https://thuviensach.vn

https://thuviensach.vn

https://thuviensach.vn

QUẢN LÝ SẢN XUẤT

RAU AN TOÀN TRÁI VỤ

Héi ®ång chØ ®¹o xuÊt b¶n

Chñ tÞch Héi ®ång

pgs.TS. NguyÔn ThÕ kû

Phã Chñ tÞch Héi ®ång

TS. HOµNG PHONG Hµ

Thµnh viªn

trÇn quèc d©n

TS. NguyÔn §øC TµI

TS. NGUYÔN AN TI£M

NguyÔn Vò Thanh H¶o

1

https://thuviensach.vn

https://thuviensach.vn

TS. Lê Thị Thủy - TS. Phạm Mỹ Linh - ThS. Lê Thị Liễu QUẢN LÝ SẢN XUẤT

RAU AN TOÀN TRÁI VỤ

NHÀ XUẤT BẢN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA - SỰ THẬT

HÀ NỘI - 2015

3

https://thuviensach.vn

phải bảo đảm nghiêm ngặt thì rau mới sinh trưởng và phát triển tốt, bảo đảm chất lượng dinh dưỡng, đặc biệt là vấn đề an toàn vệ sinh thực phẩm.

Nhằm cung cấp tài liệu cho các đơn vị, tổ chức, các hộ

gia đình, trang trại và các cá nhân trong việc quản lý sản LỜI NHÀ XUẤT BẢN

xuất rau an toàn trái vụ, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia -

Sự thật xuất bản cuốn sách Quản lý sản xuất rau an toàn

trái vụ.

Sản xuất và tiêu dùng các loại thực phẩm an toàn cho Nội dung cuốn sách gồm 2 phần: Phần I giới thiệu sức khỏe người tiêu dùng, có chất lượng cao đang là xu những nguyên tắc chung trong sản xuất rau an toàn như

thế được ưu tiên trong phát triển nông nghiệp thế giới các nguyên nhân gây ô nhiễm, các nguyên tắc sản xuất những năm gần đây. Ở nước ta, trong những năm vừa rau an toàn, quy định chung về GAP trong sản xuất rau qua, khi số lượng vụ ngộ độc thực phẩm liên tục gia tăng, an toàn, cơ chế, chính sách khuyến khích phát triển sản với số nạn nhân bị ngộ độc trong mỗi vụ có khi lên đến cả

xuất rau an toàn của Nhà nước; Phần II giới thiệu kỹ

trăm người, thì người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến thuật sản xuất rau an toàn trái vụ (quy trình canh tác, bảo chất lượng những thực phẩm mình sẽ sử dụng hằng vệ, quản lý trong và sau thu hoạch...) cho một số loại rau ngày, trong đó có rau xanh. Khi kinh tế phát triển, đời như cà chua, bắp cải, cải xanh, dưa chuột, đậu côve, đậu sống của người dân được nâng lên, nhu cầu về rau không đũa, mướp đắng, xà lách,...

chỉ tăng lên về số lượng, mà chất lượng rau cũng phải Quản lý sản xuất rau an toàn trái vụ là vấn đề còn bảo đảm, đặc biệt là yêu cầu về vệ sinh an toàn thực đang tiếp tục được thử nghiệm ở nhiều nơi, nên trong phẩm. Không chỉ như vậy, những năm gần đây, nhu cầu quá trình biên soạn, mặc dù các tác giả và biên tập viên về rau an toàn trái vụ cũng ngày càng gia tăng khi người đã rất cố gắng nhưng khó tránh khỏi còn thiếu sót. Nhà dân mong muốn được ăn loại rau xanh mình yêu thích xuất bản và nhóm tác giả rất mong nhận được ý kiến quanh năm. Vì vậy, diện tích đất trồng rau an toàn trái vụ

đóng góp của bạn đọc để lần xuất bản sau được hoàn đã gia tăng mạnh mẽ trong những năm gần đây.

thiện hơn.

Cũng như sản xuất rau chính vụ, để sản xuất rau an Xin giới thiệu cuốn sách cùng bạn đọc.

toàn trái vụ, cần phải bảo đảm các yêu cầu như rau được sản xuất trong điều kiện đất và nước an toàn, không gần Tháng 10 năm 2015

các nguồn tác nhân gây ô nhiễm, theo quy trình sản xuất NHÀ XUẤT BẢN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA - SỰ THẬT

an toàn... Bên cạnh đó, khác với rau chính vụ, việc sản xuất rau an toàn trái vụ có những yêu cầu kỹ thuật riêng, 5

6

https://thuviensach.vn

phải bảo đảm nghiêm ngặt thì rau mới sinh trưởng và phát triển tốt, bảo đảm chất lượng dinh dưỡng, đặc biệt là vấn đề an toàn vệ sinh thực phẩm.

Nhằm cung cấp tài liệu cho các đơn vị, tổ chức, các hộ

gia đình, trang trại và các cá nhân trong việc quản lý sản LỜI NHÀ XUẤT BẢN

xuất rau an toàn trái vụ, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia -

Sự thật xuất bản cuốn sách Quản lý sản xuất rau an toàn

trái vụ.

Sản xuất và tiêu dùng các loại thực phẩm an toàn cho Nội dung cuốn sách gồm 2 phần: Phần I giới thiệu sức khỏe người tiêu dùng, có chất lượng cao đang là xu những nguyên tắc chung trong sản xuất rau an toàn như

thế được ưu tiên trong phát triển nông nghiệp thế giới các nguyên nhân gây ô nhiễm, các nguyên tắc sản xuất những năm gần đây. Ở nước ta, trong những năm vừa rau an toàn, quy định chung về GAP trong sản xuất rau qua, khi số lượng vụ ngộ độc thực phẩm liên tục gia tăng, an toàn, cơ chế, chính sách khuyến khích phát triển sản với số nạn nhân bị ngộ độc trong mỗi vụ có khi lên đến cả

xuất rau an toàn của Nhà nước; Phần II giới thiệu kỹ

trăm người, thì người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến thuật sản xuất rau an toàn trái vụ (quy trình canh tác, bảo chất lượng những thực phẩm mình sẽ sử dụng hằng vệ, quản lý trong và sau thu hoạch...) cho một số loại rau ngày, trong đó có rau xanh. Khi kinh tế phát triển, đời như cà chua, bắp cải, cải xanh, dưa chuột, đậu côve, đậu sống của người dân được nâng lên, nhu cầu về rau không đũa, mướp đắng, xà lách,...

chỉ tăng lên về số lượng, mà chất lượng rau cũng phải Quản lý sản xuất rau an toàn trái vụ là vấn đề còn bảo đảm, đặc biệt là yêu cầu về vệ sinh an toàn thực đang tiếp tục được thử nghiệm ở nhiều nơi, nên trong phẩm. Không chỉ như vậy, những năm gần đây, nhu cầu quá trình biên soạn, mặc dù các tác giả và biên tập viên về rau an toàn trái vụ cũng ngày càng gia tăng khi người đã rất cố gắng nhưng khó tránh khỏi còn thiếu sót. Nhà dân mong muốn được ăn loại rau xanh mình yêu thích xuất bản và nhóm tác giả rất mong nhận được ý kiến quanh năm. Vì vậy, diện tích đất trồng rau an toàn trái vụ

đóng góp của bạn đọc để lần xuất bản sau được hoàn đã gia tăng mạnh mẽ trong những năm gần đây.

thiện hơn.

Cũng như sản xuất rau chính vụ, để sản xuất rau an Xin giới thiệu cuốn sách cùng bạn đọc.

toàn trái vụ, cần phải bảo đảm các yêu cầu như rau được sản xuất trong điều kiện đất và nước an toàn, không gần Tháng 10 năm 2015

các nguồn tác nhân gây ô nhiễm, theo quy trình sản xuất NHÀ XUẤT BẢN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA - SỰ THẬT

an toàn... Bên cạnh đó, khác với rau chính vụ, việc sản xuất rau an toàn trái vụ có những yêu cầu kỹ thuật riêng, 5

6

https://thuviensach.vn

việc ban hành “Quy định tạm thời về sản xuất rau an toàn” để thực hiện chung trong cả nước. Sở

Khoa học và Công nghệ Hà Nội trên cơ sở các nghiên cứu của chương trình rau an toàn cho các loại rau, trong đó có cây dưa chuột.

Phần I

- Nghiên cứu xây dựng mô hình và tổ chức NHỮNG NGUYÊN TẮC CHUNG

triển khai chương trình rau an toàn. Điển hình TRONG SẢN XUẤT RAU AN TOÀN

như ở Hà Nội là nơi sớm triển khai chương trình rau an toàn với sự tham gia của các ngành khoa I. VÀI NÉT VỀ HIỆN TRẠNG SẢN XUẤT RAU

học - công nghệ, nông nghiệp, thương mại. Cho AN TOÀN Ở NƯỚC TA

đến nay đã có 28 mô hình sản xuất rau an toàn với quy mô từ 1 ha - 10 ha được xây dựng tại các Khái niệm về “rau an toàn” không còn mới lạ

vùng trồng rau của Hà Nội với các nội dung đa đối với người sản xuất cũng như người tiêu dùng dạng: Mô hình áp dụng quy trình IPM, mô hình trong cả nước. Từ giữa những năm 1990, các sản xuất rau trong nhà lưới, nhà vòm; mô hình nghiên cứu về rau an toàn đã được triển khai với trồng rau thủy canh, mô hình trồng rau quanh những nội dung chính sau:

năm, an toàn... Cũng trên địa bàn Hà Nội, các dự

- Nghiên cứu các nguyên nhân gây ô nhiễm tới án quốc tế như “Rau hữu cơ” của Tổ chức Phát môi trường canh tác và sản phẩm rau xanh (Đó là triển Nông nghiệp Đan Mạch (ADDA), “Rau các hóa chất dùng trong nông nghiệp như thuốc ngoại ô” của CIRAD (Pháp) đã thực hiện các mô bảo vệ thực vật, phân khoáng); đó là các vi sinh hình trình diễn, tập huấn kỹ thuật IPM, trồng rau vật gây hại có trong nước tưới, trong phân hữu an toàn quanh năm giai đoạn 1998-2003, góp phần cơ, trong đất; đó còn là tác động của các kim loại thúc đẩy chương trình nghiên cứu - phát triển rất nặng tồn dư trong đất và nước tưới.

có ý nghĩa này. Hà Nội cũng đã triển khai đề tài

- Nghiên cứu quy trình chung cho sản xuất rau tuyển chọn: “Xây dựng và triển khai mô hình tổ

an toàn và quy trình canh tác an toàn đối với một chức sản xuất và tiêu thụ rau an toàn trên địa bàn số loại rau. Trên cơ sở các nghiên cứu này, Bộ

thành phố Hà Nội” trong 2 năm (2002-2003).

trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Cho đến nay, hầu hết các địa phương trong cả

đã ra Quyết định số 67/1998/QĐ-BNN-KHCN về

nước đều đã triển khai sản xuất rau an toàn.

7

8

https://thuviensach.vn

việc ban hành “Quy định tạm thời về sản xuất rau an toàn” để thực hiện chung trong cả nước. Sở

Khoa học và Công nghệ Hà Nội trên cơ sở các nghiên cứu của chương trình rau an toàn cho các loại rau, trong đó có cây dưa chuột.

Phần I

- Nghiên cứu xây dựng mô hình và tổ chức NHỮNG NGUYÊN TẮC CHUNG

triển khai chương trình rau an toàn. Điển hình TRONG SẢN XUẤT RAU AN TOÀN

như ở Hà Nội là nơi sớm triển khai chương trình rau an toàn với sự tham gia của các ngành khoa I. VÀI NÉT VỀ HIỆN TRẠNG SẢN XUẤT RAU

học - công nghệ, nông nghiệp, thương mại. Cho AN TOÀN Ở NƯỚC TA

đến nay đã có 28 mô hình sản xuất rau an toàn với quy mô từ 1 ha - 10 ha được xây dựng tại các Khái niệm về “rau an toàn” không còn mới lạ

vùng trồng rau của Hà Nội với các nội dung đa đối với người sản xuất cũng như người tiêu dùng dạng: Mô hình áp dụng quy trình IPM, mô hình trong cả nước. Từ giữa những năm 1990, các sản xuất rau trong nhà lưới, nhà vòm; mô hình nghiên cứu về rau an toàn đã được triển khai với trồng rau thủy canh, mô hình trồng rau quanh những nội dung chính sau:

năm, an toàn... Cũng trên địa bàn Hà Nội, các dự

- Nghiên cứu các nguyên nhân gây ô nhiễm tới án quốc tế như “Rau hữu cơ” của Tổ chức Phát môi trường canh tác và sản phẩm rau xanh (Đó là triển Nông nghiệp Đan Mạch (ADDA), “Rau các hóa chất dùng trong nông nghiệp như thuốc ngoại ô” của CIRAD (Pháp) đã thực hiện các mô bảo vệ thực vật, phân khoáng); đó là các vi sinh hình trình diễn, tập huấn kỹ thuật IPM, trồng rau vật gây hại có trong nước tưới, trong phân hữu an toàn quanh năm giai đoạn 1998-2003, góp phần cơ, trong đất; đó còn là tác động của các kim loại thúc đẩy chương trình nghiên cứu - phát triển rất nặng tồn dư trong đất và nước tưới.

có ý nghĩa này. Hà Nội cũng đã triển khai đề tài

- Nghiên cứu quy trình chung cho sản xuất rau tuyển chọn: “Xây dựng và triển khai mô hình tổ

an toàn và quy trình canh tác an toàn đối với một chức sản xuất và tiêu thụ rau an toàn trên địa bàn số loại rau. Trên cơ sở các nghiên cứu này, Bộ

thành phố Hà Nội” trong 2 năm (2002-2003).

trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Cho đến nay, hầu hết các địa phương trong cả

đã ra Quyết định số 67/1998/QĐ-BNN-KHCN về

nước đều đã triển khai sản xuất rau an toàn.

7

8

https://thuviensach.vn

Nhiều vùng rau an toàn đã được hình thành đem cách quản lý dịch hại tổng hợp đến tận tay nông lại thu nhập cao và an toàn cho người sử dụng dân, những người trồng rau an toàn có thể hiểu đang được nhiều địa phương chú trọng đầu tư

một cách tối thiểu về GAP, từ đó tự xây dựng cho xây dựng mới và mở rộng: Hà Nội, Hải Phòng riêng mình một quy trình và quản lý dịch hại theo (An Lão), Thành phố Hồ Chí Minh, Lâm Đồng quy trình đó. Chương trình được thực hiện chủ

(Đà Lạt)… Song, diện tích trồng rau an toàn của yếu ở 22 tỉnh, thành phía Nam (từ Ninh Thuận trở

cả nước hiện còn rất khiêm tốn. Tính đến tháng vào) và 6 tỉnh phía Bắc.

4-2008, diện tích trồng rau an toàn trong cả nước

- Hướng dẫn thực hành nông nghiệp tốt cho chỉ đạt khoảng 22.000 ha, chiếm gần 5% diện tích cây rau, cây ăn quả và chè do Vụ Khoa học công trồng rau1.

nghệ - Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Để đẩy nhanh việc mở rộng diện tích và xã hội chủ trì. Tập sách này được tổ công tác của các viện: hóa sản xuất rau an toàn, các cơ quan nghiên cứu, Viện Bảo vệ Thực vật, Viện Thổ nhưỡng Nông hoá, quản lý nhà nước và hệ thống chuyển giao tiến bộ

Viện Cây Lương thực và Thực phẩm, Viện Nghiên kỹ thuật đã từng bước hoàn thiện và chuyển giao cứu Rau quả, Viện Khoa học Kỹ thuật nông lâm các quy trình sản xuất rau an toàn cho nông dân, nghiệp miền núi phía Bắc, Viện Khoa học Kỹ thuật tạo điều kiện thúc đẩy sản xuất rau an toàn ở các nông nghiệp Bắc Trung Bộ và một số chuyên gia vùng trọng điểm rau lớn trong cả nước. Điển hình quốc tế của Ôxtrâylia, Canađa, Anh biên tập. Đây là các chương trình nghiên cứu ứng dụng sản là tài liệu được soạn thảo dựa trên các tài liệu xuất rau an toàn theo VietGAP ở Việt Nam như: VietGAP, ASEANGAP và FRESHCARE.

- Chương trình “Huấn luyện nông dân sản

- Sổ tay hướng dẫn thực hành nông nghiệp tốt xuất và xây dựng mô hình rau an toàn theo cho cây rau; Sổ tay hướng dẫn thực hành sản xuất hướng GAP” do Cục Bảo vệ Thực vật, Công ty cổ

tốt trong sơ chế và phân phối rau quả tươi; Sổ tay phần Bảo vệ thực vật An Giang, Chi cục Bảo vệ

ghi chép thực hành áp dụng VietGAP trên rau, thực vật Thành phố Hồ Chí Minh phối hợp thực quả, chè đều do Cục Quản lý chất lượng nông, hiện từ tháng 5-2006 đến tháng 5-2008. Mục đích lâm sản và thủy sản; dự án Xây dựng và kiểm là nhằm chuyển tải những quy trình kỹ thuật, soát chất lượng nông sản thực phẩm chủ trì.

_______________

- Tài liệu tập huấn thực hành nông nghiệp tốt cho tiểu giáo viên (TOT) và cho nông dân (FFS) 1. Nguồn: Hội thảo phổ biến ASEAN - GAP tháng 4-2008 - Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn.

cũng do Cục Quản lý Chất lượng nông, lâm sản 9

10

https://thuviensach.vn

Nhiều vùng rau an toàn đã được hình thành đem cách quản lý dịch hại tổng hợp đến tận tay nông lại thu nhập cao và an toàn cho người sử dụng dân, những người trồng rau an toàn có thể hiểu đang được nhiều địa phương chú trọng đầu tư

một cách tối thiểu về GAP, từ đó tự xây dựng cho xây dựng mới và mở rộng: Hà Nội, Hải Phòng riêng mình một quy trình và quản lý dịch hại theo (An Lão), Thành phố Hồ Chí Minh, Lâm Đồng quy trình đó. Chương trình được thực hiện chủ

(Đà Lạt)… Song, diện tích trồng rau an toàn của yếu ở 22 tỉnh, thành phía Nam (từ Ninh Thuận trở

cả nước hiện còn rất khiêm tốn. Tính đến tháng vào) và 6 tỉnh phía Bắc.

4-2008, diện tích trồng rau an toàn trong cả nước

- Hướng dẫn thực hành nông nghiệp tốt cho chỉ đạt khoảng 22.000 ha, chiếm gần 5% diện tích cây rau, cây ăn quả và chè do Vụ Khoa học công trồng rau1.

nghệ - Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Để đẩy nhanh việc mở rộng diện tích và xã hội chủ trì. Tập sách này được tổ công tác của các viện: hóa sản xuất rau an toàn, các cơ quan nghiên cứu, Viện Bảo vệ Thực vật, Viện Thổ nhưỡng Nông hoá, quản lý nhà nước và hệ thống chuyển giao tiến bộ

Viện Cây Lương thực và Thực phẩm, Viện Nghiên kỹ thuật đã từng bước hoàn thiện và chuyển giao cứu Rau quả, Viện Khoa học Kỹ thuật nông lâm các quy trình sản xuất rau an toàn cho nông dân, nghiệp miền núi phía Bắc, Viện Khoa học Kỹ thuật tạo điều kiện thúc đẩy sản xuất rau an toàn ở các nông nghiệp Bắc Trung Bộ và một số chuyên gia vùng trọng điểm rau lớn trong cả nước. Điển hình quốc tế của Ôxtrâylia, Canađa, Anh biên tập. Đây là các chương trình nghiên cứu ứng dụng sản là tài liệu được soạn thảo dựa trên các tài liệu xuất rau an toàn theo VietGAP ở Việt Nam như: VietGAP, ASEANGAP và FRESHCARE.

- Chương trình “Huấn luyện nông dân sản

- Sổ tay hướng dẫn thực hành nông nghiệp tốt xuất và xây dựng mô hình rau an toàn theo cho cây rau; Sổ tay hướng dẫn thực hành sản xuất hướng GAP” do Cục Bảo vệ Thực vật, Công ty cổ

tốt trong sơ chế và phân phối rau quả tươi; Sổ tay phần Bảo vệ thực vật An Giang, Chi cục Bảo vệ

ghi chép thực hành áp dụng VietGAP trên rau, thực vật Thành phố Hồ Chí Minh phối hợp thực quả, chè đều do Cục Quản lý chất lượng nông, hiện từ tháng 5-2006 đến tháng 5-2008. Mục đích lâm sản và thủy sản; dự án Xây dựng và kiểm là nhằm chuyển tải những quy trình kỹ thuật, soát chất lượng nông sản thực phẩm chủ trì.

_______________

- Tài liệu tập huấn thực hành nông nghiệp tốt cho tiểu giáo viên (TOT) và cho nông dân (FFS) 1. Nguồn: Hội thảo phổ biến ASEAN - GAP tháng 4-2008 - Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn.

cũng do Cục Quản lý Chất lượng nông, lâm sản 9

10

https://thuviensach.vn

và thủy sản; dự án Xây dựng và kiểm soát chất dung dịch - hydroponics); kỹ thuật trồng rau lượng nông sản thực phẩm chủ trì. Viện Nghiên trong các nhà có che chắn (nhà lưới, nhà nylon, cứu rau quả và Viện Bảo vệ Thực vật được giao nhà màn, polyetyllen phủ đất); trồng rau an toàn soạn thảo trong năm 2008. Tài liệu nhấn mạnh về

trên đồng ruộng. Quy chế sản xuất rau an toàn nhận diện và phân tích các nguy cơ gây ô nhiễm theo tiêu chuẩn VietGAP yêu cầu các sản phẩm sản phẩm; các nguyên lý và nguyên nhân gây ô rau an toàn phải bảo đảm được 4 tiêu chí cơ bản, nhiễm để tiểu giáo viên nắm được những kiến đó là: an toàn vệ sinh thực phẩm, an toàn cho thức chuyên sâu trong việc sản xuất rau an toàn người lao động, bảo vệ môi trường và truy theo VietGAP. Tài liệu hướng dẫn cho nông dân nguyên nguồn gốc.

có nhiều hình ảnh minh họa sinh động, dễ hiểu để

- Năm 2009, Bộ Nông nghiệp và Phát triển giúp nông dân có kiến thức về quá trình thực nông thôn ban hành 4 quy trình sản xuất rau an hành nông nghiệp tốt. Ngoài ra, trong quá trình toàn theo VietGAP. Đó là Quy trình sản xuất cà tập huấn, một số bài thực hành và trò chơi cũng chua an toàn, Quy trình sản xuất dưa chuột an được giới thiệu.

toàn, Quy trình sản xuất rau mầm và Quy trình

- Trước khi ban hành quy trình VietGAP cho sản xuất rau an toàn trái vụ dưới vòm che thấp.

sản xuất rau quả tươi, Bộ Nông nghiệp và Phát Các quy trình này được áp dụng cho các vùng sản triển nông thôn đã ban hành 7 quy trình cấp quốc xuất rau an toàn trong cả nước.

gia cho sản xuất rau an toàn bao gồm: cải bắp, Hiện nay, rau được sản xuất theo hai phương dưa chuột, đậu côve, đậu đũa, cà chua và ngô thức: tự cung tự cấp và sản xuất hàng hoá, trong rau. Các tỉnh, thành phố cũng đã ban hành hàng đó rau hàng hoá tập trung chính ở hai khu vực: trăm quy trình sản xuất an toàn. Riêng các tỉnh

- Vùng rau chuyên canh tập trung ven thành trong vùng Đồng bằng sông Hồng đã ban hành phố, khu tập trung đông dân cư. Sản phẩm chủ

tới 93 quy trình, trong đó cà chua có 6 quy trình; yếu cung cấp cho dân phi nông nghiệp, với nhiều xà lách, cải bắp, cải xanh, đậu côve, súp lơ mỗi chủng loại rau phong phú (gần 80 loài với 15 loài cây có 5 quy trình; dưa chuột, mướp đắng, cà tím, chủ lực), hệ số sử dụng đất cao (4,3 vụ/năm), trình su hào, hành tỏi mỗi cây có 4 quy trình; các loại độ thâm canh của nông dân khá, song mức độ

cây khác có 1-2 quy trình. Các biện pháp kỹ thuật không an toàn sản phẩm rau xanh và ô nhiễm môi được áp dụng trong sản xuất rau an toàn bao trường canh tác rất cao.

gồm: kỹ thuật thuỷ canh (kỹ thuật trồng rau trong

- Vùng rau luân canh: đây là vùng có diện tích, 11

12

https://thuviensach.vn

và thủy sản; dự án Xây dựng và kiểm soát chất dung dịch - hydroponics); kỹ thuật trồng rau lượng nông sản thực phẩm chủ trì. Viện Nghiên trong các nhà có che chắn (nhà lưới, nhà nylon, cứu rau quả và Viện Bảo vệ Thực vật được giao nhà màn, polyetyllen phủ đất); trồng rau an toàn soạn thảo trong năm 2008. Tài liệu nhấn mạnh về

trên đồng ruộng. Quy chế sản xuất rau an toàn nhận diện và phân tích các nguy cơ gây ô nhiễm theo tiêu chuẩn VietGAP yêu cầu các sản phẩm sản phẩm; các nguyên lý và nguyên nhân gây ô rau an toàn phải bảo đảm được 4 tiêu chí cơ bản, nhiễm để tiểu giáo viên nắm được những kiến đó là: an toàn vệ sinh thực phẩm, an toàn cho thức chuyên sâu trong việc sản xuất rau an toàn người lao động, bảo vệ môi trường và truy theo VietGAP. Tài liệu hướng dẫn cho nông dân nguyên nguồn gốc.

có nhiều hình ảnh minh họa sinh động, dễ hiểu để

- Năm 2009, Bộ Nông nghiệp và Phát triển giúp nông dân có kiến thức về quá trình thực nông thôn ban hành 4 quy trình sản xuất rau an hành nông nghiệp tốt. Ngoài ra, trong quá trình toàn theo VietGAP. Đó là Quy trình sản xuất cà tập huấn, một số bài thực hành và trò chơi cũng chua an toàn, Quy trình sản xuất dưa chuột an được giới thiệu.

toàn, Quy trình sản xuất rau mầm và Quy trình

- Trước khi ban hành quy trình VietGAP cho sản xuất rau an toàn trái vụ dưới vòm che thấp.

sản xuất rau quả tươi, Bộ Nông nghiệp và Phát Các quy trình này được áp dụng cho các vùng sản triển nông thôn đã ban hành 7 quy trình cấp quốc xuất rau an toàn trong cả nước.

gia cho sản xuất rau an toàn bao gồm: cải bắp, Hiện nay, rau được sản xuất theo hai phương dưa chuột, đậu côve, đậu đũa, cà chua và ngô thức: tự cung tự cấp và sản xuất hàng hoá, trong rau. Các tỉnh, thành phố cũng đã ban hành hàng đó rau hàng hoá tập trung chính ở hai khu vực: trăm quy trình sản xuất an toàn. Riêng các tỉnh

- Vùng rau chuyên canh tập trung ven thành trong vùng Đồng bằng sông Hồng đã ban hành phố, khu tập trung đông dân cư. Sản phẩm chủ

tới 93 quy trình, trong đó cà chua có 6 quy trình; yếu cung cấp cho dân phi nông nghiệp, với nhiều xà lách, cải bắp, cải xanh, đậu côve, súp lơ mỗi chủng loại rau phong phú (gần 80 loài với 15 loài cây có 5 quy trình; dưa chuột, mướp đắng, cà tím, chủ lực), hệ số sử dụng đất cao (4,3 vụ/năm), trình su hào, hành tỏi mỗi cây có 4 quy trình; các loại độ thâm canh của nông dân khá, song mức độ

cây khác có 1-2 quy trình. Các biện pháp kỹ thuật không an toàn sản phẩm rau xanh và ô nhiễm môi được áp dụng trong sản xuất rau an toàn bao trường canh tác rất cao.

gồm: kỹ thuật thuỷ canh (kỹ thuật trồng rau trong

- Vùng rau luân canh: đây là vùng có diện tích, 11

12

https://thuviensach.vn

sản lượng lớn, cây rau được trồng luân canh với trong sản phẩm thì cần đánh giá đúng thực trạng cây lúa hoặc một số cây màu. Tiêu thụ sản phẩm môi trường canh tác và tác động nhiều chiều đến rất đa dạng: phục vụ ăn tươi cho cư dân trong sự ô nhiễm. Song, với sự cố gắng của nhiều vùng, ngoài vùng, cho công nghiệp chế biến và chuyên gia thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau, xuất khẩu.

những nguyên nhân gây ô nhiễm rau trồng đã

- Sản xuất rau theo hướng nông nghiệp công được nghiên cứu, phân tích làm rõ, cụ thể gồm nghệ cao đã bước đầu được hình thành như: sản những nguyên nhân sau:

xuất trong nhà màn, nhà lưới chống côn trùng, sản xuất trong nhà plastic không cố định để hạn chế

1. Ô nhiễm do hoá chất bảo vệ thực vật tác hại của các yếu tố môi trường bất lợi, trồng rau Khi phun thuốc trừ sâu, trừ bệnh, trừ cỏ dại...

bằng kỹ thuật thuỷ canh, màng dinh dưỡng, nhân thuốc sẽ tạo thành một lớp mỏng trên bề mặt lá, giống và sản xuất các loại cây quý hiếm, năng suất quả, thân cây, mặt đất, mặt nước và một lớp chất cao bằng công nghệ nhà kính của Israel có điều lắng gọi là dư lượng ban đầu của thuốc. Theo khiển kiểm soát các yếu tố môi trường.

Viện Bảo vệ Thực vật (năm 2002), hiện nay ở Việt Tuy nhiên, sản phẩm rau an toàn vẫn còn rất Nam đã sử dụng 270 loại thuốc trừ sâu, 216 loại xa vời đối với người tiêu dùng trong cả nước, dẫn thuốc trừ bệnh, 160 loại thuốc trừ cỏ, 12 loại thuốc đến liên tục có các vụ ngộ độc thực phẩm có liên diệt chuột và 26 loại thuốc kích thích sinh trưởng quan đến rau củ quả.

với khối lượng ngày càng tăng.

Như vậy, sản xuất rau an toàn vẫn còn là vấn Tuy chủng loại nhiều, song do thói quen sợ rủi đề nan giải và cấp bách đòi hỏi sự vào cuộc của ro, ít hiểu biết về mức độ độc hại của hoá chất bảo toàn xã hội.

vệ thực vật nên nông dân chỉ sử dụng một số loại thuốc quen thuộc. Nhiều khi bà con còn sử dụng II. CÁC NGUYÊN NHÂN GÂY Ô

những loại thuốc nhập lậu có độc tố cao đã bị cấm NHIỄM RAU TRỒNG

sử dụng như monitor, wofatox... Nguyên nhân nữa là các loại thuốc nhập lậu này giá rẻ, phổ diệt Để xác định rõ nguyên nhân làm rau xanh bị ô sâu rộng và hiệu quả diệt cao.

nhiễm và để xây dựng các biện pháp canh tác hợp Một nguyên nhân quan trọng khác là khoảng lý nhằm giảm đến mức thấp nhất các dư lượng thời gian cách ly giữa lần phun thuốc cuối cùng tới hoá chất gây tác hại cho sức khoẻ con người có lúc thu hoạch không được tuân thủ nghiêm ngặt, 13

14

https://thuviensach.vn

sản lượng lớn, cây rau được trồng luân canh với trong sản phẩm thì cần đánh giá đúng thực trạng cây lúa hoặc một số cây màu. Tiêu thụ sản phẩm môi trường canh tác và tác động nhiều chiều đến rất đa dạng: phục vụ ăn tươi cho cư dân trong sự ô nhiễm. Song, với sự cố gắng của nhiều vùng, ngoài vùng, cho công nghiệp chế biến và chuyên gia thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau, xuất khẩu.

những nguyên nhân gây ô nhiễm rau trồng đã

- Sản xuất rau theo hướng nông nghiệp công được nghiên cứu, phân tích làm rõ, cụ thể gồm nghệ cao đã bước đầu được hình thành như: sản những nguyên nhân sau:

xuất trong nhà màn, nhà lưới chống côn trùng, sản xuất trong nhà plastic không cố định để hạn chế

1. Ô nhiễm do hoá chất bảo vệ thực vật tác hại của các yếu tố môi trường bất lợi, trồng rau Khi phun thuốc trừ sâu, trừ bệnh, trừ cỏ dại...

bằng kỹ thuật thuỷ canh, màng dinh dưỡng, nhân thuốc sẽ tạo thành một lớp mỏng trên bề mặt lá, giống và sản xuất các loại cây quý hiếm, năng suất quả, thân cây, mặt đất, mặt nước và một lớp chất cao bằng công nghệ nhà kính của Israel có điều lắng gọi là dư lượng ban đầu của thuốc. Theo khiển kiểm soát các yếu tố môi trường.

Viện Bảo vệ Thực vật (năm 2002), hiện nay ở Việt Tuy nhiên, sản phẩm rau an toàn vẫn còn rất Nam đã sử dụng 270 loại thuốc trừ sâu, 216 loại xa vời đối với người tiêu dùng trong cả nước, dẫn thuốc trừ bệnh, 160 loại thuốc trừ cỏ, 12 loại thuốc đến liên tục có các vụ ngộ độc thực phẩm có liên diệt chuột và 26 loại thuốc kích thích sinh trưởng quan đến rau củ quả.

với khối lượng ngày càng tăng.

Như vậy, sản xuất rau an toàn vẫn còn là vấn Tuy chủng loại nhiều, song do thói quen sợ rủi đề nan giải và cấp bách đòi hỏi sự vào cuộc của ro, ít hiểu biết về mức độ độc hại của hoá chất bảo toàn xã hội.

vệ thực vật nên nông dân chỉ sử dụng một số loại thuốc quen thuộc. Nhiều khi bà con còn sử dụng II. CÁC NGUYÊN NHÂN GÂY Ô

những loại thuốc nhập lậu có độc tố cao đã bị cấm NHIỄM RAU TRỒNG

sử dụng như monitor, wofatox... Nguyên nhân nữa là các loại thuốc nhập lậu này giá rẻ, phổ diệt Để xác định rõ nguyên nhân làm rau xanh bị ô sâu rộng và hiệu quả diệt cao.

nhiễm và để xây dựng các biện pháp canh tác hợp Một nguyên nhân quan trọng khác là khoảng lý nhằm giảm đến mức thấp nhất các dư lượng thời gian cách ly giữa lần phun thuốc cuối cùng tới hoá chất gây tác hại cho sức khoẻ con người có lúc thu hoạch không được tuân thủ nghiêm ngặt, 13

14

https://thuviensach.vn

đặc biệt là các loại rau thu hoạch liên tục như dưa hai năm 2001-2002, tại các tỉnh phía Nam có hơn chuột, cà chua, đậu côve, mướp đắng... Theo điều 600 trường hợp ngộ độc do ăn rau có hoá chất bảo tra của Đề tài KT-02-07 (Phạm Bình Quyền, 1995) vệ thực vật phải đi cấp cứu, ngoài ra lượng tồn dư

khoảng 80% số người được hỏi khẳng định rằng không gây độc cấp tính còn khá phổ biến. Kết quả

sản phẩm rau của họ bán trên thị trường được thu xét nghiệm sữa của 47 bà mẹ đang cho con bú tại hoạch với thời gian cách ly phổ biến là 3 ngày, một huyện ngoại thành Hà Nội thì có 4 trường không phân biệt là loại thuốc trừ sâu nào.

hợp có dư lượng hoá chất bảo vệ thực vật nhóm Tác hại các vùng rau tập trung chuyên canh ven lân hữu cơ từ 0,2 - 0,5 mg/l.

thành phố như Hà Nội, Đà Lạt,... do hệ số sử dụng ruộng đất cao, thời vụ rải đều nên trên đồng ruộng 2. Ô nhiễm do hàm lượng nitrat (NO3) trong hầu như có cây trồng quanh năm đã tạo ra nguồn rau quá cao

thức ăn liên tục cho các loại sâu và tạo ra sự di Nitrat vào cơ thể ở mức độ bình thường không chuyển của bướm ngày càng mạnh từ ruộng sắp gây độc, chỉ khi hàm lượng vượt tiêu chuẩn cho thu hoạch tới ruộng mới trồng, do vậy khó tránh phép mới gây nguy hiểm. Trong hệ thống tiêu hoá khỏi việc sử dụng thuốc thường xuyên. Trung bình nitrat (NO3) bị khử thành nitrit (NO2), nitrit là một một chu kỳ trồng cải bắp, người nông dân phải trong những chất biến oxihemoglobin (chất vận phun từ 7-15 lần với lượng thuốc từ 4-5 kg/ha trong chuyển oxy trong máu) thành chất không hoạt một vụ từ 75-90 ngày (Nguyễn Duy Trang, 1995).

động được gọi là methaemoglobin, ở mức độ cao Ngoài ra, nhiều nông dân còn sử dụng nhiều sẽ làm giảm hô hấp của tế bào, ảnh hưởng tới hoạt loại thuốc trừ sâu độ độc cao (nhóm I, II) để bảo động của tuyến giáp, gây đột biến và phát triển các quản hạt giống các loại rau hay bị sâu, mọt như

khối u. Trong cơ thể người, lượng nitrat ở mức độ

hạt mùi, tía tô, rau dền, rau muống, húng quế...

cao sẽ gây phản ứng với các amin thành chất gây Với hiện trạng sử dụng thuốc trừ sâu như vậy, ung thư gọi là nitrosamin. Có thể nói, hàm lượng kết quả phân tích dư lượng thuốc trừ sâu trong NO3 vượt ngưỡng là triệu chứng nguy hiểm cho mẫu rau xanh bán tại Hà Nội của Chi cục Bảo vệ

sức khoẻ con người, nên các nước nhập khẩu rau Thực vật Hà Nội cho thấy trong vụ đông xuân tươi đều kiểm tra hàm lượng nitrat trước khi nhập 2002, hơn 60% mẫu rau có dư lượng thuốc bảo vệ

khẩu sản phẩm. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và thực vật nhóm carbamat và vượt ngưỡng cho Cộng đồng Y tế châu Âu (EC) đưa ra giới hạn hàm phép. Theo thống kê của Bộ Y tế cho biết, trong lượng nitrat trong nước uống dưới 50 mg/l. Trẻ em 15

16

https://thuviensach.vn

đặc biệt là các loại rau thu hoạch liên tục như dưa hai năm 2001-2002, tại các tỉnh phía Nam có hơn chuột, cà chua, đậu côve, mướp đắng... Theo điều 600 trường hợp ngộ độc do ăn rau có hoá chất bảo tra của Đề tài KT-02-07 (Phạm Bình Quyền, 1995) vệ thực vật phải đi cấp cứu, ngoài ra lượng tồn dư

khoảng 80% số người được hỏi khẳng định rằng không gây độc cấp tính còn khá phổ biến. Kết quả

sản phẩm rau của họ bán trên thị trường được thu xét nghiệm sữa của 47 bà mẹ đang cho con bú tại hoạch với thời gian cách ly phổ biến là 3 ngày, một huyện ngoại thành Hà Nội thì có 4 trường không phân biệt là loại thuốc trừ sâu nào.

hợp có dư lượng hoá chất bảo vệ thực vật nhóm Tác hại các vùng rau tập trung chuyên canh ven lân hữu cơ từ 0,2 - 0,5 mg/l.

thành phố như Hà Nội, Đà Lạt,... do hệ số sử dụng ruộng đất cao, thời vụ rải đều nên trên đồng ruộng 2. Ô nhiễm do hàm lượng nitrat (NO3) trong hầu như có cây trồng quanh năm đã tạo ra nguồn rau quá cao

thức ăn liên tục cho các loại sâu và tạo ra sự di Nitrat vào cơ thể ở mức độ bình thường không chuyển của bướm ngày càng mạnh từ ruộng sắp gây độc, chỉ khi hàm lượng vượt tiêu chuẩn cho thu hoạch tới ruộng mới trồng, do vậy khó tránh phép mới gây nguy hiểm. Trong hệ thống tiêu hoá khỏi việc sử dụng thuốc thường xuyên. Trung bình nitrat (NO3) bị khử thành nitrit (NO2), nitrit là một một chu kỳ trồng cải bắp, người nông dân phải trong những chất biến oxihemoglobin (chất vận phun từ 7-15 lần với lượng thuốc từ 4-5 kg/ha trong chuyển oxy trong máu) thành chất không hoạt một vụ từ 75-90 ngày (Nguyễn Duy Trang, 1995).

