ng chúm chím c

i r i h i ti p: “Sao anh không l y cái khuôn ki ng l ng hàng ch nho “X sanh nhi th ngh a” mà treo trong phòng n y ?”

i câu h i ó thì V nh Xuân m ng quá, h t nghi ng gì n a, nên l i ôm cô H

ng mà

nói: “Em Cúc H

ng ? Té ra thi t em mà qua có dè âu mà

c h nh phúc nh

y ?”

Cô H

ng c

i mà nói: “Thôi, i ra ngoài

ng làm l t

ng k o ng

i ta ch ”.

nh Xuân vén màn, m c a r i v ch ng b

c ra, c hai

u có nét vui v t

i c

i

trên m t. Bà H

ng v n d t dâu r lên l u l y bàn th . Ba Khai v i v ch ng ng nhì i theo sau.

Làm l xong r i dâu r vô phòng c i áo r ng. Ba Khai i coi khách trú d n ti c. Có t

cao l u n u ba c nên khi m i nh p ti c thì m y bà ng i m t bàn, còn m y ông chia ng i hai bàn r ng rãi.

n 2 gi chi u ti c m i mãn. H

àng gái v . V ch ng th y Cai T ng c ng v .

Ba Khai coi cho h d n d p bàn gh l i nh c .

https://thuviensach.vn

h ng v

ng v n

30 www.hobieuchanh.com

Cô H

ng x n b n chung quanh b ván, ch bà H

ng v n v i bà Kinh ng i

ng coi

tr u n

c. Bà Kinh c ngó cô hoài. Bà H

ng v n nói nh : “Con kia h i ó c ng

bây l n v y, gi ng h t, gi ng t i li ng nói n a. B i v y hôm tôi m i th y l n u

tôi t

ng con kia hi n hình v ch ”.

nh Xuân thay

mát r i qua th phòng g l y khuôn ki ng có bút tích c a Cúc ng mà em qua phòng ng , d ng

ng lên bàn th T H ng, r i ông tr ra

kéo m t cái gh ng i g n m mà u ng n

c. Th y Ba Khai i ngang ông kêu mà

i u ng trà.

Ba Khai c ng kéo gh mà ng i. Bà H

ng v n kêu th ng Ca bi u ch bình trà cho hai

anh em u ng.

Bà Kinh h i Ba Khai ch ng nào v . Khai nói công vi c xong h t r i nên tính sáng b a sau v , vì nhà không có ai. bà nói bà c ng v . Bà h i V nh Xuân có nh n chuy n chi v i ông Kinh hay không.

nh Xuân suy ngh r i áp: “Bà v th a v i ông Kinh r ng tôi h t s l m, bà nói nh y thì ông hi u”.

Bà Kinh v i bà H

ng v n ngó nhau mà c

i.

nh Xuân nói ti p: “Còn anh Ba th a v i má r ng tôi l y làm c m ng mà

c má

ngh tình nên g i n trang cho tôi c

i v . C ch

y không ph i có th

ng

c.

Thu nay tôi không th ti n b c c a ai. Nh ng ã c a má g i, tôi không dám t .

ch ng tôi gi

k ni m tình ngh a m con. S d hôm nay tôi c

i v

ây là

i hai má v i ông Kinh, bà Kinh tin t

ng giáo lý c a nhà Ph t r i hi p nhau thôi

thúc tôi, nên tôi m i thí nghi m. N u không ai

c thì ch c tôi b vu t. S thí

nghi m ã b t

u có hi u qu . Trong 10 ph n thôi i trúng

ng ã 8 ho c 9

ph n r i. Nh ng ph i

i m t th i gian ít tháng r i m i dám qu quy t.

y ng

i

u vui.

n t i V nh Tân l y hai t m hình c a c u m i ch p mà b vào bao th r i g i cho Ba Khai em v cho m v i bà ngo i.

Sáng b a sau, v ch ng V nh Xuân v i bà H

ng v n và V nh Tân

a bà Kinh v i

Ba Khai xu ng tàu mà v .

https://thuviensach.vn

h ng v

ng v n

31 www.hobieuchanh.com

(25) V

ph n bái ã xong.

Cô H

ng ã thành bà Ph V nh Xuân. Nh ng vì cô còn tr quá, nên trong vùng Bình Th y ng

i ta g i cô là cô Ph , ch không g i là bà Ph . y c ng t i v ch ng ng nhì T n khiêm nh

ng, s th t

c cho con lên không mu n

ng

i ta

i là bà, nói r ng bà gì m i 18 tu i.

n c m t i r i, V nh Tân rút lên l u mà h c bài. Bà H

ng v n mu n

cho c p v

ch ng m i thong th nói chuy n

ng quen nhau r i gây tình thân ái nên bà c ng

lên l u n m ngh .

nh Xuân kêu th ng Ca bi u ch cho m t bình trà nh trong th phòng. Ông quy t

a nay th

y (g i) cô H

ng l i coi cô còn nh

ki p tr

c c a cô hay

không, ch sao b a nh p phòng cô nh c chuy n ông T r i cô h i qua bút tích, ngh a là cô có ý làm cho ông bi t cô là h u ki p c a Cúc H

ng, mà hai b a rày cô

không làm cho ra v Cúc H

ng n a, l i ông nh c t i vi c tr

c thì cô s ng s ,

ng nh không hi u chi h t.

Th y th ng Ca em bình trà

trong th phòng r i, V nh Xuân m i cô h

ng i v i

ông vào ó u ng n

c nói chuy n ch i. V ch ng vào r i, ông khép c a phòng l i cho kín, d t v

i ngay l i t sách. Ông m bét hai cánh c a t ra v a ch v a nói:

“T sách c a qua có ba t ng riêng bi t. T ng d

i qua

sách nho, t ng gi a sách

qu c ng , còn t ng trên h t thì sách ch Tây. T qua không khóa. V y qua i làm vi c, em nhà thì l y sách ó mà

c, mu n

c th nào tu ý. Trong l p sách

nho, có b M nh T qua

lên trên ây”.

Ông vói l y b sách M nh T

a cho cô H

ng mà c p m t ngó cô trân trân, có ý

mu n bi t coi cô còn nh chuy n h c Manh T h i tr c hay không.

Cô H

ng c

i và nói: “Em có bi t ch nho âu mà

c. Em có

c thì

c sách qu c

ng

ây. T sách mà anh

sách theo th t nh v y thì có ý ngh a nhi u l m. Ai xem qua c ng bi t

c trí ý c a anh v v n hoá”.

nh Xuân nghe nh v y thì l y làm k , vì s p sách vào t thì ông s p m i th m t ng khác nhau cho kh i l n x n, ch không có ý chi h t. Ông bèn h i cô:

-

i sao ng

i ta bi t trí ý c a qua v v n hoá ?

-

Anh s p sách nho t ng d

i h t, t c th anh mu n ch nho h c là c n b n v n hoá a n

c mình, nh c n b n ó m i n y sanh qu c v n t ng k còn Âu h c là cái ng n nên trên cao m i sanh bông sanh trái

c. V n hoá c a mình ph i có g c,

có nhánh, r i có ng n nh v y, m i l p

u v ng b n, ch c ch n, m i có h

ng hoa

qu muôn

i

c, ch tr ng cây mà không có g c anh ch t nhánh mà c m, thì làm sao nhánh

c mát m t t t

i mà

m lá

m ch i, ho c anh

n ng n mà tr ng,

không có g c r chi h t, thì d u ng n y tr bông i n a, bông c ng không t i, d u

có sanh trái i n a, trái c ng không ngon ng t.

nh Xuân ng c nhiên mà nói: “Vi c qua làm mà em hi u ý c, th thì v ch ng ta

là b n

ng tâm,

ng chí rõ ràng. Qua m ng l m. Tuy em nói em không có h c ch nho, song qua th y em có nho h c trong trí. V y c ng hi p hòa v i nhau

c”.

nh Xuân

b M nh T t ng d

i, rút m t t p t ng gi a

a cho cô H

ng mà

nói: “T p n y là t p thi c a qua làm trong m

i m y n m nay. Xem ó thì rõ tâm

n c a qua. V y có r nh em l y mà

c, r i em cho qua bi t trí ý c a em

i v i

thi v n c a qua th nào. Thôi, l i ây u ng trà nói chuy n ch i”.

nh Xuân khép t sách r i i l i cái bàn nh ng i, v ch ng i di n nhau. Ông trót

trà m i cô u ng v i ông, r i ông nhìn cô mà nói: “H i nh qua Ch Gi ng Ông Huê bên Gò Công… Qua h c ch nho v i ông Giáo Huân… Nhà ông Giáo Huân https://thuviensach.vn

h ng v

ng v n

32 www.hobieuchanh.com

m d a bên

ng vô V nh H u… Tr

ng h c phía sau nhà… Em nh hôn ?

… Em bi t ông Giáo Huân mà...“.

Cô H

ng ng i lóng tai nghe. Cô ngó vách t

ng, b suy ngh lung l m. Có lúc cô

nh ch mi ng d

ng nh mu n nói, mà r i cô bình t nh l i, nhíu ch n mày suy ngh n a.

nh Xuân ti p n a: “Ông Giáo Huân ch Gi ng...Ông d y ba b n m i l c trò,

phân ra ng i ba bàn. Có b ván lót ngay

u bàn gi a. Ông nói sách r i ông ng i

ó. Có lúc ông l i võng mà n m...“

Cô H

ng l l ng m t h i, r i cô l c

u; sè bàn tay ra b m m t và trán mà nói: „Em

không bi t ông Giáo Huân... Em không hi u gì h t“

nh Xuân th t v ng. Ông rót m t chung trà mà u ng. Ông th y b cô H

ng m t.

Ông n m tay cô d t l i b ván bi u cô n m nghe

n ch i. Ông l y cây

n kìm

em l i ng i tr

c m t cô, lên dây

n m t b n nam xuân qua nam ai. Ông ng ng

i mà h i cô:

-

Em thích nghe

n hay không ?

-

Thu nay em nghe

n trong máy hát, ch a nghe ai ng i

n nh v y mà sao em

nghe

n em bu n quá, bu n mu n khóc.

-

i qua

n dây nam nên bu n.

-

Dây nam sao l i bu n ? Có dây gì vui hay không ?

-

Âm nh c c a mình có ba gi ng, ng

i ta g i là ba th dây: dây b c l làng, r t r c nên nghe vui vui. Dây oán réo r t gi ng nh th than phi n trách còn dây nam thì u não gi ng nh

au kh , nh bu n r u.

qua

n m i gi ng m t b n cho em

th y s phân bi t khác nhau.

nh Xuân nói tr

c ông s p

n dây b c, r i ông

n m t b n L u Th y. Ông ng ng

t chút r i ông

n m t b n T

i. Ông nói ó là dây oán. Sau h t ông

n m t

n nam xuân r i qua nam ai. Ông m i buông

n mà h i cô:

-

n

ba gi ng r i, theo ý em thì em a gi ng nào ?

-

Gi ng nào c ng y u x u, nghe bu n mu n ch t nên em không a gi ng nào h t.

nh Xuân nh n m t. Ông ngó cô mà h i thình lình: “À ! Em bi t ch Hai T hay không? …Ch Hai T bán hàng ngoài ch , v tài phú S m ó” Cô H

ng l l ng

nói: “Ch Hai T …Ch Hai T … In là em có nghe tên ng i n y…

nh coi

nghe h i nào… Cha ch ! Nh không n i r i”.

nh Xuân l c

u, th t v ng c c

m. Ông l y

n mà

n n a, ng i

n

ây là

trí t

ng

âu,

n mà không h ng hái không vui v chút nào h t.

Cách vài b a sau, tan bu i h u chi u r i V nh Xuân i v nhà. Ông th y cô H

ng v i

nh Tân

ng

ng ngoài sân coi th ng Ca tr ng bông hu . Ông vô nhà th y m ng i m t mình, ông m i l i g n mà nói: “H m nay con th v con cách h t.

Ki p tr

c nó là Cúc H

ng,

u ó ch c ch n r i không còn nghi ng i gì n a.

Hôm m i vô nh p phòng cúng bàn T h ng r i, thì nó sáng su t, nó nh con h i tr

c không tin có ông T , c ng không tin có duyên n . Nó h i con bây gi ch u tin hay ch a. Con m ng quá, con ch c ki p n y tuy nó u thai làm cô H

ng,

song nó c ng s k n i kh tâm c a Cúc H

ng cho con nghe, nó s t tình ngh a

a nó

i v i m con mình. Té ra t b a c

i r i t i nay nó không nói chuy n

Cúc H

ng chút nào h t. Nhi u l n con g y ra mà nói, con nh c ông Giáo Huân, con nh c ch Hài T , thì nó l l ng d

ng nh nh mài m i nh ng r i l i m m t

nói không

c. Ch c là

u thai

ng s ng ki p n y nó không th nh chuy n

ki p tr

c

c. Nh ng con mu n làm sao cho nó nh chuy n ki p tru c ng nó

làm Cúc H

ng hoàn toàn thì con m i thi t ph tình. Con tính con ph i th nó m t cách n y n a. Bây gi có

ng giao thông kh p h t m i n i, xe h i ch y

c

t. C n Th lên Sài gòn, M Tho qua Gò Công, mà Gò Công lên Sài gòn c ng c n a, con mu n xin phép ngh ít b a. Con m

n xe h i em v con v Ch

https://thuviensach.vn

h ng v

ng v n

33 www.hobieuchanh.com

Gi ng cho nó g p ông Giáo Huân, g p ch Hai T , nh t là g p cha m ho c anh em c a Cúc H

ng coi nó nh l i ng

i x a hay không. Con s d t nó l i ch nó

, ch nó ng i h c, ch nó d n bán hàng h i tr

c,

ng m trí coi nó bi t hay

không. Nh n d p y con th m m cha luôn th . Má mu n i v i con hay không ?

Bà H

ng v n nói:

-

Má mu n i l m ch , v Ch Gi ng th m ng

i quen h i tr

c ch i, ng t t hôm i

Tho v

n nay má nghe trong mình không

c kh e, ng i xe i

ng xa quá

má s b nh. Thôi hai v ch ng con i,

má nhà v i th ng Tân.

-

Con mu n em Tân theo mà còn m y tháng n a t i thi, nó ph i h c rút. V y n u má nhà, thì con

nó l i v i má

ng nó i h c.

-

Con coi tánh n t v con gi ng Cúc H

ng hay không ?

-

Gi ng, mà H

ng l i thông minh ho t bát h n Cúc H

ng nhi u. Cúc H

ng h c

nho nên thi t thà, H

ng có tân h c nên lanh l i, tráo tr h n. Hai ng i

u ham

cãi l , a tìm hi u nh nhau, nh ng H

ng khôn ngoan h n, nên cãi có lý l m.

-

Con mu n i Ch Gi ng thì xin phép ngh mà i ít b a, v th m m c a cha con luôn th . Mà i ngang M Tho, con ph i ghé th m v ch ng ông Kinh và th m bà Ch v i Ba Khai m t chút.

-

ch ng con ph i th m ch . N u không th m thì th t l .

Sáng b a sau th y Cai t ng s t i có vi c vào Tòa B , r i ghé phòng quan Ph mà th m ông. V nh Xuân nói ông tính m

n xe h i i v th m m bên Gò Công ít

a. Mà qua M Tho ph i th m anh em, ch c ph i

ó m t ngày. R i xu ng Gò

Công, có l ph i vài ba ngày. B n v không bi t ch ng i ngã Sài gòn, ng lên

ó mua

chút nh r i m i v . M c i không nh t nh m y ngày c, l i

không ch c nên lên Sài gòn hay không, b i v y không bi t m n xe cách nào. Ông

y th y Cai T ng h i giùm m y ch có xe cho m

n coi h có ch u cho n

n

ngày hay không. H cho m

n xe v tài x , mình

s ng mà i. Ngày nào xe

u, vì mình không i âu, mình c ng tr ti n. H i th coi h tính m i ngày mình ph i tr ti n bao nhiêu.

Th y Cai T ng ch u lãnh i m

n xe giùm.

n 4 gi chi u, th y H i

ng

o, là em c a th y Cai T ng, vô Tòa B th m quan Ph V nh Xuân. Th y nói: “Tôi m i g p anh tôi m n xe giùm cho quan l n i

ch i ít b a. Không

c âu quan l n. Xe cho m

n b mua xe c , máy móc lôi

thôi l m. Ch y cà r t cà tang, g n g n nh

ây qua V nh Long ho c lên Long

Xuyên, ho c xu ng Ph ng Hi p, Sóc Tr ng thì

c, ch quan l n i xa quá, s

nó n banh nó b quan l n n m d c

ng b t ti n l m. Tôi c n anh tôi

ng thèm

n,

tôi cho quan l n m

n xe tôi quan l n i, v y cho v ng b ng, l i ch i bao nhiêu c ng

c. Xe tôi còn m i, v ru t t t, máy m i rà, tài x gi i, quan l n kh i lo gì h t. Quan l n nh t nh ch ng nào i thì tôi em xe l i cho quan l n i, ng ng i chi h t”.

nh Xuân d d không mu n m

n xe mà ph i mang n. H i

ng

o thi t tình

mu n cho m

n, c theo nài ép, nói r ng lúc n y xe n m nhà th y không c n dùng i âu h t, quan l n i m y b a c ng

c, m i ngày quan l n cho tài x ti n n

m, h t s ng quan l n

a ti n cho tài x

i

. Không m y khi quan l n v th m

quê quán, em út giúp xe

ng quan l n i cho ti n, ch không có n gì l m mà ph i ng i. V nh Xuân th y nài n quá, l i nghe i xe m n hay n m

ng, nên

ông ch u m

n xe và nói s p

t xong r i s cho th y H i

ng bi t i ngày

nào, gi nào. V nh Xuân xin ngh m t tu n l , nh sáng chúa nh t úng 7 gi i,

i cho th y H i

ng hay. Thi t

n b a ó m i 6 gi r

i, H i

ng

o ng i

xe lên giao cho quan Ph m

n, th y nói s ng

y r i, i xu ng t i Gò Công

ng còn d nhi u. Th y d n tài x

i v i quan l n ph i ch y k l

ng, quan l n

mu n i âu và bao lâu c vâng l i, không

c cãi.

https://thuviensach.vn

h ng v

ng v n

34 www.hobieuchanh.com

Th ng Ca xách hoa ly áo qu n ra xe. V ch ng V nh Xuân t giã m v i V nh Tân, cám n th y H i

ng r i lên xe i.

Vì ph i qua t i hai cái ò nên g n 10 gi xe m i t i M Tho. V nh Xuân ch ng

cho tài x

u tr

c nhà ông Kinh L

ng. V ch ng ông Kinh L

ng m ng quá,

m v ch ng quan Ph

n c m tr a. V nh Xuân mu n i th m c Hu n Trai thì ông Kinh nói c

i Sài gòn không có nhà. V nh Xuân

a ti n cho tài x

i n

m r i

thêm s ng cho

y

ng x

i Ch Gi ng, vì s ch nh không có bán

ng.

Bà K nh lo ti p ãi cô Ph , sai ch n u n i mua thêm

ng ãi khách.