động được gọi là methaemoglobin, ở mức độ cao Ngoài ra, nhiều nông dân còn sử dụng nhiều sẽ làm giảm hô hấp của tế bào, ảnh hưởng tới hoạt loại thuốc trừ sâu độ độc cao (nhóm I, II) để bảo động của tuyến giáp, gây đột biến và phát triển các quản hạt giống các loại rau hay bị sâu, mọt như

khối u. Trong cơ thể người, lượng nitrat ở mức độ

hạt mùi, tía tô, rau dền, rau muống, húng quế...

cao sẽ gây phản ứng với các amin thành chất gây Với hiện trạng sử dụng thuốc trừ sâu như vậy, ung thư gọi là nitrosamin. Có thể nói, hàm lượng kết quả phân tích dư lượng thuốc trừ sâu trong NO3 vượt ngưỡng là triệu chứng nguy hiểm cho mẫu rau xanh bán tại Hà Nội của Chi cục Bảo vệ

sức khoẻ con người, nên các nước nhập khẩu rau Thực vật Hà Nội cho thấy trong vụ đông xuân tươi đều kiểm tra hàm lượng nitrat trước khi nhập 2002, hơn 60% mẫu rau có dư lượng thuốc bảo vệ

khẩu sản phẩm. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và thực vật nhóm carbamat và vượt ngưỡng cho Cộng đồng Y tế châu Âu (EC) đưa ra giới hạn hàm phép. Theo thống kê của Bộ Y tế cho biết, trong lượng nitrat trong nước uống dưới 50 mg/l. Trẻ em 15

16

https://thuviensach.vn

thường xuyên uống nước có hàm lượng nitrat cao Cũng theo tác giả, rau bán trên thị trường hiện hơn 45 kg/l sẽ bị rối loạn trao đổi chất, giảm khả

nay có thể phân thành ba nhóm chính: năng kháng bệnh của cơ thể. Ở Mỹ lại cho rằng

- Nhóm 1: có tồn dư NO3 rất cao (>1.200 mg/kg hàm lượng nitrat phụ thuộc vào từng loại rau. Ví tươi) gồm: cải xanh, cải cúc, cải bẹ, rau dền, rau dụ: măng tây không được quá 50 mg/kg nhưng cải đay, cải trắng.

củ cho phép tới 3.600 mg/kg; còn ở Việt Nam

- Nhóm 2: có tồn dư NO3 600-1.200 mg/kg tươi thường sử dụng bảng quy định của Nga (quy định gồm cải bắp, cải củ, mồng tơi, xà lách, rau cải này sẽ đề cập ở phần sau).

ngọt, su hào, mướp, bầu, bí và các loại rau gia vị.

Theo số liệu điều tra của Sở Khoa học - Công

- Nhóm 3: là các loại rau có tồn dư NO3 < 600

nghệ Hà Nội, các năm 2003, 2004 tại các chợ nội mg/kg tươi gồm: hành, rau muống, cải xoong, bí thành Hà Nội và tại một số cơ sở sản xuất cho đỏ, đậu các loại, dưa chuột, cà rốt, su su.

thấy tồn dư NO3 trong cải bắp, su hào và hành tây Theo kết quả phân tích các mẫu rau phổ biến đều vượt ngưỡng cho phép từ 16-580 mg/kg sản trên thị trường các tỉnh phía Nam của Bùi Cách phẩm (Xem Bảng 1). Theo Đặng Thị An và cộng Tuyến và cộng sự (năm 1998) cho thấy: sự (1998), khi khảo sát chất lượng rau ở các chợ

+ Nhóm rau ăn lá: bắp cải, cải thảo có tồn dư

nội thành đã thấy 30 trong 35 loại quả phổ biến có NO3 vượt quá tiêu chuẩn quy định, chiếm tỷ lệ

tồn dư NO3 vượt trên 500 mg/kg.

lớn nhất (58-61%).

+ Nhóm rau ăn củ: cà rốt, khoai tây có tỷ lệ số

Bảng 1: Tồn dư NO3 trong một số loại rau vào mẫu nghiên cứu có tồn dư NO

thời điểm sử dụng (1-2 ngày sau thu hoạch) 3 vượt tiêu chuẩn quy

định nhưng thấp hơn so với rau ăn lá (29-39%).

Hàm lượng NO3

Thời

+ Nhóm rau ăn quả: có khoảng 52% mẫu cà TT

Nơi lấy mẫu

(mg/kg sản phẩm tươi)

điểm

Cải bắp

Su hào

Hành tây

chua, 49% mẫu đậu côve và 34% mẫu đậu Hà Lan 1 Hợp tác xã Phù Đổng, Gia Lâm 1-2003 876 +376 982 +482 180 +100

đem phân tích có tồn dư nitrat (NO3) vượt 2 Chợ Hàng Da, Hoàn Kiếm, 2-2003 1.080 +580 645 +145 116 +36

ngưỡng cho phép.

Hà Nội

Kết quả nghiên cứu tồn dư NO3 trong rau ở

3 Chợ Long Biên, Hoàn Kiếm, 1-2004 714 +214 638 +138

96

+16

Hà Nội

các huyện ngoại thành Hà Nội của Vũ Thị Đào 4 Hợp tác xã Mỹ Đức, Thủy 2-2003 600 +100 -

-

220 +140

(năm 1990) cho thấy: hàm lượng NO3 trên rau ăn Nguyên, Hải Phòng

lá họ thập tự cao nhất, vượt cho phép 4-8 lần. Ở

5 Hợp tác xã Như Quỳnh, Mỹ 12-2002 620 +120 840 -20

-

-

Văn, Hưng Yên

rau ăn quả vùng cao, vượt ngưỡng cho phép tới 17

18

https://thuviensach.vn

thường xuyên uống nước có hàm lượng nitrat cao Cũng theo tác giả, rau bán trên thị trường hiện hơn 45 kg/l sẽ bị rối loạn trao đổi chất, giảm khả

nay có thể phân thành ba nhóm chính: năng kháng bệnh của cơ thể. Ở Mỹ lại cho rằng

- Nhóm 1: có tồn dư NO3 rất cao (>1.200 mg/kg hàm lượng nitrat phụ thuộc vào từng loại rau. Ví tươi) gồm: cải xanh, cải cúc, cải bẹ, rau dền, rau dụ: măng tây không được quá 50 mg/kg nhưng cải đay, cải trắng.

củ cho phép tới 3.600 mg/kg; còn ở Việt Nam

- Nhóm 2: có tồn dư NO3 600-1.200 mg/kg tươi thường sử dụng bảng quy định của Nga (quy định gồm cải bắp, cải củ, mồng tơi, xà lách, rau cải này sẽ đề cập ở phần sau).

ngọt, su hào, mướp, bầu, bí và các loại rau gia vị.

Theo số liệu điều tra của Sở Khoa học - Công

- Nhóm 3: là các loại rau có tồn dư NO3 < 600

nghệ Hà Nội, các năm 2003, 2004 tại các chợ nội mg/kg tươi gồm: hành, rau muống, cải xoong, bí thành Hà Nội và tại một số cơ sở sản xuất cho đỏ, đậu các loại, dưa chuột, cà rốt, su su.

thấy tồn dư NO3 trong cải bắp, su hào và hành tây Theo kết quả phân tích các mẫu rau phổ biến đều vượt ngưỡng cho phép từ 16-580 mg/kg sản trên thị trường các tỉnh phía Nam của Bùi Cách phẩm (Xem Bảng 1). Theo Đặng Thị An và cộng Tuyến và cộng sự (năm 1998) cho thấy: sự (1998), khi khảo sát chất lượng rau ở các chợ

+ Nhóm rau ăn lá: bắp cải, cải thảo có tồn dư

nội thành đã thấy 30 trong 35 loại quả phổ biến có NO3 vượt quá tiêu chuẩn quy định, chiếm tỷ lệ

tồn dư NO3 vượt trên 500 mg/kg.

lớn nhất (58-61%).

+ Nhóm rau ăn củ: cà rốt, khoai tây có tỷ lệ số

Bảng 1: Tồn dư NO3 trong một số loại rau vào mẫu nghiên cứu có tồn dư NO

thời điểm sử dụng (1-2 ngày sau thu hoạch) 3 vượt tiêu chuẩn quy

định nhưng thấp hơn so với rau ăn lá (29-39%).

Hàm lượng NO3

Thời

+ Nhóm rau ăn quả: có khoảng 52% mẫu cà TT

Nơi lấy mẫu

(mg/kg sản phẩm tươi)

điểm

Cải bắp

Su hào

Hành tây

chua, 49% mẫu đậu côve và 34% mẫu đậu Hà Lan 1 Hợp tác xã Phù Đổng, Gia Lâm 1-2003 876 +376 982 +482 180 +100

đem phân tích có tồn dư nitrat (NO3) vượt 2 Chợ Hàng Da, Hoàn Kiếm, 2-2003 1.080 +580 645 +145 116 +36

ngưỡng cho phép.

Hà Nội

Kết quả nghiên cứu tồn dư NO3 trong rau ở

3 Chợ Long Biên, Hoàn Kiếm, 1-2004 714 +214 638 +138

96

+16

Hà Nội

các huyện ngoại thành Hà Nội của Vũ Thị Đào 4 Hợp tác xã Mỹ Đức, Thủy 2-2003 600 +100 -

-

220 +140

(năm 1990) cho thấy: hàm lượng NO3 trên rau ăn Nguyên, Hải Phòng

lá họ thập tự cao nhất, vượt cho phép 4-8 lần. Ở

5 Hợp tác xã Như Quỳnh, Mỹ 12-2002 620 +120 840 -20

-

-

Văn, Hưng Yên

rau ăn quả vùng cao, vượt ngưỡng cho phép tới 17

18

https://thuviensach.vn

2 lần, chỉ trừ mướp quả có hàm lượng NO3 dưới hoạch cũng ảnh hưởng tới dư lượng NO3 trong ngưỡng quy định. Đối với rau ăn củ, tồn dư NO3

rau. Trần Khắc Thi (năm 1996) đã tổng kết qua kết cũng cao, vượt ngưỡng cho phép 2 lần (khoai quả nghiên cứu đề tài cấp Nhà nước KN-01-12: tây, củ đậu), đến 5 lần (su hào). Trong 7 loại rau tồn dư NO3 trong rau ăn lá và rau ăn quả cao nhất gia vị chỉ có ớt cay có hàm lượng NO3 dưới khoảng thời gian từ 10-15 ngày kể từ lúc bón lần ngưỡng quy định.

cuối tới khi thu hoạch. Đối với rau ăn củ khoảng Trần Văn Hai (năm 2000) cho biết: Một trong thời gian đó là 20 ngày. Lượng NO3 có xu hướng hai mẫu cải xanh của 40 hộ trồng rau ở thành phố

giảm khi thời gian bón thúc lần cuối càng xa ngày Cần Thơ vào thời điểm tháng 3-4 năm 1998 có thu hoạch.

hàm lượng NO3 gấp 2,4 lần ngưỡng cho phép.

- Phân lân có ảnh hưởng nhất định tới tích lũy Vậy nguyên nhân làm dư lượng NO3 tích lũy nitrat. Baker và Tucker (năm 1971) cho biết bón cao trong các sản phẩm rau đã được nhiều nhà phân đạm nhưng không bón lân đã gây tích lũy khoa học cho rằng có tới trên 20 yếu tố làm tăng NO3 cao trong cây. Hàm lượng NO3 trong cây bón hàm lượng NO3 trong sản phẩm rau và môi phân đạm nhưng không bón phân lân cao gấp 2-6

trường nhưng chủ yếu vẫn do các yếu tố sau: lần so với cây vừa bón đạm vừa bón lân.

- Do bón phân, nhất là phân đạm. Có rất nhiều

- Đối với kali, Bardy (năm 1985) cho rằng, kali nghiên cứu xung quanh vấn đề này những năm làm tăng quá trình khử NO3 trong cây. Bón thêm gần đây. Lê Văn Tám và cộng sự (năm 1998) cho phân kali sẽ làm giảm tích lũy NO3 trong rau rõ thấy: Khi tăng lượng đạm bón sẽ dẫn đến tăng rệt so với chỉ bón đạm. Kết quả được thể hiện tích lũy NO3 trong rau. Điều đáng chú ý ở đây là như sau:

nếu bón dưới mức 160 kg N/ha đối với bắp cải và dưới 80 kg N/ha đối với cải xanh thì lượng NO

Bảng 2: Ảnh hưởng của bón phân Kali 3

trong cải bắp dưới 430 mg/kg tươi (mức cho phép đến tồn dư NO3 trong rau

500 mg/kg). Như vậy, người sản xuất chỉ cần giảm NO3 trong phần ăn được

một lượng đạm nhất định thì có khả năng khống Phân bón

(% chất khô)

chế được lượng NO3 trong rau. Các kết quả này Không bón

0,38a

cũng phù hợp với các nghiên cứu của Trần Khắc NH4NO3

0,84

Thi (năm 1996), Bùi Quang Xuân (năm 1999).

NH4NO3 + KCL

0,48a

- Thời gian cách ly từ lần bón cuối đến lúc thu 19

20

https://thuviensach.vn

2 lần, chỉ trừ mướp quả có hàm lượng NO3 dưới hoạch cũng ảnh hưởng tới dư lượng NO3 trong ngưỡng quy định. Đối với rau ăn củ, tồn dư NO3

rau. Trần Khắc Thi (năm 1996) đã tổng kết qua kết cũng cao, vượt ngưỡng cho phép 2 lần (khoai quả nghiên cứu đề tài cấp Nhà nước KN-01-12: tây, củ đậu), đến 5 lần (su hào). Trong 7 loại rau tồn dư NO3 trong rau ăn lá và rau ăn quả cao nhất gia vị chỉ có ớt cay có hàm lượng NO3 dưới khoảng thời gian từ 10-15 ngày kể từ lúc bón lần ngưỡng quy định.

cuối tới khi thu hoạch. Đối với rau ăn củ khoảng Trần Văn Hai (năm 2000) cho biết: Một trong thời gian đó là 20 ngày. Lượng NO3 có xu hướng hai mẫu cải xanh của 40 hộ trồng rau ở thành phố

giảm khi thời gian bón thúc lần cuối càng xa ngày Cần Thơ vào thời điểm tháng 3-4 năm 1998 có thu hoạch.

hàm lượng NO3 gấp 2,4 lần ngưỡng cho phép.

- Phân lân có ảnh hưởng nhất định tới tích lũy Vậy nguyên nhân làm dư lượng NO3 tích lũy nitrat. Baker và Tucker (năm 1971) cho biết bón cao trong các sản phẩm rau đã được nhiều nhà phân đạm nhưng không bón lân đã gây tích lũy khoa học cho rằng có tới trên 20 yếu tố làm tăng NO3 cao trong cây. Hàm lượng NO3 trong cây bón hàm lượng NO3 trong sản phẩm rau và môi phân đạm nhưng không bón phân lân cao gấp 2-6

trường nhưng chủ yếu vẫn do các yếu tố sau: lần so với cây vừa bón đạm vừa bón lân.

- Do bón phân, nhất là phân đạm. Có rất nhiều

- Đối với kali, Bardy (năm 1985) cho rằng, kali nghiên cứu xung quanh vấn đề này những năm làm tăng quá trình khử NO3 trong cây. Bón thêm gần đây. Lê Văn Tám và cộng sự (năm 1998) cho phân kali sẽ làm giảm tích lũy NO3 trong rau rõ thấy: Khi tăng lượng đạm bón sẽ dẫn đến tăng rệt so với chỉ bón đạm. Kết quả được thể hiện tích lũy NO3 trong rau. Điều đáng chú ý ở đây là như sau:

nếu bón dưới mức 160 kg N/ha đối với bắp cải và dưới 80 kg N/ha đối với cải xanh thì lượng NO

Bảng 2: Ảnh hưởng của bón phân Kali 3

trong cải bắp dưới 430 mg/kg tươi (mức cho phép đến tồn dư NO3 trong rau

500 mg/kg). Như vậy, người sản xuất chỉ cần giảm NO3 trong phần ăn được

một lượng đạm nhất định thì có khả năng khống Phân bón

(% chất khô)

chế được lượng NO3 trong rau. Các kết quả này Không bón

0,38a

cũng phù hợp với các nghiên cứu của Trần Khắc NH4NO3

0,84

Thi (năm 1996), Bùi Quang Xuân (năm 1999).

NH4NO3 + KCL

0,48a

- Thời gian cách ly từ lần bón cuối đến lúc thu 19

20

https://thuviensach.vn

Theo nghiên cứu của Bùi Quang Xuân, khi

- Độc tính của chì (Pb): đây là một nguyên tố

tăng liều lượng phân kali, hàm lượng NO3 trong rất độc hại, khi trong cơ thể người có Pb quá bắp cải giảm xuống nhưng không làm thay đổi ngưỡng cho phép sẽ gây độc. Trẻ em khi nhiễm hàm lượng NO3 trong cà chua. Do vậy, có thể

độc chì có thể chậm lớn, trí tuệ kém phát triển.

thấy, việc bón thúc phân kali cho rau khi sinh Đối với người lớn thì chì gây tăng huyết áp, suy trưởng và phát dục mạnh sẽ làm giảm lượng NO3

tim. Khi tồn dư chì trong cơ thể đạt 0,5-0,6 ppm trong cây.

thì chức năng của thận bắt đầu bị rối loạn và tới Đất trồng và nước tưới có ảnh hưởng trực tiếp 0,8 sẽ gây ra thiếu máu do thiếu hụt hemoglobin tới NO3 trong cây, tỷ lệ thuận với NO3 rửa trôi (Bùi Hữu Đoàn, 1998).

trong nước và lưu giữ trong đất.

- Độc tính của thủy ngân (Hg): các hợp chất Thời tiết cũng có tác động nhất định tới tích của thủy ngân chứa gốc methyl (CH3) rất bền. Khi lũy NO3. Vào thời kỳ thu hoạch, khi gặp thời tiết vào trong cơ thể nó được hòa tan trong mỡ, chất lạnh, âm u, lượng NO3 tích lũy trong cây sẽ cao béo của màng tế bào, não tủy, đi qua màng phổi hơn hẳn. Khi bức xạ ánh sáng thấp dưới 3000 lux, ảnh hưởng tới hệ thần kinh trung ương. Do vậy, NO3 cao so với cây ở cường độ ánh sáng mạnh sau khi nhiễm bệnh, người bệnh dễ bị kích thích, (hơn 5000 lux), (Hanway j.j. et all, 1963).

cáu gắt, xúc động và rối loạn tiêu hóa, rối loạn thần kinh, chân tay run. Thủy ngân làm gẫy 3. Ô nhiễm do nhiễm kim loại nặng nhiễm sắc thể và ngăn cản sự phân chia tế bào, do Đặc tính của kim loại nặng là không thể tự

đó gây hiện tượng vô sinh ở nam giới khi ngộ độc phân hủy nên có sự tích lũy trong dây chuyền thủy ngân lâu dài (Cheang hong, 2003).

thức ăn của hệ sinh thái. Quá trình này bắt nguồn

- Độc tính của cadimi (Cd): nguyên nhân chủ

với nồng độ thấp của các kim loại nặng tồn dư

yếu làm Cd có độc tính là do Cd đồng hình với Zn trong đất, sau đó được tích tụ nhanh trong thực nên có khả năng thay thế Zn trong một số enzim, vật, động vật sống dưới nước; tiếp đến là các sinh từ đó gây nên rối loạn trao đổi khoáng chất, rối vật sử dụng các động vật, thực vật này; cuối cùng loạn trao đổi gluxit, rối loạn sinh tổng hợp đủ lớn để gây hại cho con người (Nguyễn Đình protein. Trong cơ thể, Cd gắn với metalotionon Mạnh, 2000). Một số kim loại nặng tồn dư trong tạo thành chất rất bền, Cd khó phân hủy trở lại, rau xanh sẽ ảnh hưởng tới sức khỏe con người ở

do đó sự thải loại chúng ra ngoài rất lâu (Phạm các mức độ khác nhau là:

Khắc Hiếu, 1998).

21

22

https://thuviensach.vn

Theo nghiên cứu của Bùi Quang Xuân, khi

- Độc tính của chì (Pb): đây là một nguyên tố

tăng liều lượng phân kali, hàm lượng NO3 trong rất độc hại, khi trong cơ thể người có Pb quá bắp cải giảm xuống nhưng không làm thay đổi ngưỡng cho phép sẽ gây độc. Trẻ em khi nhiễm hàm lượng NO3 trong cà chua. Do vậy, có thể

độc chì có thể chậm lớn, trí tuệ kém phát triển.

thấy, việc bón thúc phân kali cho rau khi sinh Đối với người lớn thì chì gây tăng huyết áp, suy trưởng và phát dục mạnh sẽ làm giảm lượng NO3

tim. Khi tồn dư chì trong cơ thể đạt 0,5-0,6 ppm trong cây.

thì chức năng của thận bắt đầu bị rối loạn và tới Đất trồng và nước tưới có ảnh hưởng trực tiếp 0,8 sẽ gây ra thiếu máu do thiếu hụt hemoglobin tới NO3 trong cây, tỷ lệ thuận với NO3 rửa trôi (Bùi Hữu Đoàn, 1998).

trong nước và lưu giữ trong đất.

- Độc tính của thủy ngân (Hg): các hợp chất Thời tiết cũng có tác động nhất định tới tích của thủy ngân chứa gốc methyl (CH3) rất bền. Khi lũy NO3. Vào thời kỳ thu hoạch, khi gặp thời tiết vào trong cơ thể nó được hòa tan trong mỡ, chất lạnh, âm u, lượng NO3 tích lũy trong cây sẽ cao béo của màng tế bào, não tủy, đi qua màng phổi hơn hẳn. Khi bức xạ ánh sáng thấp dưới 3000 lux, ảnh hưởng tới hệ thần kinh trung ương. Do vậy, NO3 cao so với cây ở cường độ ánh sáng mạnh sau khi nhiễm bệnh, người bệnh dễ bị kích thích, (hơn 5000 lux), (Hanway j.j. et all, 1963).

cáu gắt, xúc động và rối loạn tiêu hóa, rối loạn thần kinh, chân tay run. Thủy ngân làm gẫy 3. Ô nhiễm do nhiễm kim loại nặng nhiễm sắc thể và ngăn cản sự phân chia tế bào, do Đặc tính của kim loại nặng là không thể tự

đó gây hiện tượng vô sinh ở nam giới khi ngộ độc phân hủy nên có sự tích lũy trong dây chuyền thủy ngân lâu dài (Cheang hong, 2003).

thức ăn của hệ sinh thái. Quá trình này bắt nguồn

- Độc tính của cadimi (Cd): nguyên nhân chủ

với nồng độ thấp của các kim loại nặng tồn dư

yếu làm Cd có độc tính là do Cd đồng hình với Zn trong đất, sau đó được tích tụ nhanh trong thực nên có khả năng thay thế Zn trong một số enzim, vật, động vật sống dưới nước; tiếp đến là các sinh từ đó gây nên rối loạn trao đổi khoáng chất, rối vật sử dụng các động vật, thực vật này; cuối cùng loạn trao đổi gluxit, rối loạn sinh tổng hợp đủ lớn để gây hại cho con người (Nguyễn Đình protein. Trong cơ thể, Cd gắn với metalotionon Mạnh, 2000). Một số kim loại nặng tồn dư trong tạo thành chất rất bền, Cd khó phân hủy trở lại, rau xanh sẽ ảnh hưởng tới sức khỏe con người ở

do đó sự thải loại chúng ra ngoài rất lâu (Phạm các mức độ khác nhau là:

Khắc Hiếu, 1998).

21

22

https://thuviensach.vn

Cd khi xâm nhập vào cơ thể hầu hết được giữ

cho thấy ở tất cả các điểm trong địa bàn nghiên lại ở thận, gây ảnh hưởng tới chức năng thẩm cứu, hàm lượng trung bình của kim loại nặng thấu của ống thận, làm tăng protein niệu, tăng trong đất đều cao hơn trong rau muống từ 2-6 lần lượng B2-micoglobulin niệu và huyết thanh, sau và sự tích lũy kim loại nặng có thể đạt tới mức mà đó tăng creatimin huyết thanh, cuối cùng có thể

hàm lượng của nó trong rau muống có thể cao ảnh hưởng đến axit amin, gluco và phốtphát.

hơn trong môi trường đất.

Trong công nghiệp thực phẩm, Cd được coi là Nghiên cứu về sự ô nhiễm kim loại nặng trong nguyên tố nguy hiểm nhất, khi hàm lượng Cd các loại rau ở Hà Nội, Đặng Thị An (năm 1998) lớn hơn 15 ppm thì thực phẩm được coi là nhiễm nhận thấy, hàm lượng kim loại nặng trong nhiều độc. Các hợp chất của Cd trong nước, trong mẫu rau cao hơn mức an toàn cho phép. Nguồn không khí, dung dịch và trong thức ăn đều gây nước tưới ảnh hưởng rất lớn đến hàm lượng kim độc. Trong không khí, nồng độ Cd tối đa cho loại nặng trong rau. Mẫu rau chịu ảnh hưởng của phép là 0,1 mg/m3.

nguồn nước thải 1-10 lần và cũng vượt quá tiêu Cd và hợp chất của nó được xếp vào nhóm có chuẩn cho phép. Các mẫu càng xa nguồn nước thể gây ung thư (nhóm 2A, theo sự sắp xếp của thải thì hàm lượng kim loại nặng càng thấp IARC) đường hô hấp.

(Nguyễn Thị Hiền, 2003).

Trên thế giới, các nước có quy định riêng về

Bùi Cách Tuyến và cộng sự (năm 1998) khi khoảng giá trị nhiễm bẩn kim loại nặng trong đất.

nghiên cứu tồn dư kim loại nặng trong nông sản ở

Đa số các nước coi đất chứa Cd < 1,0; Pb < 10; khu vực ngoại thành Thành phố Hồ Chí Minh cho Hg < 0,02 mg/kg là đất chưa nhiễm bẩn có thể sử

thấy: hệ số tương quan tồn dư các kim loại nặng dụng cho sản xuất nông nghiệp.

Cu, Zn, Pb, Cd trong nước và trong rau muống Yêu cầu đối với nước dùng cho nông nghiệp: trồng tại đó lần lượt là: 0,93; 0,95; 0,73; 0,94. Hệ số

Pb < 0,5; Cd < 0,02; Hg < 0,005 mg/l (Nguyễn Đình tương quan giữa kim loại nặng Cu, Zn, Pb, Cd Mạnh, 1999).

trong đất và trong cải xanh trồng trên đất đó lần Ở Việt Nam nghiên cứu về vấn đề này còn lượt là: 0,93; 0,98; 0,72; 0,98; 0,99.

mới, còn ít số liệu về hàm lượng kim loại nặng Một số nghiên cứu cho rằng, đất có hàm lượng trong rau xanh. Khi nghiên cứu về hàm lượng kim loại nặng tổng số cao do bản thân đất hoặc kim loại nặng trong đất và rau muống ở Thanh đất bị ô nhiễm, nếu gặp môi trường kiềm thì axit Trì, tác giả Nguyễn Quyết Thắng (năm 1998) đã humic càng giữ chặt kim loại nặng làm cho các 23

24

https://thuviensach.vn

Cd khi xâm nhập vào cơ thể hầu hết được giữ

cho thấy ở tất cả các điểm trong địa bàn nghiên lại ở thận, gây ảnh hưởng tới chức năng thẩm cứu, hàm lượng trung bình của kim loại nặng thấu của ống thận, làm tăng protein niệu, tăng trong đất đều cao hơn trong rau muống từ 2-6 lần lượng B2-micoglobulin niệu và huyết thanh, sau và sự tích lũy kim loại nặng có thể đạt tới mức mà đó tăng creatimin huyết thanh, cuối cùng có thể

hàm lượng của nó trong rau muống có thể cao ảnh hưởng đến axit amin, gluco và phốtphát.

hơn trong môi trường đất.

Trong công nghiệp thực phẩm, Cd được coi là Nghiên cứu về sự ô nhiễm kim loại nặng trong nguyên tố nguy hiểm nhất, khi hàm lượng Cd các loại rau ở Hà Nội, Đặng Thị An (năm 1998) lớn hơn 15 ppm thì thực phẩm được coi là nhiễm nhận thấy, hàm lượng kim loại nặng trong nhiều độc. Các hợp chất của Cd trong nước, trong mẫu rau cao hơn mức an toàn cho phép. Nguồn không khí, dung dịch và trong thức ăn đều gây nước tưới ảnh hưởng rất lớn đến hàm lượng kim độc. Trong không khí, nồng độ Cd tối đa cho loại nặng trong rau. Mẫu rau chịu ảnh hưởng của phép là 0,1 mg/m3.

nguồn nước thải 1-10 lần và cũng vượt quá tiêu Cd và hợp chất của nó được xếp vào nhóm có chuẩn cho phép. Các mẫu càng xa nguồn nước thể gây ung thư (nhóm 2A, theo sự sắp xếp của thải thì hàm lượng kim loại nặng càng thấp IARC) đường hô hấp.

(Nguyễn Thị Hiền, 2003).

Trên thế giới, các nước có quy định riêng về

Bùi Cách Tuyến và cộng sự (năm 1998) khi khoảng giá trị nhiễm bẩn kim loại nặng trong đất.

nghiên cứu tồn dư kim loại nặng trong nông sản ở

Đa số các nước coi đất chứa Cd < 1,0; Pb < 10; khu vực ngoại thành Thành phố Hồ Chí Minh cho Hg < 0,02 mg/kg là đất chưa nhiễm bẩn có thể sử

thấy: hệ số tương quan tồn dư các kim loại nặng dụng cho sản xuất nông nghiệp.

Cu, Zn, Pb, Cd trong nước và trong rau muống Yêu cầu đối với nước dùng cho nông nghiệp: trồng tại đó lần lượt là: 0,93; 0,95; 0,73; 0,94. Hệ số

Pb < 0,5; Cd < 0,02; Hg < 0,005 mg/l (Nguyễn Đình tương quan giữa kim loại nặng Cu, Zn, Pb, Cd Mạnh, 1999).

trong đất và trong cải xanh trồng trên đất đó lần Ở Việt Nam nghiên cứu về vấn đề này còn lượt là: 0,93; 0,98; 0,72; 0,98; 0,99.

mới, còn ít số liệu về hàm lượng kim loại nặng Một số nghiên cứu cho rằng, đất có hàm lượng trong rau xanh. Khi nghiên cứu về hàm lượng kim loại nặng tổng số cao do bản thân đất hoặc kim loại nặng trong đất và rau muống ở Thanh đất bị ô nhiễm, nếu gặp môi trường kiềm thì axit Trì, tác giả Nguyễn Quyết Thắng (năm 1998) đã humic càng giữ chặt kim loại nặng làm cho các 23

24

https://thuviensach.vn

kim loại nặng trở nên không linh động sẽ ít ảnh điều kiện hiện nay, việc lập bản đồ hiện trạng ô hưởng tiêu cực đến cây cối và con người. Dựa vào nhiễm môi trường canh tác trên cả nước với cơ chế này có thể hạn chế sự tích lũy kim loại những thông số luôn biến đổi cũng là một khó nặng vào sản phẩm nông nghiệp bằng cách bổ

khăn đối với các nhà chuyên môn (với 478 vùng sung thêm vôi để nâng cao độ pH trong đất.

rau của Hà Nội đã phải phân tích trên 1.600 mẫu đất, nước để xác định mức độ an toàn cho sản 4. Ô nhiễm do vi sinh vật

xuất với chi phí hàng tỷ đồng). Những tiêu chuẩn E.coli là trực khuẩn đường ruột, đa số sống cụ thể về chất lượng các sản phẩm rau xanh cho hoại sinh ở ruột già và có khả năng gây bệnh kiết người Việt Nam cũng chưa được xây dựng và ban lỵ cho người và động vật. Salmonella là vi khuẩn hành. Trước tình hình trên, Viện Nghiên cứu rau sống hoại sinh trong hệ tiêu hóa. Các vi khuẩn quả đã xây dựng một quy trình chung mang tính này lan truyền ra ngoài môi trường qua hệ tiêu nguyên tắc trong sản xuất rau an toàn dựa trên hóa. Canh tác không hợp lý, đặc biệt là tập quán kết quả nghiên cứu của Viện và của nhiều chuyên bón và tưới phân tươi cho rau thì sản phẩm này gia trong nước. Quy trình này đã được Bộ Nông không chỉ nhiễm E.Coli, Salmonella và cả trứng nghiệp và Phát triển nông thôn cho áp dụng trong giun với các mức độ khác nhau.

sản xuất theo Quyết định số 1208-KHCN/QĐ

ngày 15-7-1996.

III. CÁC NGUYÊN TẮC CHUNG

TRONG SẢN XUẤT RAU AN TOÀN

1.1. Chọn đất

1. Quy trình chung trong sản xuất rau an toàn Đất trồng rau phải là đất cao, dễ thoát nước, thích hợp với sinh trưởng và phát triển của rau, Như đã trình bày ở trên, việc xây dựng quy tốt nhất là đất cát pha hoặc thịt nhẹ, hoặc thịt trình sản xuất rau an toàn và quy hoạch vùng sản trung bình, có tầng canh tác dày. Để sản xuất xuất cần căn cứ vào điều kiện môi trường và tập rau an toàn không trực tiếp chịu ảnh hưởng xấu quán canh tác của từng vùng. Do nước ta trải dài của các chất thải công nghiệp, giao thông, khu trên 15 vĩ độ với những điều kiện sinh thái đa dân cư tập trung, bệnh viện, nghĩa trang, không dạng và điều kiện thâm canh của từng vùng có nhiễm hóa chất độc hại cho người và môi khác nhau, một quy trình để áp dụng cho mọi trường (bảo đảm theo yêu cầu tiêu chuẩn Việt vùng là thiếu căn cứ khoa học. Tuy nhiên, trong Nam TCVN 7209: 2000).

25

26

https://thuviensach.vn

kim loại nặng trở nên không linh động sẽ ít ảnh điều kiện hiện nay, việc lập bản đồ hiện trạng ô hưởng tiêu cực đến cây cối và con người. Dựa vào nhiễm môi trường canh tác trên cả nước với cơ chế này có thể hạn chế sự tích lũy kim loại những thông số luôn biến đổi cũng là một khó nặng vào sản phẩm nông nghiệp bằng cách bổ

khăn đối với các nhà chuyên môn (với 478 vùng sung thêm vôi để nâng cao độ pH trong đất.

rau của Hà Nội đã phải phân tích trên 1.600 mẫu đất, nước để xác định mức độ an toàn cho sản 4. Ô nhiễm do vi sinh vật

xuất với chi phí hàng tỷ đồng). Những tiêu chuẩn E.coli là trực khuẩn đường ruột, đa số sống cụ thể về chất lượng các sản phẩm rau xanh cho hoại sinh ở ruột già và có khả năng gây bệnh kiết người Việt Nam cũng chưa được xây dựng và ban lỵ cho người và động vật. Salmonella là vi khuẩn hành. Trước tình hình trên, Viện Nghiên cứu rau sống hoại sinh trong hệ tiêu hóa. Các vi khuẩn quả đã xây dựng một quy trình chung mang tính này lan truyền ra ngoài môi trường qua hệ tiêu nguyên tắc trong sản xuất rau an toàn dựa trên hóa. Canh tác không hợp lý, đặc biệt là tập quán kết quả nghiên cứu của Viện và của nhiều chuyên bón và tưới phân tươi cho rau thì sản phẩm này gia trong nước. Quy trình này đã được Bộ Nông không chỉ nhiễm E.Coli, Salmonella và cả trứng nghiệp và Phát triển nông thôn cho áp dụng trong giun với các mức độ khác nhau.

sản xuất theo Quyết định số 1208-KHCN/QĐ

ngày 15-7-1996.

III. CÁC NGUYÊN TẮC CHUNG

TRONG SẢN XUẤT RAU AN TOÀN

1.1. Chọn đất

1. Quy trình chung trong sản xuất rau an toàn Đất trồng rau phải là đất cao, dễ thoát nước, thích hợp với sinh trưởng và phát triển của rau, Như đã trình bày ở trên, việc xây dựng quy tốt nhất là đất cát pha hoặc thịt nhẹ, hoặc thịt trình sản xuất rau an toàn và quy hoạch vùng sản trung bình, có tầng canh tác dày. Để sản xuất xuất cần căn cứ vào điều kiện môi trường và tập rau an toàn không trực tiếp chịu ảnh hưởng xấu quán canh tác của từng vùng. Do nước ta trải dài của các chất thải công nghiệp, giao thông, khu trên 15 vĩ độ với những điều kiện sinh thái đa dân cư tập trung, bệnh viện, nghĩa trang, không dạng và điều kiện thâm canh của từng vùng có nhiễm hóa chất độc hại cho người và môi khác nhau, một quy trình để áp dụng cho mọi trường (bảo đảm theo yêu cầu tiêu chuẩn Việt vùng là thiếu căn cứ khoa học. Tuy nhiên, trong Nam TCVN 7209: 2000).

25

26

https://thuviensach.vn

1.2. Nước tưới

nóng cho rễ cây và để tránh sự cạnh tranh đạm giữa cây trồng với các nhóm vi sinh vật trong Vì trong rau chứa trên 90% nước nên nước thành phần phân vi sinh đang cần N để phân giải tưới ảnh hưởng trực tiếp tới chất lượng sản phẩm.

nốt phân chuồng tươi.

Cần sử dụng nước sạch để tưới. Nếu có điều kiện Với những loại rau có thời gian sinh trưởng nên sử dụng nước giếng khoan, nhất là vùng rau ngắn (dưới 60 ngày) bón thúc 2 lần. Kết thúc bón xà lách và các loại rau gia vị. Ngoài ra, có thể tưới tưới khi thu hoạch 7-10 ngày. Với loại rau có thời nước từ các sông, ao, hồ không ô nhiễm. Tuyệt gian sinh trưởng dài, có thể bón thúc 3-4 lần hoặc đối không dùng trực tiếp nước thải công nghiệp, hơn, kết thúc bón trước khi thu hoạch 10-12 ngày.

thành phố, bệnh viện, khu dân cư, nước ao Có thể sử dụng các loại phân bón lá ngay khi mương tù đọng. Nguồn nước phải được giám sát cây mới bén rễ. Phun 3-4 lần tùy từng loại rau, hằng năm (bảo đảm theo yêu cầu tiêu chuẩn Việt nồng độ theo hướng dẫn trên bao bì chế phẩm.

Nam - TCVN 6773:2000).

Kết thúc phun ít nhất trước thu hoạch 5-10 ngày.

1.3. Giống

Nếu sử dụng phân bón lá thì giảm phân hóa học 30-40%. Tuyệt đối không dùng các loại phân tươi Chỉ gieo những hạt tốt và trồng cây con khỏe và nước phân pha loãng để tưới cho rau.

mạnh, không có mầm bệnh. Phải biết rõ nguồn gốc nơi sản xuất giống. Giống nhập nội phải qua

1.5. Bảo vệ thực vật

kiểm dịch thực vật. Hạt giống trước khi gieo trồng Không sử dụng thuốc hóa học bảo vệ thực vật cần được xử lý hóa chất hoặc nhiệt. Trước khi đưa thuộc nhóm độc I và II. Tuyệt đối không dùng các cây con ra ruộng cần xử lý sherpa 0,1% để phòng loại thuốc cấm và thuốc hạn chế sử dụng ở Việt trừ sâu hại sau này.

Nam. Khi thật cần thiết có thể sử dụng nhóm III

1.4. Phân bón

và nhóm IV. Chọn các loại thuốc có hoạt chất thấp, ít độc với ký sinh thiên địch. Kết thúc phun Toàn bộ phân chuồng được ủ hoai mục và thuốc hóa học trước khi thu hoạch ít nhất 7-10

phân hữu cơ sinh học được dùng để bón lót. Mỗi ngày. Ưu tiên sử dụng các loại thuốc sinh học, loại cây có chế độ bón và lượng bón khác nhau.

thuốc thảo mộc, thuốc chóng phân hủy ít ảnh Tuyệt đối không được dùng phân chuồng chưa hưởng tới các loài sinh vật có ích trên ruộng nằm hoai mục để loại trừ vi sinh vật gây bệnh, tránh trong danh mục các thuốc bảo vệ thực vật được 27

28

https://thuviensach.vn

1.2. Nước tưới

nóng cho rễ cây và để tránh sự cạnh tranh đạm giữa cây trồng với các nhóm vi sinh vật trong Vì trong rau chứa trên 90% nước nên nước thành phần phân vi sinh đang cần N để phân giải tưới ảnh hưởng trực tiếp tới chất lượng sản phẩm.

nốt phân chuồng tươi.

Cần sử dụng nước sạch để tưới. Nếu có điều kiện Với những loại rau có thời gian sinh trưởng nên sử dụng nước giếng khoan, nhất là vùng rau ngắn (dưới 60 ngày) bón thúc 2 lần. Kết thúc bón xà lách và các loại rau gia vị. Ngoài ra, có thể tưới tưới khi thu hoạch 7-10 ngày. Với loại rau có thời nước từ các sông, ao, hồ không ô nhiễm. Tuyệt gian sinh trưởng dài, có thể bón thúc 3-4 lần hoặc đối không dùng trực tiếp nước thải công nghiệp, hơn, kết thúc bón trước khi thu hoạch 10-12 ngày.

thành phố, bệnh viện, khu dân cư, nước ao Có thể sử dụng các loại phân bón lá ngay khi mương tù đọng. Nguồn nước phải được giám sát cây mới bén rễ. Phun 3-4 lần tùy từng loại rau, hằng năm (bảo đảm theo yêu cầu tiêu chuẩn Việt nồng độ theo hướng dẫn trên bao bì chế phẩm.