Ông Kinh m ng b n tri âm thì lo ch trà ngon u ng v i nhau r i hòa n ch i m t

ch p. V nh Xuân t m c ích i Gò Công cho ông Kinh nghe, nói r ng cô H

ng

ch c ch n là h u ki p c a Cúc H

ng, nh ng cô không nh chuy n ki p tr

c

c, nên ph i em cô xu ng Ch Gi ng Ông Huê

ng cô th y c nh c ng

i

a coi cô có h i tâm nh trí mà nh l i chuy n c hay không.

nh Xuân c t ngh a cho v hi u lúc m i xu t thân làm ký l c, lãnh l ng m i tháng

19$00, v chông ông Kinh nuôi trong nhà h n m t tháng, không ch u l y ti n m. Ch ng m

Ch Gi ng lên thì m

n ph

cách ây m t c n, ông h c

n,

c làm thi v i ông Kinh, còn m gói bánh ú, bánh ch ng, bán ki m l i mà ph i l

ng m i

nuôi s ng. Khi ly d v i m th ng Tân r i m

n thêm m t c n

a mà cho r ng, dãy ph n y g n 18 n m.

Cô H

ng nói: “Ph i c c tr

c r i sau m i s

ng, ph i có bu n thì m i bi t vui”.

Ông Kinh c

i mà nói: “Cô Ph nói theo thuy t c a

o giáo. H a h phúc s ý”.

n c m r i nói chuy n ch i

n 2 gi . V nh Xuân t giã v ch ng ông Kinh

ng qua

th m bà Ch Thi u v i Ba Khai m t chút r i i luôn xu ng Ch Gi ng. Ông Kinh i b n v ghé ch i. V nh Xú n nói nh v ng n y thì ghé, còn nh lên Sài gòn thì ch c v luôn.

ch ng V nh Xuân qua th m bà con bên v c thì bà ch Thi u v i Ba Khai m ng m, có v y m i th y rõ lòng th c thà c a quan Ph tr c sao, sau v y, tuy ã có

song tình ngh a không phai.

Ba Khai mu n c m ch i t i sáng b a sau s

i, nh ng ngh Xuân

ây C m Nhung

ph i au kh , mà s cô H

ng c ng không vui, nên không dám c m.

n 3 gi r

i, V nh Xuân cáo t r i cùng cô H

ng lên xe v th m quê quán.

n 5 gi chi u, xe ã xu ng t i Ch Gi ng. V nh Xuân mu n th v li n, nên d n tài ch y thi t ch m

ông ch

ng cho mà i, xe lên c u s t ông d n quanh qua

tay m t, có ý ch y ngang nhà Hia M . Ch ng xe t i ó, V nh Xuân m t tay v vai cô H

ng, m t tay ch nhà Hia M .

Cô H

ng ngó trân r i nói: “Ý ! In là em bi t nhà n y. Ph i em có ây hay không

?”.

nh Xuân m ng nên c

i mà áp: “Ph i, ph i h i tr

c em

ó”.

Xe ch y luôn r i qu o qua m t ch , v n ch y ch m ch m. T i nhà l ng ch , V nh Xuân ch ch cúc H

ng v i Hai T ng i bán hàng h i tr

c mà h i v : “Em bi t

ch n y hay không ?”.

Cô H

ng c

i mà áp: “Bi t em nh r i”.

nh Xuân nói: “

r i s tr l i ó”.

Xe vô t i nhà vi c làng. V nh Xuân d n tài x h t i ngã ba ch góc nhà vi c thì i phía tay m t. Xe v a quanh thì cô H

ng

a tay ch và nói: “Nhà vi c ây…

Chùa ông bên nây ây… Em bi t mà…”.

nh Xuân m ng nói: „Em gi i quá !... qua vui l m ...

qua em em th m th y mình

i tr

c. Ông Giáo Huân...Em bi t ch ?...“.

Cô H

ng nói: „ÔNG Giáo Huân ?...“.

https://thuviensach.vn

h ng v

ng v n

35 www.hobieuchanh.com

Ông giáo Huân ã 70 tu i r i, tóc b c tr ng, r ng r ng h t, mà nh có bà v lo ti p ng m y n m nay, s ông m t không cho ông d y h c n a, nên s c kh e c a ông ch a suy l m. Còn bà v , là thím H ng, tu i ch a t i l c tu n nên ch a thi t già.

Bu i chi u n y bà Giáo lo c m n

c trong nhà sau, còn ông Giáo m t mình th th n tr

c sân, s m soi hai ch u môn còn t t t

i, v i hàng bông tr ng dài theo hàng

rào d a t

ng.

Thình lình nghe xe h i ch y r i t i ng ng ngay tr c c a, ông Giáo Huân ngó ra th y

t ng

i àn ông v i m t ng

i àn bà

ng m c a xe leo xu ng, r i cùng

nhau song song i vô c a ngõ.

Ông Giáo ngó r i la l n: „Ai ó v y ? Ph i cháu V nh Xuân hay không ?“

nh Xuân áp: „Th a ph i. Con là V nh Xuân ây“.

Ông Giáo nói: „D qu . G n 20 n m th y trò m i g p nhau c. Cháu i v i ai ây ?

a ! Con Cúc H

ng mà… ph i hôn ?”.

nh Xuân áp: “Th a ph i. Trót 18 n m nay con i tìm Cúc H

ng h t s c. Con m i

tìm

c nên d t nhau v th m th y thím”.

Bà Giáo phía sau, nghe nói l n x n tr

c sân, bà i ra coi ông Giáo nói chuy n v i

ai. Bà v a th y v ch ng V nh Xuân thì bà bi t li n, nên nói: “Cháu Xuân mà. V

bao gi ? a ! Mà có Cúc H

ng n a ! Sao mà k v y ? S ng l i hay sao ?”.

nh Xuân không tr l i v i bà, xô l ng cô H

ng b

c i và nói: “Th y v i thím c a

mình h i tr

c ây. Em nh hôn ? Ông giáo d y mình h c ch nho ó“.

Bây gi H

ng m i ch p tay xá v ch ng ông Giáo nói: „Th a th y, con nh th y r i.

Th y già quá, tóc b c h t. Thím ch a già l m“.

Bà Giáo nói: “Mà t

ó t i gi lâu quá, g n vài m

i n m, sao Cúc H

ng còn nh

hoài v y nè ?”.

Ông Giáo nói: “Thôi, vô nhà ch , vô r i s nói chuy n. Cái gì mà quái l nh v y ?

Ch t r i sao mà s ng l i !”

Ông Giáo i tr

c, v ch ng V nh Xuân b

c lên th m, th y bà Giáo còn

ng ó mà

ngó cô H

ng trân trân, V nh Xuân m i nói: “Hai con v

ây th m th y v i thím

cho con

ây vài b a”.

Bà Giáo nói: “V thì

ây ch sao. H i cháu i làm vi c thím có

n nh v y. Mà

m ch H

ng v n v th m, thím c ng có d n n a. Nhà th y thím r ng. V thì ây ch i. Ch H

ng v n m nh h cháu ? Có xe sao ch không v v i cháu ?”

nh Xuân v a vô nhà v a nói: “Má con n m nay y u, s i xa m t, nên con m i i

má con không ch u i”.

Ông Giáo bi u:

-

Ng i cháu, ng i cho th y h i m t chút. Cháu không còn M Tho n a hay sao mà i xa?

-

Th a, con

i qua C n Th m y tháng nay, th ng ch c Tri Ph r i i i.

-

Té ra cháu là Ph r i. S

ng quá. N m tr

c có th y thông d

i Gò Công lên

ch i. Th y nói cháu làm ông Huy n trên M Tho, thanh liêm, ngay th ng, nên c lòng dân l m. Th y nghe nh v y th y m ng cho cháu. Cháu th ng Tri Ph th y không hay.

c v y càng vinh vang cho th y nhi u h n n a.

-

u con

c ng

i ta yêu, thì thi t nh th y d y d , b i v y con không bao gi quên n th y thím.

Ông Giáo bi u bà kêu ng

i nhà b t gà làm th t

ng d n c m khách n.

nh Xuân kêu tài x m

n xách giùm hoa ly em vô nhà. Ông

t cô H

ng i vô

trong, ý mu n ch ch ng i h c h i tr

c cho cô th y. Ông Giáo nói m y n m nay

ông ngh d y, nh ng cái nhà v n còn.

c vô nhà sau, cô H

ng nh li n. Cô ch ch

bàn cô ng i, ch lót b ván c a

th y, ch gi ng võng

th y n m ngh l ng, ch trúng h t.

https://thuviensach.vn

h ng v

ng v n

36 www.hobieuchanh.com

ch ng ông Giáo l y làm l , h i Cúc H

ng ch t mà sao s ng l i

c và t i sao l i

còn tr nh h i t v n.

nh Xuân thu t s s ông c p cô H

ng t i ch Bình Th y, th y cô gi ng t c Cúc

ng m i xin coi khai sanh, d ch c Cúc H

ng

u thai nên sanh cô H

ng

nh ng cô H

ng c m m , không rõ chuy n ki p tr

c, nên ông em vô ây cho

cô th y l i c nh c ng

i x a coi trí có sáng l i hay không. H i nãy i ngang nhà Cúc H

ng cô bi t, t i ch Cúc H

ng ng i ch bán hàng, t i nhà vi c và chùa

ông, cô c ng nh n a. Bây gi t i nhà ông Giáo, cô c ng nh l i vi c x a r i. V y thì ch c ch n cô H

ng là h u ki p c a Cúc H

ng rõ ràng, không còn nghi gì

a.

nh Xuân h i th m v ch ng Hia M v i Hai T thì bà giáo nói v ch ng Hia M

u còn s ng, nh ng thôi mua bán lúa g o, vì ã già r i. Còn Hai t thì ch ng là Tài phú S m v Tàu vài n m nay, không th y tr qua, ch ta v n còn c n nhà h i tr

c và v n bán hàng ngoài ch .

nh Xuân nói riêng v i bà giáo r ng sáng mai c n ph i cho cô H

ng thình lình g p

Hai T t i ch bán hàng h i tr

c coi cô còn nh ch ta hay không. Tr i ch a t i i còn làm th t gà lâu, v y V nh Xuân tính

cô H

ng

ây, ông i th m ch

Hai T

ng d n tr

c ch Hai mà s p

t cu c g p g sáng mai.

ch ng ông Giáo bi u i m t chút r i tr v

n c m.

nh Xuân bi u v thay

nhà ch i. Ông lên xe i ra nhà Hai T .

Hai T nghe xe h i ng ng tr

c c a thì ch l t

t b

c ra coi. Ch th y V nh Xuân

trên xe b

c xu ng ch m ng quá, ch la l n, ch y ra n m tay ông mà d t vô nhà.

nh Xuân

a ti n cho anh tài x bi u ra ch

n mì, cháo cho no, s ch nh không

có bán c m bu i chi u. Ông d n n r i em xe l i ây ng r

c ông tr v nhà

ông Giáo n c m.

nh Xuân ng i k t t c

u uôi m i vi c c a ông trong 18 n m nay cho Hai T

nghe, vì m bu n nên 27 tu i ông ph i vâng l i m mà c i v ; sanh

c con trai

3 tu i r i v ch ng không

ng tâm chí, nên ph i

b .

u n m nay

c th ng

ch c Tri Ph r i

i qua C n Th , tình c ông g p m t thi u n gi ng t c Cúc ng. H i ra thì cô n y tên H

ng, sanh úng ngày gi cúc H

ng hi n hình

trong gi c chiêm bao mà t giã ông

ng i

u thai. Vì nh l i Cúc H

ng nói

duyên n v n còn, ki p sau s sum hi p, nên ông c i cô H

ng. Ti c vì cô

ng khôn lanh mà trí nh l i mù m t, h i chuy n ki p tr c, cô không nh

c, b i v v em cô v

ây cho cô g p ng

i c , th y c nh x a, ho c may trí cô

t lên sáng su t thì nh l i vi c ki p tr

c. V nh Xuân nghe Hai T còn bán hàng

ngoài ch nên ông

n cho ch hay tr

c

ng sáng b a sau, lúc ch nhóm ông,

ông d t cô H

ng l i gian hàng coi cô nhìn ch

c hay không ?

Hai T nghe rõ nh v y thì ch m ng quá, ch h n sáng mai d n hàng và m c c ng

nh h i tr

c. Ch vái cho cô H

ng nhìn

c, ch cho thiên h bi t nh n duyên

tr i nh không nên phá r i, vì ch t v

ng v n, d u b t i nó c ng n i l i nh

a.

Xe h i tr l i. V nh Xuân t mà v k o v ch ng ông Giáo ch n c m. Hai T h i

ch ng nào m i v C n Th . V nh Xuân nói sáng mai thí nghi m r i i th m m cha, có l còn i Vàm Láng ki m th m ông c u r i m i v . Hai T ân c n m i chi u mai v ch ng n m t b a c m v i ch cho ch vui m ng cu c tái hi p hôm nay.

nh Xuân không n t ch i nên ph i h a chi u mai l i n c m v i ch .

nh Xuân m ng th y v nhìn c nh c m trí

c r i, ã nh v ch ng ông Giáo

Huân thì ch c sáng mai c ng s nh ch Hai T . Tr v nhà ông Giáo n c m. Ông vui v h t s c, vui n i l i duyên

a, vui tr

c ngh a n ng.

https://thuviensach.vn

h ng v

ng v n

37 www.hobieuchanh.com

Ông Giáo kêu anh tài x bi u em xe vô sân

u, r i trong nhà mà ch i, lát n a n

m. Tài x nói quan l n có cho ti n n mì no r i, và ng ngoài xe c. Ông

Giáo không cho, nói ch nh không có ti m c m, mà quan l n ch i t i n m ba ngày, anh n mì hoài ch u sao n i. Xe

u trong sân, không ai dám phá âu mà

ph i ng gi xe.

Bà Giáo nói có bi u tr d n c m trong. Vô ch i r i n. Quan Ph kêu bi u n a, rên anh tài x h t dám cãi, em xc vô

u d a vách xong r i vô nhà trong mà ch i.

n c m r i v ch ng ông Giáo v i v ch ng ông Ph ng i chung m t bàn và nói chuyên.

Nh n d p n y V nh Xuân m i em chuy n ông k t tình và th th t v i Cúc H

ng mà

thu t rõ l i cho cô H

ng v i v ch ng ông Giáo nghe, vì t ngày c

i

n nay

ông ch a h nói chuy n ó cho v bi t, mà tr

c kia ông c ng không nói rõ v

ch ng ông Giáo. Ông k chuy n Cúc H

ng lãnh bao ti n cho ông n h c b n

m, chuy n nhà cô mua áo c y ng

i cho m , chuy n v ch ng Hia M ham

giàu ép Cúc H

ng g cho con Thôn Khoa, cô thú thi t ã có th nguy n v i ông nên không th

ng ng

i khác

c. Cha m cô cho ông nghèo, c ép g l y

ch ng. Cô không dám ch ng c . G n ngày c

i cô g i cho ch Hai T m t gói,

n ch ng bãi tr

ng thì giao l i cho ông. Hai T

em v c t trong t , t

ng cô

i

cho l n chót

ng v nhà ch ng nên không ngh chi.

Ch ng dè nhóm h

ng sáng

a dâu,

n khuya Cúc H

ng u ng d m v i á phi n

mà ch t. úng gi cô t t h i thì trong tr

ng Trung h c M Tho ông chiêm bao

th y có cô kêu cho hay cô ã ch t r i, bi u v h i hai T s bi t t i sao cô ch t và n d n

ng bu n r u, ph i h c ti p ba n m n a cho thành thân, cô ã có g i ti n i cho ông n h c theo l i cô ã h a. Ông không tin m chiêm bao cho l m,

song trông mau bãi tr

ng

ng v coi. Thi t qu m

i m y b a sau ông v nghe

ch t thi t. Ông ra nhà Hai T h i th m thì Hai T thu t rõ m i vi c cho ông nghe, nói ngày gi ch t thì úng v i ngày gi chiêm bao. Hai T

a gói c a Cúc

ng g i, Trong gói có m t vóc xuy n v i m t vóc lãnh g i cho m , 50$00

cho ông n h c ba n m n a, l i có mm t mi ng l a tr ng chánh tay cô vi t n m ch : “X sanh nhi th ngh a” r i ký tên “Cúc H

ng”.

Cô H

ng h i ph i t m l a ông l ng ki ng ông

c cho cô nghe cách m y tháng tr

c

i bây gì ông treo trong phòng ó hay không ? Ông nói ph i. Cô c i.

Ông Giáo nói: “Cúc H

ng ch t cho tròn ngh a, áng th

ng ! S hành phù h p v i

h c, v y là ph i”.

nh Xuân nói: “M i có m t chuy n làm cho con b i r i t h i chi u t i gi . H ì t i ây con ch cho tài x ch y ch m ch m tr

c nhà Hia M . Con ch nhà cho v con

th y thì v con nh h i tr

c có

ó. Con không bi t sáng mai con có nên em v

con

n th m cha m Cúc H

ng hay không, vì v ch ng Hia M là

ng sanh

thành c a v con ki p tr

c”.

Cô H

ng nói c ng c i: “Th a anh, v ch ng ta không nên n th m vì l ng

i ta ã

kh nh r anh thì anh có tình ngh a gì mà lui t i. Còn ph n em, n u em nhìn bi t ông bà y thì em l i v i cha m em. T t h n h t là anh ng

cho em g p. V

ch ng ng

i y không ph i là

ng sanh thành d

ng d c em”.

Ông Giáo Huân ã s n lòng không a v ch ng Hia M , thu nay th ng trách t i ó

là tr

c phú, ham giàu gi t ch t Cúc H

ng, u ng công ông d y d m y n m

tr

ng, làrn cho c p môn

cao quí c a ông au kh không

c ph i hi p. Hôm

nay nghe cô H

ng nói nh v y thì ông l y làm hài lòng nên ông li n ph theo mà nói: “L i cô Ph nói ó úng l m. D u Cúc H

ng là ti n ki p c a cô, v ch ng

Hia M không ph i là

ng sanh thành cô. N u cô g p v ch ng Hia M mà cô làm l , thì té ra cô ph b c ngh a x a, n u cô nhìn bi t thì cô l i v i cha m cô trong ki p n y. V y

ng cho cô Ph g p v ch ng Hia M là ph i”.

https://thuviensach.vn

h ng v

ng v n

38 www.hobieuchanh.com

Bà Giáo ti p nói: “ i ! Sang ki p nào thì bi t cha m v ki p ó mà thôi. Nêu ph i k i ki p tr

c, ví nh mình s ng c nh m

i ki p r i, mình ph i có c ch c cha,

ch c m hay sao. Hu ng chi v ch ng Hia M

ã không bi t th

ng con, rúng

ép làm cho Cúc H

ng ch t r i thì thôi,

o làm con ã ch m d t, còn tình ngh a

gì mà k ”.

nh Xuân nghe cô H

ng v i v ch ng ông Giáo

ng ý không mu n cho g p v

ch ng Hia M thì ông xuôi theo, không quan tâm t i vi c ó n a.

Bà Giáo h i qua Chuy n V nh Xuân n m tr

c c

i v t i M Tho r i sao thôi i.

nh Xuân nói ông quy t th ti t

áp ngh a v i Cúc H

ng, m bu n quá s

ngày sau không có ng

i lo h

ng l a, nên ông ph i

cho m

nh ôi b n. V

là con nhà giàu, v ch ng v i nhau sanh

c m t

a con trai, m vui m ng

ch ng xi t. Ch ng con

c ba tu i, vì tâm trí b t

ng nên v ch ng làm

n

n

Tòa xin phá hôn thú, ai i

ng n y t

ó

n gi . V nh Xuân gi u, không ch u

nói vì mình không có tình v i C m Nhung làm cô bu n mà th t ti t, nên v ch ng ph i r i rã.