Nam - TCVN 6773:2000).

Kết thúc phun ít nhất trước thu hoạch 5-10 ngày.

1.3. Giống

Nếu sử dụng phân bón lá thì giảm phân hóa học 30-40%. Tuyệt đối không dùng các loại phân tươi Chỉ gieo những hạt tốt và trồng cây con khỏe và nước phân pha loãng để tưới cho rau.

mạnh, không có mầm bệnh. Phải biết rõ nguồn gốc nơi sản xuất giống. Giống nhập nội phải qua

1.5. Bảo vệ thực vật

kiểm dịch thực vật. Hạt giống trước khi gieo trồng Không sử dụng thuốc hóa học bảo vệ thực vật cần được xử lý hóa chất hoặc nhiệt. Trước khi đưa thuộc nhóm độc I và II. Tuyệt đối không dùng các cây con ra ruộng cần xử lý sherpa 0,1% để phòng loại thuốc cấm và thuốc hạn chế sử dụng ở Việt trừ sâu hại sau này.

Nam. Khi thật cần thiết có thể sử dụng nhóm III

1.4. Phân bón

và nhóm IV. Chọn các loại thuốc có hoạt chất thấp, ít độc với ký sinh thiên địch. Kết thúc phun Toàn bộ phân chuồng được ủ hoai mục và thuốc hóa học trước khi thu hoạch ít nhất 7-10

phân hữu cơ sinh học được dùng để bón lót. Mỗi ngày. Ưu tiên sử dụng các loại thuốc sinh học, loại cây có chế độ bón và lượng bón khác nhau.

thuốc thảo mộc, thuốc chóng phân hủy ít ảnh Tuyệt đối không được dùng phân chuồng chưa hưởng tới các loài sinh vật có ích trên ruộng nằm hoai mục để loại trừ vi sinh vật gây bệnh, tránh trong danh mục các thuốc bảo vệ thực vật được 27

28

https://thuviensach.vn

phép sử dụng trên rau theo Quyết định số

Tiến sĩ Nguyễn Duy Trang (Viện Bảo vệ Thực 19/2005/QĐ-BNN ngày 24-3-2005 và Quyết định vật) đã đề xuất một quy trình sử dụng hợp lý số 21/2005/QĐ-BNN ngày 18-4-2005 của Bộ Nông thuốc bảo vệ thực vật. Quy trình này đã được nghiệp và Phát triển nông thôn.

khẳng định qua thử nghiệm tại một số hợp tác xã Cần áp dụng đầy đủ các biện pháp phòng trừ

trồng rau ngoại thành Hà Nội. Những nét chính tổng hợp (IPM): luân canh cây trồng hợp lý; bắt của quy trình này là:

sâu bằng tay; dùng bẫy sinh học trừ bướm; sử

dụng các chế phẩm sinh học; thường xuyên vệ

2.1. Sử dụng thuốc chọn lọc

sinh, kiểm tra đồng ruộng để theo dõi, phát hiện Qua nhiều năm nghiên cứu, thử nghiệm trong sâu bệnh, tập trung phòng trừ sớm;...

phòng thí nghiệm và trên đồng ruộng với nhiều loại thuốc trên một số đối tượng sâu bệnh hại

1.6. Thu hoạch, bao gói

chính trên rau, Viện Bảo vệ Thực vật đã đề nghị

Rau được thu hoạch đúng độ chín, loại bỏ lá một bộ thuốc chọn lọc sử dụng trong sản xuất rau già, héo, quả bị sâu, dị dạng... Rau được rửa kỹ

an toàn (xem Bảng 3). Danh mục này sẽ tiếp tục bằng nước sạch, để ráo nước rồi cho vào bao, túi được bổ sung khi các loại thuốc đặc hiệu tiếp tục sạch trước khi đưa ra tiêu thụ tại các cửa hàng.

được sản xuất.

Trên bao bì phải có phiếu bảo hành, có địa chỉ

nơi sản xuất nhằm bảo đảm quyền lợi cho người Bảng 3: Các loại thuốc trừ sâu chọn lọc bước đầu tiêu dùng.

dùng cho sản xuất rau an toàn

2. Một số nguyên tắc cơ bản trong sử dụng Liều

Hiệu quả trừ dịch hại (%)

Nhóm

thuốc bảo vệ thực vật

TT

Tên thuốc

lượng

độc

Sâu tơ

Sâu khác

(kg a.i/ha)

Trong các yếu tố sản xuất kể trên, sâu bệnh hại 1

2

3

4

5

6

cây trồng là yếu tố thường xuyên, biến đổi liên Thuốc sinh học

tục và có kiểm soát hơn cả. Cho đến nay việc 1 BTWP

2,0

IV

95,7

phòng trừ bằng thuốc hóa học vẫn là cơ bản. Tuy 2 VBT

2,0

IV

82,5

nhiên, nếu sử dụng hợp lý, đúng nguyên tắc thì 3 Delfin WP(32 BIU)

1,0

IV

90,1

thuốc bảo vệ thực vật sẽ làm tăng hiệu quả sản 4 Dipel 3,2 WP

1,0

IV

81,5

xuất, hạn chế ô nhiễm sản phẩm và môi trường.

29

30

https://thuviensach.vn

phép sử dụng trên rau theo Quyết định số

Tiến sĩ Nguyễn Duy Trang (Viện Bảo vệ Thực 19/2005/QĐ-BNN ngày 24-3-2005 và Quyết định vật) đã đề xuất một quy trình sử dụng hợp lý số 21/2005/QĐ-BNN ngày 18-4-2005 của Bộ Nông thuốc bảo vệ thực vật. Quy trình này đã được nghiệp và Phát triển nông thôn.

khẳng định qua thử nghiệm tại một số hợp tác xã Cần áp dụng đầy đủ các biện pháp phòng trừ

trồng rau ngoại thành Hà Nội. Những nét chính tổng hợp (IPM): luân canh cây trồng hợp lý; bắt của quy trình này là:

sâu bằng tay; dùng bẫy sinh học trừ bướm; sử

dụng các chế phẩm sinh học; thường xuyên vệ

2.1. Sử dụng thuốc chọn lọc

sinh, kiểm tra đồng ruộng để theo dõi, phát hiện Qua nhiều năm nghiên cứu, thử nghiệm trong sâu bệnh, tập trung phòng trừ sớm;...

phòng thí nghiệm và trên đồng ruộng với nhiều loại thuốc trên một số đối tượng sâu bệnh hại

1.6. Thu hoạch, bao gói

chính trên rau, Viện Bảo vệ Thực vật đã đề nghị

Rau được thu hoạch đúng độ chín, loại bỏ lá một bộ thuốc chọn lọc sử dụng trong sản xuất rau già, héo, quả bị sâu, dị dạng... Rau được rửa kỹ

an toàn (xem Bảng 3). Danh mục này sẽ tiếp tục bằng nước sạch, để ráo nước rồi cho vào bao, túi được bổ sung khi các loại thuốc đặc hiệu tiếp tục sạch trước khi đưa ra tiêu thụ tại các cửa hàng.

được sản xuất.

Trên bao bì phải có phiếu bảo hành, có địa chỉ

nơi sản xuất nhằm bảo đảm quyền lợi cho người Bảng 3: Các loại thuốc trừ sâu chọn lọc bước đầu tiêu dùng.

dùng cho sản xuất rau an toàn

2. Một số nguyên tắc cơ bản trong sử dụng Liều

Hiệu quả trừ dịch hại (%)

Nhóm

thuốc bảo vệ thực vật

TT

Tên thuốc

lượng

độc

Sâu tơ

Sâu khác

(kg a.i/ha)

Trong các yếu tố sản xuất kể trên, sâu bệnh hại 1

2

3

4

5

6

cây trồng là yếu tố thường xuyên, biến đổi liên Thuốc sinh học

tục và có kiểm soát hơn cả. Cho đến nay việc 1 BTWP

2,0

IV

95,7

phòng trừ bằng thuốc hóa học vẫn là cơ bản. Tuy 2 VBT

2,0

IV

82,5

nhiên, nếu sử dụng hợp lý, đúng nguyên tắc thì 3 Delfin WP(32 BIU)

1,0

IV

90,1

thuốc bảo vệ thực vật sẽ làm tăng hiệu quả sản 4 Dipel 3,2 WP

1,0

IV

81,5

xuất, hạn chế ô nhiễm sản phẩm và môi trường.

29

30

https://thuviensach.vn

Liều

Hiệu quả trừ dịch hại (%)

Liều

Hiệu quả trừ dịch hại (%)

Nhóm

Nhóm

TT

Tên thuốc

lượng

TT

Tên thuốc

lượng

độc

Sâu tơ

Sâu khác

độc

Sâu tơ

Sâu khác

(kg a.i/ha)

(kg a.i/ha)

1

2

3

4

5

6

1

2

3

4

5

6

5 Xentari 35 WDG

1,0

IV

87,2

3 Validacin 3 DD

IV Lở cổ rễ, thối nhũn...

6 NPV

1,0

IV

64,9(1)

71,8(2),577(3)

4 Kamulus 80 DF

IV Các bệnh do nấm.

Thuốc thảo mộc

5 Score 250 ND

III Thán thư, đốm lá, gỉ sắt...

7 Rotenone

2,5

III

76,7

6 Anvil 5 SC

III Phấn trắng, đốm lá, gỉ sắt...

8 HCĐ 95 BTN

20,0

III

75,0

7 Rovral 50 WP

III Đốm lá...

9 Hạt neem

4,0

IV

51,2

Ghi chú: (1): Sâu khoang; (2): Sâu xanh da láng; (3): 10 Neem surksha

15,0

III

56,7

Sâu xanh; (4): Rệp; (5): Sâu đục quả đậu đỗ; (6): Nhện 11 Proneem

10,0

III

57,1

đỏ; (7): Dòi đục lá; (8): Rầy, bọ trĩ.

12 Neembond A

3,0

III

56,5

Thuốc hóa học

2.2. Xử lý cây giống trước khi xuất khỏi

13 Trebon 10 EC

1,0

IV

36,0

99,0(4)

vườn ươm

14 Atabron 5 EC

1,0

IV

85,1

67,0(4)

Đảm bảo sạch sâu trong vườn ươm là biện 15 Normolt 5 EC

1,0

IV

80,8

83,6(4),

pháp rất quan trọng để hạn chế số lượng sâu ban 16 Pegasus 500 SC

0,5

III

88,2

74,4(5)

đầu trên ruộng sản xuất, dẫn đến giảm mức độ

17 Sherpa 25 EC

1,0

II

91,0

72,5(5)

tác hại và số lần phun thuốc.

18 Sumicidin 10 EC

1,0

II

85,0

98,5(7)

Cách xử lý: sau khi nhổ cây giống, nắm từng 19 Regent 800 WG

0,3

II

92,0

87,2(6)

nắm nhỏ nhúng toàn bộ thân và lá của cây 20 Comite 73 EC

0,3

III

-

88,5(8)

giống (trừ gốc) vào dung dịch thuốc sherpa 2,5

21 Admire 50 EC

III

-

80,0(2)

EC nồng độ 0,1% đã pha sẵn trong 10 giây rồi 22 Mimic 20 F

IV

-

vớt ra để chảy hết nước thuốc trên lá mới đem trồng. Dùng biện pháp này vừa đỡ tốn thuốc, Thuốc trừ bệnh

vừa trừ sâu bệnh triệt để hơn là phun trên cả

1 Ridomil MZ72 WP

IV Sương mai, phấn trắng, đốm lá...

vườn giống (Bảng 4).

2 Mancozeb 80 WP

IV Sương mai, đốm lá, thối quả...

31

32

https://thuviensach.vn

Liều

Hiệu quả trừ dịch hại (%)

Liều

Hiệu quả trừ dịch hại (%)

Nhóm

Nhóm

TT

Tên thuốc

lượng

TT

Tên thuốc

lượng

độc

Sâu tơ

Sâu khác

độc

Sâu tơ

Sâu khác

(kg a.i/ha)

(kg a.i/ha)

1

2

3

4

5

6

1

2

3

4

5

6

5 Xentari 35 WDG

1,0

IV

87,2

3 Validacin 3 DD

IV Lở cổ rễ, thối nhũn...

6 NPV

1,0

IV

64,9(1)

71,8(2),577(3)

4 Kamulus 80 DF

IV Các bệnh do nấm.

Thuốc thảo mộc

5 Score 250 ND

III Thán thư, đốm lá, gỉ sắt...

7 Rotenone

2,5

III

76,7

6 Anvil 5 SC

III Phấn trắng, đốm lá, gỉ sắt...

8 HCĐ 95 BTN

20,0

III

75,0

7 Rovral 50 WP

III Đốm lá...

9 Hạt neem

4,0

IV

51,2

Ghi chú: (1): Sâu khoang; (2): Sâu xanh da láng; (3): 10 Neem surksha

15,0

III

56,7

Sâu xanh; (4): Rệp; (5): Sâu đục quả đậu đỗ; (6): Nhện 11 Proneem

10,0

III

57,1

đỏ; (7): Dòi đục lá; (8): Rầy, bọ trĩ.

12 Neembond A

3,0

III

56,5

Thuốc hóa học

2.2. Xử lý cây giống trước khi xuất khỏi

13 Trebon 10 EC

1,0

IV

36,0

99,0(4)

vườn ươm

14 Atabron 5 EC

1,0

IV

85,1

67,0(4)

Đảm bảo sạch sâu trong vườn ươm là biện 15 Normolt 5 EC

1,0

IV

80,8

83,6(4),

pháp rất quan trọng để hạn chế số lượng sâu ban 16 Pegasus 500 SC

0,5

III

88,2

74,4(5)

đầu trên ruộng sản xuất, dẫn đến giảm mức độ

17 Sherpa 25 EC

1,0

II

91,0

72,5(5)

tác hại và số lần phun thuốc.

18 Sumicidin 10 EC

1,0

II

85,0

98,5(7)

Cách xử lý: sau khi nhổ cây giống, nắm từng 19 Regent 800 WG

0,3

II

92,0

87,2(6)

nắm nhỏ nhúng toàn bộ thân và lá của cây 20 Comite 73 EC

0,3

III

-

88,5(8)

giống (trừ gốc) vào dung dịch thuốc sherpa 2,5

21 Admire 50 EC

III

-

80,0(2)

EC nồng độ 0,1% đã pha sẵn trong 10 giây rồi 22 Mimic 20 F

IV

-

vớt ra để chảy hết nước thuốc trên lá mới đem trồng. Dùng biện pháp này vừa đỡ tốn thuốc, Thuốc trừ bệnh

vừa trừ sâu bệnh triệt để hơn là phun trên cả

1 Ridomil MZ72 WP

IV Sương mai, phấn trắng, đốm lá...

vườn giống (Bảng 4).

2 Mancozeb 80 WP

IV Sương mai, đốm lá, thối quả...

31

32

https://thuviensach.vn

Bảng 4: Hiệu lực xử lý cây con bằng thuốc hóa học thời mật độ dịch hại để xác định thời điểm phòng trừ. Việc áp dụng đúng theo ngưỡng có thể hạn Tỷ lệ sâu tơ giảm sau xử lý (%)

chế được các lần phun thuốc không cần thiết.

Công thức xử lý

Sâu non

Nhộng

Cidi M 50 ND 0,1%:

2.3. Sử dụng thuốc luân phiên

Nhúng

90,56

96,00

Nhằm hạn chế tính chống thuốc của sâu tơ, Phun

79,55

12,00

biện pháp tích cực là không dùng nhiều lần (3 lần Sherpa 25 EC 0,1%:

trở lên) với cùng một loại thuốc. Người trồng rau Nhúng

82,47

95,70

cần sử dụng luân phiên giữa các loại thuốc có cơ

Phun

73,19

16,20

chế tác động khác nhau: Một loại hữu cơ, một loại sinh học, một loại pyrethroit hoặc carbamate...

Áp dụng ngưỡng kinh tế:

Biện pháp này vừa hạn chế được tính chống thuốc Ngưỡng kinh tế là mật độ sâu trên ruộng mà ở

vừa phát huy được hiệu quả cao của thuốc đối với đó nếu không phòng trừ sẽ gây thiệt hại đến kinh dịch hại.

tế. Trong công tác phòng trừ dịch hại trên cây trồng, nhiều nước trên thế giới đã áp dụng phổ

2.4. Bảo đảm thời gian cách ly

biến việc phòng trừ theo ngưỡng kinh tế. Ở Việt Để không còn dư lượng thuốc trong sản phẩm Nam đã bắt đầu ứng dụng có hiệu quả trên một số

rau, nhất thiết phải bảo đảm thời gian cách ly là đối tượng như rầy nâu hại lúa... Trên rau, bắt đầu từ lần phun thuốc cuối cùng đến khi thu hoạch.

áp dụng ngưỡng kinh tế trong phòng trừ sâu tơ hại Thời gian cách ly được quy định cho từng loại rau họ thập tự và tạm thời được quy định như sau: thuốc. Thông thường tối thiểu từ 15 đến 20 ngày

- Thời kỳ cây con (sau trồng khoảng 20 ngày): đối với thuốc lân hữu cơ và carbamate; từ 3 đến 7

0,5-1 con/cây (sâu nhỏ tuổi 1- 2).

ngày đối với thuốc sinh học và pyrethroid. Trừ

- Thời kỳ cây lớn (sau trồng 20-50 ngày): 2-10

một số thuốc đặc biệt phân hủy chậm phải được con/cây (sâu nhỏ tuổi 1-2).

chỉ dẫn cụ thể. Bảng 5 là kết quả thí nghiệm về

- Thời kỳ trưởng thành (sau trồng 50 ngày): > 10

thời gian phân hủy của methamidophos, một loại con/cây (sâu nhỏ tuổi 1- 2).

thuốc lân hữu cơ của Trung tâm Kiểm định thuốc Như vậy, muốn áp dụng ngưỡng kinh tế phải bảo vệ thực vật phía Bắc.

biết và tiến hành điều tra liên tục, phát hiện kịp 33

34

https://thuviensach.vn

Bảng 4: Hiệu lực xử lý cây con bằng thuốc hóa học thời mật độ dịch hại để xác định thời điểm phòng trừ. Việc áp dụng đúng theo ngưỡng có thể hạn Tỷ lệ sâu tơ giảm sau xử lý (%)

chế được các lần phun thuốc không cần thiết.

Công thức xử lý

Sâu non

Nhộng

Cidi M 50 ND 0,1%:

2.3. Sử dụng thuốc luân phiên

Nhúng

90,56

96,00

Nhằm hạn chế tính chống thuốc của sâu tơ, Phun

79,55

12,00

biện pháp tích cực là không dùng nhiều lần (3 lần Sherpa 25 EC 0,1%:

trở lên) với cùng một loại thuốc. Người trồng rau Nhúng

82,47

95,70

cần sử dụng luân phiên giữa các loại thuốc có cơ

Phun

73,19

16,20

chế tác động khác nhau: Một loại hữu cơ, một loại sinh học, một loại pyrethroit hoặc carbamate...

Áp dụng ngưỡng kinh tế:

Biện pháp này vừa hạn chế được tính chống thuốc Ngưỡng kinh tế là mật độ sâu trên ruộng mà ở

vừa phát huy được hiệu quả cao của thuốc đối với đó nếu không phòng trừ sẽ gây thiệt hại đến kinh dịch hại.

tế. Trong công tác phòng trừ dịch hại trên cây trồng, nhiều nước trên thế giới đã áp dụng phổ

2.4. Bảo đảm thời gian cách ly

biến việc phòng trừ theo ngưỡng kinh tế. Ở Việt Để không còn dư lượng thuốc trong sản phẩm Nam đã bắt đầu ứng dụng có hiệu quả trên một số

rau, nhất thiết phải bảo đảm thời gian cách ly là đối tượng như rầy nâu hại lúa... Trên rau, bắt đầu từ lần phun thuốc cuối cùng đến khi thu hoạch.

áp dụng ngưỡng kinh tế trong phòng trừ sâu tơ hại Thời gian cách ly được quy định cho từng loại rau họ thập tự và tạm thời được quy định như sau: thuốc. Thông thường tối thiểu từ 15 đến 20 ngày

- Thời kỳ cây con (sau trồng khoảng 20 ngày): đối với thuốc lân hữu cơ và carbamate; từ 3 đến 7

0,5-1 con/cây (sâu nhỏ tuổi 1- 2).

ngày đối với thuốc sinh học và pyrethroid. Trừ

- Thời kỳ cây lớn (sau trồng 20-50 ngày): 2-10

một số thuốc đặc biệt phân hủy chậm phải được con/cây (sâu nhỏ tuổi 1-2).

chỉ dẫn cụ thể. Bảng 5 là kết quả thí nghiệm về

- Thời kỳ trưởng thành (sau trồng 50 ngày): > 10

thời gian phân hủy của methamidophos, một loại con/cây (sâu nhỏ tuổi 1- 2).

thuốc lân hữu cơ của Trung tâm Kiểm định thuốc Như vậy, muốn áp dụng ngưỡng kinh tế phải bảo vệ thực vật phía Bắc.

biết và tiến hành điều tra liên tục, phát hiện kịp 33

34

https://thuviensach.vn

Methamidophos là thuốc rất độc, nếu phun ở

Liều lượng

Số ngày sau

Mức dư lượng MRL(*) của FAO

nồng độ khuyến cáo (1,5 kg a.i/ha) thì sau phun sử dụng

phun thuốc

thực tế

(mg/kg)

13 ngày dư lượng đạt dưới mức cho phép, nhưng 5

29,20

tăng gấp đôi nồng độ (3,0 kg a.i/ha) thì sau phun 7

18,60

14 ngày dư lượng vẫn còn cao hơn gấp đôi mức 10

13,0

cho phép. Do đó thời gian cách ly đối với thuốc 13

5,20

lân hữu cơ có thể bước đầu quy định là 15-20

14

2,10

ngày là cần thiết.

* MRL (Maximum Residue Limit): mức dư lượng Các thí nghiệm khác với nhóm thuốc pyrethroid tối đa cho phép.

bước đầu đã xác định thời gian cách ly với rau thập Nguồn: Trung tâm Kiểm định thuốc bảo vệ thực vật tự là 7 ngày và với đậu ăn quả là 3 ngày.

phía Bắc.

Bảng 5: Thời gian phân hủy của methamidophos 3. Sử dụng thuốc bảo vệ thực vật theo GAP

trên rau bắp cải

Với mục tiêu hướng ngành sản xuất rau theo Liều lượng

Số ngày sau

Mức dư lượng MRL(*) của FAO

nguyên tắc GAP, trên cơ sở quản lý dịch hại tổng sử dụng

phun thuốc

thực tế

(mg/kg)

hợp (IPM) và quản lý mùa vụ tổng hợp (ICM), 1,5 kg a.i/ha

0

29,60

1,00

một số nguyên tắc chung trong sử dụng thuốc bảo 2

25,80

vệ thực vật theo GAP1 đó là.

3

22,30

4

19,70

3.1. Cách sử dụng thuốc trừ sâu đúng đắn

5

15,40

- Xác định những giai đoạn mẫn cảm trong 7

7,90

chu kì sống của sâu hại và áp dụng trực tiếp thuốc 10

1,90

trừ sâu vào giai đoạn đó.

13

0,67

- Thuốc trừ sâu được phun trừ dịch hại trên cơ

14

0,14

8,0 kg a.i/ha

0

62,10

1,00

sở điều tra và khảo sát sâu hại trên ruộng.

1

25,60

_______________

2

40,30

1. Theo Tiến sĩ Trác Khương Lai, Viện Cây ăn quả

3

35,90

miền Nam.

35

36

https://thuviensach.vn

Methamidophos là thuốc rất độc, nếu phun ở

Liều lượng

Số ngày sau

Mức dư lượng MRL(*) của FAO

nồng độ khuyến cáo (1,5 kg a.i/ha) thì sau phun sử dụng

phun thuốc

thực tế

(mg/kg)

13 ngày dư lượng đạt dưới mức cho phép, nhưng 5

29,20

tăng gấp đôi nồng độ (3,0 kg a.i/ha) thì sau phun 7

18,60

14 ngày dư lượng vẫn còn cao hơn gấp đôi mức 10

13,0

cho phép. Do đó thời gian cách ly đối với thuốc 13

5,20

lân hữu cơ có thể bước đầu quy định là 15-20

14

2,10

ngày là cần thiết.

* MRL (Maximum Residue Limit): mức dư lượng Các thí nghiệm khác với nhóm thuốc pyrethroid tối đa cho phép.

bước đầu đã xác định thời gian cách ly với rau thập Nguồn: Trung tâm Kiểm định thuốc bảo vệ thực vật tự là 7 ngày và với đậu ăn quả là 3 ngày.

phía Bắc.

Bảng 5: Thời gian phân hủy của methamidophos 3. Sử dụng thuốc bảo vệ thực vật theo GAP

trên rau bắp cải

Với mục tiêu hướng ngành sản xuất rau theo Liều lượng

Số ngày sau

Mức dư lượng MRL(*) của FAO

nguyên tắc GAP, trên cơ sở quản lý dịch hại tổng sử dụng

phun thuốc

thực tế

(mg/kg)

hợp (IPM) và quản lý mùa vụ tổng hợp (ICM), 1,5 kg a.i/ha

0

29,60

1,00

một số nguyên tắc chung trong sử dụng thuốc bảo 2

25,80

vệ thực vật theo GAP1 đó là.

3

22,30

4

19,70

3.1. Cách sử dụng thuốc trừ sâu đúng đắn

5

15,40

- Xác định những giai đoạn mẫn cảm trong 7

7,90

chu kì sống của sâu hại và áp dụng trực tiếp thuốc 10

1,90

trừ sâu vào giai đoạn đó.

13

0,67

- Thuốc trừ sâu được phun trừ dịch hại trên cơ

14

0,14

8,0 kg a.i/ha

0

62,10

1,00

sở điều tra và khảo sát sâu hại trên ruộng.

1

25,60

_______________

2

40,30

1. Theo Tiến sĩ Trác Khương Lai, Viện Cây ăn quả

3

35,90

miền Nam.

35

36

https://thuviensach.vn

- Các loại thuốc trừ sâu được phép sử dụng ở

nuclear polyhedrrois viruses (NPV) và granulosis nhiều hoạt chất khác nhau để làm chậm tính viruses (GV) có tác dụng diệt sâu cao hơn cả.

kháng thuốc của sâu hại.

- Vi khuẩn: các sản phẩm có nguồn gốc vi

- Sử dụng thuốc có hiệu quả nhất ở giai đoạn khuẩn bacillus thurigiensis (BT) có tại thị trường quyết định của cây trồng cả khi mật độ sâu hại ở

thuốc bảo vệ thực vật Việt Nam thường dùng mức độ cao.

nhiều trong trừ sâu hại họ cải (brassicaceae).

- Nấm: đã có các sản phẩm của nấm ký sinh

3.2. Cách sử dụng thuốc trừ bệnh đúng đắn

trên sâu hại có nguồn gốc từ nấm beauveria basiana

- Sử dụng thuốc trừ bệnh cần chú ý vào giai và metarhizium anisoplia.

đoạn cây trồng dễ mẫn cảm với bệnh.

- Tuyến trùng: neoplectana carpocapsae là

- Thuốc trừ bệnh tiếp xúc được sử dụng khi dòng được biết như D-136 rất có hiệu quả trong giai đoạn hoa/lá ít mẫn cảm với nấm bệnh (tưới phòng trừ bọ nhảy hại cà chua, cà tím, khoai tây...

khi nấm bệnh xâm nhiễm). Sau khi đã bị nhiễm và các loại bọ hại rễ.

cần sử dụng thuốc lưu dẫn định kỳ để trị bệnh.

Một điều quan trọng trong nguyên tắc GAP là

- Thuốc tiếp xúc và lưu dẫn cần sử dụng xen phải có sổ ghi chép lại các lần phun thuốc bao kẽ tránh sự kháng thuốc của nấm bệnh.

gồm: thời gian xuất hiện sâu hoặc bệnh, thời điểm phun thuốc, liều lượng, tên thuốc, nơi mua thuốc,

3.3. Tăng cường sử dụng thuốc trừ sâu thảo

người phun thuốc.

mộc đã được sử dụng

Thuốc bảo vệ thực vật gốc thực vật như neem IV. MỘT SỐ GIẢI PHÁP TỔ CHỨC SẢN XUẤT

(xoan), nhóm hoa cúc, nhóm rootenone (diếp cá)...

VÀ TIÊU THỤ RAU AN TOÀN

có tác động đến tập tính và sinh lý của sâu hại.

Dạng thuốc này an toàn với môi trường và sản Để có sản phẩm rau an toàn tới người tiêu phẩm rau, cần khuyến khích áp dụng.

dùng cần đồng thời tiến hành đồng bộ các giải pháp: kỹ thuật, kinh tế, xã hội, quản lý và tổ chức

3.4. Tăng cường sử dụng thuốc bảo vệ thực

sản xuất.

vật có nguồn gốc vi sinh vật

- Virus: những virus thuộc họ baculoviridae có 1. Kỹ thuật

hiệu quả cao với sâu hại. Trong đó hai nhóm phụ

Như đã trình bày ở trên, trong 10 năm trở lại 37

38

https://thuviensach.vn

- Các loại thuốc trừ sâu được phép sử dụng ở

nuclear polyhedrrois viruses (NPV) và granulosis nhiều hoạt chất khác nhau để làm chậm tính viruses (GV) có tác dụng diệt sâu cao hơn cả.

kháng thuốc của sâu hại.

- Vi khuẩn: các sản phẩm có nguồn gốc vi

- Sử dụng thuốc có hiệu quả nhất ở giai đoạn khuẩn bacillus thurigiensis (BT) có tại thị trường quyết định của cây trồng cả khi mật độ sâu hại ở

thuốc bảo vệ thực vật Việt Nam thường dùng mức độ cao.

nhiều trong trừ sâu hại họ cải (brassicaceae).

- Nấm: đã có các sản phẩm của nấm ký sinh

3.2. Cách sử dụng thuốc trừ bệnh đúng đắn

trên sâu hại có nguồn gốc từ nấm beauveria basiana

- Sử dụng thuốc trừ bệnh cần chú ý vào giai và metarhizium anisoplia.

đoạn cây trồng dễ mẫn cảm với bệnh.

- Tuyến trùng: neoplectana carpocapsae là

- Thuốc trừ bệnh tiếp xúc được sử dụng khi dòng được biết như D-136 rất có hiệu quả trong giai đoạn hoa/lá ít mẫn cảm với nấm bệnh (tưới phòng trừ bọ nhảy hại cà chua, cà tím, khoai tây...

khi nấm bệnh xâm nhiễm). Sau khi đã bị nhiễm và các loại bọ hại rễ.

cần sử dụng thuốc lưu dẫn định kỳ để trị bệnh.

Một điều quan trọng trong nguyên tắc GAP là

- Thuốc tiếp xúc và lưu dẫn cần sử dụng xen phải có sổ ghi chép lại các lần phun thuốc bao kẽ tránh sự kháng thuốc của nấm bệnh.

gồm: thời gian xuất hiện sâu hoặc bệnh, thời điểm phun thuốc, liều lượng, tên thuốc, nơi mua thuốc,

3.3. Tăng cường sử dụng thuốc trừ sâu thảo

người phun thuốc.

mộc đã được sử dụng

Thuốc bảo vệ thực vật gốc thực vật như neem IV. MỘT SỐ GIẢI PHÁP TỔ CHỨC SẢN XUẤT

(xoan), nhóm hoa cúc, nhóm rootenone (diếp cá)...

VÀ TIÊU THỤ RAU AN TOÀN

có tác động đến tập tính và sinh lý của sâu hại.

Dạng thuốc này an toàn với môi trường và sản Để có sản phẩm rau an toàn tới người tiêu phẩm rau, cần khuyến khích áp dụng.

dùng cần đồng thời tiến hành đồng bộ các giải pháp: kỹ thuật, kinh tế, xã hội, quản lý và tổ chức

3.4. Tăng cường sử dụng thuốc bảo vệ thực

sản xuất.

vật có nguồn gốc vi sinh vật

- Virus: những virus thuộc họ baculoviridae có 1. Kỹ thuật

hiệu quả cao với sâu hại. Trong đó hai nhóm phụ

Như đã trình bày ở trên, trong 10 năm trở lại 37

38

https://thuviensach.vn

đây các cơ quan nghiên cứu trong nước, các tổ

có chuyển động, chi phí cao hơn nhưng dung dịch chức quốc tế, các doanh nghiệp nông nghiệp đã tổ

không bị thiếu ôxy. Các hệ thống thủy canh động chức nghiên cứu, thử nghiệm nhiều kỹ thuật sản hoạt động trên nguyên lý thủy triều, sục khí, tưới xuất rau an toàn, rau hữu cơ, kết hợp trồng trái vụ

nhỏ giọt. Các mô hình trồng rau thủy canh được tăng hiệu quả sản xuất, tăng chất lượng sản phẩm thực hiện tại các khu nông nghiệp công nghệ cao cho xuất khẩu và tiêu dùng trong nước.

của Hà Nội, Hải Phòng, Viện Nghiên cứu Rau quả. Tại Mộc Châu, theo hướng thủy canh mở

1.1. Kỹ thuật thủy canh

(RtW) cho năng suất cà chua trên 100 tấn/ha/vụ; Kỹ thuật thủy canh bao gồm hai hệ thống: ớt ngọt và dưa chuột đạt 60-80 tấn/ha/vụ. Mô thủy canh tĩnh và động.

hình thủy canh kín của hệ thống thủy canh động,

- Hệ thống thủy canh tĩnh được thực hiện tại trong đó dung dịch dinh dưỡng có sự tuần hoàn Trường đại học Khoa học tự nhiên (Đại học Quốc trở lại nhờ một hệ thống bám hút dung dịch từ bể

gia Hà Nội), Học viện Nông nghiệp Việt Nam, chứa được thực hiện tại Viện Nghiên cứu Rau quả

Viện Nghiên cứu Rau quả những năm 90 của thế

và Trường đại học Nông nghiệp I với các loại rau kỷ XX. Vật chứa dung dịch là những hộp xốp có ăn lá cho năng suất 3-5m2/vụ (mỗi vụ 15-30 ngày).

kích thước khác nhau, có tác dụng cách nhiệt, Đặc biệt có thể trồng trong điều kiện mùa hè.

tránh ánh sáng cho bộ rễ. Giá thể để cây là một

- Hệ thống khí canh: đây là hệ thống mà rễ cây loại trấu hun. Hộp trồng cây được để trong nhà được đặt trong môi trường bão hòa với các giọt cách ly với côn trùng gây bệnh. Hệ thống này có dinh dưỡng liên tục hay gián đoạn dưới dạng ưu điểm là không phải đầu tư chi phí thiết bị làm sương mù hoặc phun. Hệ thống này cây được chuyển động dung dịch nên giá thành thấp.

trồng trong những lỗ ở các tấm polystyrene xốp Nhược điểm chính là thường thiếu ôxy trong hoặc vật liệu khác nhưng rễ cây chỉ được treo lơ

dung dịch và giảm độ pH gây ngộ độc cho cây.

lửng trong môi trường không khí phía dưới tấm Với nhiều cải tiến khắc phục những nhược điểm đó. Trong hộp có phun mù, hộp được che kín sao trên và để giảm chi phí, Xí nghiệp Thủy canh cho rễ nằm trong hộp được phun định kỳ 2-3

Thăng Long (Hà Nội) đã sản xuất và cung cấp cho phút/lần. Với hệ thống này không phải dùng thị trường hàng trăm tấn rau an toàn các loại.

nhiều thể trơ, dinh dưỡng được phun trực tiếp

- Hệ thống thủy canh động: là hệ thống mà đến rễ, ôxy được cung cấp đầy đủ nên năng suất quá trình trồng cây trong dung dịch dinh dưỡng rất cao. Mô hình này đang được nghiên cứu hoàn 39

40

https://thuviensach.vn

đây các cơ quan nghiên cứu trong nước, các tổ

có chuyển động, chi phí cao hơn nhưng dung dịch chức quốc tế, các doanh nghiệp nông nghiệp đã tổ

không bị thiếu ôxy. Các hệ thống thủy canh động chức nghiên cứu, thử nghiệm nhiều kỹ thuật sản hoạt động trên nguyên lý thủy triều, sục khí, tưới xuất rau an toàn, rau hữu cơ, kết hợp trồng trái vụ

nhỏ giọt. Các mô hình trồng rau thủy canh được tăng hiệu quả sản xuất, tăng chất lượng sản phẩm thực hiện tại các khu nông nghiệp công nghệ cao cho xuất khẩu và tiêu dùng trong nước.

của Hà Nội, Hải Phòng, Viện Nghiên cứu Rau quả. Tại Mộc Châu, theo hướng thủy canh mở

1.1. Kỹ thuật thủy canh

(RtW) cho năng suất cà chua trên 100 tấn/ha/vụ; Kỹ thuật thủy canh bao gồm hai hệ thống: ớt ngọt và dưa chuột đạt 60-80 tấn/ha/vụ. Mô thủy canh tĩnh và động.

hình thủy canh kín của hệ thống thủy canh động,

- Hệ thống thủy canh tĩnh được thực hiện tại trong đó dung dịch dinh dưỡng có sự tuần hoàn Trường đại học Khoa học tự nhiên (Đại học Quốc trở lại nhờ một hệ thống bám hút dung dịch từ bể

gia Hà Nội), Học viện Nông nghiệp Việt Nam, chứa được thực hiện tại Viện Nghiên cứu Rau quả

Viện Nghiên cứu Rau quả những năm 90 của thế

và Trường đại học Nông nghiệp I với các loại rau kỷ XX. Vật chứa dung dịch là những hộp xốp có ăn lá cho năng suất 3-5m2/vụ (mỗi vụ 15-30 ngày).

kích thước khác nhau, có tác dụng cách nhiệt, Đặc biệt có thể trồng trong điều kiện mùa hè.

tránh ánh sáng cho bộ rễ. Giá thể để cây là một

- Hệ thống khí canh: đây là hệ thống mà rễ cây loại trấu hun. Hộp trồng cây được để trong nhà được đặt trong môi trường bão hòa với các giọt cách ly với côn trùng gây bệnh. Hệ thống này có dinh dưỡng liên tục hay gián đoạn dưới dạng ưu điểm là không phải đầu tư chi phí thiết bị làm sương mù hoặc phun. Hệ thống này cây được chuyển động dung dịch nên giá thành thấp.

trồng trong những lỗ ở các tấm polystyrene xốp Nhược điểm chính là thường thiếu ôxy trong hoặc vật liệu khác nhưng rễ cây chỉ được treo lơ

dung dịch và giảm độ pH gây ngộ độc cho cây.

lửng trong môi trường không khí phía dưới tấm Với nhiều cải tiến khắc phục những nhược điểm đó. Trong hộp có phun mù, hộp được che kín sao trên và để giảm chi phí, Xí nghiệp Thủy canh cho rễ nằm trong hộp được phun định kỳ 2-3

Thăng Long (Hà Nội) đã sản xuất và cung cấp cho phút/lần. Với hệ thống này không phải dùng thị trường hàng trăm tấn rau an toàn các loại.

nhiều thể trơ, dinh dưỡng được phun trực tiếp

- Hệ thống thủy canh động: là hệ thống mà đến rễ, ôxy được cung cấp đầy đủ nên năng suất quá trình trồng cây trong dung dịch dinh dưỡng rất cao. Mô hình này đang được nghiên cứu hoàn 39

40

https://thuviensach.vn

thiện tại Viện Sinh học Nông nghiệp, Học viện giống cùng kỹ thuật canh tác thích hợp cho điều Nông nghiệp Việt Nam.

kiện trong nhà.

Sản xuất rau bằng kỹ thuật thủy canh là một dạng ứng dụng công nghệ cao, phù hợp với sản

1.3. Trồng rau ngoài đồng

xuất nông nghiệp đô thị nơi đất canh tác giảm Đây là phương thức canh tác chủ yếu của dần, môi trường canh tác ô nhiễm và thị trường ngành sản xuất rau nước ta. Mục tiêu lớn nhất là yêu cầu sản phẩm chất lượng cao. Đây là loại hình hơn 600 ngàn hécta trồng rau được canh tác theo canh tác đang được nghiên cứu hoàn thiện trong quy trình an toàn. Cho đến nay việc đầu tư cho điều kiện Việt Nam và rất có triển vọng trong nghiên cứu và phát triển rau an toàn cũng chủ

tương lai.

yếu tập trung theo hướng này. Ngoài quy trình chung do Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông

1.2. Trồng rau trong nhà có mái che

thôn ban hành, các địa phương đều có xây dựng Diện tích trồng rau trong nhà có mái che quy trình cụ thể cho từng cây (Hà Nội có 37 quy bằng lưới, nylon, policarbon... với khung kẽm, trình, Thành phố Hồ Chí Minh có 18 quy trình, Đà sắt, tre... ngày càng mở rộng do tác dụng chống Lạt có 12 quy trình...). Hàng vạn lượt hộ nông dân côn trùng, che sương, mưa, nắng. Tính đến năm được tập huấn kỹ thuật đã áp dụng nhiều tại khu 2006, vùng rau Đà Lạt là nơi có diện tích nhà vực này là:

mái che lớn nhất, đạt gần 500 ha (một nửa diện

- Sử dụng bẫy pheromone phòng trừ sâu tích canh tác), sau đó là Hà Nội có 42,7 ha. Hầu hại rau.

hết các vùng rau của các tỉnh, thành phố và khu

- Thả thiên địch (bọ xít bắt mồi) phòng trừ rệp, công nghiệp lớn đều có dạng hình canh tác này.

bọ trĩ.