Hôm nay cô H

ng

c bi t tâm s c a ch ng, cô m i hi u t i sao khi g p nhau thì n bó, mà c xem xét d c d c

n m y tháng m i ch u c y mai nói mà c

i cô.

Bà Giáo s cô Ph

i

ng xa cô m t nên kêu ng

i nhà ra bi u d n b ván l n r i

gi ng mùng và

m n g i cho cô ngh .

Ông Giáo v i V nh Xuân c ng i nói chuy n. V nh Xuân t cách c x v i thú vui ch i c a mình cho ông Giáo nghe. Ông nói ch ng h ông b b n ch “Thanh cao chính tr c” và ông c ng có nuôi hai b i môn nh th y d n. Làm quan c ng nh làm ng

i luôn luôn ông l y

o nh n ngh a làm g c.

Ông giáo

c chí, nên ông nói: “Th y r t hài lòng mà un úc c m t môn

bi t

ch n con

ng cao quí mà i, không thèm ch u theo th t c mà hi n t h n thiên

”.

Nói chuy n

n khuya, th y trò m i ch u phân tay ì ngh .

Sáng b a sau, bà Giao d n cháo n lót lòng r i, V nh Xuân bi u cô H

ng thay

ng ra ch ch i r i i th m m cha. Ông cho bà Giáo hay tr a ông s v n c m,

còn chi u thì ông ã h a l i n v i ch Hai T nên bà kh i lo b a c m t i. V

ch ng V nh Xuân lên xe i, t i tr

c chùa Ông Quan

, bi u tài x ng ng l i, r i

ch ng vô chùa

t nhang mà xá. Ch ng tr ra c a V nh Xuân h i v : “Em nh ch n y hay không ?”. Cô H

ng c

i mà áp: “Ch anh th nguy n v i Cúc

ng h i tr

c”.

nh Xuân g c

u, vui th y trí v

ã b t sáng hoàn toàn.

ch ng lên xe r i, V nh Xuân bi u tài x ch y ra ch . T i nhà l ng ch ông bi u ng ng xe. Ông

a ti n cho tài x

i n lót lòng. Ông d t cô H

ng i trong nhà

ng, b t

u trên i xu ng l u d

i.

Ch v a nhóm ông. Tr nh ng

i l n ai th y xe h i c ng ngó, vì thu

y ít có xe

i nên ngó r i thì bu l i mà coi.

nh Xuân v i cô H

ng song song i th ng th ng gi a nhà l ng, ngó hàng d n bán hai bên. Ai th y ng

i l c ng li c m t ngó, nh ng ai ngó m c ai, v ch ng không ý. i g n t i ch Hai T ng i bán hàng, cô H

ng ra tay ch r i day qua h i

nh ch ng: “Ph i ch Hai T ng i kia hay không ?”

nh Xuân g c

u.

Cô H

ng i ri t l i mà kêu: “Ch Hai !”

Hai T

ng d y la: “Em T ! Em còn nh ch hay sao ? Gi i quá ! Ch m ng l m”.

Hai ch em ôm nhau, c m xúc

n a n

c m t c hai.

nh Xuân

ng ngó mà c

i, trong lòng sung s

ng c c

m.

Hai T buông cô H

ng ra r i kêu V nh Xuân mà nói: “Quan Ph b

c xê l i ây

ch i thi t gi ng h t nh h i ó, không sai m t m y nào h t”.

https://thuviensach.vn

h ng v

ng v n

39 www.hobieuchanh.com

Cô H

ng nói:

-

Chi già r i.

-

Hai m

i n m r i, làm sao không già, ph i làm nh em m i kh i già ch .

-

Sao ch bi t ?

-

Chi u hôm qua quan Ph

ã có nói h t cho ch nghe r i.

-

A ! Té ra h i chi u hôm qua i th m ch

ó hay sao ? Ph i nói cho em bi t, em c ng

i n a.

-

th em, bi t hôn ?

-

n ây, xe qua c u r i thì em nh h t c n gì ph i th . Ch còn ch c hay không ?

-

Còn. Chi có m i chi u nay quan Ph v i em s l i nhà n c m v i ch .

-

y à ? Thì

chi u r i s nói chuy n.

ng gi a ch

ông h ngó quá.

-

Bây gi ch ng làm quan Ph còn s ai n a ?

Cô H

ng ch ch Cúc H

ng ng i bán h i tr

c. V ch ng ngó nhau mà c

i, r i t

giã Hai T mà i.

Hai T k mi ng vào tai cô H

ng mà h i nh : “Em mu n ch cho

ng nhà hay hôn

?”

Cô H

ng khoát tay nói: “

ng,

ng, không nên”. Nói d t l i li n kéo ch ng i.

ch ng V nh Xuân i giáp m t vòng ch ,

i tài x

n lót lòng r i m i lên xe i

th m m ông H

ng v n Thanh.

Vô ó th y m b lâu n m không ai s n sóc, núm m mu n l ng, nên V nh Xuân vô xóm g n ó ki m ng

i m

n

p l i cho cao. Có ng

i ch u làm, V nh Xuân d t

ra ch m và t ý mu n

p núm lên t i c nào. Ng

i y xin cho 6$00 ti n công

vì ph i kêu thêm m t ng

i gánh

t.

nh Xuân l y 6$OO

a li n và nói

p ch ng nào r i. Ng

i y nói tr a mai thì

xong h t. V nh Xuân d n

p cho t t , chi u mai ông tr vô ông coi r i ông s cho ti n thêm.

n v V nh Xuân ghé vi ng m Cúc H

ng, ch m chí kh c tên Lý Th T cho cô

ng bi t. M

ã lâu n m nh ng có l v ch ng Hia M ch m nom nên núm v n cao ráo s ch s . V nh Xuân kh n vái r i v ch ng ra xe mà v nhà ông Giáo Huân.

Còn ngoài ch h i s m m i v ch ng V nh Xuân t giã Hai T mà i r i thì thiên h xôn xao xúm l i h i quan Ph nào mà quen v i Hai T nh v y. Hai T nói:

“Quan Ph

ó là con c a bà H

ng V n Thanh h i tr

c trong xóm Cây Me l n,

bán bánh, bán trái t i ch mình ó”.

Có ng

i nói: “Té ra c u h i tr

c i h c m Tho Sài gòn ó ch gì. Cha ch , bây gi làm t i ông Ph

i xe h i có ph

c quá há !”.

t bà bán hàng ng i ngang Hai T l i nói: “Quan Ph có v còn nh quá, mà sao cô ó gi ng h t con T là con c a Hia M h i tr

c ng i bán hàng g n con hai v y ?”

t ng

i khác cãi: “N m ó con T u ng thu c

c ch t, chôn m t

t r i, âu ph i

con T mà nói”.

t ng

i khác n a nói: “Ph i mà. Con T rõ ràng. Tôi coi k l m. H i thím Hai T

con ph i hôn. H i m i l i tôi nghe thím Hai T kêu “Em T ”, còn cãi gì n a”.

Hai ba ng

i xúm l i h i Hai T , ph i cô Ph

ó là cô T , con c a Hia M ph i không

?

Hai T chúm chím c

i mà nói không bi t, ch không ch u nói ph i hay là không ph i. Thái

y làm cho ng

i ta nghi có vi c bí m t nên Hai T d u. Ai n y c bàn lu n cãi l y v i nhau làm c ch

u hay h t, hay con T là con gái c a Hia

, nó làm b ch t cho con Thôn Khoa c

i không

c, r i bây gi nó có ch ng

là ông Ph con c a bà H

ng v n Thanh.

Ng

i ta

n rùm chuy n nh v y.

n tr a có ng

i thân thi t v i nhà Hia M m i

em chuy n n y mà thu t cho bà Phú là v Hia M nghe. Bà nói l i cho ch ng hay https://thuviensach.vn

h ng v

ng v n

40 www.hobieuchanh.com

x bà che dù vô nhà Hai T h i l i cho ch c coi có ph i h i s m m i có v ch ng ông Ph ra ch th m Hai T và ng

i v là con T con gái c a bà, ph i v y

hay không ?

Hai T c

i và nói: “Có. H i s m m i có quan Ph V nh Xuân, con c a bà H

ng

n Thanh, có l bà bi t bà H

ng v n Thanh mà, h i tr

c b

trong xóm Cây

Me L n, b bán xôi bán bánh, bán trái cây ch mình ây. , con b h c gi i nên bây gi làm t i quan Ph c ng i xe h i v th m m mã, ng b v trên nhà ông

Giáo Huân. H i s m m i v ch ng ng i ch i ng ghé th m tôi v y thôi, ch có gì âu. Bà v còn nh , m t mày gi ng con T h i tr c thi t. Ông làm vi c bên

n Th . Ông c

i v là con ai bên ó tôi không bi t”.

Hia M th t v ng suy ngh m t chút r i nói:

-

y mà h

n ch c ch n v ông Ph

ó là con T tôi. H nói t i h i tr

c tôi g

con T l y ch ng, nó không ch u, nó làm b u ng thu c c mà ch t, r i tr n theo

con bà H

ng v n.

-

Ch t thi t ch làm b n i gì. Nó ch t trên tay tôi.

-

ch t thi t mà. H i li m có tôi. i chôn c ng có tôi. V y mà h nói nó tr n theo con bà H

ng v n, nên bây gi nó

c làm bà Ph

ó.

-

Cái ó tôi không hi u. Mà con T ch t ã h n 20 n m r i. n u nó làm b ng tr n

thì n m nay nó ph i g n 40 tu i. bà Ph n y còn nh l m. Tôi coi l i 17 t i 20 tu i là nhi u.

-

Nh d v y hay sao?

-

Nh thi t mà. Song cô gi ng con T h i nh l m. Tôi th y thì tôi kêu con T li n.

-

Có l t i v y nên h

n con T s ng l i ch gì. Thím nói v ch ng ng trên ông Giáo ph i hôn ?

-

Tô h i thì nói tr n.

-

Thôi,

tôi v . Không bi t ch ng tôi lên coi th xem.

-

. Bà lên tr n mà coi. N y, mà ng

i ta làm t i bà Ph ch không ph i ch i. Bà g p thì ngó v y thôi, ch

ng nói

nùi ng

i ta b t l i.

-

Ai dám nói gi ng gì.

Hia M v . Hai T vô trong d n dò hai ch b p rán n u cho ngon ng ãi v

ch ng quan Ph m t b a cho x ng áng. Hai T

ng c

i th m v ch ng Hia

d i, ch chi

ng ham giàu ép g con thì bây gi con r v ch i nhà mình r i mình làm cha m v quan Ph vinh vang bi t ch ng nào.

Hai T

ng suy ngh thì nghe ti ng xe h i ng ng ngoài l . Ch b c ra th y v

ch ng V nh Xuân xu ng xe. Chi ti p m ng, m i vô nhà và nói bà m Cúc H

ng

nghe ng

i ta

n h i tr

c Cúc H

ng làm b ch t gi cho kh i v nhà ch ng

ng tr n theo V nh Xuân, bây gi làm bà Ph , v ch ng v th m x s .

Cô H

ng c

i ng t, khen ai bày cái thuy t gi ch t

ng kh i v nhà ch ng thi t là

hay. V nh Xuân nói: “N u h bày thêm cái thuy t tôi bi t thu c cho u ng ng

“ph n lão h

n tráng” thì còn hay h n n a. M y ch em c

i v i nhau. Hai T nói

bà M có l s lên nhà ông Giáo ki m th m v ch ng quan ph . Ch ti c bà H

ng

n không v ch i.

nh Xuân h i th m Tài phú S m thì Hai T nói v Tàu g n hai n m r i mà không bi t t i sao b t tin.

Hai T l y làm l mà th y cô H

ng thi t gi ng Cúc H

ng không có m t

m nào

khác, gi ng m t mày tay ch n, gi ng b

i t

ng

ng, gi ng tánh n t nh m l ,

gi ng gi ng nói ti ng c

i, gi ng ráo h t th y.

nh Xuân nói:

-

Ng

i ta làm cúc H

ng c a tôi ch t oan, thì ph i tr l i nguyên cho tôi ch sao ch .

-

i thêm l i n a ch .

https://thuviensach.vn

h ng v

ng v n

41 www.hobieuchanh.com

-

Ph i l m. Làm m t c a tôi h i tu i ó, ph i tr l i cho l i c ng tu i ó, tôi m i ch u ch .

Cô H

ng nói: “Làm nh v y thì

v n ch

âu có l i, Ch Hai nói anh l i là l i

thêm V nh Tân kia ch !.

nh Xuân c

i mà nói: “À, à, ph i”.

Ba ng

i nói gi u

ng c

i v i nhau thì v Hia M b

c vô nói: “Tôi chào quan

Ph , cô Ph . Nghe thím Hai ây nói có hai ông bà v ch i trên nhà ông Giáo.

Tôi t

ng có ch H

ng v n nên tôi lên ki m mà th m. Té ra bà Giáo nói không có ch H

ng v n, còn hai ông bà m i i ch i, i phía d

i n y. Tôi tr v , th y có

xe h i

u, tôi ch c

ây nên ghé th m m t chút.

nh Xuân kéo gh m i bà M ng i. Bà ngó cô H

ng trân trân, r i l i ván mà ng i,

Hai T b ng tr u m i n. Cô H

ng không quen, nên

ng d y b

c ba ngoài

a. Bà M m t c ngó theo c a mà mi ng thì h i V nh Xuân.

-

Quan Ph v

ch i ch ng bao lâu ?

-

Vài b a. Mai tôi i Vàm Láng ki m th m c u ba tôi. Chi u tôi tr l i dây coi nh h p m m xong r i thì sáng m t tôi v C n Th .

-

Sao không ch i lâu lâu ?

-

Tôi còn làm vi c, lâu sao d

c.

-

Quau Ph c

i cô Ph

c bao lâu r i ? Có con hay ch a ?

-

Th a ch a, m i c

i h n m t tháng nay.

-

i bên C n Th , hay là

âu ?

-

Bên C n Th , con ông H

ng nhì g n ch Bình Th y.

-

Làm quan Ph mà c

i con H

ng nhì v y thôi.

Cô H

ng tr cô ng i ngang V nh Xuân, m t có nét b t bình.

nh Xuân nói: “Tôi là con H

ng v n. Tôi c

i con H

ng nhì v y là

ng môn

i h l m ch . Tôi nghèo mà…”

nh Xuân b t ngang không n nói cho h t câu. Hai T hi u ý nên ch chúm chím i. Bà M không th n, ái ng i, nên còn nói ti p: “Cô Ph n m nay c bao

nhiêu tu i ?”

Cô H

ng giành áp: “Tôi 18 tu i. Bà có ý chi mà h i k d v y”.

Bà M th y cô H

ng có s c gi n, nên ú nói: “H i cho bi t, ch có ý chi âu. Tôi mu n m i hai ông bà ra nhà tôi ch i”.

nh Xuân nói: “Cám n bà

khi khác. L n n y tôi không r nh. Không th th m bà c, tôi ti c l m.

Cô H

ng

ng d y r V nh Xuân i vô m coi h

ã kh i công

p hay ch a. V

ch ng cáo t bà M v i Hai T ra xe mà i. Hai T hi u ý cô H

ng mu n tránh

bà M nên không nói gì h t.

ch ng V nh Xuân i ra. Bà M công nh n cô Ph sao gi ng con T , hai ng i nh

nu t. Bà ti c không m i ra nhà

c cho ông M th y. Bà n tr u r i t mà v .

Cách m t lát v ch ng quan Ph tr l i.

Hai T nói: “H i nãy c u Ph nói

ng môn

i h nghe

c quá. C u mu n nh c

ng

i ta chê c u nghèo, sao c u m i m ra r i c u l i ng ng i ?”

nh Xuân nói: “Tôi b t nh n ch Hai à. Bà M h i h n nên nghe ng i ta nói, bà i

tìm coi ph i con bà hay không. Bà g p mà con r b ng l ng, v y c ng ph t bà

i, còn nói chi n a”.

Cô H

ng nói: “Cái thói ham giàu sang c ng ch a b

c. Anh ph i nói

ng d y

ng

i ta ch ”.

nh Xuân nói: “Ph i l y nhân ngh a mà

i. Ng

i ta ã ngã mà mình còn p

thêm n a thì mình b t nhân. Còn m

c a Cúc H

ng mà tôi nói n ng l i thì tôi

t ngh a. Vì v y nên tôi không n ”.

https://thuviensach.vn

h ng v

ng v n

42 www.hobieuchanh.com

n u xong r i d n lên bàn. Ba chi em n u ng nói chuy n vui c i, r i v ch ng

nh Xuân cáo t tr v nhà ông Giáo mà ngh .

Sáng b a sau, v ch ng V nh Xuân i xu ng vàm Láng ki m th m ông c u là Ba Cao.

Ng

i ta nói v ch ng Ba Cao thôi Vàm Láng ã lâu r i, không bi t bây gi âu.

ch ng mua ít con cá ch m, tr lên Gò Công n c m, mua trà v i bánh r i v nhà ông Giáo cho bà Giáo cá v i trà bánh.

Bu i chi u vô m coi thì h

p xong r i,

p thi t t t. V nh Xuân cho ng

i lãnh d p

thêm 4$00 và cho riêng 10$00 n a c y coi ch ng dùm m .

nh Xuân r t vui m ng d

c th y cô H

ng ã m trí, nh c ng

i và chuy n h i

ki p tr

c. Ông tính em v lên Sài gòn ch i vài b a r i s v .

n t i v ch ng ông ra th m Hai T

ng cáo bi t r i t ng sáng t giã v ch ng ông

Giáo Huân lên xe i Sài gòn.

Sài gòn t i hai b a, v ch n i ki m sách c n mà mua, sách nho sách Tây và sách qu c ng , th nào c ng mua c ch c quy n. V nh Xuân c ng có em cô H

ng i

xen kh p Sài gòn Ch L n, xem lâu ài, xem th ng c nh, xem cu c buôn bán, xen n tàu ò, xem

h t r i m i v .

nhà,

u V nh Xuân nói cho m hay tr

c h t là có m

n

p m cha r i m i nói

cô H

ng qua Ch Gi ng cô th y c nh c , ng

i x a thì trí cô b ng sáng, nên cô

bi t h t, nh h t. Qua M Tho n b a c n tr a v i ông Kinh, có ghé th m bà Ch i m i i Gò Công Xu ng Ch Gi ng nhà ông Giáo Huân. Hai T có m i n t b a c m. V Hia M có l t l i làm quen, ch ý xem cô H

ng. Vì cô H

ng

không ch u nhìn nên h th m mà i v . Có xu ng t i vàm Láng ki m th m c u Ba Cao, nh ng v ch ng c u ã i x khác không ai bi t i âu, nên không tìm c.

Bà H

ng v n nghe con thu t

chuy n bà vui vô cùng, nh t là bà m ng bi t cô

ng thi t là h u ki p c a Cúc H

ng, bà tin ch c dâu bà s

v i bà tr n

o.