Ngoài ra, kỹ thuật trồng rau trong vòm che đã

- Sử dụng các sản phẩm sinh học (phân bón, cho phép sản xuất các loại rau ăn lá có nguồn thuốc bảo vệ thực vật) trong canh tác, hạn chế các gốc ôn đới ngay trong điều kiện nắng nóng mùa sản phẩm hóa học.

hè mà chi phí lại thấp cũng được mở rộng. Tuy

- Sử dụng biện pháp ghép (cà chua lên gốc cà nhiên, cho đến nay ngoài Đà Lạt, hiệu quả trồng tím, dưa hấu lên gốc bầu) để tránh bệnh hại rễ.

rau tại các địa phương khác chưa cao do chưa có

- Sử dụng màng phủ nông nghiệp để trừ cỏ

quy chuẩn cụ thể các dạng nhà lưới cho các loại dại, phòng rệp và giữ ẩm đất...

cây, các vùng khác nhau và cũng chưa có bộ

Với bất kỳ phương thức canh tác nào, quy trình 41

42

https://thuviensach.vn

thiện tại Viện Sinh học Nông nghiệp, Học viện giống cùng kỹ thuật canh tác thích hợp cho điều Nông nghiệp Việt Nam.

kiện trong nhà.

Sản xuất rau bằng kỹ thuật thủy canh là một dạng ứng dụng công nghệ cao, phù hợp với sản

1.3. Trồng rau ngoài đồng

xuất nông nghiệp đô thị nơi đất canh tác giảm Đây là phương thức canh tác chủ yếu của dần, môi trường canh tác ô nhiễm và thị trường ngành sản xuất rau nước ta. Mục tiêu lớn nhất là yêu cầu sản phẩm chất lượng cao. Đây là loại hình hơn 600 ngàn hécta trồng rau được canh tác theo canh tác đang được nghiên cứu hoàn thiện trong quy trình an toàn. Cho đến nay việc đầu tư cho điều kiện Việt Nam và rất có triển vọng trong nghiên cứu và phát triển rau an toàn cũng chủ

tương lai.

yếu tập trung theo hướng này. Ngoài quy trình chung do Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông

1.2. Trồng rau trong nhà có mái che

thôn ban hành, các địa phương đều có xây dựng Diện tích trồng rau trong nhà có mái che quy trình cụ thể cho từng cây (Hà Nội có 37 quy bằng lưới, nylon, policarbon... với khung kẽm, trình, Thành phố Hồ Chí Minh có 18 quy trình, Đà sắt, tre... ngày càng mở rộng do tác dụng chống Lạt có 12 quy trình...). Hàng vạn lượt hộ nông dân côn trùng, che sương, mưa, nắng. Tính đến năm được tập huấn kỹ thuật đã áp dụng nhiều tại khu 2006, vùng rau Đà Lạt là nơi có diện tích nhà vực này là:

mái che lớn nhất, đạt gần 500 ha (một nửa diện

- Sử dụng bẫy pheromone phòng trừ sâu tích canh tác), sau đó là Hà Nội có 42,7 ha. Hầu hại rau.

hết các vùng rau của các tỉnh, thành phố và khu

- Thả thiên địch (bọ xít bắt mồi) phòng trừ rệp, công nghiệp lớn đều có dạng hình canh tác này.

bọ trĩ.

Ngoài ra, kỹ thuật trồng rau trong vòm che đã

- Sử dụng các sản phẩm sinh học (phân bón, cho phép sản xuất các loại rau ăn lá có nguồn thuốc bảo vệ thực vật) trong canh tác, hạn chế các gốc ôn đới ngay trong điều kiện nắng nóng mùa sản phẩm hóa học.

hè mà chi phí lại thấp cũng được mở rộng. Tuy

- Sử dụng biện pháp ghép (cà chua lên gốc cà nhiên, cho đến nay ngoài Đà Lạt, hiệu quả trồng tím, dưa hấu lên gốc bầu) để tránh bệnh hại rễ.

rau tại các địa phương khác chưa cao do chưa có

- Sử dụng màng phủ nông nghiệp để trừ cỏ

quy chuẩn cụ thể các dạng nhà lưới cho các loại dại, phòng rệp và giữ ẩm đất...

cây, các vùng khác nhau và cũng chưa có bộ

Với bất kỳ phương thức canh tác nào, quy trình 41

42

https://thuviensach.vn

kỹ thuật dần đáp ứng được yêu cầu: đạt năng suất Vân Mỗ (huyện Đông Anh). Toàn bộ các khâu sản cao nhất, giảm dư lượng độc tố dưới ngưỡng cho xuất trong mô hình được quản lý tập trung, ứng phép và dễ áp dụng với nguồn sản xuất.

dụng IPM nâng cao kết hợp nguyên tắc GAP và Để bảo đảm độ tin cậy sản phẩm rau an toàn được theo dõi quy trình sản xuất đầy đủ, chi tiết và để hòa nhập sản phẩm khi xuất khẩu, các cơ

từ trồng đến thu hoạch. Riêng Eurep thuộc AP, quan chuyên môn đang xúc tiến xây dựng và áp các tiêu chuẩn cho thị trường châu Âu đã được áp dụng quy trình thực hành nông nghiệp tốt (Good dụng cho sản xuất thanh long xuất khẩu thành Agricultural Practice - GAP) theo tiêu chuẩn Việt công là tiền đề cho sản xuất các nông sản khác Nam (VietGAP) trên cơ sở các quy trình quốc tế

xuất khẩu sang châu Âu. Công ty ORGANIK (Đà (ASEANGAP, EurepGAP). GAP trên thực tế là Lạt) sản xuất 14 chủng loại rau để xuất khẩu sang một bộ hồ sơ do người sản xuất ghi chép lại, thể

Cộng hòa liên bang Đức đã áp dụng chặt chẽ các hiện sự minh bạch trong các khâu của quá trình tiêu chuẩn EurepGAP, đạt tiêu chuẩn rau hữu cơ.

sản xuất và lưu thông. Đồng thời sản xuất theo Thành phố Hồ Chí Minh là thị trường tiêu thụ

GAP sẽ giảm thiểu tối đa các nguy cơ về an toàn rau nhiều nhất từ các tỉnh miền Tây, Đông Nam Bộ

thực phẩm, tác động xấu tới môi trường, ảnh và Lâm Đồng. Hằng năm Thành phố Hồ Chí Minh hưởng tới an toàn và phúc lợi của người lao động.

tiêu thụ gần 500 nghìn tấn rau củ, trong đó có 20%

ASEANGAP với 226 điều trong 4 môđun (an toàn sản xuất ở vùng ngoại thành và 80% từ các tỉnh thực phẩm; quản lý môi trường; sức khỏe, an toàn Đông Nam Bộ và Lâm Đồng. Tuy nhiên, chất và phúc lợi người lao động; chất lượng sản phẩm) lượng rau cung cấp chưa cao, mẫu mã chưa đều, sẽ là căn cứ để xây dựng VietGAP hài hòa với các rau an toàn có kiểm soát khá thấp. Trước thực tiêu chuẩn quốc tế. Năm 2006, Cục Bảo vệ Thực trạng này, các tỉnh Lâm Đồng, Tây Ninh, Đồng vật đã tiến hành tập huấn kỹ thuật sản xuất rau Nai, Bình Dương, Bà Rịa - Vũng Tàu, Tiền Giang, an toàn theo nguyên tắc GAP cho hàng chục tỉnh Long An, Vĩnh Long và Thành phố Hồ Chí Minh có diện tích trồng rau lớn. Tại xã Thổ Tang (Vĩnh đã thống nhất thực hiện dự án “Tăng cường liên Tường - Vĩnh Phúc) đã bước đầu áp dụng quy kết sản xuất - tiêu thụ rau an toàn tại Thành phố

trình canh tác này. Tại Hà Nội, Chi cục Bảo vệ

Hồ Chí Minh và các tỉnh lân cận” với sự chủ trì của Thực vật cũng đã xây dựng mô hình sản xuất Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, dự án rau an toàn theo nguyên tắc GAP tại Hợp tác xã thực hiện từ năm 2006. Thành phố Hồ Chí Minh đã 43

44

https://thuviensach.vn

kỹ thuật dần đáp ứng được yêu cầu: đạt năng suất Vân Mỗ (huyện Đông Anh). Toàn bộ các khâu sản cao nhất, giảm dư lượng độc tố dưới ngưỡng cho xuất trong mô hình được quản lý tập trung, ứng phép và dễ áp dụng với nguồn sản xuất.

dụng IPM nâng cao kết hợp nguyên tắc GAP và Để bảo đảm độ tin cậy sản phẩm rau an toàn được theo dõi quy trình sản xuất đầy đủ, chi tiết và để hòa nhập sản phẩm khi xuất khẩu, các cơ

từ trồng đến thu hoạch. Riêng Eurep thuộc AP, quan chuyên môn đang xúc tiến xây dựng và áp các tiêu chuẩn cho thị trường châu Âu đã được áp dụng quy trình thực hành nông nghiệp tốt (Good dụng cho sản xuất thanh long xuất khẩu thành Agricultural Practice - GAP) theo tiêu chuẩn Việt công là tiền đề cho sản xuất các nông sản khác Nam (VietGAP) trên cơ sở các quy trình quốc tế

xuất khẩu sang châu Âu. Công ty ORGANIK (Đà (ASEANGAP, EurepGAP). GAP trên thực tế là Lạt) sản xuất 14 chủng loại rau để xuất khẩu sang một bộ hồ sơ do người sản xuất ghi chép lại, thể

Cộng hòa liên bang Đức đã áp dụng chặt chẽ các hiện sự minh bạch trong các khâu của quá trình tiêu chuẩn EurepGAP, đạt tiêu chuẩn rau hữu cơ.

sản xuất và lưu thông. Đồng thời sản xuất theo Thành phố Hồ Chí Minh là thị trường tiêu thụ

GAP sẽ giảm thiểu tối đa các nguy cơ về an toàn rau nhiều nhất từ các tỉnh miền Tây, Đông Nam Bộ

thực phẩm, tác động xấu tới môi trường, ảnh và Lâm Đồng. Hằng năm Thành phố Hồ Chí Minh hưởng tới an toàn và phúc lợi của người lao động.

tiêu thụ gần 500 nghìn tấn rau củ, trong đó có 20%

ASEANGAP với 226 điều trong 4 môđun (an toàn sản xuất ở vùng ngoại thành và 80% từ các tỉnh thực phẩm; quản lý môi trường; sức khỏe, an toàn Đông Nam Bộ và Lâm Đồng. Tuy nhiên, chất và phúc lợi người lao động; chất lượng sản phẩm) lượng rau cung cấp chưa cao, mẫu mã chưa đều, sẽ là căn cứ để xây dựng VietGAP hài hòa với các rau an toàn có kiểm soát khá thấp. Trước thực tiêu chuẩn quốc tế. Năm 2006, Cục Bảo vệ Thực trạng này, các tỉnh Lâm Đồng, Tây Ninh, Đồng vật đã tiến hành tập huấn kỹ thuật sản xuất rau Nai, Bình Dương, Bà Rịa - Vũng Tàu, Tiền Giang, an toàn theo nguyên tắc GAP cho hàng chục tỉnh Long An, Vĩnh Long và Thành phố Hồ Chí Minh có diện tích trồng rau lớn. Tại xã Thổ Tang (Vĩnh đã thống nhất thực hiện dự án “Tăng cường liên Tường - Vĩnh Phúc) đã bước đầu áp dụng quy kết sản xuất - tiêu thụ rau an toàn tại Thành phố

trình canh tác này. Tại Hà Nội, Chi cục Bảo vệ

Hồ Chí Minh và các tỉnh lân cận” với sự chủ trì của Thực vật cũng đã xây dựng mô hình sản xuất Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, dự án rau an toàn theo nguyên tắc GAP tại Hợp tác xã thực hiện từ năm 2006. Thành phố Hồ Chí Minh đã 43

44

https://thuviensach.vn

xây dựng mô hình sản xuất rau an toàn theo tiêu giữa người sản xuất và người tiêu dùng chỉ có thể

chuẩn GAP ở xã Nhuận Đức và đang lập thủ tục xử lý bằng giải pháp quản lý và kỹ thuật, đặc biệt đăng ký nhãn hiệu hàng hóa cho sản phẩm rau an khi quá trình sản xuất được ghi chép như hướng toàn. Cục Bảo vệ Thực vật đã phối hợp với Công ty dẫn của chu trình GAP thì lợi ích của các bên mới cổ phần Bảo vệ Thực vật An Giang tổ chức các lớp được bảo đảm một cách bền vững.

về sản xuất rau an toàn theo tiêu chuẩn GAP tại Thành phố Hồ Chí Minh, các tỉnh đang xúc tiến 3. Xã hội

xây dựng vùng sản xuất rau an toàn.

Để tổ chức sản xuất và tiêu thụ rau an toàn đạt hiệu quả cao thì cần sớm thay đổi các tập quán 2. Kinh tế

vốn có như: tập quán canh tác, tập quán mua, bán Cũng như các ngành sản xuất khác, sản xuất hàng và tập quán tiêu dùng.

rau an toàn phải đáp ứng được các lợi ích cho

- Đối với người sản xuất, tập quán sử dụng người sản xuất, người tiêu dùng và người làm nước phân tươi để tưới rau, phun bất cứ loại thuốc dịch vụ.

bảo vệ thực vật nào mua được để trừ sâu và bệnh Trồng rau theo quy trình an toàn cần đầu tư

hại, sử dụng phân đạm cho mọi nhu cầu tăng năng cao hơn do chi phí lao động, vật tư lớn hơn nhưng suất và làm đẹp hình thức sản phẩm... đã được năng suất rau trong nhiều trường hợp lại thấp hơn duy trì từ lâu, chủ yếu do sự kém hiểu biết. Do vậy nên giá thành thường cao hơn so với sản xuất theo để khắc phục những hạn chế này, bên cạnh các lối canh tác cũ 1,2-2 lần; do vậy giá bán cũng phải hình thức tuyên truyền, giải thích, thì cần xây cao hơn thì người sản xuất mới có lãi. Trong thực dựng một quy trình hợp lý, dễ áp dụng cùng các tế, chi phí về rau trong bữa ăn gia đình ở nước ta mô hình trình diễn thuyết phục sẽ làm chuyển biến hiện nay còn thấp (chiếm 10-20%), nên việc mua dần nhận thức của người dân, để người chịu tác rau với giá cao hơn thì người tiêu dùng cũng dễ

động lớn nhất của ô nhiễm môi trường và sản chấp nhận nếu biết rõ là rau an toàn thực sự; đồng phẩm - người nông dân - cải thiện chất lượng cuộc thời khi đó khâu dịch vụ bán hàng cũng có lợi sống và sản xuất các sản phẩm an toàn cho xã hội.

nhuận. Như vậy, sản xuất rau an toàn cũng sẽ

- Đối với người kinh doanh rau, việc thay đổi được kích thích phát triển với động lực kinh tế.

tập quán bán rau ngoài vỉa hè, rau không có bao Tuy nhiên mối quan hệ tương tác, tin cậy lẫn nhau bì, nhãn mác, rau không được nhặt, rửa sạch sẽ

45

46

https://thuviensach.vn

xây dựng mô hình sản xuất rau an toàn theo tiêu giữa người sản xuất và người tiêu dùng chỉ có thể

chuẩn GAP ở xã Nhuận Đức và đang lập thủ tục xử lý bằng giải pháp quản lý và kỹ thuật, đặc biệt đăng ký nhãn hiệu hàng hóa cho sản phẩm rau an khi quá trình sản xuất được ghi chép như hướng toàn. Cục Bảo vệ Thực vật đã phối hợp với Công ty dẫn của chu trình GAP thì lợi ích của các bên mới cổ phần Bảo vệ Thực vật An Giang tổ chức các lớp được bảo đảm một cách bền vững.

về sản xuất rau an toàn theo tiêu chuẩn GAP tại Thành phố Hồ Chí Minh, các tỉnh đang xúc tiến 3. Xã hội

xây dựng vùng sản xuất rau an toàn.

Để tổ chức sản xuất và tiêu thụ rau an toàn đạt hiệu quả cao thì cần sớm thay đổi các tập quán 2. Kinh tế

vốn có như: tập quán canh tác, tập quán mua, bán Cũng như các ngành sản xuất khác, sản xuất hàng và tập quán tiêu dùng.

rau an toàn phải đáp ứng được các lợi ích cho

- Đối với người sản xuất, tập quán sử dụng người sản xuất, người tiêu dùng và người làm nước phân tươi để tưới rau, phun bất cứ loại thuốc dịch vụ.

bảo vệ thực vật nào mua được để trừ sâu và bệnh Trồng rau theo quy trình an toàn cần đầu tư

hại, sử dụng phân đạm cho mọi nhu cầu tăng năng cao hơn do chi phí lao động, vật tư lớn hơn nhưng suất và làm đẹp hình thức sản phẩm... đã được năng suất rau trong nhiều trường hợp lại thấp hơn duy trì từ lâu, chủ yếu do sự kém hiểu biết. Do vậy nên giá thành thường cao hơn so với sản xuất theo để khắc phục những hạn chế này, bên cạnh các lối canh tác cũ 1,2-2 lần; do vậy giá bán cũng phải hình thức tuyên truyền, giải thích, thì cần xây cao hơn thì người sản xuất mới có lãi. Trong thực dựng một quy trình hợp lý, dễ áp dụng cùng các tế, chi phí về rau trong bữa ăn gia đình ở nước ta mô hình trình diễn thuyết phục sẽ làm chuyển biến hiện nay còn thấp (chiếm 10-20%), nên việc mua dần nhận thức của người dân, để người chịu tác rau với giá cao hơn thì người tiêu dùng cũng dễ

động lớn nhất của ô nhiễm môi trường và sản chấp nhận nếu biết rõ là rau an toàn thực sự; đồng phẩm - người nông dân - cải thiện chất lượng cuộc thời khi đó khâu dịch vụ bán hàng cũng có lợi sống và sản xuất các sản phẩm an toàn cho xã hội.

nhuận. Như vậy, sản xuất rau an toàn cũng sẽ

- Đối với người kinh doanh rau, việc thay đổi được kích thích phát triển với động lực kinh tế.

tập quán bán rau ngoài vỉa hè, rau không có bao Tuy nhiên mối quan hệ tương tác, tin cậy lẫn nhau bì, nhãn mác, rau không được nhặt, rửa sạch sẽ

45

46

https://thuviensach.vn

tạo ra hình thức kinh doanh văn minh, hấp dẫn đây cho thấy, sản xuất rau hàng hóa an toàn theo đối với khách hàng.

quy mô nhóm hộ hoặc tổ tự nhiên hoặc tổ hợp tác

- Đối với người tiêu dùng, cần phải được rau an toàn với những lý do sau:

tuyên truyền để hiểu được tác hại của việc sử

- Việc sản xuất liên hộ trên một khu vực sẽ tạo dụng rau ô nhiễm, do đó cần loại bỏ những loại ra một sản phẩm đồng nhất, dễ áp dụng các quy này và tìm đến những loại rau được sản xuất an trình phòng trừ sâu bệnh hại, thu hoạch và bảo toàn. Việc tìm mua rau an toàn cho bữa ăn của quản sản phẩm.

người tiêu dùng đã gián tiếp kích thích sản xuất.

- Các hộ cùng sản xuất sẽ tự giám sát nhau trong quá trình thực hiện quy trình canh tác, vì 4. Tổ chức quản lý

sản phẩm an toàn của từng người đều liên quan Đây là khâu hết sức quan trọng, là giải pháp chủ

đến quyền lợi của nhiều người.

yếu để phát triển rau an toàn. Tổ chức quản lý sản

- Số đông người cùng góp vốn sản xuất sẽ có xuất rau an toàn bao gồm khâu tổ chức sản xuất, điều kiện đầu tư cho sản xuất, bảo quản vận lưu thông và khâu quản lý chất lượng sản phẩm.

chuyển, đặc biệt đầu tư cho hệ thống tưới nước Hầu hết diện tích trồng rau ở nước ta hiện nay sạch và kho lạnh tồn trữ sản phẩm.

được sản xuất theo hộ nông dân với quy mô rất

- Nhiều hộ cùng sản xuất với khối lượng hằng nhỏ (200-1000 m2/hộ). Chủng loại và quy trình ngày lớn sẽ khống chế được giá bán, không bị

canh tác chủ yếu theo tập quán của vùng và yêu người kinh doanh ép giá.

cầu của thị trường. Chính việc sản xuất manh

- Hiện nay có một số doanh nghiệp đầu tư

mún đã ảnh hưởng rất lớn đến việc chuyển giao sản xuất rau an toàn, rau hữu cơ như Công ty các tiến bộ kỹ thuật mới, đặc biệt là quy trình sản ORGANIK tại Đà Lạt, Công ty Lion nhiệt đới tại xuất rau an toàn do môi trường canh tác (đất Mộc Châu (Sơn La), Công ty Anh Đức tại Hà trồng và nước tưới) đồng nhất trong một vùng Tây, v.v. chủ yếu để sản xuất các sản phẩm cho nhưng hoạt động sản xuất lại riêng rẽ (thời vụ, xuất khẩu hoặc rau cao cấp, rau trái vụ cung cấp chủng loại rau, quy trình canh tác, thu hái...) nên cho các siêu thị, nhà hàng. Tuy nhiên, khối lượng rất khó tạo ra những sản phẩm hàng hóa lớn đồng này hiện còn rất ít và mức đầu tư rất cao nên đều về mức độ an toàn vệ sinh thực phẩm. Trên nông dân khó áp dụng.

cơ sở thực trạng trên, dựa trên các nghiên cứu gần Theo nghiên cứu của dự án “Liên kết nông 47

48

https://thuviensach.vn

tạo ra hình thức kinh doanh văn minh, hấp dẫn đây cho thấy, sản xuất rau hàng hóa an toàn theo đối với khách hàng.

quy mô nhóm hộ hoặc tổ tự nhiên hoặc tổ hợp tác

- Đối với người tiêu dùng, cần phải được rau an toàn với những lý do sau:

tuyên truyền để hiểu được tác hại của việc sử

- Việc sản xuất liên hộ trên một khu vực sẽ tạo dụng rau ô nhiễm, do đó cần loại bỏ những loại ra một sản phẩm đồng nhất, dễ áp dụng các quy này và tìm đến những loại rau được sản xuất an trình phòng trừ sâu bệnh hại, thu hoạch và bảo toàn. Việc tìm mua rau an toàn cho bữa ăn của quản sản phẩm.

người tiêu dùng đã gián tiếp kích thích sản xuất.

- Các hộ cùng sản xuất sẽ tự giám sát nhau trong quá trình thực hiện quy trình canh tác, vì 4. Tổ chức quản lý

sản phẩm an toàn của từng người đều liên quan Đây là khâu hết sức quan trọng, là giải pháp chủ

đến quyền lợi của nhiều người.

yếu để phát triển rau an toàn. Tổ chức quản lý sản

- Số đông người cùng góp vốn sản xuất sẽ có xuất rau an toàn bao gồm khâu tổ chức sản xuất, điều kiện đầu tư cho sản xuất, bảo quản vận lưu thông và khâu quản lý chất lượng sản phẩm.

chuyển, đặc biệt đầu tư cho hệ thống tưới nước Hầu hết diện tích trồng rau ở nước ta hiện nay sạch và kho lạnh tồn trữ sản phẩm.

được sản xuất theo hộ nông dân với quy mô rất

- Nhiều hộ cùng sản xuất với khối lượng hằng nhỏ (200-1000 m2/hộ). Chủng loại và quy trình ngày lớn sẽ khống chế được giá bán, không bị

canh tác chủ yếu theo tập quán của vùng và yêu người kinh doanh ép giá.

cầu của thị trường. Chính việc sản xuất manh

- Hiện nay có một số doanh nghiệp đầu tư

mún đã ảnh hưởng rất lớn đến việc chuyển giao sản xuất rau an toàn, rau hữu cơ như Công ty các tiến bộ kỹ thuật mới, đặc biệt là quy trình sản ORGANIK tại Đà Lạt, Công ty Lion nhiệt đới tại xuất rau an toàn do môi trường canh tác (đất Mộc Châu (Sơn La), Công ty Anh Đức tại Hà trồng và nước tưới) đồng nhất trong một vùng Tây, v.v. chủ yếu để sản xuất các sản phẩm cho nhưng hoạt động sản xuất lại riêng rẽ (thời vụ, xuất khẩu hoặc rau cao cấp, rau trái vụ cung cấp chủng loại rau, quy trình canh tác, thu hái...) nên cho các siêu thị, nhà hàng. Tuy nhiên, khối lượng rất khó tạo ra những sản phẩm hàng hóa lớn đồng này hiện còn rất ít và mức đầu tư rất cao nên đều về mức độ an toàn vệ sinh thực phẩm. Trên nông dân khó áp dụng.

cơ sở thực trạng trên, dựa trên các nghiên cứu gần Theo nghiên cứu của dự án “Liên kết nông 47

48

https://thuviensach.vn

nghiệp và thị trường tại các thành phố châu Á”

quy định về quản lý sản xuất và kinh doanh rau (MALICA), trong chuỗi ngành hàng rau, nông an toàn. Đây là văn bản nhà nước quan trọng quy dân trồng rau tự tiêu thụ chiếm hơn 70% sản định các điều kiện sản xuất rau an toàn, các thủ

lượng; phần còn lại được người thu gom mua tại tục chứng nhận điều kiện sản xuất và sản phẩm ruộng hoặc tại chợ để bán cho người buôn bán rau an toàn, các nội dung quản lý nhà nước về rau hoặc bán lẻ.

an toàn. Theo tinh thần Quyết định này, các tổ

Với hình thức cung ứng này không thể xác chức, cá nhân sản xuất rau an toàn phải công bố

định được xuất xứ của rau và chất lượng rau cũng tiêu chuẩn chất lượng theo quy định về công bố

không dễ phân biệt, từ đó gây ra mối hoài nghi tiêu chuẩn chất lượng hàng hóa ban hành kèm cho người tiêu dùng.

theo Quyết định số 03/2006/QĐ-BKHCN ngày 10-

- Trung tâm Sao Việt thuộc Công ty Thuốc bảo 01-2006 của Bộ Khoa học và Công nghệ. Sở Nông vệ Thực vật An Giang tại Thành phố Hồ Chí Minh nghiệp và Phát triển nông thôn là nơi tiến hành và Công ty Bảo Hà (Hà Nội) đã tổ chức một hình thẩm định nhận hồ sơ đăng ký đề nghị công thức sản xuất và kinh doanh tin cậy như sau: các nhận đủ điều kiện sản xuất rau an toàn. Nếu đủ

doanh nghiệp này sau khi xác định được thị

điều kiện sẽ được cấp giấy chứng nhận với thời trường và xác định vùng sản xuất an toàn đã hợp hạn không quá 3 năm, khi hết thời hạn phải đăng đồng với nông dân để sản xuất với chủng loại, ký lại.

thời gian cung cấp và quy trình canh tác cụ thể.

Ngoài việc chỉ định đơn vị thực hiện việc Rau thu mua được đưa vào các siêu thị sau khi chứng nhận rau an toàn, các sở nông nghiệp và mã hóa trên bao bì và có thể biết được nguồn gốc phát triển nông thôn còn có chức năng kiểm tra, xuất xứ của sản phẩm sau nhiều năm. Đây là hình giám sát về sản xuất rau an toàn tại địa phương thức kinh doanh văn minh và tin cậy, song rất mình; thanh tra, kiểm tra giải quyết khiếu nại, tố

phức tạp, việc mở rộng mô hình cần thời gian cáo về việc sản xuất rau an toàn.

kiểm chứng.

Về nhiệm vụ quản lý nhà nước về rau an toàn, Về quản lý nhà nước đối với việc sản xuất và quyết định cũng quy định rõ chức năng của các cơ

chứng nhận rau an toàn, ngày 28-12-2007, Bộ

quan trung ương như Cục Trồng trọt (cơ quan trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đầu mối), Vụ Khoa học - Công nghệ, Cục Bảo vệ

đã ra Quyết định số 106/2007/QĐ-BNN ban hành Thực vật và Trung tâm Khuyến nông Quốc gia.

49

50

https://thuviensach.vn

nghiệp và thị trường tại các thành phố châu Á”

quy định về quản lý sản xuất và kinh doanh rau (MALICA), trong chuỗi ngành hàng rau, nông an toàn. Đây là văn bản nhà nước quan trọng quy dân trồng rau tự tiêu thụ chiếm hơn 70% sản định các điều kiện sản xuất rau an toàn, các thủ

lượng; phần còn lại được người thu gom mua tại tục chứng nhận điều kiện sản xuất và sản phẩm ruộng hoặc tại chợ để bán cho người buôn bán rau an toàn, các nội dung quản lý nhà nước về rau hoặc bán lẻ.

an toàn. Theo tinh thần Quyết định này, các tổ

Với hình thức cung ứng này không thể xác chức, cá nhân sản xuất rau an toàn phải công bố

định được xuất xứ của rau và chất lượng rau cũng tiêu chuẩn chất lượng theo quy định về công bố

không dễ phân biệt, từ đó gây ra mối hoài nghi tiêu chuẩn chất lượng hàng hóa ban hành kèm cho người tiêu dùng.

theo Quyết định số 03/2006/QĐ-BKHCN ngày 10-

- Trung tâm Sao Việt thuộc Công ty Thuốc bảo 01-2006 của Bộ Khoa học và Công nghệ. Sở Nông vệ Thực vật An Giang tại Thành phố Hồ Chí Minh nghiệp và Phát triển nông thôn là nơi tiến hành và Công ty Bảo Hà (Hà Nội) đã tổ chức một hình thẩm định nhận hồ sơ đăng ký đề nghị công thức sản xuất và kinh doanh tin cậy như sau: các nhận đủ điều kiện sản xuất rau an toàn. Nếu đủ

doanh nghiệp này sau khi xác định được thị

điều kiện sẽ được cấp giấy chứng nhận với thời trường và xác định vùng sản xuất an toàn đã hợp hạn không quá 3 năm, khi hết thời hạn phải đăng đồng với nông dân để sản xuất với chủng loại, ký lại.

thời gian cung cấp và quy trình canh tác cụ thể.

Ngoài việc chỉ định đơn vị thực hiện việc Rau thu mua được đưa vào các siêu thị sau khi chứng nhận rau an toàn, các sở nông nghiệp và mã hóa trên bao bì và có thể biết được nguồn gốc phát triển nông thôn còn có chức năng kiểm tra, xuất xứ của sản phẩm sau nhiều năm. Đây là hình giám sát về sản xuất rau an toàn tại địa phương thức kinh doanh văn minh và tin cậy, song rất mình; thanh tra, kiểm tra giải quyết khiếu nại, tố

phức tạp, việc mở rộng mô hình cần thời gian cáo về việc sản xuất rau an toàn.

kiểm chứng.

Về nhiệm vụ quản lý nhà nước về rau an toàn, Về quản lý nhà nước đối với việc sản xuất và quyết định cũng quy định rõ chức năng của các cơ

chứng nhận rau an toàn, ngày 28-12-2007, Bộ

quan trung ương như Cục Trồng trọt (cơ quan trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đầu mối), Vụ Khoa học - Công nghệ, Cục Bảo vệ

đã ra Quyết định số 106/2007/QĐ-BNN ban hành Thực vật và Trung tâm Khuyến nông Quốc gia.

49

50

https://thuviensach.vn

Sơ đồ 1. Các hình thức tổ chức sản xuất

Hình thức 3

và tiêu thụ rau an toàn

Sản xuất theo yêu cầu

của công ty

Hình thức 1

Công ty Sao Việt

(Thành phố

Tự sản xuất và tiêu

Hồ Chí Minh)

Áp dụng quy trình

thụ (bán buôn và

bắt buộc

bán lẻ)

Công ty Bảo Hà

Nhóm hộ,

Ph ần lớn sản xuất

(Hà Nội)

hiệp hội

Người sản xuất chịu

ở các vùng trong

Hộ nông dân

trách nhiệm về chất

nước

lượng. Có bao bì,

nhãn mác, có thương

hiệu cho sản phẩm

Chất lượng không

Công ty Tân Thiên Hà

đảm bảo. Không có

(Thành phố

bao bì, nhãn mác,

Hồ Chí Minh)

không có thương hiệu

Giá cả ở mức cao,

ổn định

Hình thức 2

Tổ chức sản xuất

V. QUY ĐỊNH CHUNG VỀ GAP TRONG SẢN

theo đơn đặt hàng

XUẤT RAU AN TOÀN Ở VIỆT NAM

Trong quá trình thực hiện sản xuất rau an toàn theo tiêu chuẩn VietGAP được công bố năm 2008, Tiêu thụ sản phẩm

Các hợp tác xã

Hợp tác xã

theo hợp đồng do đại

các cơ quan quản lý đã nhận thấy có nhiều bất phía Bắc

diện đứng ra

cập, vì vậy ngày 22 tháng 01 năm 2013, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đã ban hành QCVN 01-132:2013/BNNPTNT tại Thông tư số

Sản phẩm theo yêu

cầu của người mua và

07/2013/TT-BNNPTNT để hướng dẫn việc sản giá cả thỏa thuận,

chất lượng chưa quan

xuất rau, quả, chè búp tươi an toàn với những tâm. Không có bao

bì, nhãn mác

quy định kỹ thuật như sau:

51

52

https://thuviensach.vn

Sơ đồ 1. Các hình thức tổ chức sản xuất

Hình thức 3

và tiêu thụ rau an toàn

Sản xuất theo yêu cầu

của công ty

Hình thức 1

Công ty Sao Việt

(Thành phố

Tự sản xuất và tiêu

Hồ Chí Minh)

Áp dụng quy trình

thụ (bán buôn và

bắt buộc

bán lẻ)

Công ty Bảo Hà

Nhóm hộ,

Ph ần lớn sản xuất

(Hà Nội)

hiệp hội

Người sản xuất chịu

ở các vùng trong

Hộ nông dân

trách nhiệm về chất

nước

lượng. Có bao bì,

nhãn mác, có thương

hiệu cho sản phẩm

Chất lượng không

Công ty Tân Thiên Hà

đảm bảo. Không có

(Thành phố

bao bì, nhãn mác,

Hồ Chí Minh)

không có thương hiệu

Giá cả ở mức cao,

ổn định

Hình thức 2

Tổ chức sản xuất

V. QUY ĐỊNH CHUNG VỀ GAP TRONG SẢN

theo đơn đặt hàng

XUẤT RAU AN TOÀN Ở VIỆT NAM

Trong quá trình thực hiện sản xuất rau an toàn theo tiêu chuẩn VietGAP được công bố năm 2008, Tiêu thụ sản phẩm

Các hợp tác xã

Hợp tác xã

theo hợp đồng do đại

các cơ quan quản lý đã nhận thấy có nhiều bất phía Bắc

diện đứng ra

cập, vì vậy ngày 22 tháng 01 năm 2013, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đã ban hành QCVN 01-132:2013/BNNPTNT tại Thông tư số

Sản phẩm theo yêu

cầu của người mua và

07/2013/TT-BNNPTNT để hướng dẫn việc sản giá cả thỏa thuận,

chất lượng chưa quan

xuất rau, quả, chè búp tươi an toàn với những tâm. Không có bao

bì, nhãn mác

quy định kỹ thuật như sau:

51

52

https://thuviensach.vn

1. Đối với cơ sở sản xuất rau an toàn che; không sản xuất trực tiếp trên nền đất, có biện pháp phòng trừ côn trùng và động vật gây hại.

1.1. Điều kiện về địa điểm, cơ sở vật chất và

1.1.6. Đất canh tác và giá thể

nhân lực

a) Hàm lượng các kim loại nặng trong đất, giá 1.1.1. Địa điểm sản xuất

thể không vượt quá giá trị quy định tại Phụ lục 4.

a) Không trái với quy hoạch sản xuất nông b) Trường hợp đất có chứa kim loại nặng vượt nghiệp của địa phương (trừ rau mầm và nấm).

giá trị tối đa cho phép thì phải có biện pháp cải tạo b) Không bị ảnh hưởng bởi các yếu tố gây ô đất hoặc lựa chọn loài cây trồng, biện pháp canh nhiễm sản phẩm như: mùi, khói, bụi, chất thải, tác phù hợp và phân tích mẫu sản phẩm; nếu mức hóa chất độc hại từ hoạt động giao thông vận tải, độ ô nhiễm của sản phẩm trong giới hạn cho phép công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp và làng nghề, thì được chấp nhận đủ điều kiện sản xuất đối với sinh hoạt khu dân cư, bệnh viện, khu chăn nuôi, loài cây trồng được lấy mẫu phân tích.

cơ sở giết mổ, nghĩa trang.

1.1.7. Nước tưới

1.1.2. Đường dẫn đến địa điểm sản xuất và a) Hàm lượng các kim loại nặng, vi sinh vật đường nội đồng đáp ứng việc đi lại, vận chuyển gây hại trong nước tưới không vượt quá giá trị

vật tư, sản phẩm và không gây ô nhiễm cho quá quy định tại Phụ lục 5.

trình sản xuất.

b) Trường hợp nước có chứa kim loại nặng, vi 1.1.3. Nơi bảo quản, xử lý phân bón, tàn dư

sinh vật gây hại vượt giá trị tối đa cho phép thì thực vật và nơi chứa thuốc bảo vệ thực vật, dụng phải có biện pháp cải tạo nước tưới hoặc lựa chọn cụ pha, bình bơm được che nắng mưa, cách ly với loài cây trồng, biện pháp canh tác phù hợp và khu vực chứa sản phẩm, nguồn nước tưới. Đối phân tích mẫu sản phẩm; nếu mức độ ô nhiễm với nơi chứa thuốc bảo vệ thực vật phải được của sản phẩm trong giới hạn cho phép thì được khoá cẩn thận, không để thuốc bảo vệ thực vật chấp nhận đủ điều kiện sản xuất đối với loài cây dạng lỏng phía trên thuốc dạng bột.

trồng được lấy mẫu phân tích.

1.1.4. Có bể hoặc dụng cụ chứa vỏ bao bì thuốc c) Đối với sản xuất rau mầm, nước tưới phải bảo vệ thực vật. Bể hoặc dụng cụ chứa phải có đạt chất lượng nước sinh hoạt theo QCVN

đáy, mái che, bảo đảm không cho thuốc bảo vệ

02:2009/BYT của Bộ Y tế.

thực vật còn tồn dư phát tán ra bên ngoài.

1.1.8. Có quy định về vệ sinh cá nhân trong 1.1.5. Đối với rau mầm: nơi sản xuất có mái khu vực sản xuất; trường hợp có nhà vệ sinh 53

54

https://thuviensach.vn

1. Đối với cơ sở sản xuất rau an toàn che; không sản xuất trực tiếp trên nền đất, có biện pháp phòng trừ côn trùng và động vật gây hại.

1.1. Điều kiện về địa điểm, cơ sở vật chất và

1.1.6. Đất canh tác và giá thể

nhân lực

a) Hàm lượng các kim loại nặng trong đất, giá 1.1.1. Địa điểm sản xuất

thể không vượt quá giá trị quy định tại Phụ lục 4.

a) Không trái với quy hoạch sản xuất nông b) Trường hợp đất có chứa kim loại nặng vượt nghiệp của địa phương (trừ rau mầm và nấm).

giá trị tối đa cho phép thì phải có biện pháp cải tạo b) Không bị ảnh hưởng bởi các yếu tố gây ô đất hoặc lựa chọn loài cây trồng, biện pháp canh nhiễm sản phẩm như: mùi, khói, bụi, chất thải, tác phù hợp và phân tích mẫu sản phẩm; nếu mức hóa chất độc hại từ hoạt động giao thông vận tải, độ ô nhiễm của sản phẩm trong giới hạn cho phép công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp và làng nghề, thì được chấp nhận đủ điều kiện sản xuất đối với sinh hoạt khu dân cư, bệnh viện, khu chăn nuôi, loài cây trồng được lấy mẫu phân tích.

cơ sở giết mổ, nghĩa trang.