Chi u mát, V nh Xuân l i th m H i

ng

o mà t

n cho m

n xe.

i l i ông vi t th cho ông Kinh L

ng v i Ba Khai m i ng

i m t b c th mà cáo

i r ng Gò Công ông lên Sài gòn r i th ng

ng ông v luôn, không ghé M

Tho

c. Th g i cho ông Kinh, ông có vi t thêm r ng cô H

ng nhìn c nh c cô

bi t, r i g p ng

i x a cô nh h t. y v y qu thi t là c n duyên nên m i v ng

n s i t h ng nh v y.

https://thuviensach.vn

h ng v

ng v n

43 www.hobieuchanh.com

(26) H U QU

ch ng V nh Xuân v C n Th , ch ng bi t ch c ki p tr c c a v , còn v hi u

c tình ngh a c a ch ng, thì trong gia ình vui v o x

ng tu , th o thu n

niêm m u t . Nào có dè v ch ng lên xe i kh i nhà ông Giáo Huân r i, thì c ch Gi ng Ông Huê thiên h xôn xao, nh t là trong gi i àn bà, ng i ta bàn lu n

cách v con gái c a Hia M c ng t

ng ch t. Té ra còn s ng nh n, s ng mà l i

c làm v ông Ph , i xe h i, sang tr ng h t s c. Ng i n y nói v y, ng

i kia

cãi khác, m i ng

i m t chuy n riêng không phù hi p v i nhau, b i v y m i gây ra m t cu c tranh bi n sôi n i.

Có ng

i tính hòa gi i nên nói v ch ng V nh Xuân v

m y b a, t i nhà ông Giáo

Huân, có l i th m và n c m nhà Hai T , l i có bà M , là m con T , n ó, m

con g p nhau n a. V y n u mu n bi t rõ s thi t thì ph i h i: bà M , thím Hai T

i bà Giáo Huân t nhiên ph i bi t

c.

Có ng

i ch p cái thuy t ó mà cãi: “M y ch th y rõ ch a ? Ta nói không ph i con mà. N u v ông Ph

ó là con T , thì sao v ch ng v

ây không nhà Hia

, l i trên ông Giáo Huân ? Bao nhiêu ó

bi t r i”.

t ng

i khác cãi: “T i h i tr

c ép g nó cho con Thôn Khoa, nó gi n, nên bây gi nó không thèm t i nhà ch sao. Bà M l i nhà hai T khóc lóc n n n h t s c mà nó c ng không ch u v .

m ba ng

i i l i nhà bà M h i bà Ph v

ó có ph i là con T c a bà hay không.

Bà M : “Tôi nghe ng

i ta

n con T h i tr

c làm b u ng gi m v i á phi n

gi ch t

ng chôn nó r i có ng

i c y hòm em nó i gi u, sau m i g nó cho

con bà H

ng v n Thanh. Vì v y, nên bây gi v ch ng nó m i v ó. Tôi i ki m

tôi coi ph i không. Tôi g p

v ch ng nhà Hai T . Thi t cô Ph gi ng h t con tôi n m nó ch t ó, gi ng m t mày, tay ch n, b

i, ti ng nói, cái gì c ng gi ng

t th y, nh ng tu i nh quá. Tôi h i thì cô nói m i 18 tu i. N u con T tôi còn ng thì n m nay nó 39 tu i, ch

âu mà nh nh v y

c. Cô không bi t tôi. Tôi

i ông Ph c

i v

âu thì ng nói c

i con H

ng nhì nào bên C n Th ,

i c

i h n m t tháng nay. V y thì âu ph i con T mà m y ch h i”.

y ch ra v mà không ch u tin, nói r ng bà M ki m con n n n bi u nó v nhà, nó gi n nó không thèm nhìn m con, r i m c c nên bày chuy n nh tu i, con H

ng

nhì, H

ng nh t âu bên C n Th

ng

x u.

Có m t t p àn bà l i nhà Hai T mà h i g c tích cô Ph ó. Hai T ngh v ch ng

ông Ph V nh Xuân ã i lên Sài gòn r i, không c n ph i gi u n a, nên ch nói thi t: “Cô Ph

ó ki p tr

c là con T , nh ng ki p n y không ph i. Con T ch t i nó

u thai vào nhà ông H

ng nhì bên C n Th . Ông Ph th y gi ng con T

i tr

c nên ng xin c

i. S thi t là v y ó. Cô n y tên H

ng. Ti n ki p là con

. Vì con T có duyên n v i V nh Xuân, ki p tr

c b v ch ng Hia M ham

giàu làm cho nó gi n mà t t , nên Tr i khi n ki p n y hai ng i g p nhau

ng

ph i hi p v i nhau”.

Hai T c t ngh a rành, nh ng m y ch

àn bà có bi t nhân duyên, có hi u luân h i gì

âu mà m y ch tin. M y ch m i i h i v ch ng ông Giáo Huân.

Ông Giáo s n ghét thói ham b c ti n c a v ch ng Hia M , nên v a nghe h i thì ông nói li n: “Cô Ph Vmh Xuân, dâu cua bà H

ng v n Thanh ó, là con gái c a Hia

ch ai. T i h i tr

c v ch ng Hia M rúng ép con t m b y, nên bây gi nó không thèm nhìn cha m ch có gì âu”.

Ông Giáo là ng

i k lão, l i có danh h c gi i. Nghe ông nói nh v y thì nh ng ng i

qu quy t cô Ph là con T , h th a mãn, khoe mình không nói l m, còn nh ng ng

i bên phe ngh ch thì không dám cãi m nh n a.

https://thuviensach.vn

h ng v

ng v n

44 www.hobieuchanh.com

n l n l i m nh m c a ông giáo Huân nh phép truy n kh u c a qu n chúng nên c l u thông kh p trong ch , ngoài

ng, làm cho m i ng

i u khinh b v

ch ng Hia M ngu mu i, ham giàu b m t

a con gái, bây gi nó có ch ng làm

i quan Ph r i nó không thèm nhìn cha m , tr v x nó không ch u b c ch n

i c a.

ch Gi ng ông Huê d lu n r n r c r i phê bình c ch c a v ch ng Hia M r t nghiêm kh c nh v y, mà bà H

ng v n Thanh v i quan Ph V nh Xuân xa nên

không hay gì h t.

Mà hay làm ch ?

Bà H

ng v n Thanh

ng vui s ng mà th y cô dâu m i c a bà là H

ng n y khác

n v i cô dâu tr

c là C m Nhung; cô dâu m i bi t ch m nom tr u cau, trà bánh cho bà, bi t lo mi ng n ch ng cho bà, ban ngày ch ng m c làm vi c h th y bà bu n thì l y truy n

c cho bà gi i khuây, h th y qu n áo c a V nh Tân có d thì góp bi u th ng Ca gi t i s ch s cho em b n i h c. ã lo cho m ch ng, mà còn bi t lo cho con ch ng, cái ó làm cho bà c m

ng h n n a.

Có êm bà H

ng v n n m m t mình trong phòng bà v ng v ng nghe ti ng V nh Tân c bài phía bên kia, r i nghe V nh Xuân

n réo r t t ng d

i, bà sung s

ng

mà nh n th y c nh

i lao kh c a bà h i ch Gi ng bây gi nó bi n ra c nh i

th n tiên. Bà h t chòi lá, t i gói bánh sáng ra ch ng i bán. Bây gi bà c

nhà l u, ng n m m, chung quanh có con th o, có dâu hi n, l i có cháu n i th

ng yêu dan díu. Bà nh h i tr

c hay Cúc H

ng ch t bà có than không th

nào bà c

i con dâu khác mà nó bi t th

ng bà nh Cúc H

ng. Có l l i than y

th u t i tai Cúc H

ng nên nàng tr l i v i bà cho bà h

ng h nh phúc lúc già c .

Còn V nh Xuân t ngày i Gò Công v , ông bi t ch c cô H

ng là h u ki p c a cúc

ng thì ông yêu quí cô không gi i h n, yêu quí ng i n mà c ng là ng

i

ngh a vì Cúc H

ng ã giúp cho ông l p thân danh, mà còn gi ngh a v i ông toàn n.

c ch ng yêu chu ng, cô H

ng ã không nhõng nh o nh h ng gái t m th

ng,

trái l i cô càng lo ph ng s ch ng h t lòng, lo s p t áo qu n, lo tài b i tâm trí.

Ban êm h V nh Tân lên l u mà h c và bà H

ng v n i ngh , thì cô H

ng b n

thân i ch m t bình trà ngon b ng

trong th phòng cho ch ng.

Còn V nh Xuân êm nào ông c ng bi u v vô th phòng n m ch i v i ông. Ông l y p thi phú c a ông làm, ông bi u v

c l i cho ông nghe, r i có lúc ông ngâm

nga m t bài, có lúc ông

n ch i vài b n. V ch ng âu y m, tình ngh a m n n ng, ch ng ông s ng v i chu i ngày

m m, thu n hòa, s ng v i c nh

i thung

dung trong s ch.

Vì C n Th , V nh Xuân ch a g p

c b n c m thi mà àm lu n, nên ông xem

ng

i v c ng nh tri âm.

t êm V nh Xuân ngâm ch i m t bài thi c a c Phan L

ng Khê r i ông h i v :

-

y tháng nay em ã h c h t t p thi c a qua hay không ?

-

Em

c i

c l i

n m y l n. Có nhi u bài em thu c lòng n a, ch em nhà có làm gì âu. Em

c hoài t i ngày.

-

Tâm h n c a qua phát hi n rõ ràng trong t p thi ó. Theo ý em thì tâm h n c a qua cao th p th nào. Qua mu n em phê bình cho qua nghe th coi.

Cô H

ng ngó ch ng mà c

i.

nh Xuân c theo nài n v ph i phê bình tâm chí c a ông.

Cô H

ng nói:

-

Em không bi t làm thi, em c ng không có h c ch nho. Còn ch Pháp thì em c

lem nhem ch a bi t ch thâm thúy. Em âu dám phê bình v n ch ng nh t là v n

ch

ng và tâm chí c a anh ã

c ng

i ta yêu m n tán t ng lung l m.

https://thuviensach.vn

h ng v

ng v n

45 www.hobieuchanh.com

-

qua nói tâm chí c a qua cho em hi u

ng em phê bình. Qua sanh tr

ng trong

nhà b n hàn. Nh Cúc H

ng tr

ng chí và giúp ti n cho qua nên qua m i n h c

c. Qua i h c v i m c ích h c cho gi i, l p cho c thân danh

ng thoát kh i

cái kh nghèo hèn, mà lên cái a vi khá khá nu t chút. Thi t h i nh qua mu n theo c nho h c h n tân h c, ng t ai c ng nói

i nay nho h c vô d ng. Ai c rg xúi qua

ph i i

ng m i, Cúc H

ng c ng

ng ý ó. Ch ng dè qua h c n a ch ng thì

Cúc H

ng ch t i. Qua chán n n mu n b vì qua có m già nghèo kh , l i thêm Cúc H

ng ch t mà c theo c n d n ph i h c cho

n cùng, g i ti n l i

cho qua

n h c, nên qua ph i rán. Khi h c thành công r i, qua lãnh ch c thông ngôn, ký l c, qua quy t chí tu tâm d

ng tánh, qua l y “thanh cao chánh tr c” làm c n b n, làm th y làm quan thì th ng ngay, trong s ch, không h i l , không bóc l t, không hà hi p, không dua b , không n nh hót. Ai hung d tham lam m c ai, qua c gi hi n ng nhân ngh a.

c làm quan mà qua không c n ph i giàu ti n b c nh ng i

ta, qua ch mu n vui thú phong l u trong s ch, b i v y qua h c n

d

ng tâm,

p làm thi

ngôn chí. Qua ghi rõ tâm chí c a qua trong t p thi ó. Qua mu n bi t coi ý em có hi p hòa v i tâm chí c a qua không ?

-

u em nói thì em ph i nói ngay. Mà nói ngay thì s anh cho em không ng tâm,

ng chí.

-

Không ph i v y. Thu nay qua tôn tr ng l ph i. N u em nói úng v i l ph i thì qua ph i kính ph c em ch .

-

Anh tu tâm d

ng tánh, anh l y b n ch “thanh cao chánh tr c” làm ch ích thì

hay l m. Anh vui ch i thì anh h c

n, t p thi,

ng n m thú phong l u, c ng hay

a. Còn làm th y, làm ông thì anh ghét b c l t, h ng hách, anh không ch u làm nh thiên h , anh mu n nghèo mà s ch s , ch không mu n giàu mà d dáy, cái ó áng khen thi t.

c h t thi vãn c a anh, tuy em thi u h c, song em c ng nh ng i khác,

em nh n th y tâm h n ng

c

i, thoát t c c a anh phát hi n m t cách rõ ràng.

Nh n th y r i, t nhiên em c ng ng i khen kính tr ng anh nh ng i khác. Nh ng

mà …

-

Nh ng mà … sao n a ? Em c nói ngay ra. Không h i gì âu mà em ái ng i, nên không dám nói cho h t lý.

-

Em nói thì anh

ng bu n nghe hôn. Có v y thì em m i dám nói.

-

Không. Qua không bu n âu. D u tâm chí c a qua có ch nào d , em dòm th y, em ch cho qua bi t,

ng qua s a

i l i, thì qua suy ngh mà li u nh. V ch ng ta s bàn lu n mà t ch c m t c nh

i hoàn toàn cao v i

s ng chung v i nhau, v y thì

càng hay ch có sao âu mà bu n.

-

Nghe gi ng

n c a anh, r i

c thi v n c a anh n a, em nh n th y mang tâm h n bi quan n ng n , nên anh gi tánh khí th

ng v ng ch c. Anh là ng

i a s u, a

m, nên t ngón

n

n câu v n, th y

u là gi ng than khóc, ti ng u phi n.

Nghe gi ng

n c a anh thi t em mu n ch t cho r i.

c bài v n c a anh thi t em

th t th o gan ru t. Anh ngh coi,

n mà c “ai” c “oán” thì làm sao mà vui

c,

làm sao mà ph n kh i chí khí,

m nh d n c nh tranh

ng ti n b

c v i thiên h .

Còn t c nh thì anh t “Tr ng lu l ”, “ êm m a r r ”, “Ti ng d ngoài hiên” thì nh y, h

c thì r ri t tinh th n, tiêu tan h ng hái h t.

nh Xuân ng i ch m ch nghe. Th y cô H

ng ng ng thì ông bi u:

-

Còn th y gì n a, em c nói h t i mà.

-

Em nh trong sách c có nh ng câu v n nh “G

m àn n a gánh non sông m t

chèo” nh “N m tay nhau lên ch n võ ài cho rõ m t anh hùng th gi i”. V n ph i nh m nh v y, ng

i ta

c m i ph n kh i

c ch . Em d t, em không bi t

ch cao xa, em th y sao thì em nói v y. N u em nói b y thì anh d y giùm cho em bi t cái hay c a âm nh c cái cao c a v n ch

ng,

ng ern th

ng th c v i anh.

https://thuviensach.vn

h ng v

ng v n

46 www.hobieuchanh.com

-

Không. Tuy ý c a em khác v i ý c a thiên h , song em ch trích m y m ó thì

trúng l m, ch ph i nói b y âu.

Cô H

ng vô tâm hay là h u ý không hi u, mà cô âm ngay cây dùi nh n trúng c gan ru t c a V nh Xuân, làm cho ông châu mày nh n m t. Ông b c l i bàn ng i

rót u ng vài chung trà r i ch ng tay lên trán mà suy ngh .

Ông ng i tr m ngâm m t h i r i kêu cô H

ng bi u l i ng i cái gh ngay m t ông và

ông nói:

-

Thu nay qua ch a h ngh t i nh ng

u em m i nói ó. Qua l y làm au kh

non sông s p

, qu c gia tiêu vong, n

c m t dân nguy, hoa s u c héo. Vì

qua có h c ch nho nên b

c chân vào

ng

i, qua ã bu n v vi c ó, mà

i còn bu n thêm n i r i rã tình duyên n a. Ch c là t i cái bu n d n d p y un úc tâm h n qua a c m, a s u, coi c nh

i t i en,

ng

i bít ch t, thành

th qua có

u óc bi quan, r i nó phát hi n ra câu v n, gi ng n, nên em m i

th y

c. Mà em th y cái thu nay các b n c m thi c a qua ch a ai th y, thi t qua khen em l m, khen trí sáng su t ó.

ây V nh Xuân càng yêu quí cô H

ng h n n a, yêu quý vì cô h c ít mà thông

minh.

êm nào c ng v y, h

n r i v ch ng i ngoài sân ch i ít vòng r i rút vô th phòng ng trà

c sách, ho c bàn lu n vi c

i, hi p ý

ng tâm, trên hòa d

i thu n.

nh Tân h c mãn niên khóa thi u b ng s h c. Nhà n c ã có tính m r ng

tr

ng C n Th ra làm tr

ng trung h c, nh ng nhà c a m i b t

u c t, có l m t

m n a m i m d y

c.

Không l b t V nh Tân n n không mà ch , nên V nh Xuân ph i làm n xin cho con

thi vào tr

ng Trung h c M Tho.

m nay bà H

ng v n ã già y u i xa không ti n, nên V nh Xuân vi t m t phong th cho anh v , là ba Khai, hay tr

c, c y ch m nom giùm cho V nh Tân thi, r i

sai th ng Ca c m th

a V nh Tân qua m Tho.

nh Tân thi u n a.

nh Tân h c tr

ng M tho g n mãn n m thì cô H

ng sanh

c m t

a con trai.

Bà H

ng V n m ng quá, V nh Xuân

t tên là V nh Thái.

i bãi tr

ng, Ba Khai b n thân

a V nh Tân v ,

ng th a d p qua th m bà H

ng

n và m ng cho v ch ng ông Ph m i

c thêm con trai n a.

i l i Ba Khai m i t v i bà H

ng v n và V nh Xuân r ng V nh Tân th y vài anh

em b n

c cha m cho qua Tây mà h c. Nó nôn quá t ý mu n i. Ba Khai dòm th y ý m con bà H

ng v n d d , m i nói ti p: “Má tôi th y cháu ham h c, l i ngh d

ng Ph m i

c thêm m t

a cháu n a, nên má tôi bi u tôi th a v i

bác và d

ng Ph vui lòng cho cháu Tân xu t

ng du h c nh chúng b n. Má

tôi nói cháu ngo i hay cháu n i c ng là cháu, v y má tôi xin cho phép má tôi ch u các h c phí c a cháu, d

ng Ph kh i lo vi c ó. Ph n tôi thì tôi có t i ba a con

gái mà không có con trai. V y tôi c ng ph nuôi cháu Tân n h c cho n cùng

ng ngày sau cháu kh i thua sút thiên h ”.

nh Xuân ã có ý mu n cho con qua Pháp mà h c nên không ph n kháng.

Bà h

ng v n ã có thêm m t

a cháu n i n a trong nhà nên bà d c d c r i c ng cho V nh Tân i.

Vì v y nên trong lúc bãi tr

ng n y V nh Tân

c i Tây mà h c, qua cho k p khai

tr

ng d y v niên khóa m i.

Cách sáu n m sau, V nh Tân có b ng tú tài r i và ã thi u

c vào h c tr

ng bách

ngh k thu t.

Saigon, 24-6-1955

CHUNG

https://thuviensach.vn

h ng v

ng v n

47 www.hobieuchanh.com

https://thuviensach.vn