1.1.7. Nước tưới

1.1.2. Đường dẫn đến địa điểm sản xuất và a) Hàm lượng các kim loại nặng, vi sinh vật đường nội đồng đáp ứng việc đi lại, vận chuyển gây hại trong nước tưới không vượt quá giá trị

vật tư, sản phẩm và không gây ô nhiễm cho quá quy định tại Phụ lục 5.

trình sản xuất.

b) Trường hợp nước có chứa kim loại nặng, vi 1.1.3. Nơi bảo quản, xử lý phân bón, tàn dư

sinh vật gây hại vượt giá trị tối đa cho phép thì thực vật và nơi chứa thuốc bảo vệ thực vật, dụng phải có biện pháp cải tạo nước tưới hoặc lựa chọn cụ pha, bình bơm được che nắng mưa, cách ly với loài cây trồng, biện pháp canh tác phù hợp và khu vực chứa sản phẩm, nguồn nước tưới. Đối phân tích mẫu sản phẩm; nếu mức độ ô nhiễm với nơi chứa thuốc bảo vệ thực vật phải được của sản phẩm trong giới hạn cho phép thì được khoá cẩn thận, không để thuốc bảo vệ thực vật chấp nhận đủ điều kiện sản xuất đối với loài cây dạng lỏng phía trên thuốc dạng bột.

trồng được lấy mẫu phân tích.

1.1.4. Có bể hoặc dụng cụ chứa vỏ bao bì thuốc c) Đối với sản xuất rau mầm, nước tưới phải bảo vệ thực vật. Bể hoặc dụng cụ chứa phải có đạt chất lượng nước sinh hoạt theo QCVN

đáy, mái che, bảo đảm không cho thuốc bảo vệ

02:2009/BYT của Bộ Y tế.

thực vật còn tồn dư phát tán ra bên ngoài.

1.1.8. Có quy định về vệ sinh cá nhân trong 1.1.5. Đối với rau mầm: nơi sản xuất có mái khu vực sản xuất; trường hợp có nhà vệ sinh 53

54

https://thuviensach.vn

trong khu vực sản xuất thì phải đáp ứng yêu cầu dụng các loại phân này phải được xử lý hoai mục vệ sinh theo QCVN 01:2011/BYT ngày 24-6-2011

và bảo đảm vệ sinh môi trường.

của Bộ Y tế.

d) Các dụng cụ, nơi phối trộn và lưu giữ phân 1.1.9. Yêu cầu về lao động

bón sau khi sử dụng được vệ sinh thường xuyên.

Chủ cơ sở và người lao động trực tiếp có 1.2.3. Thuốc bảo vệ thực vật và hóa chất khác Chứng chỉ tập huấn về an toàn thực phẩm trong a) Sử dụng thuốc bảo vệ thực vật có trong sản xuất rau, quả, chè búp tươi do cơ sở được Sở

Danh mục thuốc bảo vệ thực vật được phép sử

Nông nghiệp và Phát triển nông thôn giao nhiệm dụng ở Việt Nam do Bộ Nông nghiệp và Phát vụ hoặc cơ sở có chức năng, nhiệm vụ đào tạo, tập triển nông thôn ban hành, đang có hiệu lực.

huấn cấp.

b) Dụng cụ pha, bình bơm phun thuốc bảo đảm an toàn và được vệ sinh thường xuyên.

1.2. Điều kiện trong quá trình sản xuất

c) Phải mua thuốc bảo vệ thực vật từ các cửa 1.2.1. Giống, gốc ghép

hàng được phép kinh doanh thuốc bảo vệ thực vật.

a) Sử dụng giống có trong Danh mục giống d) Sử dụng thuốc bảo vệ thực vật theo nguyên cây trồng được phép sản xuất, kinh doanh do Bộ

tắc 4 đúng: đúng thuốc; đúng nồng độ, liều lượng; Nông nghiệp và Phát triển nông thôn ban hành, đúng lúc; đúng cách.

đang có hiệu lực hoặc giống địa phương, giống đ) Thuốc bảo vệ thực vật phải giữ nguyên cây trồng bản địa đã được sản xuất, tiêu dùng, trong bao bì, thùng chứa chuyên dụng với nhãn không gây độc cho người.

mác rõ ràng. Nếu đổi sang bao bì, thùng chứa b) Hạt giống, cây giống, gốc ghép sử dụng có khác, phải ghi rõ đầy đủ tên hóa chất, hướng dẫn nguồn gốc rõ ràng.

sử dụng như bao bì, thùng chứa hóa chất gốc.

1.2.2. Phân bón

e) Thuốc bảo vệ thực vật hết hạn sử dụng phải a) Sử dụng phân bón có tên trong Danh mục ghi chép, ký hiệu để theo dõi và lưu giữ tại nơi an phân bón được phép sản xuất, kinh doanh và sử

toàn cho đến khi xử lý theo quy định của Nhà nước.

dụng ở Việt Nam do Bộ Nông nghiệp và Phát f) Các loại nhiên liệu, xăng, dầu và hóa chất triển nông thôn ban hành, đang có hiệu lực.

khác cần được lưu trữ riêng nhằm bảo đảm an b) Phân bón sử dụng có nguồn gốc rõ ràng.

toàn và hạn chế nguy cơ gây ô nhiễm.

c) Không được sử dụng trực tiếp phân tươi 1.2.4. Thu hoạch

(chất thải của người, động vật). Trường hợp sử

a) Dụng cụ thu hoạch, bao bì tiếp xúc trực tiếp 55

56

https://thuviensach.vn

trong khu vực sản xuất thì phải đáp ứng yêu cầu dụng các loại phân này phải được xử lý hoai mục vệ sinh theo QCVN 01:2011/BYT ngày 24-6-2011

và bảo đảm vệ sinh môi trường.

của Bộ Y tế.

d) Các dụng cụ, nơi phối trộn và lưu giữ phân 1.1.9. Yêu cầu về lao động

bón sau khi sử dụng được vệ sinh thường xuyên.

Chủ cơ sở và người lao động trực tiếp có 1.2.3. Thuốc bảo vệ thực vật và hóa chất khác Chứng chỉ tập huấn về an toàn thực phẩm trong a) Sử dụng thuốc bảo vệ thực vật có trong sản xuất rau, quả, chè búp tươi do cơ sở được Sở

Danh mục thuốc bảo vệ thực vật được phép sử

Nông nghiệp và Phát triển nông thôn giao nhiệm dụng ở Việt Nam do Bộ Nông nghiệp và Phát vụ hoặc cơ sở có chức năng, nhiệm vụ đào tạo, tập triển nông thôn ban hành, đang có hiệu lực.

huấn cấp.

b) Dụng cụ pha, bình bơm phun thuốc bảo đảm an toàn và được vệ sinh thường xuyên.

1.2. Điều kiện trong quá trình sản xuất

c) Phải mua thuốc bảo vệ thực vật từ các cửa 1.2.1. Giống, gốc ghép

hàng được phép kinh doanh thuốc bảo vệ thực vật.

a) Sử dụng giống có trong Danh mục giống d) Sử dụng thuốc bảo vệ thực vật theo nguyên cây trồng được phép sản xuất, kinh doanh do Bộ

tắc 4 đúng: đúng thuốc; đúng nồng độ, liều lượng; Nông nghiệp và Phát triển nông thôn ban hành, đúng lúc; đúng cách.

đang có hiệu lực hoặc giống địa phương, giống đ) Thuốc bảo vệ thực vật phải giữ nguyên cây trồng bản địa đã được sản xuất, tiêu dùng, trong bao bì, thùng chứa chuyên dụng với nhãn không gây độc cho người.

mác rõ ràng. Nếu đổi sang bao bì, thùng chứa b) Hạt giống, cây giống, gốc ghép sử dụng có khác, phải ghi rõ đầy đủ tên hóa chất, hướng dẫn nguồn gốc rõ ràng.

sử dụng như bao bì, thùng chứa hóa chất gốc.

1.2.2. Phân bón

e) Thuốc bảo vệ thực vật hết hạn sử dụng phải a) Sử dụng phân bón có tên trong Danh mục ghi chép, ký hiệu để theo dõi và lưu giữ tại nơi an phân bón được phép sản xuất, kinh doanh và sử

toàn cho đến khi xử lý theo quy định của Nhà nước.

dụng ở Việt Nam do Bộ Nông nghiệp và Phát f) Các loại nhiên liệu, xăng, dầu và hóa chất triển nông thôn ban hành, đang có hiệu lực.

khác cần được lưu trữ riêng nhằm bảo đảm an b) Phân bón sử dụng có nguồn gốc rõ ràng.

toàn và hạn chế nguy cơ gây ô nhiễm.

c) Không được sử dụng trực tiếp phân tươi 1.2.4. Thu hoạch

(chất thải của người, động vật). Trường hợp sử

a) Dụng cụ thu hoạch, bao bì tiếp xúc trực tiếp 55

56

https://thuviensach.vn

với sản phẩm phải phù hợp quy định tại QCVN

thuật cụ thể phù hợp với từng loài, nhóm cây 12-1:2011/BYT, QCVN 12-2:2011/BYT và QCVN

trồng và các quy định tại quy chuẩn kỹ thuật này.

12-3:2011/BYT của Bộ Y tế.

1.2.8. Hồ sơ lưu trữ

b) Thiết bị, dụng cụ thu hoạch phải bảo đảm chắc Thông tin cần ghi chép và lưu giữ tối thiểu 01

chắn và vệ sinh sạch sẽ trước và sau khi sử dụng.

năm, tính từ ngày thu hoạch để truy xuất nguồn c) Thu hoạch sản phẩm đúng thời gian cách ly gốc gồm:

theo hướng dẫn sử dụng thuốc bảo vệ thực vật và a) Giống, gốc ghép: tên giống, nơi sản xuất, phân bón.

hoá chất xử lý và mục đích xử lý (nếu có).

d) Sản phẩm sau thu hoạch không được để

b) Phân bón: tên phân bón, nơi sản xuất, thời tiếp xúc trực tiếp với đất.

gian sử dụng, liều lượng, phương pháp bón, thời đ) Phương tiện vận chuyển cần được làm sạch gian cách ly.

trước khi vận chuyển sản phẩm. Không vận c) Thuốc bảo vệ thực vật: tên dịch hại, tên chuyển sản phẩm chung với các hàng hóa có nguy thuốc, nơi mua, thời gian sử dụng, nồng độ, liều cơ gây ô nhiễm.

lượng, dụng cụ phun, người phun thuốc, thời 1.2.5. Chăn thả vật nuôi

gian cách ly.

Không thả rông vật nuôi trong vùng sản xuất.

d) Sản phẩm: tên sản phẩm, ngày thu hoạch, Nếu chăn nuôi thì phải có chuồng trại và biện mã số lô, khối lượng, tên và địa chỉ khách hàng.

pháp xử lý chất thải bảo đảm không gây ô nhiễm 1.2.9. Kiểm soát, đánh giá

cho khu vực sản xuất và sản phẩm sau thu hoạch.

Cơ sở sản xuất phải có quy định nội bộ, trong 1.2.6. Xử lý chất thải

đó phân công rõ trách nhiệm duy trì các điều kiện a) Vỏ bao bì thuốc bảo vệ thực vật được thu bảo đảm an toàn thực phẩm trong quá trình sản gom thường xuyên, xử lý, tiêu hủy theo quy định xuất, thực hiện đánh giá và lập báo cáo đánh giá Nhà nước.

nội bộ ít nhất mỗi năm một lần.

b) Các chất thải khác trong quá trình sản xuất phải được thu gom, đưa ra khỏi khu vực sản xuất 2. Đối với cơ sở sơ chế rau, quả tươi an toàn hoặc xử lý thường xuyên, giảm thiểu nguy cơ ô

2.1. Điều kiện về địa điểm, cơ sở vật chất, nhân lực

nhiễm ở khu vực sản xuất, nguồn nước và sản phẩm.

2.1.1. Địa điểm

1.2.7. Quy trình sản xuất

a) Bố trí ở vị trí thuận tiện về giao thông, có Có quy trình sản xuất với các biện pháp kỹ

khả năng thoát nước tốt.

57

58

https://thuviensach.vn

với sản phẩm phải phù hợp quy định tại QCVN

thuật cụ thể phù hợp với từng loài, nhóm cây 12-1:2011/BYT, QCVN 12-2:2011/BYT và QCVN

trồng và các quy định tại quy chuẩn kỹ thuật này.

12-3:2011/BYT của Bộ Y tế.

1.2.8. Hồ sơ lưu trữ

b) Thiết bị, dụng cụ thu hoạch phải bảo đảm chắc Thông tin cần ghi chép và lưu giữ tối thiểu 01

chắn và vệ sinh sạch sẽ trước và sau khi sử dụng.

năm, tính từ ngày thu hoạch để truy xuất nguồn c) Thu hoạch sản phẩm đúng thời gian cách ly gốc gồm:

theo hướng dẫn sử dụng thuốc bảo vệ thực vật và a) Giống, gốc ghép: tên giống, nơi sản xuất, phân bón.

hoá chất xử lý và mục đích xử lý (nếu có).

d) Sản phẩm sau thu hoạch không được để

b) Phân bón: tên phân bón, nơi sản xuất, thời tiếp xúc trực tiếp với đất.

gian sử dụng, liều lượng, phương pháp bón, thời đ) Phương tiện vận chuyển cần được làm sạch gian cách ly.

trước khi vận chuyển sản phẩm. Không vận c) Thuốc bảo vệ thực vật: tên dịch hại, tên chuyển sản phẩm chung với các hàng hóa có nguy thuốc, nơi mua, thời gian sử dụng, nồng độ, liều cơ gây ô nhiễm.

lượng, dụng cụ phun, người phun thuốc, thời 1.2.5. Chăn thả vật nuôi

gian cách ly.

Không thả rông vật nuôi trong vùng sản xuất.

d) Sản phẩm: tên sản phẩm, ngày thu hoạch, Nếu chăn nuôi thì phải có chuồng trại và biện mã số lô, khối lượng, tên và địa chỉ khách hàng.

pháp xử lý chất thải bảo đảm không gây ô nhiễm 1.2.9. Kiểm soát, đánh giá

cho khu vực sản xuất và sản phẩm sau thu hoạch.

Cơ sở sản xuất phải có quy định nội bộ, trong 1.2.6. Xử lý chất thải

đó phân công rõ trách nhiệm duy trì các điều kiện a) Vỏ bao bì thuốc bảo vệ thực vật được thu bảo đảm an toàn thực phẩm trong quá trình sản gom thường xuyên, xử lý, tiêu hủy theo quy định xuất, thực hiện đánh giá và lập báo cáo đánh giá Nhà nước.

nội bộ ít nhất mỗi năm một lần.

b) Các chất thải khác trong quá trình sản xuất phải được thu gom, đưa ra khỏi khu vực sản xuất 2. Đối với cơ sở sơ chế rau, quả tươi an toàn hoặc xử lý thường xuyên, giảm thiểu nguy cơ ô

2.1. Điều kiện về địa điểm, cơ sở vật chất, nhân lực

nhiễm ở khu vực sản xuất, nguồn nước và sản phẩm.

2.1.1. Địa điểm

1.2.7. Quy trình sản xuất

a) Bố trí ở vị trí thuận tiện về giao thông, có Có quy trình sản xuất với các biện pháp kỹ

khả năng thoát nước tốt.

57

58

https://thuviensach.vn

b) Không bị ảnh hưởng bởi các nguồn gây ô 2.1.4. Thu gom và xử lý chất thải nhiễm: khói, bụi, chất độc hại từ hoạt động công a) Có dụng cụ thu gom, chứa chất thải, rác thải nghiệp, tiểu thủ công nghiệp và làng nghề, sinh hoạt bảo đảm bền, kín, có nắp đậy.

khu dân cư, bệnh viện, khu chăn nuôi, cơ sở giết mổ, b) Có hệ thống thoát nước thải bảo đảm vệ

nghĩa trang hoặc các khu vực ô nhiễm khác.

sinh và bảo vệ môi trường.

2.1.2. Nhà xưởng

2.1.5. Vệ sinh cá nhân

a) Diện tích phù hợp với nhu cầu và công suất a) Có chỗ rửa tay phù hợp, có nước sạch, chất của cơ sở.

tẩy rửa, khăn hoặc giấy lau tay.

b) Khu vực sơ chế phải được bố trí theo b) Có nhà vệ sinh tự hoại theo quy định tại nguyên tắc một chiều từ nguyên liệu đầu vào đến QCVN 01:2011/BYT ngày 24-6-2011 của Bộ Y tế.

sản phẩm cuối cùng để tránh lây nhiễm chéo.

2.1.6. Thiết bị, dụng cụ sơ chế rau, quả

c) Sàn nhà: có bề mặt cứng, bền vững, làm a) Có các bồn rửa, giá để rau, quả, khay đựng, bằng các vật liệu không thấm nước, không trơn, rổ rá, bàn sơ chế, bàn để sản phẩm, dụng cụ cắt tỉa dễ làm vệ sinh và không đọng nước.

sản phẩm. Tùy theo yêu cầu sơ chế, có máy sục d) Tường nhà: kín, không ngấm nước, dễ làm ôzôn và các vật dụng cần thiết khác.

vệ sinh, tránh sự xâm nhập của động vật gây hại.

b) Các dụng cụ, bao bì tiếp xúc trực tiếp với đ) Mái và trần nhà: kín, không thấm dột, hạn rau, quả tươi phải làm bằng vật liệu đáp ứng yêu chế tích tụ và rơi vãi bụi bẩn.

cầu về an toàn vệ sinh quy định tại QCVN 12-e) Cửa ra vào và cửa sổ: kín, dễ dàng làm vệ

1:2011/BYT, QCVN 12-2:2011/BYT và QCVN 12-sinh, khử trùng.

3:2011/BYT của Bộ Y tế. Các thiết bị, dụng cụ khác f) Khu vực sơ chế phải bảo đảm đủ ánh sáng.

phải được vệ sinh sạch sẽ trước và sau khi sơ chế.

Đèn chiếu sáng được lắp đặt chụp bảo vệ an toàn.

2.1.7. Yêu cầu về lao động như quy định tại mục 2.1.3. Nước

1.1.9 của Quy chuẩn kỹ thuật này và có trang phục a) Hệ thống cấp nước, các vật dụng để chứa bảo hộ lao động phù hợp cho người lao động. Chủ

nước được làm bằng các vật liệu thích hợp không cơ sở và người trực tiếp sản xuất có Giấy chứng gây ô nhiễm nước dùng để sơ chế.

nhận sức khoẻ do cơ sở y tế cấp huyện trở lên cấp.

b) Nước sơ chế phải đạt tiêu chuẩn chất lượng nước sinh hoạt theo QCVN 02/2009/BYT ngày 17-

2.2. Điều kiện trong quá trình sơ chế

6-2009 của Bộ Y tế.

2.2.1. Rau, quả tươi đưa vào sơ chế được sản 59

60

https://thuviensach.vn

b) Không bị ảnh hưởng bởi các nguồn gây ô 2.1.4. Thu gom và xử lý chất thải nhiễm: khói, bụi, chất độc hại từ hoạt động công a) Có dụng cụ thu gom, chứa chất thải, rác thải nghiệp, tiểu thủ công nghiệp và làng nghề, sinh hoạt bảo đảm bền, kín, có nắp đậy.

khu dân cư, bệnh viện, khu chăn nuôi, cơ sở giết mổ, b) Có hệ thống thoát nước thải bảo đảm vệ

nghĩa trang hoặc các khu vực ô nhiễm khác.

sinh và bảo vệ môi trường.

2.1.2. Nhà xưởng

2.1.5. Vệ sinh cá nhân

a) Diện tích phù hợp với nhu cầu và công suất a) Có chỗ rửa tay phù hợp, có nước sạch, chất của cơ sở.

tẩy rửa, khăn hoặc giấy lau tay.

b) Khu vực sơ chế phải được bố trí theo b) Có nhà vệ sinh tự hoại theo quy định tại nguyên tắc một chiều từ nguyên liệu đầu vào đến QCVN 01:2011/BYT ngày 24-6-2011 của Bộ Y tế.

sản phẩm cuối cùng để tránh lây nhiễm chéo.

2.1.6. Thiết bị, dụng cụ sơ chế rau, quả

c) Sàn nhà: có bề mặt cứng, bền vững, làm a) Có các bồn rửa, giá để rau, quả, khay đựng, bằng các vật liệu không thấm nước, không trơn, rổ rá, bàn sơ chế, bàn để sản phẩm, dụng cụ cắt tỉa dễ làm vệ sinh và không đọng nước.

sản phẩm. Tùy theo yêu cầu sơ chế, có máy sục d) Tường nhà: kín, không ngấm nước, dễ làm ôzôn và các vật dụng cần thiết khác.

vệ sinh, tránh sự xâm nhập của động vật gây hại.

b) Các dụng cụ, bao bì tiếp xúc trực tiếp với đ) Mái và trần nhà: kín, không thấm dột, hạn rau, quả tươi phải làm bằng vật liệu đáp ứng yêu chế tích tụ và rơi vãi bụi bẩn.

cầu về an toàn vệ sinh quy định tại QCVN 12-e) Cửa ra vào và cửa sổ: kín, dễ dàng làm vệ

1:2011/BYT, QCVN 12-2:2011/BYT và QCVN 12-sinh, khử trùng.

3:2011/BYT của Bộ Y tế. Các thiết bị, dụng cụ khác f) Khu vực sơ chế phải bảo đảm đủ ánh sáng.

phải được vệ sinh sạch sẽ trước và sau khi sơ chế.

Đèn chiếu sáng được lắp đặt chụp bảo vệ an toàn.

2.1.7. Yêu cầu về lao động như quy định tại mục 2.1.3. Nước

1.1.9 của Quy chuẩn kỹ thuật này và có trang phục a) Hệ thống cấp nước, các vật dụng để chứa bảo hộ lao động phù hợp cho người lao động. Chủ

nước được làm bằng các vật liệu thích hợp không cơ sở và người trực tiếp sản xuất có Giấy chứng gây ô nhiễm nước dùng để sơ chế.

nhận sức khoẻ do cơ sở y tế cấp huyện trở lên cấp.

b) Nước sơ chế phải đạt tiêu chuẩn chất lượng nước sinh hoạt theo QCVN 02/2009/BYT ngày 17-

2.2. Điều kiện trong quá trình sơ chế

6-2009 của Bộ Y tế.

2.2.1. Rau, quả tươi đưa vào sơ chế được sản 59

60

https://thuviensach.vn

xuất phù hợp với các điều kiện quy định tại mục 1

hợp với quy định của Quy chuẩn kỹ thuật QCVN

của Quy chuẩn kỹ thuật QCVN 01-132:2013/

01-132:2013/BNNPTNT.

BNNPTNT.

2.2.4. Phương tiện vận chuyển cần được làm 2.2.2. Trong quá trình sơ chế, phải bảo đảm các sạch trước khi vận chuyển sản phẩm. Không vận yêu cầu:

chuyển sản phẩm chung với các hàng hóa có nguy a) Có biện pháp cách ly gia súc, gia cầm, các cơ gây ô nhiễm.

loại sinh vật khác với khu vực sơ chế, nhà bảo 2.2.5. Hồ sơ lưu trữ

quản sản phẩm;

Thông tin về sản phẩm cần ghi chép và lưu b) Sơ chế sản phẩm theo nguyên tắc một chiều giữ tối thiểu 01 năm, kể từ ngày thu hoạch gồm: không gây nhiễm bẩn;

a) Tên hoá chất, màng sáp, nơi mua, liều lượng c) Chỉ sử dụng hóa chất, màng sáp được phép sử dụng hóa chất trong quá trình sơ chế; sử dụng để xử lý sản phẩm sau thu hoạch; b) Tên sản phẩm, mã số lô, khối lượng, ngày d) Có cảnh báo tại nơi đặt/sử dụng bẫy để

thu hoạch, tên cơ sở sản xuất, tên và địa chỉ

phòng trừ dịch hại (nếu có dùng);

khách hàng.

đ) Vật liệu bao gói, chứa đựng rau, quả phải 2.2.6. Kiểm soát, đánh giá nội bộ

phù hợp quy định tại QCVN 12-1:2011/BYT, Cơ sở sơ chế phải thực hiện kiểm soát, đánh QCVN 12-2:2011/BYT và QCVN 12-3:2011/BYT

giá nội bộ như quy định tại mục 2.1.2.9 của Quy của Bộ Y tế;

chuẩn kỹ thuật QCVN 01-132:2013/BNNPTNT.

e) Sản phẩm rau, quả an toàn trước khi lưu thông phải có bao gói, thùng chứa hoặc dây buộc

2.3. Mức giới hạn tối đa cho phép đối với

bảo đảm an toàn thực phẩm theo quy định;

hoá chất và vi sinh vật gây hại trong rau, quả,

f) Các chất thải trong quá trình sơ chế phải

chè búp tươi

được thu gom và xử lý bảo đảm an toàn thực 2.3.1. Mức giới hạn tối đa về kim loại nặng phẩm, giảm thiểu nguy cơ ô nhiễm ở khu vực sản trong rau, quả, chè búp tươi theo quy định tại xuất, nguồn nước và sản phẩm.

QCVN 8-2:2011/BYT.

2.2.3. Quy trình sơ chế

2.3.2. Mức giới hạn tối đa về vi sinh vật gây Có các quy trình kiểm soát chất lượng nguyên hại trong rau, quả theo quy định tại QCVN 8-liệu đầu vào, quá trình sơ chế và sản phẩm sau sơ

3:2012/BYT.

chế, đóng gói bảo đảm an toàn thực phẩm phù 2.3.3. Mức giới hạn tối đa về thuốc bảo vệ thực 61

62

https://thuviensach.vn

xuất phù hợp với các điều kiện quy định tại mục 1

hợp với quy định của Quy chuẩn kỹ thuật QCVN

của Quy chuẩn kỹ thuật QCVN 01-132:2013/

01-132:2013/BNNPTNT.

BNNPTNT.

2.2.4. Phương tiện vận chuyển cần được làm 2.2.2. Trong quá trình sơ chế, phải bảo đảm các sạch trước khi vận chuyển sản phẩm. Không vận yêu cầu:

chuyển sản phẩm chung với các hàng hóa có nguy a) Có biện pháp cách ly gia súc, gia cầm, các cơ gây ô nhiễm.

loại sinh vật khác với khu vực sơ chế, nhà bảo 2.2.5. Hồ sơ lưu trữ

quản sản phẩm;

Thông tin về sản phẩm cần ghi chép và lưu b) Sơ chế sản phẩm theo nguyên tắc một chiều giữ tối thiểu 01 năm, kể từ ngày thu hoạch gồm: không gây nhiễm bẩn;

a) Tên hoá chất, màng sáp, nơi mua, liều lượng c) Chỉ sử dụng hóa chất, màng sáp được phép sử dụng hóa chất trong quá trình sơ chế; sử dụng để xử lý sản phẩm sau thu hoạch; b) Tên sản phẩm, mã số lô, khối lượng, ngày d) Có cảnh báo tại nơi đặt/sử dụng bẫy để

thu hoạch, tên cơ sở sản xuất, tên và địa chỉ

phòng trừ dịch hại (nếu có dùng);

khách hàng.

đ) Vật liệu bao gói, chứa đựng rau, quả phải 2.2.6. Kiểm soát, đánh giá nội bộ

phù hợp quy định tại QCVN 12-1:2011/BYT, Cơ sở sơ chế phải thực hiện kiểm soát, đánh QCVN 12-2:2011/BYT và QCVN 12-3:2011/BYT

giá nội bộ như quy định tại mục 2.1.2.9 của Quy của Bộ Y tế;

chuẩn kỹ thuật QCVN 01-132:2013/BNNPTNT.

e) Sản phẩm rau, quả an toàn trước khi lưu thông phải có bao gói, thùng chứa hoặc dây buộc

2.3. Mức giới hạn tối đa cho phép đối với

bảo đảm an toàn thực phẩm theo quy định;

hoá chất và vi sinh vật gây hại trong rau, quả,

f) Các chất thải trong quá trình sơ chế phải

chè búp tươi

được thu gom và xử lý bảo đảm an toàn thực 2.3.1. Mức giới hạn tối đa về kim loại nặng phẩm, giảm thiểu nguy cơ ô nhiễm ở khu vực sản trong rau, quả, chè búp tươi theo quy định tại xuất, nguồn nước và sản phẩm.

QCVN 8-2:2011/BYT.

2.2.3. Quy trình sơ chế

2.3.2. Mức giới hạn tối đa về vi sinh vật gây Có các quy trình kiểm soát chất lượng nguyên hại trong rau, quả theo quy định tại QCVN 8-liệu đầu vào, quá trình sơ chế và sản phẩm sau sơ

3:2012/BYT.

chế, đóng gói bảo đảm an toàn thực phẩm phù 2.3.3. Mức giới hạn tối đa về thuốc bảo vệ thực 61

62

https://thuviensach.vn

vật và hoá chất khác theo Quyết định số 46/2007/

đại diện cơ sở sản xuất, đại diện chính quyền địa QĐ-BYT; trường hợp chưa có quy định trong phương và cán bộ Chi cục Bảo vệ Thực vật.

Quyết định số 46/2007/QĐ-BYT thì áp dụng theo Sau 30 ngày kể từ khi nộp hồ sơ, nếu các yêu Thông tư số 68/2010/TT-BNNPTNT.

cầu bảo đảm thì cấp giấy chứng nhận với hiệu lực 3

năm. Khi giấy chứng nhận hết hiệu lực thì cơ sở

VI. QUẢN LÝ, GIÁM SÁT SẢN XUẤT

sản xuất xin tái cấp giấy chứng nhận. Mẫu đơn VÀ SƠ CHẾ RAU AN TOÀN

xin cấp giấy chứng nhận theo quy trình của Bộ

Nông nghiệp và Phát triển nông thôn được trình 1. Quản lý, giám sát sản xuất rau an toàn bày tại Phụ lục 6.

Cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện sản xuất Quản lý, giám sát việc thực hiện các quy định rau an toàn: sau khi tiếp nhận hồ sơ của tổ chức về công tác vệ sinh an toàn thực phẩm trong lĩnh vực sản xuất rau an toàn (công tác hậu kiểm) bao và cá nhân đăng ký sản xuất rau an toàn, Sở Nông gồm vị trí vùng rau, các yếu tố đầu vào (nguồn nghiệp và Phát triển nông thôn (có thể uỷ nhiệm nước, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật), kỹ thuật cho Chi cục Bảo vệ Thực vật) tiến hành kiểm tra canh tác… Người thực hiện chức năng này là cán theo các bước sau:

bộ của Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn

+ Kiểm tra, đánh giá điều kiện và tình hình áp (thông thường là các cán bộ chuyên môn của Chi dụng quy trình sản xuất gồm: đất trồng (vị trí), cục Bảo vệ Thực vật hoặc trung tâm, trạm khuyến nước tưới, phân bón, công tác bảo vệ thực vật.

nông được Sở uỷ nhiệm).

+ Lấy mẫu phân tích các chỉ tiêu sau trên rau:



NO , vi sinh vật (e.coli, sanmonella, coliform), dư

3

2. Quản lý, giám sát sơ chế rau an toàn lượng thuốc bảo vệ thực vật (6 chỉ tiêu do đoàn Việc cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện sơ chế

kiểm tra quyết định tên hoạt chất), kim loại nặng rau an toàn phải bảo đảm đủ các điều kiện sau: (As, Pb, Zn, Hg, Cu và B). Số lượng mẫu khoảng

+ Có địa điểm trang thiết bị bảo đảm tiêu 3 mẫu/hồ sơ. Việc lấy mẫu thực hiện theo Quyết chuẩn vệ sinh phù hợp với công việc sơ chế rau định số 50/2003/QĐ-BNN ngày 25-3-2003 của Bộ

an toàn.

Nông nghiệp và Phát triển nông thôn và phải đạt

+ Có hợp đồng thu mua rau an toàn với các cơ sở

một số yêu cầu: mẫu lấy trên ruộng đăng ký sản được cấp giấy chứng nhận sản xuất rau an toàn.

xuất tại thời điểm thu hoạch; khi lấy mẫu phải có

+ Không sử dụng hoá chất để bảo quản rau quả.

63

64

https://thuviensach.vn

vật và hoá chất khác theo Quyết định số 46/2007/

đại diện cơ sở sản xuất, đại diện chính quyền địa QĐ-BYT; trường hợp chưa có quy định trong phương và cán bộ Chi cục Bảo vệ Thực vật.

Quyết định số 46/2007/QĐ-BYT thì áp dụng theo Sau 30 ngày kể từ khi nộp hồ sơ, nếu các yêu Thông tư số 68/2010/TT-BNNPTNT.

cầu bảo đảm thì cấp giấy chứng nhận với hiệu lực 3

năm. Khi giấy chứng nhận hết hiệu lực thì cơ sở

VI. QUẢN LÝ, GIÁM SÁT SẢN XUẤT

sản xuất xin tái cấp giấy chứng nhận. Mẫu đơn VÀ SƠ CHẾ RAU AN TOÀN

xin cấp giấy chứng nhận theo quy trình của Bộ

Nông nghiệp và Phát triển nông thôn được trình 1. Quản lý, giám sát sản xuất rau an toàn bày tại Phụ lục 6.

Cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện sản xuất Quản lý, giám sát việc thực hiện các quy định rau an toàn: sau khi tiếp nhận hồ sơ của tổ chức về công tác vệ sinh an toàn thực phẩm trong lĩnh vực sản xuất rau an toàn (công tác hậu kiểm) bao và cá nhân đăng ký sản xuất rau an toàn, Sở Nông gồm vị trí vùng rau, các yếu tố đầu vào (nguồn nghiệp và Phát triển nông thôn (có thể uỷ nhiệm nước, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật), kỹ thuật cho Chi cục Bảo vệ Thực vật) tiến hành kiểm tra canh tác… Người thực hiện chức năng này là cán theo các bước sau:

bộ của Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn

+ Kiểm tra, đánh giá điều kiện và tình hình áp (thông thường là các cán bộ chuyên môn của Chi dụng quy trình sản xuất gồm: đất trồng (vị trí), cục Bảo vệ Thực vật hoặc trung tâm, trạm khuyến nước tưới, phân bón, công tác bảo vệ thực vật.

nông được Sở uỷ nhiệm).

+ Lấy mẫu phân tích các chỉ tiêu sau trên rau:



NO , vi sinh vật (e.coli, sanmonella, coliform), dư

3

2. Quản lý, giám sát sơ chế rau an toàn lượng thuốc bảo vệ thực vật (6 chỉ tiêu do đoàn Việc cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện sơ chế

kiểm tra quyết định tên hoạt chất), kim loại nặng rau an toàn phải bảo đảm đủ các điều kiện sau: (As, Pb, Zn, Hg, Cu và B). Số lượng mẫu khoảng

+ Có địa điểm trang thiết bị bảo đảm tiêu 3 mẫu/hồ sơ. Việc lấy mẫu thực hiện theo Quyết chuẩn vệ sinh phù hợp với công việc sơ chế rau định số 50/2003/QĐ-BNN ngày 25-3-2003 của Bộ

an toàn.

Nông nghiệp và Phát triển nông thôn và phải đạt

+ Có hợp đồng thu mua rau an toàn với các cơ sở

một số yêu cầu: mẫu lấy trên ruộng đăng ký sản được cấp giấy chứng nhận sản xuất rau an toàn.

xuất tại thời điểm thu hoạch; khi lấy mẫu phải có

+ Không sử dụng hoá chất để bảo quản rau quả.

63

64

https://thuviensach.vn

+ Có bao bì với các thông tin đầy đủ về hàng hoá trong lĩnh vực chế biến rau an toàn (công tác theo quy định hiện hành.

hậu kiểm) bao gồm:

+ Người lao động phải có đủ các điều kiện về sức

+ Nơi chế biến phải trong khu vực có đủ điều khoẻ, vệ sinh theo quy định.

kiện bảo đảm vệ sinh an toàn thực phẩm.

Sau khi tiếp nhận hồ sơ của các cơ sở, cá nhân

+ Thiết kế xây dựng, trang thiết bị được lắp đặt, xin cấp giấy chứng nhận sơ chế rau an toàn, Sở

vận hành bảo đảm vệ sinh an toàn thực phẩm.

Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tiến hành

+ Nguyên liệu rau an toàn dùng để chế biến kiểm tra theo các bước sau:

phải được thu mua của các cơ sở sản xuất hoặc sơ

+ Kiểm tra, đánh giá điều kiện và tình hình áp chế rau an toàn, quy trình chế biến thực hiện dụng quy trình sơ chế rau an toàn như các điều đúng theo quy định.

kiện đã nêu trên.

+ Các biện pháp bảo đảm rau quả chế biến

+ Lấy mẫu phân tích gồm: mẫu rau (sau khi sơ

không bị nhiễm bẩn, nhiễm mầm bệnh có thể lây chế): 03 mẫu và phân tích 6 chỉ tiêu trên; mẫu nước: sang người, động vật, thực vật.

03 mẫu và 6 chỉ tiêu (As, Pb, Zn, Hg, Cu, B); vi sinh

+ Sử dụng phụ gia, chất hỗ trợ chế biến rau, vi vật: 3 chỉ tiêu (e.coli, sanmonella, coliform).

chất dinh dưỡng trong danh mục được phép sử

Việc hoàn thiện hồ sơ, cấp giấy chứng nhận dụng và liều lượng, giới hạn sử dụng đúng theo thực hiện như với vùng sản xuất.

quy định.

Quản lý, giám sát việc thực hiện các quy định về công tác vệ sinh an toàn thực phẩm trong lĩnh 4. Quản lý, giám sát tiêu thụ rau an toàn vực sơ chế rau an toàn (hậu kiểm) gồm: địa điểm Các nội dung kiểm tra, giám sát bao gồm: và điều kiện vệ sinh nơi sơ chế, hợp đồng thu

- Giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện kinh mua, chủng loại và lượng rau sơ chế/ngày, mẫu doanh rau an toàn.

bao bì, tình trạng sức khoẻ công nhân…

- Hợp đồng thu mua với cơ sở sản xuất rau an toàn.

3. Quản lý, giám sát chế biến rau an toàn

- Chủng loại, số lượng rau…

- Cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện chế biến Cho đến nay, việc quản lý trên vẫn được Bộ

rau an toàn.

Nông nghiệp và Phát triển nông thôn và các địa

- Quản lý, giám sát việc thực hiện các quy phương xây dựng, áp dụng với danh nghĩa là cơ

định về công tác vệ sinh an toàn thực phẩm quan giám sát nhà nước. Trong tương lai, cần 65

66

https://thuviensach.vn

+ Có bao bì với các thông tin đầy đủ về hàng hoá trong lĩnh vực chế biến rau an toàn (công tác theo quy định hiện hành.

hậu kiểm) bao gồm:

+ Người lao động phải có đủ các điều kiện về sức

+ Nơi chế biến phải trong khu vực có đủ điều khoẻ, vệ sinh theo quy định.

kiện bảo đảm vệ sinh an toàn thực phẩm.

Sau khi tiếp nhận hồ sơ của các cơ sở, cá nhân

+ Thiết kế xây dựng, trang thiết bị được lắp đặt, xin cấp giấy chứng nhận sơ chế rau an toàn, Sở

vận hành bảo đảm vệ sinh an toàn thực phẩm.

Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tiến hành

+ Nguyên liệu rau an toàn dùng để chế biến kiểm tra theo các bước sau:

phải được thu mua của các cơ sở sản xuất hoặc sơ

+ Kiểm tra, đánh giá điều kiện và tình hình áp chế rau an toàn, quy trình chế biến thực hiện dụng quy trình sơ chế rau an toàn như các điều đúng theo quy định.

kiện đã nêu trên.

+ Các biện pháp bảo đảm rau quả chế biến

+ Lấy mẫu phân tích gồm: mẫu rau (sau khi sơ

không bị nhiễm bẩn, nhiễm mầm bệnh có thể lây chế): 03 mẫu và phân tích 6 chỉ tiêu trên; mẫu nước: sang người, động vật, thực vật.

03 mẫu và 6 chỉ tiêu (As, Pb, Zn, Hg, Cu, B); vi sinh

+ Sử dụng phụ gia, chất hỗ trợ chế biến rau, vi vật: 3 chỉ tiêu (e.coli, sanmonella, coliform).

chất dinh dưỡng trong danh mục được phép sử

Việc hoàn thiện hồ sơ, cấp giấy chứng nhận dụng và liều lượng, giới hạn sử dụng đúng theo thực hiện như với vùng sản xuất.

quy định.

Quản lý, giám sát việc thực hiện các quy định về công tác vệ sinh an toàn thực phẩm trong lĩnh 4. Quản lý, giám sát tiêu thụ rau an toàn vực sơ chế rau an toàn (hậu kiểm) gồm: địa điểm Các nội dung kiểm tra, giám sát bao gồm: và điều kiện vệ sinh nơi sơ chế, hợp đồng thu

- Giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện kinh mua, chủng loại và lượng rau sơ chế/ngày, mẫu doanh rau an toàn.

bao bì, tình trạng sức khoẻ công nhân…

- Hợp đồng thu mua với cơ sở sản xuất rau an toàn.

3. Quản lý, giám sát chế biến rau an toàn

- Chủng loại, số lượng rau…

- Cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện chế biến Cho đến nay, việc quản lý trên vẫn được Bộ

rau an toàn.

Nông nghiệp và Phát triển nông thôn và các địa

- Quản lý, giám sát việc thực hiện các quy phương xây dựng, áp dụng với danh nghĩa là cơ

định về công tác vệ sinh an toàn thực phẩm quan giám sát nhà nước. Trong tương lai, cần 65

66

https://thuviensach.vn

thiết lập các tổ chức độc lập tham gia giám sát 1. Các chính sách hỗ trợ khuyến khích phát và chứng nhận rau an toàn. Các đơn vị, cá nhân triển sản xuất, sơ chế rau an toàn sản xuất, sơ chế - chế biến, kinh doanh rau an

- Cần đầu tư cơ sở hạ tầng cho vùng rau an toàn tự đăng ký chất lượng sản phẩm với cơ

toàn tập trung có quy mô từ 20 ha trở lên từ nguồn quan kiểm soát chất lượng và được nhận phiếu ngân sách nhà nước gồm 100% kinh phí cho hệ

xác nhận. Khi việc sản xuất, chế biến, kinh thống đường điện, đường giao thông nội đồng, bể

doanh đi vào nền nếp, việc kiểm soát theo hình chứa vỏ bao bì thuốc bảo vệ thực vật; giếng khoan thức độc lập này sẽ gọn nhẹ, hiệu quả hơn là và hệ thống dẫn nước, mương xây phục vụ tưới phải huy động đến các ngành như: nông tiêu. Hỗ trợ 50-80% kinh phí cho xây dựng nhà nghiệp, y tế, thương mại, công an để giữ an toàn lưới; xây dựng các cơ sở sơ chế, chế biến, nhà giới cho một sản phẩm.

thiệu sản phẩm theo dự án được duyệt.

- Hỗ trợ công tác tập huấn, tuyên truyền: 100%

VII. CHÍNH SÁCH KHUYẾN KHÍCH

từ ngân sách nhà nước cho tập huấn kỹ thuật, nhất PHÁT TRIỂN RAU AN TOÀN

là kỹ thuật sản xuất rau an toàn theo hướng GAP.

- Hỗ trợ các mô hình thử nghiệm và chuyển Như đã trình bày, mặc dù ngành nông nghiệp giao tiến bộ kỹ thuật mới với quy mô từ 0,1-1,0 ha, và các địa phương đã có nhiều nỗ lực nhằm tăng nhanh khối lượng sản phẩm nông nghiệp có độ

thông qua các đề tài khoa học, các dự án sản xuất an toàn vệ sinh thực phẩm cao bằng nhiều thử - thử nghiệm và qua kênh khuyến nông cần phương pháp khác nhau, song tình trạng mất an đầu tư kinh phí cho các vật tư đầu vào có nguồn toàn trong các loại nông sản, trong đó có rau gốc sinh học (phân bón, thuốc bảo vệ thực vật…), xanh lại có chiều hướng gia tăng. Một trong cho tập huấn kỹ thuật, hội nghị, hội thảo và cho những nguyên nhân của hiện tượng trên là chưa công tác giám sát, kiểm tra. Mức hỗ trợ cho nông có cơ chế, chính sách phù hợp để khuyến khích dân 50-100% tuỳ thuộc vào dạng hình dự án hoặc sự phát triển.

loại tiến bộ kỹ thuật.

Tuỳ thực trạng sản xuất và mức độ an toàn các

- Hỗ trợ cán bộ kỹ thuật làm ngoài giờ khi chỉ

sản phẩm rau xanh cũng như phản ứng của người đạo sản xuất rau an toàn, hỗ trợ kinh phí cấp giấy tiêu dùng, nhiều địa phương đã ban hành những chứng nhận đủ điều kiện sản xuất và sơ chế rau chính sách cụ thể, có thể tóm lược như sau: an toàn.

67

68

https://thuviensach.vn

thiết lập các tổ chức độc lập tham gia giám sát 1. Các chính sách hỗ trợ khuyến khích phát và chứng nhận rau an toàn. Các đơn vị, cá nhân triển sản xuất, sơ chế rau an toàn sản xuất, sơ chế - chế biến, kinh doanh rau an

- Cần đầu tư cơ sở hạ tầng cho vùng rau an toàn tự đăng ký chất lượng sản phẩm với cơ

toàn tập trung có quy mô từ 20 ha trở lên từ nguồn quan kiểm soát chất lượng và được nhận phiếu ngân sách nhà nước gồm 100% kinh phí cho hệ

xác nhận. Khi việc sản xuất, chế biến, kinh thống đường điện, đường giao thông nội đồng, bể

doanh đi vào nền nếp, việc kiểm soát theo hình chứa vỏ bao bì thuốc bảo vệ thực vật; giếng khoan thức độc lập này sẽ gọn nhẹ, hiệu quả hơn là và hệ thống dẫn nước, mương xây phục vụ tưới phải huy động đến các ngành như: nông tiêu. Hỗ trợ 50-80% kinh phí cho xây dựng nhà nghiệp, y tế, thương mại, công an để giữ an toàn lưới; xây dựng các cơ sở sơ chế, chế biến, nhà giới cho một sản phẩm.

thiệu sản phẩm theo dự án được duyệt.

- Hỗ trợ công tác tập huấn, tuyên truyền: 100%

VII. CHÍNH SÁCH KHUYẾN KHÍCH

từ ngân sách nhà nước cho tập huấn kỹ thuật, nhất PHÁT TRIỂN RAU AN TOÀN

là kỹ thuật sản xuất rau an toàn theo hướng GAP.

- Hỗ trợ các mô hình thử nghiệm và chuyển Như đã trình bày, mặc dù ngành nông nghiệp giao tiến bộ kỹ thuật mới với quy mô từ 0,1-1,0 ha, và các địa phương đã có nhiều nỗ lực nhằm tăng nhanh khối lượng sản phẩm nông nghiệp có độ

thông qua các đề tài khoa học, các dự án sản xuất an toàn vệ sinh thực phẩm cao bằng nhiều thử - thử nghiệm và qua kênh khuyến nông cần phương pháp khác nhau, song tình trạng mất an đầu tư kinh phí cho các vật tư đầu vào có nguồn toàn trong các loại nông sản, trong đó có rau gốc sinh học (phân bón, thuốc bảo vệ thực vật…), xanh lại có chiều hướng gia tăng. Một trong cho tập huấn kỹ thuật, hội nghị, hội thảo và cho những nguyên nhân của hiện tượng trên là chưa công tác giám sát, kiểm tra. Mức hỗ trợ cho nông có cơ chế, chính sách phù hợp để khuyến khích dân 50-100% tuỳ thuộc vào dạng hình dự án hoặc sự phát triển.

loại tiến bộ kỹ thuật.

Tuỳ thực trạng sản xuất và mức độ an toàn các

- Hỗ trợ cán bộ kỹ thuật làm ngoài giờ khi chỉ

sản phẩm rau xanh cũng như phản ứng của người đạo sản xuất rau an toàn, hỗ trợ kinh phí cấp giấy tiêu dùng, nhiều địa phương đã ban hành những chứng nhận đủ điều kiện sản xuất và sơ chế rau chính sách cụ thể, có thể tóm lược như sau: an toàn.

67

68

https://thuviensach.vn

- Khuyến khích các hộ nông dân dồn điền đổi

+ Khuyến khích các tổ chức, cá nhân thành lập thửa để có thể tổ chức sản xuất tập trung với cơ sở

“nhà phân phối” bán buôn, bán lẻ rau an toàn. Ký hạ tầng được xây dựng theo đúng tiêu chuẩn.

hợp đồng bao tiêu các sản phẩm rau an toàn theo Ngân sách hỗ trợ được cấp cho các quận, Quyết định số 80/2002/QĐ-TTg ngày 24-6-2002 của huyện để đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng vùng rau Thủ tướng Chính phủ về chính sách khuyến khích an toàn, khuyến khích chuyển đổi cơ cấu cây tiêu thụ nông sản, hàng hoá thông qua hợp đồng.

trồng và cho việc dồn điền đổi thửa. Các hạng

+ Bước đầu chưa thu thuế kinh doanh đối với mục hỗ trợ khác, ngân sách được giao về Sở Nông các mặt hàng rau an toàn ở các nhà phân phối, các nghiệp và Phát triển nông thôn để thực hiện.

quầy hàng bán rau an toàn trong thời gian 02 năm kể từ khi bắt đầu kinh doanh.

2. Chính sách hỗ trợ kinh doanh, tiêu thụ rau

+ Hỗ trợ một phần kinh phí từ vốn ngân sách an toàn

để xây dựng quầy hàng, cửa hàng kiểu mẫu bán

- Chính sách hỗ trợ đầu tư xây dựng cơ sở thu rau an toàn tại các khu dân cư bao gồm các hạng gom, sơ chế, đóng gói, bảo quản rau an toàn.

mục: tiền thuê địa điểm, tiền mua sắm thiết bị bảo Các hạng mục công trình thuộc các dự án đầu quản, kinh phí tiếp thị, quảng cáo, tập huấn bồi tư xây dựng cơ sở thu gom, sơ chế, đóng gói, bảo dưỡng nghiệp vụ kinh doanh trong thời gian 01

quản rau an toàn được cấp có thẩm quyền phê năm, kể từ khi cửa hàng bắt đầu kinh doanh.

duyệt, ngân sách hỗ trợ đầu tư bao gồm: 100%

Cho đến nay, nhiều địa phương có chương kinh phí xây dựng hệ thống cấp điện, cấp nước trình phát triển rau an toàn đã có các chính sách sạch và 50% kinh phí xây dựng nhà xưởng, thiết khuyến khích phát triển như các nội dung đã bị bảo quản, kho lạnh, mua sắm phương tiện vận trình bày trên. Đặc biệt tại Hà Nội, với Quyết định chuyển chuyên dùng.

số 222/2006/QĐ-UBND ngày 8-12-2006 về việc

- Chính sách khuyến khích tổ chức tiêu thụ rau an toàn:

ban hành quy định về khuyến khích đầu tư kinh

+ Nghiên cứu thiết lập chợ đầu mối, chợ bán doanh rau an toàn, thực phẩm sạch trên địa bàn buôn rau an toàn tại các địa điểm thích hợp.

Hà Nội đã tạo bước đột phá, tăng điểm bán rau an Khuyến khích các tổ chức, cá nhân đầu tư xây toàn tới 100 điểm (năm 2005 mới có 46 điểm), dựng chợ đầu mối, chợ bán buôn rau an toàn. Tuỳ

trong đó có 63 điểm được Sở Thương mại Hà Nội từng dự án cụ thể, Nhà nước, địa phương sẽ hỗ

cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh rau trợ phần thuê đất để xây dựng chợ.

an toàn.

69

70

https://thuviensach.vn

- Khuyến khích các hộ nông dân dồn điền đổi

+ Khuyến khích các tổ chức, cá nhân thành lập thửa để có thể tổ chức sản xuất tập trung với cơ sở

“nhà phân phối” bán buôn, bán lẻ rau an toàn. Ký hạ tầng được xây dựng theo đúng tiêu chuẩn.

hợp đồng bao tiêu các sản phẩm rau an toàn theo Ngân sách hỗ trợ được cấp cho các quận, Quyết định số 80/2002/QĐ-TTg ngày 24-6-2002 của huyện để đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng vùng rau Thủ tướng Chính phủ về chính sách khuyến khích an toàn, khuyến khích chuyển đổi cơ cấu cây tiêu thụ nông sản, hàng hoá thông qua hợp đồng.

trồng và cho việc dồn điền đổi thửa. Các hạng

+ Bước đầu chưa thu thuế kinh doanh đối với mục hỗ trợ khác, ngân sách được giao về Sở Nông các mặt hàng rau an toàn ở các nhà phân phối, các nghiệp và Phát triển nông thôn để thực hiện.

quầy hàng bán rau an toàn trong thời gian 02 năm kể từ khi bắt đầu kinh doanh.

2. Chính sách hỗ trợ kinh doanh, tiêu thụ rau

+ Hỗ trợ một phần kinh phí từ vốn ngân sách an toàn

để xây dựng quầy hàng, cửa hàng kiểu mẫu bán

- Chính sách hỗ trợ đầu tư xây dựng cơ sở thu rau an toàn tại các khu dân cư bao gồm các hạng gom, sơ chế, đóng gói, bảo quản rau an toàn.

mục: tiền thuê địa điểm, tiền mua sắm thiết bị bảo Các hạng mục công trình thuộc các dự án đầu quản, kinh phí tiếp thị, quảng cáo, tập huấn bồi tư xây dựng cơ sở thu gom, sơ chế, đóng gói, bảo dưỡng nghiệp vụ kinh doanh trong thời gian 01

quản rau an toàn được cấp có thẩm quyền phê năm, kể từ khi cửa hàng bắt đầu kinh doanh.

duyệt, ngân sách hỗ trợ đầu tư bao gồm: 100%

Cho đến nay, nhiều địa phương có chương kinh phí xây dựng hệ thống cấp điện, cấp nước trình phát triển rau an toàn đã có các chính sách sạch và 50% kinh phí xây dựng nhà xưởng, thiết khuyến khích phát triển như các nội dung đã bị bảo quản, kho lạnh, mua sắm phương tiện vận trình bày trên. Đặc biệt tại Hà Nội, với Quyết định chuyển chuyên dùng.

số 222/2006/QĐ-UBND ngày 8-12-2006 về việc

- Chính sách khuyến khích tổ chức tiêu thụ rau an toàn:

ban hành quy định về khuyến khích đầu tư kinh

+ Nghiên cứu thiết lập chợ đầu mối, chợ bán doanh rau an toàn, thực phẩm sạch trên địa bàn buôn rau an toàn tại các địa điểm thích hợp.

Hà Nội đã tạo bước đột phá, tăng điểm bán rau an Khuyến khích các tổ chức, cá nhân đầu tư xây toàn tới 100 điểm (năm 2005 mới có 46 điểm), dựng chợ đầu mối, chợ bán buôn rau an toàn. Tuỳ

trong đó có 63 điểm được Sở Thương mại Hà Nội từng dự án cụ thể, Nhà nước, địa phương sẽ hỗ

cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh rau trợ phần thuê đất để xây dựng chợ.

an toàn.

69

70

https://thuviensach.vn

Cà chua được đưa tới châu Á vào thế kỷ XVIII, đầu tiên là Philippin, đông Java (Inđônêxia) và Malaixia từ châu Âu qua các nhà buôn và thực dân Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha và Hà Lan. Từ đây

Phần II

cà chua được phổ biến đến các vùng khác của châu Á. Tuy có lịch sử trồng trọt lâu đời nhưng KỸ THUẬT SẢN XUẤT RAU

mãi đến nửa đầu thế kỷ XX, cà chua mới thực sự

AN TOÀN TRÁI VỤ

trở thành cây trồng phổ biến trên thế giới.

KỸ THUẬT TRỒNG CÀ CHUA

1.2. Giá trị kinh tế và giá trị sử dụng

AN TOÀN TRÁI VỤ

Cà chua là loại cây trồng cho sản phẩm vừa để

( Lycopersicon esculentum L. ) ăn tươi, vừa để nấu nướng và là nguyên liệu cho chế biến công nghiệp với các sản phẩm đa dạng 1. Giới thiệu chung về cây cà chua mà thị trường thế giới có nhu cầu cao như: nước

1.1. Nguồn gốc xuất xứ

cà chua, cà chua cô đặc, bột, cà chua muối...

Trên thế giới, sản lượng cà chua luôn chiếm Cà chua có nguồn gốc ở vùng Nam Mỹ là loại 1/6 sản lượng rau hàng năm và luôn đứng ở vị trí rau ăn quả quan trọng, được trồng phổ biến khắp số 1, thu nhập bình quân 1 ha cà chua được so thế giới, từ xích đạo tới bắc cực như Alaska. Có rất nhiều ý kiến khác nhau về nguồn gốc của cà sánh với các loại cây trồng khác ở Mỹ như sau: cà chua trồng , tuy nhiên nhiều nhà nghiên cứu nhận chua: 4.610 USD, lúa mỳ: 174 USD, lúa nước: 1.027

định rằng L.esculentum var. cerasiforme (cà chua USD; các loại rau khác trung bình: 2.537 USD.

anh đào) là tổ tiên của cà chua trồng.

Theo số liệu điều tra của Phòng Kinh tế thị trường Những ghi nhận đầu tiên cho thấy cà chua (Viện Nghiên cứu Rau quả), sản xuất cà chua ở

có mặt ở Bắc Mỹ vào những năm 1710 nhưng Đồng bằng sông Hồng cho thu nhập bình quân với quan niệm cà chua độc, có hại cho sức khoẻ, 42,0-68,4 triệu đồng/ha/vụ với mức lãi thuần 15-26

nên chưa được chấp nhận. Đến năm 1830, cà triệu đồng/ha, cao gấp nhiều lần so với trồng lúa.

chua mới được coi là cây thực phẩm cần thiết Đặc biệt trong điều kiện trái vụ, mỗi hécta cà chua như ngày nay.

có thể cho thu nhập 150-200 triệu đồng.

71

72

https://thuviensach.vn

Cà chua được đưa tới châu Á vào thế kỷ XVIII, đầu tiên là Philippin, đông Java (Inđônêxia) và Malaixia từ châu Âu qua các nhà buôn và thực dân Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha và Hà Lan. Từ đây

Phần II

cà chua được phổ biến đến các vùng khác của châu Á. Tuy có lịch sử trồng trọt lâu đời nhưng KỸ THUẬT SẢN XUẤT RAU

mãi đến nửa đầu thế kỷ XX, cà chua mới thực sự

AN TOÀN TRÁI VỤ

trở thành cây trồng phổ biến trên thế giới.

KỸ THUẬT TRỒNG CÀ CHUA

1.2. Giá trị kinh tế và giá trị sử dụng

AN TOÀN TRÁI VỤ

Cà chua là loại cây trồng cho sản phẩm vừa để

( Lycopersicon esculentum L. ) ăn tươi, vừa để nấu nướng và là nguyên liệu cho chế biến công nghiệp với các sản phẩm đa dạng 1. Giới thiệu chung về cây cà chua mà thị trường thế giới có nhu cầu cao như: nước

1.1. Nguồn gốc xuất xứ

cà chua, cà chua cô đặc, bột, cà chua muối...

Trên thế giới, sản lượng cà chua luôn chiếm Cà chua có nguồn gốc ở vùng Nam Mỹ là loại 1/6 sản lượng rau hàng năm và luôn đứng ở vị trí rau ăn quả quan trọng, được trồng phổ biến khắp số 1, thu nhập bình quân 1 ha cà chua được so thế giới, từ xích đạo tới bắc cực như Alaska. Có rất nhiều ý kiến khác nhau về nguồn gốc của cà sánh với các loại cây trồng khác ở Mỹ như sau: cà chua trồng , tuy nhiên nhiều nhà nghiên cứu nhận chua: 4.610 USD, lúa mỳ: 174 USD, lúa nước: 1.027

định rằng L.esculentum var. cerasiforme (cà chua USD; các loại rau khác trung bình: 2.537 USD.

anh đào) là tổ tiên của cà chua trồng.

Theo số liệu điều tra của Phòng Kinh tế thị trường Những ghi nhận đầu tiên cho thấy cà chua (Viện Nghiên cứu Rau quả), sản xuất cà chua ở

có mặt ở Bắc Mỹ vào những năm 1710 nhưng Đồng bằng sông Hồng cho thu nhập bình quân với quan niệm cà chua độc, có hại cho sức khoẻ, 42,0-68,4 triệu đồng/ha/vụ với mức lãi thuần 15-26

nên chưa được chấp nhận. Đến năm 1830, cà triệu đồng/ha, cao gấp nhiều lần so với trồng lúa.

chua mới được coi là cây thực phẩm cần thiết Đặc biệt trong điều kiện trái vụ, mỗi hécta cà chua như ngày nay.

có thể cho thu nhập 150-200 triệu đồng.

71

72

https://thuviensach.vn

Quả cà chua có giá trị dinh dưỡng cao, trong 10oC trong một giai đoạn dài cây sẽ chết. Ở giai 100 g phần ăn được của quả cà chua chiếm 94 g là đoạn sinh trưởng sinh dưỡng, nhiệt độ ngày đêm nước, chỉ có 1,9 g protein, 1,1 g chất béo, 0,6 g chất xấp xỉ 25oC sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho quá khoáng; và cà chua có tác dụng lớn về mặt y học.

trình ra lá và sinh trưởng của lá. Tốc độ sinh Theo Võ Văn Chi (năm 1997), cà chua có vị ngọt trưởng của thân, chồi và rễ đạt tốt hơn khi nhiệt tính mát, giải nhiệt chống hoại huyết, kháng độ ngày là 26-30oC và đêm là 18-22oC. Điều này khuẩn, lọc máu, nhuận tràng, giúp tiêu hoá tốt liên quan đến việc duy trì cân bằng quá trình tinh bột. Nước ép cà chua có tác dụng kích thích quang hợp trong cây.

gan, tốt cho dạ dày, bên cạnh đó cà chua là loại Nhiệt độ ảnh hưởng trực tiếp tới sự nở hoa quả có khả năng chống lão hoá mạnh nhất vì có cũng như quá trình thụ phấn thụ tinh. Tỷ lệ đậu chứa hàm lượng licopen - một hợp chất không bị

quả cao ở nhiệt độ tối ưu là 18-20oC. Khi nhiệt độ

mất khi nấu chín.

ngày tối đa vượt 38oC trong vòng 5-9 ngày trước hoặc sau khi hoa nở 1-3 ngày, nhiệt độ đêm thấp 2. Yêu cầu ngoại cảnh

vượt 25-27oC trong vòng vài ngày trước và sau

2.1. Yêu cầu về nhiệt độ

khi nở hoa đều làm giảm sức sống hạt phấn, đó Cà chua thuộc nhóm cây ưa ấm. Nhiệt độ

chính là nguyên nhân làm giảm năng suất.

thích hợp nhất cho hạt nảy mầm là 18,5-21oC. Nếu Sự hình thành màu sắc quả cũng chịu ảnh nhiệt độ quá cao sẽ làm chậm sự nảy mầm của hưởng lớn của nhiệt độ. Nhiệt độ tối ưu để hình hạt, hạt dễ mất sức sống, mầm bị biến dạng.

thành sắc tố là 18-24oC. Quả có màu đỏ - da cam Cà chua sinh trưởng tốt trong phạm vi nhiệt đậm ở 24-28oC do có sự hình thành lycopen và độ 15-30oC, nhiệt độ tối ưu là 22-24oC. Quá trình caroten dễ dàng. Nhưng khi nhiệt độ ở 30-36oC

quang hợp của lá cà chua tăng khi nhiệt độ đạt tối quả có màu vàng là do lycopen không được hình ưu 25-30oC, khi nhiệt độ cao hơn mức thích hợp thành. Khi nhiệt độ lớn hơn 40oC quả giữ nguyên (>35oC) quá trình quang hợp sẽ giảm dần.

màu xanh bởi vỡ cơ chế phân huỷ chlorophyll Nhiệt độ ngày và đêm đều có ảnh hưởng đến không hoạt động, caroten và lycopen không được sinh trưởng sinh dưỡng của cây. Nhiệt độ ngày thích hợp cho cây sinh trưởng là 20-25

hình thành. Nhiệt độ và độ ẩm cao cũng là oC, nhiệt độ

ban đêm thích hợp là 13-18oC. Khi nhiệt độ trên nguyên nhân tạo điều kiện thuận lợi cho một số

35oC cây cà chua ngừng sinh trưởng và ở nhiệt độ

bệnh hại phát triển.

73

74

https://thuviensach.vn

Quả cà chua có giá trị dinh dưỡng cao, trong 10oC trong một giai đoạn dài cây sẽ chết. Ở giai 100 g phần ăn được của quả cà chua chiếm 94 g là đoạn sinh trưởng sinh dưỡng, nhiệt độ ngày đêm nước, chỉ có 1,9 g protein, 1,1 g chất béo, 0,6 g chất xấp xỉ 25oC sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho quá khoáng; và cà chua có tác dụng lớn về mặt y học.

trình ra lá và sinh trưởng của lá. Tốc độ sinh Theo Võ Văn Chi (năm 1997), cà chua có vị ngọt trưởng của thân, chồi và rễ đạt tốt hơn khi nhiệt tính mát, giải nhiệt chống hoại huyết, kháng độ ngày là 26-30oC và đêm là 18-22oC. Điều này khuẩn, lọc máu, nhuận tràng, giúp tiêu hoá tốt liên quan đến việc duy trì cân bằng quá trình tinh bột. Nước ép cà chua có tác dụng kích thích quang hợp trong cây.

gan, tốt cho dạ dày, bên cạnh đó cà chua là loại Nhiệt độ ảnh hưởng trực tiếp tới sự nở hoa quả có khả năng chống lão hoá mạnh nhất vì có cũng như quá trình thụ phấn thụ tinh. Tỷ lệ đậu chứa hàm lượng licopen - một hợp chất không bị

quả cao ở nhiệt độ tối ưu là 18-20oC. Khi nhiệt độ

mất khi nấu chín.

ngày tối đa vượt 38oC trong vòng 5-9 ngày trước hoặc sau khi hoa nở 1-3 ngày, nhiệt độ đêm thấp 2. Yêu cầu ngoại cảnh

vượt 25-27oC trong vòng vài ngày trước và sau

2.1. Yêu cầu về nhiệt độ

khi nở hoa đều làm giảm sức sống hạt phấn, đó Cà chua thuộc nhóm cây ưa ấm. Nhiệt độ

chính là nguyên nhân làm giảm năng suất.

thích hợp nhất cho hạt nảy mầm là 18,5-21oC. Nếu Sự hình thành màu sắc quả cũng chịu ảnh nhiệt độ quá cao sẽ làm chậm sự nảy mầm của hưởng lớn của nhiệt độ. Nhiệt độ tối ưu để hình hạt, hạt dễ mất sức sống, mầm bị biến dạng.

thành sắc tố là 18-24oC. Quả có màu đỏ - da cam Cà chua sinh trưởng tốt trong phạm vi nhiệt đậm ở 24-28oC do có sự hình thành lycopen và độ 15-30oC, nhiệt độ tối ưu là 22-24oC. Quá trình caroten dễ dàng. Nhưng khi nhiệt độ ở 30-36oC

quang hợp của lá cà chua tăng khi nhiệt độ đạt tối quả có màu vàng là do lycopen không được hình ưu 25-30oC, khi nhiệt độ cao hơn mức thích hợp thành. Khi nhiệt độ lớn hơn 40oC quả giữ nguyên (>35oC) quá trình quang hợp sẽ giảm dần.

màu xanh bởi vỡ cơ chế phân huỷ chlorophyll Nhiệt độ ngày và đêm đều có ảnh hưởng đến không hoạt động, caroten và lycopen không được sinh trưởng sinh dưỡng của cây. Nhiệt độ ngày thích hợp cho cây sinh trưởng là 20-25

hình thành. Nhiệt độ và độ ẩm cao cũng là oC, nhiệt độ

ban đêm thích hợp là 13-18oC. Khi nhiệt độ trên nguyên nhân tạo điều kiện thuận lợi cho một số

35oC cây cà chua ngừng sinh trưởng và ở nhiệt độ

bệnh hại phát triển.

73

74

https://thuviensach.vn

2.2. Yêu cầu về ánh sáng

độ đất và không khí phụ thuộc rất lớn vào lượng Cà chua thuộc cây ưa ánh sáng, cây con trong mưa, đặc biệt là các thời điểm trái vụ, mưa nhiều vườn ươm nếu đủ ánh sáng (5000 lux) sẽ cho chất là yếu tố ảnh hưởng lớn đến sự sinh trưởng phát lượng tốt, cứng cây, bộ lá to, khoẻ, sớm được triển của cây kể từ khi gieo hạt đến khi thu hoạch.

trồng. Ánh sáng đầy đủ thì việc thụ tinh thuận lợi,

2.4. Yêu cầu về đất và dinh dưỡng

dẫn đến sự phát triển bình thường của quả, quả

đồng đều, năng suất tăng.

Cà chua là loại cây trồng tương đối dễ tính, Thành phần hóa học của quả cà chua chịu tác tuy nhiên nên sản xuất cà chua trên đất phù sa, động lớn của chất lượng ánh sáng, thời gian hàm lượng hữu cơ lớn hơn hoặc bằng 1,5%, độ

chiếu sáng và cường độ ánh sáng. Cây cà chua pH khoảng 5,5-7, tốt nhất là 6,5-6,8, nên chọn chân trồng trong điều kiện đủ ánh sáng đạt hàm đất giàu mùn, tơi xốp, dễ thoát nước.

lượng axit ascobic trong quả nhiều hơn trồng nơi Để có 1 tấn cà chua cần 2,9 kg N, 0,4 kg P, 4 kg thiếu ánh sáng.

K và 0,45 kg Mg. Để đạt năng suất 50 tấn/ha cần bón 320 kg N, 60 kg P2O5 và 440 kg K2O. Đối với

2.3. Yêu cầu về nước

cà chua vô hạn nên bón với mức 180 kg N, 80 kg P2O5 và 180 kg K2O; còn với cà chua hữu hạn thì Cà chua có yêu cầu về nước ở các giai đoạn lượng tương ứng là 120, 80 và 150. Trong điều sinh trưởng rất khác nhau, xu hướng ban đầu cần kiện trái vụ ở Việt Nam lượng phân bón cho 1 ha ít về sau cần nhiều. Lúc cây ra hoa là thời kỳ cần cà chua là 30 tấn phân chuồng, 150 kg N, 150 kg nhiều nước nhất. Nếu ở thời kỳ này độ ẩm không P2O5 và 180 kg K2O.

đáp ứng, việc hình thành chùm hoa và tỷ lệ đậu Cũng như các cây trồng khác, cà chua cần ít quả giảm.

nhất 20 nguyên tố dinh dưỡng cho quá trình sinh Qua nhiều tài liệu nghiên cứu cho thấy, độ ẩm trưởng phát triển bình thường của nó. Trong các đất thích hợp cho cà chua là 60-65% và độ ẩm nguyên tố đa lượng cà chua cần nhiều kali hơn cả, không khí là 70-80%.

sau đó là đạm và lân.

Độ ẩm không khí quá cao (> 90%) dễ làm cho 3. Các biện pháp kỹ thuật

hạt phấn bị trương nứt, hoa cà chua không thụ

phấn được sẽ rụng. Tuy nhiên, trong điều kiện gió

3.1. Chọn đất

khô cũng thường làm tăng tỷ lệ rụng hoa. Nhiệt Đất trồng cà chua nên bố trí ở những ruộng 75

76

https://thuviensach.vn

2.2. Yêu cầu về ánh sáng

độ đất và không khí phụ thuộc rất lớn vào lượng Cà chua thuộc cây ưa ánh sáng, cây con trong mưa, đặc biệt là các thời điểm trái vụ, mưa nhiều vườn ươm nếu đủ ánh sáng (5000 lux) sẽ cho chất là yếu tố ảnh hưởng lớn đến sự sinh trưởng phát lượng tốt, cứng cây, bộ lá to, khoẻ, sớm được triển của cây kể từ khi gieo hạt đến khi thu hoạch.

trồng. Ánh sáng đầy đủ thì việc thụ tinh thuận lợi,

2.4. Yêu cầu về đất và dinh dưỡng

dẫn đến sự phát triển bình thường của quả, quả

đồng đều, năng suất tăng.

Cà chua là loại cây trồng tương đối dễ tính, Thành phần hóa học của quả cà chua chịu tác tuy nhiên nên sản xuất cà chua trên đất phù sa, động lớn của chất lượng ánh sáng, thời gian hàm lượng hữu cơ lớn hơn hoặc bằng 1,5%, độ

chiếu sáng và cường độ ánh sáng. Cây cà chua pH khoảng 5,5-7, tốt nhất là 6,5-6,8, nên chọn chân trồng trong điều kiện đủ ánh sáng đạt hàm đất giàu mùn, tơi xốp, dễ thoát nước.

lượng axit ascobic trong quả nhiều hơn trồng nơi Để có 1 tấn cà chua cần 2,9 kg N, 0,4 kg P, 4 kg thiếu ánh sáng.

K và 0,45 kg Mg. Để đạt năng suất 50 tấn/ha cần bón 320 kg N, 60 kg P2O5 và 440 kg K2O. Đối với

2.3. Yêu cầu về nước

cà chua vô hạn nên bón với mức 180 kg N, 80 kg P2O5 và 180 kg K2O; còn với cà chua hữu hạn thì Cà chua có yêu cầu về nước ở các giai đoạn lượng tương ứng là 120, 80 và 150. Trong điều sinh trưởng rất khác nhau, xu hướng ban đầu cần kiện trái vụ ở Việt Nam lượng phân bón cho 1 ha ít về sau cần nhiều. Lúc cây ra hoa là thời kỳ cần cà chua là 30 tấn phân chuồng, 150 kg N, 150 kg nhiều nước nhất. Nếu ở thời kỳ này độ ẩm không P2O5 và 180 kg K2O.

đáp ứng, việc hình thành chùm hoa và tỷ lệ đậu Cũng như các cây trồng khác, cà chua cần ít quả giảm.

nhất 20 nguyên tố dinh dưỡng cho quá trình sinh Qua nhiều tài liệu nghiên cứu cho thấy, độ ẩm trưởng phát triển bình thường của nó. Trong các đất thích hợp cho cà chua là 60-65% và độ ẩm nguyên tố đa lượng cà chua cần nhiều kali hơn cả, không khí là 70-80%.

sau đó là đạm và lân.

Độ ẩm không khí quá cao (> 90%) dễ làm cho 3. Các biện pháp kỹ thuật

hạt phấn bị trương nứt, hoa cà chua không thụ

phấn được sẽ rụng. Tuy nhiên, trong điều kiện gió

3.1. Chọn đất

khô cũng thường làm tăng tỷ lệ rụng hoa. Nhiệt Đất trồng cà chua nên bố trí ở những ruộng 75

76

https://thuviensach.vn

cao, dễ thoát nước, chủ động tưới tiêu, vụ trước mỏng hoặc rơm khô chặt ngắn khoảng 10 cm, tưới không trồng cây họ cà. Yêu cầu pH đất đạt 6,5-6,8.

giữ ẩm cho đến khi hạt mọc đều và sau mọc 20-25

ngày (khi cây có 5-6 lá thật) đem trồng. Trong

3.2. Giống và cây con

suốt giai đoạn vườn ươm cần bảo đảm tưới đủ ẩm Giống: sử dụng các giống chất lượng cao có cho cây, phun thuốc trừ sâu bệnh hại kịp thời.

nguồn gốc rõ ràng được cung ứng từ các cơ quan, Nhổ bỏ cây sâu bệnh, cây yếu, cây lẫn tạp trước công ty có uy tín trong nước.

khi trồng.

Vườn ươm được chọn nơi thoáng, đủ nắng, Tiêu chuẩn cây giống: thân cứng, mập, khoảng có dụng cụ, thiết bị che chắn để tránh mưa rào, cách các lá ngắn, 5-6 lá thật, cao 10-15 cm, không nắng to.

bị sâu bệnh hại.

Xử lý hạt giống trước khi gieo: hạt giống mới Trong điều kiện trái vụ nên sử dụng cây giống không cần xử lý trước khi gieo. Đối với hạt đã qua cà chua ghép trên gốc cà tím để chống bệnh héo bảo quản cần xử lý bằng ngâm hạt trước khi gieo xanh vi khuẩn và chịu ngập úng.

trong nước ấm 50oC, thời gian 30 phút, sau đó

3.3. Thời vụ

tráng qua nước lạnh và hong se hạt.

Hỗn hợp giá thể sử dụng cho vườn ươm như

Vụ sớm: gieo hạt vào đầu tháng 7 đến ngày 15

sau: đất bột (đất phù sa hoặc đất bùn ải phơi khô tháng 7. Trồng cuối tháng 7 đến đầu tháng 8.

đập nhỏ) + mùn mục (hoặc phân chuồng hoai Vụ chính: gieo hạt đầu tháng 9, trồng từ ngày 5

mục) + trấu hun hoặc xơ dừa theo tỷ lệ 1,0: 0,7: đến ngày 10 tháng 10.

0,3. Giá thể được xử lý thuốc trừ nấm, sâu bệnh Vụ xuân hè: gieo hạt từ ngày 10 đến ngày 15

và bổ sung chất dinh dưỡng gồm: 10 kg với bột +

tháng 1, trồng từ ngày 20 đến ngày 25 tháng 2.

1,0 kg thuốc basudin hoặc vibam 5H + 1,0 kg Zineb + 1,0 kg đạm urê + 1,5 kg supe lân + 1,5 kg

3.4. Làm đất, trồng cây

kali clorua cho 1.000 kg hỗn hợp. Giá thể được Đất được cày bừa kỹ, sạch cỏ dại và được xử

chuẩn bị 10-15 ngày trước khi sử dụng.

lý bằng các loại thuốc như basudin 10H hoặc Hạt được gieo vào các khay nhựa, khay xốp, vibam 5H (27 kg/ha).

hoặc túi bầu với kích thước 7x10 cm. Gieo 1 hạt/ô/

Lên luống rộng 1,4 m cả rãnh, cao 35-40 cm, khay (bầu). Gieo xong phủ lớp hỗn hợp giá thể

rãnh luống rộng 30 cm.

lên trên vừa kín hạt, sau đó phủ một lớp trấu 77

78

https://thuviensach.vn

cao, dễ thoát nước, chủ động tưới tiêu, vụ trước mỏng hoặc rơm khô chặt ngắn khoảng 10 cm, tưới không trồng cây họ cà. Yêu cầu pH đất đạt 6,5-6,8.

giữ ẩm cho đến khi hạt mọc đều và sau mọc 20-25

ngày (khi cây có 5-6 lá thật) đem trồng. Trong

3.2. Giống và cây con

suốt giai đoạn vườn ươm cần bảo đảm tưới đủ ẩm Giống: sử dụng các giống chất lượng cao có cho cây, phun thuốc trừ sâu bệnh hại kịp thời.

nguồn gốc rõ ràng được cung ứng từ các cơ quan, Nhổ bỏ cây sâu bệnh, cây yếu, cây lẫn tạp trước công ty có uy tín trong nước.

khi trồng.

Vườn ươm được chọn nơi thoáng, đủ nắng, Tiêu chuẩn cây giống: thân cứng, mập, khoảng có dụng cụ, thiết bị che chắn để tránh mưa rào, cách các lá ngắn, 5-6 lá thật, cao 10-15 cm, không nắng to.

bị sâu bệnh hại.

Xử lý hạt giống trước khi gieo: hạt giống mới Trong điều kiện trái vụ nên sử dụng cây giống không cần xử lý trước khi gieo. Đối với hạt đã qua cà chua ghép trên gốc cà tím để chống bệnh héo bảo quản cần xử lý bằng ngâm hạt trước khi gieo xanh vi khuẩn và chịu ngập úng.

trong nước ấm 50oC, thời gian 30 phút, sau đó

3.3. Thời vụ

tráng qua nước lạnh và hong se hạt.

Hỗn hợp giá thể sử dụng cho vườn ươm như

Vụ sớm: gieo hạt vào đầu tháng 7 đến ngày 15

sau: đất bột (đất phù sa hoặc đất bùn ải phơi khô tháng 7. Trồng cuối tháng 7 đến đầu tháng 8.

đập nhỏ) + mùn mục (hoặc phân chuồng hoai Vụ chính: gieo hạt đầu tháng 9, trồng từ ngày 5

mục) + trấu hun hoặc xơ dừa theo tỷ lệ 1,0: 0,7: đến ngày 10 tháng 10.

0,3. Giá thể được xử lý thuốc trừ nấm, sâu bệnh Vụ xuân hè: gieo hạt từ ngày 10 đến ngày 15

và bổ sung chất dinh dưỡng gồm: 10 kg với bột +

tháng 1, trồng từ ngày 20 đến ngày 25 tháng 2.

1,0 kg thuốc basudin hoặc vibam 5H + 1,0 kg Zineb + 1,0 kg đạm urê + 1,5 kg supe lân + 1,5 kg

3.4. Làm đất, trồng cây

kali clorua cho 1.000 kg hỗn hợp. Giá thể được Đất được cày bừa kỹ, sạch cỏ dại và được xử

chuẩn bị 10-15 ngày trước khi sử dụng.

lý bằng các loại thuốc như basudin 10H hoặc Hạt được gieo vào các khay nhựa, khay xốp, vibam 5H (27 kg/ha).

hoặc túi bầu với kích thước 7x10 cm. Gieo 1 hạt/ô/

Lên luống rộng 1,4 m cả rãnh, cao 35-40 cm, khay (bầu). Gieo xong phủ lớp hỗn hợp giá thể

rãnh luống rộng 30 cm.

lên trên vừa kín hạt, sau đó phủ một lớp trấu 77

78

https://thuviensach.vn

Dùng màng phủ nông nghiệp hoặc rơm rạ

Bón thúc làm 4 đợt và cách bón là:

phủ luống sau khi lên luống và bón lót để tránh

- Bón lót theo hai rạch trồng, đảo đều phân với mưa rửa trôi phân bón và hạn chế cỏ dại trong đất, lấp kín phân.

mùa mưa.

- Bón thúc: chia làm 4 lần: hoà nước tưới hoặc Nếu trồng bằng cây giống cà chua ghép chú ý bón theo hốc cách gốc cây 10 cm. Sau bón lấp kín không lấp đất quá vết ghép, sau trồng dùng que phân, tưới nước đủ ẩm để hoà tan phân.

tre dài khoảng 30-50 cm cố định cây, tránh gió bão

+ Lần 1: 10-14 ngày sau trồng.

làm đổ cây và gãy vết ghép.

+ Lần 2: cách lần 1 từ 2-3 tuần.

+ Lần 3: cách lần 2 từ 2-3 tuần.

3.5. Khoảng cách và mật độ

+ Lần 4: sau thu lứa quả đầu.

- Khoảng cách: trồng 2 hàng/luống với khoảng Nên sử dụng các dạng phân hỗn hợp, phức hợp cách 70 cm x 45 cm với giống sinh trưởng hữu hạn NPK để bón với liều nguyên chất tương ứng. Ngoài và 70 cm x 50 cm với giống sinh trưởng vô hạn.

biện pháp bón vào đất, có thể phun qua lá các dung

- Mật độ: mật độ trồng là 28.000- 32.000 cây/ha.

dịch dinh dưỡng đa lượng, trung lượng, vi lượng theo hướng dẫn sử dụng của hãng sản xuất.

3.6. Bón phân

3.7. Chăm sóc

Sử dụng phân bón cân đối và hợp lý, ưu tiên phân hữu cơ đã ủ hoai mục, tuyệt đối không 3.7.1. Tưới nước

dùng phân tươi, nước phân tươi để tưới. Bón bổ

Đảm bảo độ ẩm đất thường xuyên khoảng sung phân hữu cơ vi sinh, hữu cơ sinh học.

70% độ ẩm đồng ruộng, có thể tưới theo hốc hoặc Liều lượng và cách bón phân cho 1 ha như sau: tưới rãnh, bảo đảm tháo sạch nước ở rãnh sau khi tưới để tránh lây bệnh, đặc biệt là bệnh héo xanh Loại phân Đơn vị Lượng

Bón

Bón thúc (%)

vi khuẩn.

tính

bón

lót

Lần 1

Lần 2

Lần 3 Lần 4

3.7.2. Cắm giàn

Phân hữu cơ tấn

20-30 20-30

-

-

-

-

Sau trồng 1 tháng cần cắm giàn giúp cây đứng N

kg

160-170

20

20

50-55

40-45

30

thẳng, đỡ cây, quả không chạm đất, giảm sự gây P

hại của sâu bệnh. Tùy thuộc vào dạng hình sinh 2O5

kg

120-150 90-120

30

-

-

-

trưởng mà làm giàn 2 hay 3 tầng. Buộc thân cây K2O

kg

180- 200

20

60

60

40-60

vào giàn theo hình số 8 ở các tầng.

79

80

https://thuviensach.vn

Dùng màng phủ nông nghiệp hoặc rơm rạ

Bón thúc làm 4 đợt và cách bón là:

phủ luống sau khi lên luống và bón lót để tránh

- Bón lót theo hai rạch trồng, đảo đều phân với mưa rửa trôi phân bón và hạn chế cỏ dại trong đất, lấp kín phân.

mùa mưa.

- Bón thúc: chia làm 4 lần: hoà nước tưới hoặc Nếu trồng bằng cây giống cà chua ghép chú ý bón theo hốc cách gốc cây 10 cm. Sau bón lấp kín không lấp đất quá vết ghép, sau trồng dùng que phân, tưới nước đủ ẩm để hoà tan phân.

tre dài khoảng 30-50 cm cố định cây, tránh gió bão

+ Lần 1: 10-14 ngày sau trồng.

làm đổ cây và gãy vết ghép.

+ Lần 2: cách lần 1 từ 2-3 tuần.

+ Lần 3: cách lần 2 từ 2-3 tuần.

3.5. Khoảng cách và mật độ

+ Lần 4: sau thu lứa quả đầu.

- Khoảng cách: trồng 2 hàng/luống với khoảng Nên sử dụng các dạng phân hỗn hợp, phức hợp cách 70 cm x 45 cm với giống sinh trưởng hữu hạn NPK để bón với liều nguyên chất tương ứng. Ngoài và 70 cm x 50 cm với giống sinh trưởng vô hạn.

biện pháp bón vào đất, có thể phun qua lá các dung

- Mật độ: mật độ trồng là 28.000- 32.000 cây/ha.

dịch dinh dưỡng đa lượng, trung lượng, vi lượng theo hướng dẫn sử dụng của hãng sản xuất.

3.6. Bón phân

3.7. Chăm sóc

Sử dụng phân bón cân đối và hợp lý, ưu tiên phân hữu cơ đã ủ hoai mục, tuyệt đối không 3.7.1. Tưới nước

dùng phân tươi, nước phân tươi để tưới. Bón bổ

Đảm bảo độ ẩm đất thường xuyên khoảng sung phân hữu cơ vi sinh, hữu cơ sinh học.

70% độ ẩm đồng ruộng, có thể tưới theo hốc hoặc Liều lượng và cách bón phân cho 1 ha như sau: tưới rãnh, bảo đảm tháo sạch nước ở rãnh sau khi tưới để tránh lây bệnh, đặc biệt là bệnh héo xanh Loại phân Đơn vị Lượng

Bón

Bón thúc (%)

vi khuẩn.

tính

bón

lót

Lần 1

Lần 2

Lần 3 Lần 4

3.7.2. Cắm giàn

Phân hữu cơ tấn

20-30 20-30

-

-

-

-

Sau trồng 1 tháng cần cắm giàn giúp cây đứng N

kg

160-170

20

20

50-55

40-45

30

thẳng, đỡ cây, quả không chạm đất, giảm sự gây P

hại của sâu bệnh. Tùy thuộc vào dạng hình sinh 2O5

kg

120-150 90-120

30

-

-

-

trưởng mà làm giàn 2 hay 3 tầng. Buộc thân cây K2O

kg

180- 200

20

60

60

40-60

vào giàn theo hình số 8 ở các tầng.

79

80

https://thuviensach.vn

3.7.3. Tỉa nhánh 3.8.1. Biện pháp canh tác

Trong quá trình cắm giàn, buộc giàn cho cây Nên chọn các loại đất luân canh với cây trồng cà chua cần kết hợp tỉa nhánh. Tùy thuộc vào khác họ cà, đặc biệt là cây lúa nước, cây họ đậu và giống cũng như dạng hình sinh trưởng để 1-2

các cây trồng cạn khác nhằm hạn chế nguồn sâu nhánh/cây, những cành quả còn lại cắt bỏ, ngoài bệnh chuyển tiếp.

việc tỉa nhánh, các lá già, lá bị bệnh cũng được cắt

- Chọn giống chống chịu với sâu bệnh như

tỉa để tạo độ thông thoáng cho cây. Công việc này giống chịu bệnh virus, bệnh héo xanh vi khuẩn phải được làm thường xuyên 2-3 ngày/lần.

như sử dụng cây cà chua ghép.

- Nếu cây có dạng hình sinh trưởng vô hạn,

- Dùng các biện pháp thủ công như ngắt ổ

bấm ngọn khi đạt số quả yêu cầu.

trứng, bắt giết sâu non khi mật độ sâu thấp (áp

- Nếu trồng cây cà chua ghép, thường xuyên dụng với sâu xám, sâu khoang); phát hiện và nhổ

kiểm tra và loại bỏ toàn bộ mầm ngủ của gốc ghép.

bỏ những cây bị bệnh héo xanh, bệnh virus đem 3.7.4. Sử dụng các chế phẩm dinh dưỡng và thuốc thiêu hủy.

đậu quả

3.8.2. Biện pháp phòng trừ bằng thuốc bảo vệ

Trong điều kiện trái vụ cà chua cần sử dụng thực vật

một số chế phẩm dinh dưỡng nhằm nâng cao sức

- Giai đoạn vườn ươm: chú ý các đối tượng sống của hạt phấn để tăng khả năng đậu quả như

rệp, sâu xám, bệnh sương mai và bệnh thối gốc…

botrac, agrodream phun theo hướng dẫn từ khi nên phòng trừ bằng các thuốc hóa học có hiệu lực cây bắt đầu ra hoa đến khi thu quả đợt 1. Kết hợp cao. Đối với rệp, sâu xám xử lý thuốc có hoạt chất sử dụng một số loại thuốc đậu quả như CPA, GA lufenuron (match 50EC, luferon 50EC); đối với 3 nồng độ 10-15 ppm để phun lên chùm hoa hoặc bệnh sương mai xử lý thuốc có hoạt chất nhúng, trong quá trình phun thuốc đậu quả chú ý cymoxamil + mancozeb (xamized 72WP, jack M9

không để thuốc bắn lên ngọn sinh trưởng của cây.

72WP...), đối với bệnh thối gốc xử lý thuốc có hoạt chất metalaxyl (validacin 5L, vida 3SC...).

3.8. Phòng trừ sâu bệnh

- Giai đoạn đầu vụ (sau trồng - phân cành - ra hoa) Trong điều kiện trái vụ khi nhiệt độ và ẩm độ

Thường xuyên kiểm tra đồng ruộng để phát cao, cà chua là đối tượng cho nhiều loại sâu bệnh hiện sớm sâu bệnh. Đối với rệp, bọ trĩ cần xử lý gây hại, vì vậy cần áp dụng triệt để các biện pháp triệt để khi phát hiện bệnh bằng một số loại thuốc phòng trừ tổng hợp đối với cây cà chua.

hóa học thế hệ mới ít độc hại khi mật độ sâu cao: 81

82

https://thuviensach.vn

3.7.3. Tỉa nhánh 3.8.1. Biện pháp canh tác

Trong quá trình cắm giàn, buộc giàn cho cây Nên chọn các loại đất luân canh với cây trồng cà chua cần kết hợp tỉa nhánh. Tùy thuộc vào khác họ cà, đặc biệt là cây lúa nước, cây họ đậu và giống cũng như dạng hình sinh trưởng để 1-2

các cây trồng cạn khác nhằm hạn chế nguồn sâu nhánh/cây, những cành quả còn lại cắt bỏ, ngoài bệnh chuyển tiếp.

việc tỉa nhánh, các lá già, lá bị bệnh cũng được cắt

- Chọn giống chống chịu với sâu bệnh như

tỉa để tạo độ thông thoáng cho cây. Công việc này giống chịu bệnh virus, bệnh héo xanh vi khuẩn phải được làm thường xuyên 2-3 ngày/lần.

như sử dụng cây cà chua ghép.

- Nếu cây có dạng hình sinh trưởng vô hạn,

- Dùng các biện pháp thủ công như ngắt ổ

bấm ngọn khi đạt số quả yêu cầu.

trứng, bắt giết sâu non khi mật độ sâu thấp (áp

- Nếu trồng cây cà chua ghép, thường xuyên dụng với sâu xám, sâu khoang); phát hiện và nhổ

kiểm tra và loại bỏ toàn bộ mầm ngủ của gốc ghép.

bỏ những cây bị bệnh héo xanh, bệnh virus đem 3.7.4. Sử dụng các chế phẩm dinh dưỡng và thuốc thiêu hủy.

đậu quả

3.8.2. Biện pháp phòng trừ bằng thuốc bảo vệ

Trong điều kiện trái vụ cà chua cần sử dụng thực vật

một số chế phẩm dinh dưỡng nhằm nâng cao sức

- Giai đoạn vườn ươm: chú ý các đối tượng sống của hạt phấn để tăng khả năng đậu quả như

rệp, sâu xám, bệnh sương mai và bệnh thối gốc…

botrac, agrodream phun theo hướng dẫn từ khi nên phòng trừ bằng các thuốc hóa học có hiệu lực cây bắt đầu ra hoa đến khi thu quả đợt 1. Kết hợp cao. Đối với rệp, sâu xám xử lý thuốc có hoạt chất sử dụng một số loại thuốc đậu quả như CPA, GA lufenuron (match 50EC, luferon 50EC); đối với 3 nồng độ 10-15 ppm để phun lên chùm hoa hoặc bệnh sương mai xử lý thuốc có hoạt chất nhúng, trong quá trình phun thuốc đậu quả chú ý cymoxamil + mancozeb (xamized 72WP, jack M9

không để thuốc bắn lên ngọn sinh trưởng của cây.

72WP...), đối với bệnh thối gốc xử lý thuốc có hoạt chất metalaxyl (validacin 5L, vida 3SC...).

3.8. Phòng trừ sâu bệnh

- Giai đoạn đầu vụ (sau trồng - phân cành - ra hoa) Trong điều kiện trái vụ khi nhiệt độ và ẩm độ

Thường xuyên kiểm tra đồng ruộng để phát cao, cà chua là đối tượng cho nhiều loại sâu bệnh hiện sớm sâu bệnh. Đối với rệp, bọ trĩ cần xử lý gây hại, vì vậy cần áp dụng triệt để các biện pháp triệt để khi phát hiện bệnh bằng một số loại thuốc phòng trừ tổng hợp đối với cây cà chua.

hóa học thế hệ mới ít độc hại khi mật độ sâu cao: 81

82

https://thuviensach.vn

+ Bọ trĩ, rệp: phun thuốc khi > 20% số lá bị hại, nước để nâng cao chất lượng quả. Bảo đảm thời xử lý các loại thuốc có hoạt chất immidacloprid, gian cách ly sau khi phun thuốc.

hoạt chất lufenuron, hoạt chất indoxacab…

Thu hoạch đúng lúc, đúng độ chín thương

+ Sâu khoang, sâu xám: phun thuốc khi mật độ

phẩm khi vai quả và đỉnh quả có màu hồng. Thu sâu > 2 con/m2, phun thuốc có hoạt chất permethrin, hái nhẹ nhàng tránh dập nát, loại bỏ những quả

hoạt chất lufenuron, hoạt chất indoxacab…

sâu bệnh, sau đó vận chuyển và bảo quản ở nơi

- Giai đoạn giữa và cuối vụ

thoáng mát. Quả thu hoạch được xếp vào khay, Chú ý các đối tượng bọ trĩ, sâu đục quả, rầy sọt hoặc thùng carton rồi vận chuyển đến nơi xanh, nhện đá, sâu khoang, bọ rùa…

tiêu thụ.

Xử lý các loại thuốc hóa học thế hệ mới như

thảo mộc, sinh học, nguồn gốc sinh học khi các loại sâu hại phát sinh cao.

+ Bọ trĩ, nhện đỏ: khi trên đồng ruộng có > 50%

lá bị hại ở cấp 1-3 xử lý thuốc có hoạt chất difenthiuron (pegasus 500SC, pesieu 500SC...), hoạt chất emamectin benzoate (sausto 1.0EC, rholam 50WP, tasieu 2WG…), hoạt chất aba mectin…

+ Sâu đục quả: khi trên đồng ruộng có > 10% số

quả bị đục, xử lý các loại thuốc thảo mộc có hoạt chất matrin (marigold 0.36AS, emaben 0.2EC…); thuốc sinh học Bt, hoạt chất emamectin benzoate (sausto 1.0EC, rholam 50WP, tasieu 2WG…).

+ Rầy xanh: có mật độ > 40 con/m2 hay bọ rùa hại > 15 con/m2, xử lý các loại thuốc có hoạt chất dinotefuran (oshin 20WP, chat 20WP…), hoạt chất thiamethoxam (actara 25WG…).

3.9. Thu hoạch

Trước khi thu hoạch 20 ngày nên hạn chế tưới 83

84

https://thuviensach.vn

+ Bọ trĩ, rệp: phun thuốc khi > 20% số lá bị hại, nước để nâng cao chất lượng quả. Bảo đảm thời xử lý các loại thuốc có hoạt chất immidacloprid, gian cách ly sau khi phun thuốc.

hoạt chất lufenuron, hoạt chất indoxacab…

Thu hoạch đúng lúc, đúng độ chín thương

+ Sâu khoang, sâu xám: phun thuốc khi mật độ

phẩm khi vai quả và đỉnh quả có màu hồng. Thu sâu > 2 con/m2, phun thuốc có hoạt chất permethrin, hái nhẹ nhàng tránh dập nát, loại bỏ những quả

hoạt chất lufenuron, hoạt chất indoxacab…

sâu bệnh, sau đó vận chuyển và bảo quản ở nơi

- Giai đoạn giữa và cuối vụ

thoáng mát. Quả thu hoạch được xếp vào khay, Chú ý các đối tượng bọ trĩ, sâu đục quả, rầy sọt hoặc thùng carton rồi vận chuyển đến nơi xanh, nhện đá, sâu khoang, bọ rùa…

tiêu thụ.

Xử lý các loại thuốc hóa học thế hệ mới như

thảo mộc, sinh học, nguồn gốc sinh học khi các loại sâu hại phát sinh cao.

+ Bọ trĩ, nhện đỏ: khi trên đồng ruộng có > 50%

lá bị hại ở cấp 1-3 xử lý thuốc có hoạt chất difenthiuron (pegasus 500SC, pesieu 500SC...), hoạt chất emamectin benzoate (sausto 1.0EC, rholam 50WP, tasieu 2WG…), hoạt chất aba mectin…

+ Sâu đục quả: khi trên đồng ruộng có > 10% số

quả bị đục, xử lý các loại thuốc thảo mộc có hoạt chất matrin (marigold 0.36AS, emaben 0.2EC…); thuốc sinh học Bt, hoạt chất emamectin benzoate (sausto 1.0EC, rholam 50WP, tasieu 2WG…).

+ Rầy xanh: có mật độ > 40 con/m2 hay bọ rùa hại > 15 con/m2, xử lý các loại thuốc có hoạt chất dinotefuran (oshin 20WP, chat 20WP…), hoạt chất thiamethoxam (actara 25WG…).

3.9. Thu hoạch

Trước khi thu hoạch 20 ngày nên hạn chế tưới 83

84

https://thuviensach.vn

nghệ giống và kỹ thuật, cải bắp có thể trồng trong vụ thu đông, xuân hè và hè thu. Cải bắp được trồng luân canh với các cây trồng khác trong hệ

thống luân canh. Cải bắp dễ trồng, khả năng thích KỸ THUẬT TRỒNG CẢI BẮP

nghi rộng, chịu bảo quản và chịu vận chuyển. Cải AN TOÀN TRÁI VỤ

bắp còn là mặt hàng rau xuất khẩu tươi sang các ( Bassica oleracea L. var. capitata) nước có mùa đông lạnh giá.

Ngày nay người ta đã biết nhiều tác dụng của 1. Giới thiệu chung về cây cải bắp cải bắp. Cải bắp là thuốc trị giun rất tốt, làm liền sẹo các vết thương, trị mụn nhọt và nó còn là

1.1. Nguồn gốc xuất xứ

thuốc giảm đau trong điều trị bệnh thấp khớp, Cải bắp có nguồn gốc từ tây bắc châu Âu, nhưng thống phong, đau dây thần kinh hông (lấy các lá đến khoảng giữa thế kỷ XVI cải bắp mới trở thành bắp cải dùng bàn là ủi cho mềm, sau đó đắp lên loại rau quan trọng nhất của châu Âu. Sau đó từ

phần bị đau). Cải bắp còn được dùng làm thuốc châu Âu cải bắp được đưa đi trồng rộng rãi ở nhiều chống hoại huyết, trị lỵ và cung cấp cho cơ thể

nơi trên thế giới. Tuy nhiên, sản xuất cải bắp ở khu một yếu tố quan trọng là lưu huỳnh (S). Nước sắc vực nhiệt đới và á nhiệt đới còn hạn chế, bởi cải bắp cải bắp được dùng để lọc máu và nó còn là loại sinh trưởng thích hợp với những vùng núi cao hoặc thuốc mạnh để chống kích thích thần kinh và nơi có mùa đông lạnh. Cải bắp được sử dụng làm chứng mất ngủ. Trong cải bắp có chất chống loét thuốc ở châu Âu từ thời thượng cổ. Người ta gọi nó gọi là vitamin U, do vậy mà cải bắp được dùng là “thầy thuốc của người nghèo” .

làm thuốc để chữa bệnh loét dạ dày, tá tràng.

Vitamin U rất dễ bị phân hủy khi ở nhiệt độ cao,

1.2. Giá trị kinh tế và giá trị sử dụng

nên người ta phải dùng nước ép cải bắp tươi.

Cải bắp được trồng khắp nơi trên thế giới, mang lại nguồn thu nhập ổn định cho nông dân 2. Yêu cầu ngoại cảnh

của nhiều quốc gia, đặc biệt là các nước ôn đới. Ở

2.1. Yêu cầu về nhiệt độ

nước ta, cải bắp là cây rau vụ đông, với diện tích hằng năm lên đến 36-37 nghìn ha (năm 2012 là Hạt cải bắp nảy mầm tốt nhất ở nhiệt độ 18-200C.

36.424 ha). Ngày nay với sự phát triển của công Cây cải bắp sinh trưởng tốt nhất và cho chất lượng 85

86

https://thuviensach.vn

nghệ giống và kỹ thuật, cải bắp có thể trồng trong vụ thu đông, xuân hè và hè thu. Cải bắp được trồng luân canh với các cây trồng khác trong hệ

thống luân canh. Cải bắp dễ trồng, khả năng thích KỸ THUẬT TRỒNG CẢI BẮP

nghi rộng, chịu bảo quản và chịu vận chuyển. Cải AN TOÀN TRÁI VỤ

bắp còn là mặt hàng rau xuất khẩu tươi sang các ( Bassica oleracea L. var. capitata) nước có mùa đông lạnh giá.

Ngày nay người ta đã biết nhiều tác dụng của 1. Giới thiệu chung về cây cải bắp cải bắp. Cải bắp là thuốc trị giun rất tốt, làm liền sẹo các vết thương, trị mụn nhọt và nó còn là

1.1. Nguồn gốc xuất xứ

thuốc giảm đau trong điều trị bệnh thấp khớp, Cải bắp có nguồn gốc từ tây bắc châu Âu, nhưng thống phong, đau dây thần kinh hông (lấy các lá đến khoảng giữa thế kỷ XVI cải bắp mới trở thành bắp cải dùng bàn là ủi cho mềm, sau đó đắp lên loại rau quan trọng nhất của châu Âu. Sau đó từ

phần bị đau). Cải bắp còn được dùng làm thuốc châu Âu cải bắp được đưa đi trồng rộng rãi ở nhiều chống hoại huyết, trị lỵ và cung cấp cho cơ thể

nơi trên thế giới. Tuy nhiên, sản xuất cải bắp ở khu một yếu tố quan trọng là lưu huỳnh (S). Nước sắc vực nhiệt đới và á nhiệt đới còn hạn chế, bởi cải bắp cải bắp được dùng để lọc máu và nó còn là loại sinh trưởng thích hợp với những vùng núi cao hoặc thuốc mạnh để chống kích thích thần kinh và nơi có mùa đông lạnh. Cải bắp được sử dụng làm chứng mất ngủ. Trong cải bắp có chất chống loét thuốc ở châu Âu từ thời thượng cổ. Người ta gọi nó gọi là vitamin U, do vậy mà cải bắp được dùng là “thầy thuốc của người nghèo” .

làm thuốc để chữa bệnh loét dạ dày, tá tràng.

Vitamin U rất dễ bị phân hủy khi ở nhiệt độ cao,

1.2. Giá trị kinh tế và giá trị sử dụng

nên người ta phải dùng nước ép cải bắp tươi.

Cải bắp được trồng khắp nơi trên thế giới, mang lại nguồn thu nhập ổn định cho nông dân 2. Yêu cầu ngoại cảnh

của nhiều quốc gia, đặc biệt là các nước ôn đới. Ở

2.1. Yêu cầu về nhiệt độ

nước ta, cải bắp là cây rau vụ đông, với diện tích hằng năm lên đến 36-37 nghìn ha (năm 2012 là Hạt cải bắp nảy mầm tốt nhất ở nhiệt độ 18-200C.

36.424 ha). Ngày nay với sự phát triển của công Cây cải bắp sinh trưởng tốt nhất và cho chất lượng 85

86

https://thuviensach.vn

cao nhất (lá mềm, cuộn chắc ăn ngon, ngọt) khi nước rất lớn, theo kết quả nghiên cứu cho biết sự

nhiệt độ trung bình ngày 15-200C, biên độ dao thoát hơi nước ban ngày lớn hơn ban đêm 16 lần động nhiệt độ ngày và đêm là 50C. Vùng nhiệt đới và vào khoảng 10 g nước/1 giờ/1 đơn vị diện tích chỉ gặp điều kiện này ở nơi có độ cao trên 800 m lá (m2). Đặc biệt ở thời kỳ hình thành bắp cây yêu so với mực nước biển. Nhiệt độ vượt quá 25oC cải cầu 80-85% độ ẩm đồng ruộng. Trong giai đoạn bắp vẫn sinh trưởng nhưng khả năng cuộn bắp này nếu không đảm bảo đủ ẩm sẽ dẫn đến hiện hạn chế, chất lượng bắp kém, lá cứng không ngọt.

tượng bắp nhỏ và nhiều xơ, giảm năng suất và Tuy nhiên, phản ứng với chế độ nhiệt còn phụ

chất lượng.

thuộc vào đặc tính của giống. Các giống cải bắp Độ ẩm đất duy trì 75-85% là thích hợp, độ ẩm sớm (KK Cross, T40 (takii) và thúy phong...) có không khí khoảng 80-90%. Đất quá ẩm (trên 90%) thể tạo bắp ngay trong điều kiện nhiệt độ tương trong 2-3 ngày sẽ làm tổn thương rễ cây và gây đối cao trong mùa hè của miền Bắc Việt Nam.

hại toàn bộ ruộng cải bắp.

2.2. Yêu cầu về ánh sáng

2.4. Yêu cầu về đất và dinh dưỡng

Cải bắp là cây ưa sáng, đặc biệt ở giai đoạn Cải bắp có thể trồng trên tất cả các loại đất đầu sinh trưởng, cường độ ánh sáng khoảng nếu bảo đảm đủ ẩm. Nên trồng cải bắp trên đất 20.000-22.000 lux là thích hợp nhất cho cải bắp.

phù sa, tiêu nước tốt, màu mỡ và giữ ẩm.

Thời gian chiếu sáng là 10-12 giờ/ngày đêm kết Các giống sớm thích hợp với đất nhẹ, còn các hợp với ánh sáng đủ sẽ làm cho cây sinh trưởng giống muộn thích hợp với đất nặng hơn và giàu bình thường và cho năng suất cao. Tuy nhiên, dinh dưỡng, giữ ẩm tốt. Trên đất nặng sinh ngày nay nhờ sự phát triển của khoa học người ta trưởng tuy có chậm hơn nhưng chất lượng sản đã chọn được các giống có thể cho thu hoạch cao phẩm đạt cao hơn. Lượng pH đất thích hợp cho thích hợp cho nhiều thời vụ trồng trong 1 năm. Ở

cây cải bắp là 6,0-6,5, hầu hết các giống cải bắp Việt Nam, với việc sử dụng các giống cải bắp lai đều chịu được đất mặn.

của Nhật Bản đã có thể sản xuất cải bắp phục vụ

Cây cải bắp để đạt được năng suất 80 tấn/ha, cho thị trường từ tháng 10 đến tháng 4 năm sau.

chúng lấy từ đất 214 kg đạm, 79 kg lân và 200 kg

2.3. Yêu cầu về nước

kali, tức là tương đương với lượng bón 610 kg Cải bắp có bộ lá lớn do vậy hệ số thoát hơi đạm urê, 400 kg supe lân và 500 kg kali.

87

88

https://thuviensach.vn

cao nhất (lá mềm, cuộn chắc ăn ngon, ngọt) khi nước rất lớn, theo kết quả nghiên cứu cho biết sự

nhiệt độ trung bình ngày 15-200C, biên độ dao thoát hơi nước ban ngày lớn hơn ban đêm 16 lần động nhiệt độ ngày và đêm là 50C. Vùng nhiệt đới và vào khoảng 10 g nước/1 giờ/1 đơn vị diện tích chỉ gặp điều kiện này ở nơi có độ cao trên 800 m lá (m2). Đặc biệt ở thời kỳ hình thành bắp cây yêu so với mực nước biển. Nhiệt độ vượt quá 25oC cải cầu 80-85% độ ẩm đồng ruộng. Trong giai đoạn bắp vẫn sinh trưởng nhưng khả năng cuộn bắp này nếu không đảm bảo đủ ẩm sẽ dẫn đến hiện hạn chế, chất lượng bắp kém, lá cứng không ngọt.

tượng bắp nhỏ và nhiều xơ, giảm năng suất và Tuy nhiên, phản ứng với chế độ nhiệt còn phụ

chất lượng.

thuộc vào đặc tính của giống. Các giống cải bắp Độ ẩm đất duy trì 75-85% là thích hợp, độ ẩm sớm (KK Cross, T40 (takii) và thúy phong...) có không khí khoảng 80-90%. Đất quá ẩm (trên 90%) thể tạo bắp ngay trong điều kiện nhiệt độ tương trong 2-3 ngày sẽ làm tổn thương rễ cây và gây đối cao trong mùa hè của miền Bắc Việt Nam.

hại toàn bộ ruộng cải bắp.

2.2. Yêu cầu về ánh sáng

2.4. Yêu cầu về đất và dinh dưỡng

Cải bắp là cây ưa sáng, đặc biệt ở giai đoạn Cải bắp có thể trồng trên tất cả các loại đất đầu sinh trưởng, cường độ ánh sáng khoảng nếu bảo đảm đủ ẩm. Nên trồng cải bắp trên đất 20.000-22.000 lux là thích hợp nhất cho cải bắp.

phù sa, tiêu nước tốt, màu mỡ và giữ ẩm.

Thời gian chiếu sáng là 10-12 giờ/ngày đêm kết Các giống sớm thích hợp với đất nhẹ, còn các hợp với ánh sáng đủ sẽ làm cho cây sinh trưởng giống muộn thích hợp với đất nặng hơn và giàu bình thường và cho năng suất cao. Tuy nhiên, dinh dưỡng, giữ ẩm tốt. Trên đất nặng sinh ngày nay nhờ sự phát triển của khoa học người ta trưởng tuy có chậm hơn nhưng chất lượng sản đã chọn được các giống có thể cho thu hoạch cao phẩm đạt cao hơn. Lượng pH đất thích hợp cho thích hợp cho nhiều thời vụ trồng trong 1 năm. Ở

cây cải bắp là 6,0-6,5, hầu hết các giống cải bắp Việt Nam, với việc sử dụng các giống cải bắp lai đều chịu được đất mặn.

của Nhật Bản đã có thể sản xuất cải bắp phục vụ

Cây cải bắp để đạt được năng suất 80 tấn/ha, cho thị trường từ tháng 10 đến tháng 4 năm sau.

chúng lấy từ đất 214 kg đạm, 79 kg lân và 200 kg

2.3. Yêu cầu về nước

kali, tức là tương đương với lượng bón 610 kg Cải bắp có bộ lá lớn do vậy hệ số thoát hơi đạm urê, 400 kg supe lân và 500 kg kali.

87

88

https://thuviensach.vn

3. Biện pháp kỹ thuật đều đất và phân, vét đất ở rãnh phủ lên mặt luống dày 1,5 - 2 cm.

3.1. Chọn đất

- Lượng hạt cần cho 1 ha là 400-600 g, lượng Chọn đất luân canh với lúa, ngô, khoai, đậu...; hạt gieo cho 1 m2 vườn ươm là 1,5-2,0 g.

đất trồng có độ pH là 6-6,5, đất giàu mùn. Nơi Cách gieo hạt: hạt giống nên ngâm trong nước trồng cải bắp an toàn phải xa nguồn nước thải, các ấm (3 sôi 2 lạnh) trong thời gian 20 phút trước khi khu công nghiệp. Đất trồng phải bảo đảm tưới gieo. Hạt gieo đều trên mặt luống, sau khi gieo tiêu chủ động.

phủ 1 lớp trấu hoặc rơm rạ chặt ngắn 5-10 cm, sau đó dùng ôdoa tưới đẫm nước. Trong 3-5 ngày sau

3.2. Giống và cây con

gieo tưới nước 1-2 lần/ngày, khi hạt đã nảy mầm Giống dùng cho vụ sớm: T40 (takii), KK cross, nhô lên khỏi mặt đất ngừng tưới 1-2 ngày, sau đó thúy phong.

cứ 2 ngày tưới 1 lần. Khi cây được 2-3 lá thật tỉa Giống dùng cho vụ chính và vụ muộn là NS

bỏ cây bệnh, cây dị dạng, để khoảng cách cây 

cây 3-4 cm/cây. Tuyệt đối không tưới phân đạm cross và KY cross.

trong giai đoạn vườn ươm.

Có thể dùng giống cải bắp tím sakata - trồng Vườn ươm gieo cây con nên có mái PVC che vụ sớm và chính vụ.

mưa hoặc tốt nhất gieo trong nhà lưới sáng để

Có hai cách gieo hạt trong vườn ươm: gieo giữ cho cây không bị ảnh hưởng bởi mưa hoặc trực tiếp xuống đất và gieo vào khay bầu.

nắng quá.

Cách thứ 1: gieo hạt trực tiếp xuống đất: Cách thứ 2: gieo hạt vào khay bầu.

- Đất được cày bừa kỹ, nhặt sạch cỏ dại. Xử lý Để tiết kiệm hạt giống, công chăm sóc cây giai đất bằng mocab (20 ml/8 l) và sincosin (30 ml/8 l) đoạn đầu và tăng độ đồng đều cây, cần sản xuất tưới hoặc phun đều trước khi phay đất để hạn chế

cây con trong khay xốp hoặc khay nhựa có kích tuyến trùng. Đối với 1 ha trồng cải bắp cần 200-thước 60  45 cm với 40 hốc/khay.

250 m2 vườn ươm. Lên luống cao 25-30 cm, rộng Vật liệu làm bầu gồm 40% đất, 30% trấu hun 80-100 cm.

hoặc mùn mục và 30% phân chuồng mục. Các

- Lượng phân bón lót cho 1 m2 vườn ươm là: 1,5 kg thành phần trên được trộn đều, loại bỏ rơm, rác, phân chuồng, 150 g phân lân supe, 100 g kali.

vật rắn sau đó đổ đầy các hốc trên khay, ấn nhẹ

- Cách bón: rải phân đều trên mặt luống, đảo rồi xếp khay trên giá cao cách mặt đất ít nhất 50 cm 89

90

https://thuviensach.vn

3. Biện pháp kỹ thuật đều đất và phân, vét đất ở rãnh phủ lên mặt luống dày 1,5 - 2 cm.

3.1. Chọn đất

- Lượng hạt cần cho 1 ha là 400-600 g, lượng Chọn đất luân canh với lúa, ngô, khoai, đậu...; hạt gieo cho 1 m2 vườn ươm là 1,5-2,0 g.

đất trồng có độ pH là 6-6,5, đất giàu mùn. Nơi Cách gieo hạt: hạt giống nên ngâm trong nước trồng cải bắp an toàn phải xa nguồn nước thải, các ấm (3 sôi 2 lạnh) trong thời gian 20 phút trước khi khu công nghiệp. Đất trồng phải bảo đảm tưới gieo. Hạt gieo đều trên mặt luống, sau khi gieo tiêu chủ động.

phủ 1 lớp trấu hoặc rơm rạ chặt ngắn 5-10 cm, sau đó dùng ôdoa tưới đẫm nước. Trong 3-5 ngày sau

3.2. Giống và cây con

gieo tưới nước 1-2 lần/ngày, khi hạt đã nảy mầm Giống dùng cho vụ sớm: T40 (takii), KK cross, nhô lên khỏi mặt đất ngừng tưới 1-2 ngày, sau đó thúy phong.

cứ 2 ngày tưới 1 lần. Khi cây được 2-3 lá thật tỉa Giống dùng cho vụ chính và vụ muộn là NS

bỏ cây bệnh, cây dị dạng, để khoảng cách cây 

cây 3-4 cm/cây. Tuyệt đối không tưới phân đạm cross và KY cross.

trong giai đoạn vườn ươm.

Có thể dùng giống cải bắp tím sakata - trồng Vườn ươm gieo cây con nên có mái PVC che vụ sớm và chính vụ.

mưa hoặc tốt nhất gieo trong nhà lưới sáng để

Có hai cách gieo hạt trong vườn ươm: gieo giữ cho cây không bị ảnh hưởng bởi mưa hoặc trực tiếp xuống đất và gieo vào khay bầu.

nắng quá.

Cách thứ 1: gieo hạt trực tiếp xuống đất: Cách thứ 2: gieo hạt vào khay bầu.

- Đất được cày bừa kỹ, nhặt sạch cỏ dại. Xử lý Để tiết kiệm hạt giống, công chăm sóc cây giai đất bằng mocab (20 ml/8 l) và sincosin (30 ml/8 l) đoạn đầu và tăng độ đồng đều cây, cần sản xuất tưới hoặc phun đều trước khi phay đất để hạn chế

cây con trong khay xốp hoặc khay nhựa có kích tuyến trùng. Đối với 1 ha trồng cải bắp cần 200-thước 60  45 cm với 40 hốc/khay.

250 m2 vườn ươm. Lên luống cao 25-30 cm, rộng Vật liệu làm bầu gồm 40% đất, 30% trấu hun 80-100 cm.

hoặc mùn mục và 30% phân chuồng mục. Các

- Lượng phân bón lót cho 1 m2 vườn ươm là: 1,5 kg thành phần trên được trộn đều, loại bỏ rơm, rác, phân chuồng, 150 g phân lân supe, 100 g kali.

vật rắn sau đó đổ đầy các hốc trên khay, ấn nhẹ

- Cách bón: rải phân đều trên mặt luống, đảo rồi xếp khay trên giá cao cách mặt đất ít nhất 50 cm 89

90

https://thuviensach.vn

trong nhà lưới có che mái bằng vật liệu sáng cho cải bắp trái vụ, có thể sử dụng thêm lưới đen (nylon hoặc tấm nhựa trắng).

cắt nắng để giảm ánh sáng quá mạnh khi cần thiết.

Tiêu chuẩn cây giống tốt: phiến lá tròn, đốt

3.5. Khoảng cách, mật độ

sít, mập, lùn. Cây có 5-6 lá thật thì nhổ trồng. Sau Đối với việc trồng cây cải bắp theo giống T40

khi gieo hạt 20-25 ngày cây con sẽ đạt tiêu chuẩn và thúy phong: trồng cây cách cây 30-35 cm, mật xuất vườn.

độ 40.000 cây/ha hay 1.500 cây/sào.

3.3. Thời vụ

Đối với việc trồng cây cải bắp theo giống KK

cross, KY cross: trồng cây với khoảng cách cây

- Vụ sớm: gieo cuối tháng 7 đến đầu tháng 8.

cách cây 35-40 cm, mật độ 5.000 cây/ha.

- Vụ chính: gieo cuối tháng 9 đến đầu tháng 10.

Đối với việc trồng cây cải bắp theo giống NS

- Vụ muộn: gieo tháng 11 đến giữa tháng 12.

cross: trồng cây với khoảng cách cây cách cây 40 cm,

3.4. Làm đất, trồng cây

hàng cách hàng 60-70 cm, mật độ 30.000 cây/ha.

Làm đất kỹ, nhỏ, tơi xốp lên luống rộng 1-1,2 m,

3.6. Phân bón

rãnh luống 0,2-0,3 m, cao 0,2-0,25 cm. Trồng 2

Lượng phân chuồng cho 1 ha là 25-30 tấn phân hàng/luống, hàng cách hàng 70 cm.

chuồng mục dùng bón lót, chỉ sử dụng phân Rải vôi đều (100 kg/1.000 m2), cày xới kỹ tới độ

chuồng ủ mục, tuyệt đối không dùng phân tươi, sâu 20-25 cm. Xử lý đất bằng mocab (20 ml/8 l) và nếu không có phân chuồng hoai mục có thể dùng sincosin (30 ml/8 l) tưới hoặc phun đều trước khi phân hữu cơ sinh học với lượng dùng 1-3 tấn/ha tùy vào từng loại đất.

phay đất để hạn chế tuyến trùng.

Liều lượng và cách bón phân cho 1 ha như sau: Khi cây con đủ tiêu chuẩn thì đưa ra trồng ngoài ruộng, vào buổi chiều mát, tránh trồng trong những Tổng

Bón thúc (%)

Tổng lượng

lượng

Bón

ngày nắng, nếu thời tiết nắng nóng trong vụ hè (trái Loại phân

phân bón phân bón lót Lần 1 Lần 2 Lần 3

(kg/ha)

(kg/sào (%)

vụ) nên có biện pháp che chắn cho cây con sau trồng.

Bắc Bộ)

Áp dụng kỹ thuật vòm che thấp để giảm ánh Phân chuồng

25.000 -

900-1.000 100

-

-

-

hoai mục

30.000

nắng và mưa cho cây cải bắp (chi tiết kỹ thuật làm N

120 - 140

4-5

20

20

30

30

vòm che đã được trình bày trong mục Kỹ thuật P2O5

40 - 50

1,5-2

100

-

-

-

trồng cây cải xanh ngọt). Trong quá trình chăm sóc K2O

180 - 200

7-8

20

20

30

30

91

92

https://thuviensach.vn

trong nhà lưới có che mái bằng vật liệu sáng cho cải bắp trái vụ, có thể sử dụng thêm lưới đen (nylon hoặc tấm nhựa trắng).

cắt nắng để giảm ánh sáng quá mạnh khi cần thiết.

Tiêu chuẩn cây giống tốt: phiến lá tròn, đốt

3.5. Khoảng cách, mật độ

sít, mập, lùn. Cây có 5-6 lá thật thì nhổ trồng. Sau Đối với việc trồng cây cải bắp theo giống T40

khi gieo hạt 20-25 ngày cây con sẽ đạt tiêu chuẩn và thúy phong: trồng cây cách cây 30-35 cm, mật xuất vườn.

độ 40.000 cây/ha hay 1.500 cây/sào.

3.3. Thời vụ

Đối với việc trồng cây cải bắp theo giống KK

cross, KY cross: trồng cây với khoảng cách cây

- Vụ sớm: gieo cuối tháng 7 đến đầu tháng 8.

cách cây 35-40 cm, mật độ 5.000 cây/ha.

- Vụ chính: gieo cuối tháng 9 đến đầu tháng 10.

Đối với việc trồng cây cải bắp theo giống NS

- Vụ muộn: gieo tháng 11 đến giữa tháng 12.

cross: trồng cây với khoảng cách cây cách cây 40 cm,

3.4. Làm đất, trồng cây

hàng cách hàng 60-70 cm, mật độ 30.000 cây/ha.

Làm đất kỹ, nhỏ, tơi xốp lên luống rộng 1-1,2 m,

3.6. Phân bón

rãnh luống 0,2-0,3 m, cao 0,2-0,25 cm. Trồng 2

Lượng phân chuồng cho 1 ha là 25-30 tấn phân hàng/luống, hàng cách hàng 70 cm.

chuồng mục dùng bón lót, chỉ sử dụng phân Rải vôi đều (100 kg/1.000 m2), cày xới kỹ tới độ

chuồng ủ mục, tuyệt đối không dùng phân tươi, sâu 20-25 cm. Xử lý đất bằng mocab (20 ml/8 l) và nếu không có phân chuồng hoai mục có thể dùng sincosin (30 ml/8 l) tưới hoặc phun đều trước khi phân hữu cơ sinh học với lượng dùng 1-3 tấn/ha tùy vào từng loại đất.

phay đất để hạn chế tuyến trùng.

Liều lượng và cách bón phân cho 1 ha như sau: Khi cây con đủ tiêu chuẩn thì đưa ra trồng ngoài ruộng, vào buổi chiều mát, tránh trồng trong những Tổng

Bón thúc (%)

Tổng lượng

lượng

Bón

ngày nắng, nếu thời tiết nắng nóng trong vụ hè (trái Loại phân

phân bón phân bón lót Lần 1 Lần 2 Lần 3

(kg/ha)

(kg/sào (%)

vụ) nên có biện pháp che chắn cho cây con sau trồng.

Bắc Bộ)

Áp dụng kỹ thuật vòm che thấp để giảm ánh Phân chuồng

25.000 -

900-1.000 100

-

-

-

hoai mục

30.000

nắng và mưa cho cây cải bắp (chi tiết kỹ thuật làm N

120 - 140

4-5

20

20

30

30

vòm che đã được trình bày trong mục Kỹ thuật P2O5

40 - 50

1,5-2

100

-

-

-

trồng cây cải xanh ngọt). Trong quá trình chăm sóc K2O

180 - 200

7-8

20

20

30

30

91

92

https://thuviensach.vn

Cách bón: bón thúc làm 3 lần: quen thuốc nên phải áp dụng biện pháp phòng Lần 1: sau trồng 15 ngày.

trừ tổng hợp. Biện pháp phòng trừ là: Lần 2: thời kỳ trải lá bàng.

+ Phải xử lý cây giống trước khi trồng ra ruộng Lần 3: bắt đầu vào cuốn.

bằng cách nhúng từng bó cây con vào dung dịch Có thể dùng các dạng phân hỗn hợp, phức hợp thuốc sherpa 25 EC nồng độ 0,1% hoặc regent 800 WG

NPK để bón với liều nguyên chất tương ứng. Ngoài pha nồng độ 1 g/10 l nước, trong 5-10 giây rồi vớt ra biện pháp bón vào đất, có thể phun qua lá các dung để khô nước mới đem trồng.

dịch dinh dưỡng đa lượng, trung lượng, vi lượng

+ Khi cây lớn phải sử dụng luân phiên giữa các theo hướng dẫn sử dụng của hãng sản xuất.

nhóm thuốc: thuốc sinh học (BT, delfin WP (32

BIU), dipel 3,2 WP, aztron 700 DBMu, xentary

3.7. Chăm sóc

35WDG...), thuốc hoá học (sherpa 25 EC, atabron

- Tuyệt đối không được dùng nguồn nước 5 EC, regent 800 WG, pegasus 500 SC...) và thảo thải, nước ao tù chưa được xử lý để tưới.

mộc (HCĐ 95 BTN, rotenone, neembon A - EC,

- Sau khi trồng phải tưới nước ngay, ngày tưới 2

nimbecidin 0,03 EC...). Nồng độ và lượng nước lần vào sáng sớm và chiều mát cho đến khi cây hồi phải pha theo hướng dẫn trên nhãn bao bì của xanh, sau đó 3-5 ngày tưới 1 lần phụ thuộc vào độ

từng loại thuốc. Phun vào sáng sớm hoặc chiều ẩm đất.

mát. Không nên phun thuốc bảo vệ thực vật trước

- Các đợt bón thúc đều phải kếp hợp làm cỏ, khi trời mưa để tránh lãng phí thuốc.

xới xáo, vun gốc, tưới nước.

+ Trồng luân canh giữa rau cải bắp với lúa

- Khi cây trải lá bàng có thể tưới rãnh, sau đó nước hoặc các nhóm rau khác họ (đậu, cải). Trên phải tháo nước ngay tránh ngập úng.

cùng ruộng có thể trồng xen canh rau họ thập tự

3.8. Phòng trừ sâu bệnh

với cà chua để hạn chế gây hại của sâu tơ.

- Các loại sâu khác như: sâu xanh bướm trắng 3.8.1. Sâu hại

( pieris rapae), sâu khoang ( spodoptera liture), rệp Cải bắp có các loại sâu hại chính như: ( aphis sp.) thường xuyên phòng trừ kếp hợp với

- Sâu tơ ( plutella xylostella) là sâu gây hại nguy sâu tơ. Nếu chỉ có riêng rệp hại nặng thì dùng hiểm nhất, chúng phát sinh và gây hại liên tục từ

thuốc sherpa 25EC, sumicidin 10 EC, trebon 10

tháng 10 đến tháng 3 năm sau. Sâu rất nhanh EC, karate 2,5 EC, suprathion và pegasus.

93

94

https://thuviensach.vn

Cách bón: bón thúc làm 3 lần: quen thuốc nên phải áp dụng biện pháp phòng Lần 1: sau trồng 15 ngày.

trừ tổng hợp. Biện pháp phòng trừ là: Lần 2: thời kỳ trải lá bàng.

+ Phải xử lý cây giống trước khi trồng ra ruộng Lần 3: bắt đầu vào cuốn.

bằng cách nhúng từng bó cây con vào dung dịch Có thể dùng các dạng phân hỗn hợp, phức hợp thuốc sherpa 25 EC nồng độ 0,1% hoặc regent 800 WG

NPK để bón với liều nguyên chất tương ứng. Ngoài pha nồng độ 1 g/10 l nước, trong 5-10 giây rồi vớt ra biện pháp bón vào đất, có thể phun qua lá các dung để khô nước mới đem trồng.

dịch dinh dưỡng đa lượng, trung lượng, vi lượng

+ Khi cây lớn phải sử dụng luân phiên giữa các theo hướng dẫn sử dụng của hãng sản xuất.

nhóm thuốc: thuốc sinh học (BT, delfin WP (32

BIU), dipel 3,2 WP, aztron 700 DBMu, xentary

3.7. Chăm sóc

35WDG...), thuốc hoá học (sherpa 25 EC, atabron

- Tuyệt đối không được dùng nguồn nước 5 EC, regent 800 WG, pegasus 500 SC...) và thảo thải, nước ao tù chưa được xử lý để tưới.

mộc (HCĐ 95 BTN, rotenone, neembon A - EC,

- Sau khi trồng phải tưới nước ngay, ngày tưới 2

nimbecidin 0,03 EC...). Nồng độ và lượng nước lần vào sáng sớm và chiều mát cho đến khi cây hồi phải pha theo hướng dẫn trên nhãn bao bì của xanh, sau đó 3-5 ngày tưới 1 lần phụ thuộc vào độ

từng loại thuốc. Phun vào sáng sớm hoặc chiều ẩm đất.

mát. Không nên phun thuốc bảo vệ thực vật trước

- Các đợt bón thúc đều phải kếp hợp làm cỏ, khi trời mưa để tránh lãng phí thuốc.

xới xáo, vun gốc, tưới nước.

+ Trồng luân canh giữa rau cải bắp với lúa

- Khi cây trải lá bàng có thể tưới rãnh, sau đó nước hoặc các nhóm rau khác họ (đậu, cải). Trên phải tháo nước ngay tránh ngập úng.

cùng ruộng có thể trồng xen canh rau họ thập tự

3.8. Phòng trừ sâu bệnh

với cà chua để hạn chế gây hại của sâu tơ.

- Các loại sâu khác như: sâu xanh bướm trắng 3.8.1. Sâu hại

( pieris rapae), sâu khoang ( spodoptera liture), rệp Cải bắp có các loại sâu hại chính như: ( aphis sp.) thường xuyên phòng trừ kếp hợp với

- Sâu tơ ( plutella xylostella) là sâu gây hại nguy sâu tơ. Nếu chỉ có riêng rệp hại nặng thì dùng hiểm nhất, chúng phát sinh và gây hại liên tục từ

thuốc sherpa 25EC, sumicidin 10 EC, trebon 10

tháng 10 đến tháng 3 năm sau. Sâu rất nhanh EC, karate 2,5 EC, suprathion và pegasus.

93

94

https://thuviensach.vn

3.8.2. Bệnh hại

Các bệnh hại chính là: thối nhũn do vi khuẩn ( erwinia carotovora sp.), bệnh thối do nấm ( selrotinia selerotioum), bệnh đốm lá ( cereospora sp.), bệnh thán thư. Hạn chế bệnh bằng cách không để ruộng quá ẩm, úng kéo dài, thường xuyên làm vệ sinh đồng KỸ THUẬT TRỒNG CẢI XANH NGỌT

ruộng, làm cỏ, thu gom các lá già, lá bệnh... làm AN TOÀN TRÁI VỤ

cho ruộng sạch, thông thoáng.

(Brassica juncea L.)

Phòng trừ theo quy trình phòng trừ dịch hại tổng hợp. Chú ý luân canh triệt để.

Khi cần có thể dùng các thuốc:

1. Giới thiệu chung về cây cải xanh ngọt

- Trừ bệnh thối nhũn: zineb bul 80 WP, macozeb 80 WP, ridomil MZ 72 WP, anvil 5 SC,

1.1. Nguồn gốc xuất xứ

alielte 80 WP, curzate MB 72WP;

Cây cải xanh ngọt có nguồn gốc từ Trung Á và

- Trừ bệnh đốm lá: seore 250 EC, anvil 5SC, được gieo trồng ở nhiều nơi trên thế giới nhưng rovral 50WP, antracol 70WP.

phổ biến và tập trung ở các nước châu Á, đặc biệt Khi sử dụng phải theo đúng hướng dẫn trên là Trung Quốc. Theo ý kiến của nhiều tác giả, cây nhãn bao bì của từng loại thuốc, thời gian cách ly cải xanh ngọt đã được trồng ở Trung Quốc từ thế

không dưới 10 ngày.

kỷ V. Nó được trồng rộng rãi ở miền Nam, miền

3.9. Thu hoạch

Trung Trung Quốc và tại Đài Loan. Hiện nay, cây cải xanh ngọt được trồng khắp thế giới, từ Ấn Độ

Thu hoạch khi bắp cải cuộn chặt, mặt bắp mịn, đến miền Bắc châu Phi đến trung tâm châu Đại lá xếp phẳng và căng, gốc chuyển sang màu trắng Dương, châu Mỹ và Bắc Mỹ.

đục hay trắng sữa, ngà vàng. Loại bỏ lá gốc, lá bị

bệnh, không ngâm nước, không làm giập nát.

1.2. Giá trị dinh dưỡng và giá trị sử dụng

Cải bắp có thể bảo quản được từ 7-10 ngày ở

điều kiện nhiệt độ mát (200C), thoáng khí và tối. Cải Ở Việt Nam, cải xanh ngọt là một loại rau ăn lá bắp sau thu hoạch nên để trong các hộp có lỗ, trong được trồng phổ biến từ vụ đông xuân cho tới vụ

túi lưới. Ở điều kiện nhiệt độ 10C, ẩm độ 95-98% cải xuân hè năm sau. Diện tích cải xanh ngọt ngày bắp có thể để được trong thời gian 2-3 tháng.

càng tăng bởi nó có thời gian sinh trưởng ngắn, dễ

95

96

https://thuviensach.vn

3.8.2. Bệnh hại

Các bệnh hại chính là: thối nhũn do vi khuẩn ( erwinia carotovora sp.), bệnh thối do nấm ( selrotinia selerotioum), bệnh đốm lá ( cereospora sp.), bệnh thán thư. Hạn chế bệnh bằng cách không để ruộng quá ẩm, úng kéo dài, thường xuyên làm vệ sinh đồng KỸ THUẬT TRỒNG CẢI XANH NGỌT

ruộng, làm cỏ, thu gom các lá già, lá bệnh... làm AN TOÀN TRÁI VỤ

cho ruộng sạch, thông thoáng.

(Brassica juncea L.)

Phòng trừ theo quy trình phòng trừ dịch hại tổng hợp. Chú ý luân canh triệt để.

Khi cần có thể dùng các thuốc:

1. Giới thiệu chung về cây cải xanh ngọt

- Trừ bệnh thối nhũn: zineb bul 80 WP, macozeb 80 WP, ridomil MZ 72 WP, anvil 5 SC,

1.1. Nguồn gốc xuất xứ

alielte 80 WP, curzate MB 72WP;

Cây cải xanh ngọt có nguồn gốc từ Trung Á và

- Trừ bệnh đốm lá: seore 250 EC, anvil 5SC, được gieo trồng ở nhiều nơi trên thế giới nhưng rovral 50WP, antracol 70WP.

phổ biến và tập trung ở các nước châu Á, đặc biệt Khi sử dụng phải theo đúng hướng dẫn trên là Trung Quốc. Theo ý kiến của nhiều tác giả, cây nhãn bao bì của từng loại thuốc, thời gian cách ly cải xanh ngọt đã được trồng ở Trung Quốc từ thế

không dưới 10 ngày.

kỷ V. Nó được trồng rộng rãi ở miền Nam, miền

3.9. Thu hoạch

Trung Trung Quốc và tại Đài Loan. Hiện nay, cây cải xanh ngọt được trồng khắp thế giới, từ Ấn Độ

Thu hoạch khi bắp cải cuộn chặt, mặt bắp mịn, đến miền Bắc châu Phi đến trung tâm châu Đại lá xếp phẳng và căng, gốc chuyển sang màu trắng Dương, châu Mỹ và Bắc Mỹ.

đục hay trắng sữa, ngà vàng. Loại bỏ lá gốc, lá bị

bệnh, không ngâm nước, không làm giập nát.

1.2. Giá trị dinh dưỡng và giá trị sử dụng

Cải bắp có thể bảo quản được từ 7-10 ngày ở

điều kiện nhiệt độ mát (200C), thoáng khí và tối. Cải Ở Việt Nam, cải xanh ngọt là một loại rau ăn lá bắp sau thu hoạch nên để trong các hộp có lỗ, trong được trồng phổ biến từ vụ đông xuân cho tới vụ

túi lưới. Ở điều kiện nhiệt độ 10C, ẩm độ 95-98% cải xuân hè năm sau. Diện tích cải xanh ngọt ngày bắp có thể để được trong thời gian 2-3 tháng.

càng tăng bởi nó có thời gian sinh trưởng ngắn, dễ

95

96

https://thuviensach.vn

thích nghi, dễ chăm sóc phù hợp với người sản 2. Yêu cầu ngoại cảnh

xuất và người tiêu dùng.

Cải xanh ngọt được trồng để thu hoạch lá non

2.1. Yêu cầu về nhiệt độ

và có thể để phát triển đầy đủ để thu cả cuống lá, Cải xanh ngọt có khả năng chịu đựng với khí có thể dùng được tất cả các phần trên mặt đất. Do hậu nóng, ẩm. Trong điều kiện thời tiết lạnh, cải cây cải xanh ngọt là cây ngắn ngày, nên có khả

xanh ngọt sinh trưởng nhanh và cho năng suất năng giải quyết rau trái vụ, giúp cho người trồng cao trên đất giàu mùn. Cải xanh ngọt có thể sinh rau thu nhập đáng kể từ việc trồng rau cải trái vụ.

trưởng và phát triển tốt trong điều kiện nhiệt độ

Với năng suất trung bình 30-40 tấn/ha, thời gian 10-270C. Do có phạm vi nhiệt độ rộng nên cải sinh trưởng 25-35 ngày, nên hệ số sử dụng đất đối xanh ngọt có thể gieo trồng quanh năm ở nước ta.

với cây cải xanh ngọt tương đối cao hơn nhiều loại cây trồng khác.

2.2. Yêu cầu về ánh sáng

Hàm lượng nước trong cải xanh ngọt rất lớn, Cải xanh ngọt ưa ánh sáng vừa phải, có khả

chiếm 95-96%. Dinh dưỡng cung cấp cho người năng chịu bóng râm hơn các loại cây ăn lá khác, vì chủ yếu là vitamin C, các khoáng chất như Ca, vậy trong điều kiện trái vụ, có thể làm giàn che để

P, Fe.

che mưa và giảm cường độ chiếu sáng cho cải Cải xanh ngọt là thành phần chính của món xanh ngọt mà không ảnh hưởng đến năng suất.

súp và có thể để phơi khô. Người Trung Quốc đã dùng cuống và lá rau cải xanh ngọt để trang trí các

2.3. Yêu cầu về nước

món ăn. Cải xanh ngọt rất ít khi được dùng để ăn Cải xanh ngọt là cây ưa ẩm, ưa tưới, nhưng sống và không bao giờ dùng cải xanh ngọt để muối không chịu hạn cũng không chịu ngập úng. Cải dưa, thông thường dùng để luộc, xào, nấu canh.

xanh ngọt có bộ rễ ăn nông nên hút nước ở tầng Cải xanh ngọt là loại rau lợi tiểu. Hạt cải có vị

đất dưới kém. Cải xanh ngọt có bộ lá phát triển, to cay, tính ấm, có tác dụng tiêu hóa đờm thấp, chữa bản nhưng mỏng, nên khả năng chịu hạn kém.

ho hen, làm tan khí trệ, giảm đau chữa kết hạch.

Khi đất và không khí thiếu ẩm thì cây còi cọc, sinh Để chữa ho hen, đờm suyễn ở người già, dùng hạt trưởng chậm, lá nhỏ, thân ngắn, năng suất và chất cải xanh ngọt, hạt cải củ, tía tô ba thứ bằng nhau lượng đều giảm.

(mỗi vị 8-12 g) sắc uống mỗi lần 4-6 g, ngày uống Độ ẩm đất thích hợp là 80%, độ ẩm không khí 2-3 lần.

khoảng 85-90% giúp cây sinh trưởng và phát triển 97

98

https://thuviensach.vn

thích nghi, dễ chăm sóc phù hợp với người sản 2. Yêu cầu ngoại cảnh

xuất và người tiêu dùng.

Cải xanh ngọt được trồng để thu hoạch lá non

2.1. Yêu cầu về nhiệt độ

và có thể để phát triển đầy đủ để thu cả cuống lá, Cải xanh ngọt có khả năng chịu đựng với khí có thể dùng được tất cả các phần trên mặt đất. Do hậu nóng, ẩm. Trong điều kiện thời tiết lạnh, cải cây cải xanh ngọt là cây ngắn ngày, nên có khả

xanh ngọt sinh trưởng nhanh và cho năng suất năng giải quyết rau trái vụ, giúp cho người trồng cao trên đất giàu mùn. Cải xanh ngọt có thể sinh rau thu nhập đáng kể từ việc trồng rau cải trái vụ.

trưởng và phát triển tốt trong điều kiện nhiệt độ

Với năng suất trung bình 30-40 tấn/ha, thời gian 10-270C. Do có phạm vi nhiệt độ rộng nên cải sinh trưởng 25-35 ngày, nên hệ số sử dụng đất đối xanh ngọt có thể gieo trồng quanh năm ở nước ta.

với cây cải xanh ngọt tương đối cao hơn nhiều loại cây trồng khác.

2.2. Yêu cầu về ánh sáng

Hàm lượng nước trong cải xanh ngọt rất lớn, Cải xanh ngọt ưa ánh sáng vừa phải, có khả

chiếm 95-96%. Dinh dưỡng cung cấp cho người năng chịu bóng râm hơn các loại cây ăn lá khác, vì chủ yếu là vitamin C, các khoáng chất như Ca, vậy trong điều kiện trái vụ, có thể làm giàn che để

P, Fe.

che mưa và giảm cường độ chiếu sáng cho cải Cải xanh ngọt là thành phần chính của món xanh ngọt mà không ảnh hưởng đến năng suất.

súp và có thể để phơi khô. Người Trung Quốc đã dùng cuống và lá rau cải xanh ngọt để trang trí các

2.3. Yêu cầu về nước

món ăn. Cải xanh ngọt rất ít khi được dùng để ăn Cải xanh ngọt là cây ưa ẩm, ưa tưới, nhưng sống và không bao giờ dùng cải xanh ngọt để muối không chịu hạn cũng không chịu ngập úng. Cải dưa, thông thường dùng để luộc, xào, nấu canh.

xanh ngọt có bộ rễ ăn nông nên hút nước ở tầng Cải xanh ngọt là loại rau lợi tiểu. Hạt cải có vị

đất dưới kém. Cải xanh ngọt có bộ lá phát triển, to cay, tính ấm, có tác dụng tiêu hóa đờm thấp, chữa bản nhưng mỏng, nên khả năng chịu hạn kém.

ho hen, làm tan khí trệ, giảm đau chữa kết hạch.

Khi đất và không khí thiếu ẩm thì cây còi cọc, sinh Để chữa ho hen, đờm suyễn ở người già, dùng hạt trưởng chậm, lá nhỏ, thân ngắn, năng suất và chất cải xanh ngọt, hạt cải củ, tía tô ba thứ bằng nhau lượng đều giảm.

(mỗi vị 8-12 g) sắc uống mỗi lần 4-6 g, ngày uống Độ ẩm đất thích hợp là 80%, độ ẩm không khí 2-3 lần.

khoảng 85-90% giúp cây sinh trưởng và phát triển 97

98

https://thuviensach.vn

tốt. Cải xanh ngọt không chịu ngập úng, nếu độ

nền đất tơi xốp, thoát nước tốt, có độ mùn cao, ẩm đất quá cao và kéo dài 2-3 ngày sẽ làm bộ rễ

có độ pH là 5,5-6,5.

hư hỏng, làm giảm năng suất và chất lượng.

3.2. Giống

2.4. Yêu cầu về đất và dinh dưỡng

Các giống cải xanh ngọt được trồng ở nước ta Cải xanh ngọt nói chung là dễ trồng, không đòi hiện nay chủ yếu được nhập từ Trung Quốc.

hỏi khắt khe đối với các điều kiện đất đai, phân bón.

Chủng loại giống vô cùng phong phú giúp người Cây cải ngọt thích hợp trên đất giàu dinh dưỡng, nông dân có thể lựa chọn giống một cách dễ dàng.

hàm lượng mùn cao, thoát nước tốt, độ pH 6-6,5.

Ngoài ra một số giống cải xanh ngọt đã được Cây cải xanh ngọt cho năng suất cao khi gieo trồng chọn lọc và thuần hóa ở một số địa phương như

trên đất thịt nhẹ pha cát, tốt nhất là đất phù sa được giống cải ngọt (Kiến An, Hải Phòng), cải xanh bồi hằng năm. Đất không bị nhiễm các kim loại ngọt CX1 (Viện Nghiên cứu Rau quả).

nặng như chì, thuỷ ngân, arsen... Phải xa khu vực có chất thải công nghiệp và bệnh viện 2 km, xa vùng

3.3. Thời vụ

chất thải của thành phố 200 m.

- Vụ xuân: gieo hạt từ tháng 2 đến tháng 5, thu Tuy nhiên, để đạt năng suất cao và nâng cao hoạch từ tháng 4 đến tháng 7.

chất lượng thì yêu cầu lượng phân bón cho cây còn

- Vụ hè: gieo từ tháng 6 đến tháng 8, thu hoạch tuỳ thuộc vào từng loại đất. Thông thường lượng từ tháng 8 đến tháng 10.

phân dùng cho gieo trồng 1 ha cải xanh ngọt là:

- Vụ thu đông: gieo hạt từ tháng 9 đến tháng 11, phân chuồng 20 tấn, 150 kg đạm urê, 350-400 kg thu hoạch từ tháng 11 đến tháng 1 sang năm.

supe lân, 70 kali sunphat. Ngoài ra, còn có thể cung Vụ hè thu nên làm lưới che bảo vệ để tránh cấp phân bón lá trong điều kiện thời tiết ẩm ướt, nắng và mưa to.

mưa kéo dài bằng cánh hoà với nước để phun.

3.4. Làm đất, gieo hạt

3. Biện pháp kỹ thuật

Làm đất nhỏ, lên luống rộng 1,0 m, cao 30 cm,

3.1. Chọn đất

rãnh rộng 30 cm. Cây cải xanh ngọt có thể gieo Cây cải xanh ngọt sinh trưởng được trên thẳng hoặc gieo vườn ươm. Nếu gieo thẳng: 1 m2

nhiều loại đất nhưng sinh trưởng tốt nhất trên gieo 0,5-1 g hạt giống; nếu gieo vườn ươm rồi cấy 99

100

https://thuviensach.vn

tốt. Cải xanh ngọt không chịu ngập úng, nếu độ

nền đất tơi xốp, thoát nước tốt, có độ mùn cao, ẩm đất quá cao và kéo dài 2-3 ngày sẽ làm bộ rễ

có độ pH là 5,5-6,5.

hư hỏng, làm giảm năng suất và chất lượng.

3.2. Giống

2.4. Yêu cầu về đất và dinh dưỡng

Các giống cải xanh ngọt được trồng ở nước ta Cải xanh ngọt nói chung là dễ trồng, không đòi hiện nay chủ yếu được nhập từ Trung Quốc.

hỏi khắt khe đối với các điều kiện đất đai, phân bón.

Chủng loại giống vô cùng phong phú giúp người Cây cải ngọt thích hợp trên đất giàu dinh dưỡng, nông dân có thể lựa chọn giống một cách dễ dàng.

hàm lượng mùn cao, thoát nước tốt, độ pH 6-6,5.

Ngoài ra một số giống cải xanh ngọt đã được Cây cải xanh ngọt cho năng suất cao khi gieo trồng chọn lọc và thuần hóa ở một số địa phương như

trên đất thịt nhẹ pha cát, tốt nhất là đất phù sa được giống cải ngọt (Kiến An, Hải Phòng), cải xanh bồi hằng năm. Đất không bị nhiễm các kim loại ngọt CX1 (Viện Nghiên cứu Rau quả).

nặng như chì, thuỷ ngân, arsen... Phải xa khu vực có chất thải công nghiệp và bệnh viện 2 km, xa vùng

3.3. Thời vụ

chất thải của thành phố 200 m.

- Vụ xuân: gieo hạt từ tháng 2 đến tháng 5, thu Tuy nhiên, để đạt năng suất cao và nâng cao hoạch từ tháng 4 đến tháng 7.

chất lượng thì yêu cầu lượng phân bón cho cây còn

- Vụ hè: gieo từ tháng 6 đến tháng 8, thu hoạch tuỳ thuộc vào từng loại đất. Thông thường lượng từ tháng 8 đến tháng 10.

phân dùng cho gieo trồng 1 ha cải xanh ngọt là:

- Vụ thu đông: gieo hạt từ tháng 9 đến tháng 11, phân chuồng 20 tấn, 150 kg đạm urê, 350-400 kg thu hoạch từ tháng 11 đến tháng 1 sang năm.

supe lân, 70 kali sunphat. Ngoài ra, còn có thể cung Vụ hè thu nên làm lưới che bảo vệ để tránh cấp phân bón lá trong điều kiện thời tiết ẩm ướt, nắng và mưa to.

mưa kéo dài bằng cánh hoà với nước để phun.

3.4. Làm đất, gieo hạt

3. Biện pháp kỹ thuật

Làm đất nhỏ, lên luống rộng 1,0 m, cao 30 cm,

3.1. Chọn đất

rãnh rộng 30 cm. Cây cải xanh ngọt có thể gieo Cây cải xanh ngọt sinh trưởng được trên thẳng hoặc gieo vườn ươm. Nếu gieo thẳng: 1 m2

nhiều loại đất nhưng sinh trưởng tốt nhất trên gieo 0,5-1 g hạt giống; nếu gieo vườn ươm rồi cấy 99

100

https://thuviensach.vn

thì 1 m2 gieo 1-1,2 g hạt giống. Hạt được ngâm 2 giờ

Cách thực hiện: cắm khung vòm sát chân trong nước ấm 30-350C, sau đó vớt ra để se hạt rồi luống, độ sâu 15-20 cm; cắm cọc để buộc dây giữ

đem gieo. Gieo hạt xong phủ trấu hoặc rơm rạ trên khung vòm và nylon. Khi căng vòm cần trải nylon mặt luống rồi tưới đều bằng ôdoa mỗi ngày 1 lần xuống rãnh luống, chiều dài của nylon phải dài vào buổi sáng.

hơn của luống, bảo đảm mỗi đầu thừa ra 40-50 cm.

Cuối cùng là buộc cố định vòm nylon, từ chân

3.5. Kỹ thuật làm vòm che

khung vòm bên này sang chân khung vòm bên kia.

Trong điều kiện trái vụ, thường xuyên có mưa Chỉ kéo nylon phủ kín luống khi có mưa to, lớn, thời tiết bất thuận, vì vậy nên gieo cây cải nếu thời tiết khô ráo, nắng nóng nên mở nylon để

xanh ngọt trong vòm che thấp. Phương pháp này cây được thông thoáng.

hạn chế phát sinh gây hại trên cây rau. Đặc biệt, theo phương pháp này, hầu như rau không phải

3.6. Khoảng cách, mật độ

sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, tạo ra những sản Nếu gieo để liền chân thì tỉa làm 2 đợt khi cây có phẩm an toàn.

2-3 lá thật và 4-5 lá thật với khoảng cách 12-15 cm.

Thời điểm làm vòm đối với cây cải xanh ngọt là Nếu cấy thì để với khoảng cách 20-30 cm, bảo tiến hành gieo hạt xong mới làm vòm. Vật liệu làm đảm mật độ trồng 80-100 nghìn cây/ha.

vòm gồm khung vòm, nylon, dây buộc và cọc.

- Khung vòm: chất liệu bằng tre hoặc sắt; chiều

3.7. Bón phân

dài của một khung vòm là 2,3-2,4 m. Nếu khung Với cây cải xanh ngọt gieo liền chân, sử dụng vòm làm bằng tre phải dùng tre già có bản rộng phân để bón lót là chủ yếu. Sau khi lên luống 2-2,5 cm; nếu khung vòm làm bằng sắt thì dùng xong rắc phân chuồng mục 15-20 tấn/ha. Nếu sắt phi 6. Mỗi sào sử dụng 150-200 khung vòm không có phân chuồng mục có thể thay thế bằng tùy theo độ rộng của luống.

phân hữu cơ vi sinh, lượng dùng cho 1 ha 2.700-

- Nylon dùng để che có màu trắng, 1 lớp, rộng 3.000 kg kết hợp thêm 40-50 kg P

1,2-1,4 m. Mỗi sào sử dụng 8-12 kg nylon.

2Ò5, trộn đều với

đất, san phẳng sau đó gieo hạt.

- Nên sử dụng dây buộc có chất liệu bằng nylon, mỗi sào sử dụng 5-6 kg. Ngoài ra có thể sử dụng các

- Lượng phân bón dùng cho 1 ha cải xanh ngọt loại dây buộc bằng vải hoặc bằng sợi đay...

trồng cây con.

101

102

https://thuviensach.vn

thì 1 m2 gieo 1-1,2 g hạt giống. Hạt được ngâm 2 giờ

Cách thực hiện: cắm khung vòm sát chân trong nước ấm 30-350C, sau đó vớt ra để se hạt rồi luống, độ sâu 15-20 cm; cắm cọc để buộc dây giữ

đem gieo. Gieo hạt xong phủ trấu hoặc rơm rạ trên khung vòm và nylon. Khi căng vòm cần trải nylon mặt luống rồi tưới đều bằng ôdoa mỗi ngày 1 lần xuống rãnh luống, chiều dài của nylon phải dài vào buổi sáng.

hơn của luống, bảo đảm mỗi đầu thừa ra 40-50 cm.

Cuối cùng là buộc cố định vòm nylon, từ chân

3.5. Kỹ thuật làm vòm che

khung vòm bên này sang chân khung vòm bên kia.

Trong điều kiện trái vụ, thường xuyên có mưa Chỉ kéo nylon phủ kín luống khi có mưa to, lớn, thời tiết bất thuận, vì vậy nên gieo cây cải nếu thời tiết khô ráo, nắng nóng nên mở nylon để

xanh ngọt trong vòm che thấp. Phương pháp này cây được thông thoáng.

hạn chế phát sinh gây hại trên cây rau. Đặc biệt, theo phương pháp này, hầu như rau không phải

3.6. Khoảng cách, mật độ

sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, tạo ra những sản Nếu gieo để liền chân thì tỉa làm 2 đợt khi cây có phẩm an toàn.

2-3 lá thật và 4-5 lá thật với khoảng cách 12-15 cm.

Thời điểm làm vòm đối với cây cải xanh ngọt là Nếu cấy thì để với khoảng cách 20-30 cm, bảo tiến hành gieo hạt xong mới làm vòm. Vật liệu làm đảm mật độ trồng 80-100 nghìn cây/ha.

vòm gồm khung vòm, nylon, dây buộc và cọc.

- Khung vòm: chất liệu bằng tre hoặc sắt; chiều

3.7. Bón phân

dài của một khung vòm là 2,3-2,4 m. Nếu khung Với cây cải xanh ngọt gieo liền chân, sử dụng vòm làm bằng tre phải dùng tre già có bản rộng phân để bón lót là chủ yếu. Sau khi lên luống 2-2,5 cm; nếu khung vòm làm bằng sắt thì dùng xong rắc phân chuồng mục 15-20 tấn/ha. Nếu sắt phi 6. Mỗi sào sử dụng 150-200 khung vòm không có phân chuồng mục có thể thay thế bằng tùy theo độ rộng của luống.

phân hữu cơ vi sinh, lượng dùng cho 1 ha 2.700-

- Nylon dùng để che có màu trắng, 1 lớp, rộng 3.000 kg kết hợp thêm 40-50 kg P

1,2-1,4 m. Mỗi sào sử dụng 8-12 kg nylon.

2Ò5, trộn đều với

đất, san phẳng sau đó gieo hạt.

- Nên sử dụng dây buộc có chất liệu bằng nylon, mỗi sào sử dụng 5-6 kg. Ngoài ra có thể sử dụng các

- Lượng phân bón dùng cho 1 ha cải xanh ngọt loại dây buộc bằng vải hoặc bằng sợi đay...

trồng cây con.

101

102

https://thuviensach.vn

Tổng lượng

Bón thúc (%)

3.9. Phòng trừ sâu bệnh

Bón lót

Loại phân

phân bón

(%)

Lần 1

Lần 2

Phòng trừ sâu bệnh cho rau cải có nhiều cách (kg/ha)

như bẫy côn trùng. Biện pháp thủ công là dùng Phân chuồng ủ mục

20.000

100

-

-

tay ngắt ổ trứng, hoặc mới nở của sâu khoang N

70 - 75

30

40

30

và sâu róm; sử dụng bẫy dính màu vàng, bẫy P2O5

60

100

-

-

pheromone để dẫn dụ tiêu diệt sâu khoang, sâu K2O

70

50

30

20

tơ. Biện pháp sinh học, sử dụng các loài thiên địch của sâu hại, nhân nuôi và thả những loại Không dùng phân tươi chưa hoai mục để bón cho cây, nếu không có phân chuồng hoai mục có ký sinh nhằm điều hoà số lượng sâu hại nguy thể dùng phân hữu cơ sinh học với lượng 1.000-hiểm như ong ký sinh diagegma semiclausum 2.000 kg/ha tùy từng loại đất.

trên sâu tơ.

- Cách bón:

Biện pháp hoá học: cần dùng các loại thuốc

+ Lần 1: khi cây hồi xanh (sau trồng 7-10 ngày) sâu bệnh cho phép để phun phòng trừ như: bón phân urê có thể hoà ra để tưới.

sherpa 25 EC 0,15-0,20% hoặc thuốc trừ sâu sinh

+ Lần 2: sau trồng 15-20 ngày, có thể hoà phân học BT 3% để phun.

urê và phân kali với nhau để tưới.

Có thể trồng xen canh, luân canh như: xen cải Ngoài lượng phân trên, giữa các đợt bón thúc xanh, cải ngọt với các cây trồng khác nhằm gián nên bón phân qua lá cho rau. Dùng 3-5 kg/ha, hoà đoạn nguồn thức ăn và xua đuổi sâu hại. Luân với nước cho vào bình phun đều trên mặt lá. Có canh rau với các loại cây trồng như: lúa nước, cây thể dùng chế phẩm EM để phun hoặc tưới cho rau.

họ cà, họ đậu… để hạn chế sự gây hại của sâu

3.8. Chăm sóc

bệnh trên đồng ruộng.

Cây cải xanh ngọt là cây ngắn ngày và rất cần Sử dụng giống có khả năng chống chịu với các nước để sinh trưởng nên phải giữ ẩm thường bệnh hại nguy hiểm như bệnh vàng lá virus, bệnh xuyên sau khi trồng, mỗi ngày tưới 1 lần, sau đó sương mai, bệnh héo vàng, thối nhũn.

2-3 ngày tưới 1 lần, kết hợp bón phân thúc với

3.10. Thu hoạch

tưới nước, nhặt sạch cỏ dại và xới xáo vun gốc 1-2 lần.

Sau gieo 30-35 ngày nếu để liền chân hoặc 103

104

https://thuviensach.vn

Tổng lượng

Bón thúc (%)

3.9. Phòng trừ sâu bệnh

Bón lót

Loại phân

phân bón

(%)

Lần 1

Lần 2

Phòng trừ sâu bệnh cho rau cải có nhiều cách (kg/ha)

như bẫy côn trùng. Biện pháp thủ công là dùng Phân chuồng ủ mục

20.000

100

-

-

tay ngắt ổ trứng, hoặc mới nở của sâu khoang N

70 - 75

30

40

30

và sâu róm; sử dụng bẫy dính màu vàng, bẫy P2O5

60

100

-

-

pheromone để dẫn dụ tiêu diệt sâu khoang, sâu K2O

70

50

30

20

tơ. Biện pháp sinh học, sử dụng các loài thiên địch của sâu hại, nhân nuôi và thả những loại Không dùng phân tươi chưa hoai mục để bón cho cây, nếu không có phân chuồng hoai mục có ký sinh nhằm điều hoà số lượng sâu hại nguy thể dùng phân hữu cơ sinh học với lượng 1.000-hiểm như ong ký sinh diagegma semiclausum 2.000 kg/ha tùy từng loại đất.

trên sâu tơ.

- Cách bón:

Biện pháp hoá học: cần dùng các loại thuốc

+ Lần 1: khi cây hồi xanh (sau trồng 7-10 ngày) sâu bệnh cho phép để phun phòng trừ như: bón phân urê có thể hoà ra để tưới.

sherpa 25 EC 0,15-0,20% hoặc thuốc trừ sâu sinh

+ Lần 2: sau trồng 15-20 ngày, có thể hoà phân học BT 3% để phun.

urê và phân kali với nhau để tưới.

Có thể trồng xen canh, luân canh như: xen cải Ngoài lượng phân trên, giữa các đợt bón thúc xanh, cải ngọt với các cây trồng khác nhằm gián nên bón phân qua lá cho rau. Dùng 3-5 kg/ha, hoà đoạn nguồn thức ăn và xua đuổi sâu hại. Luân với nước cho vào bình phun đều trên mặt lá. Có canh rau với các loại cây trồng như: lúa nước, cây thể dùng chế phẩm EM để phun hoặc tưới cho rau.

họ cà, họ đậu… để hạn chế sự gây hại của sâu

3.8. Chăm sóc

bệnh trên đồng ruộng.

Cây cải xanh ngọt là cây ngắn ngày và rất cần Sử dụng giống có khả năng chống chịu với các nước để sinh trưởng nên phải giữ ẩm thường bệnh hại nguy hiểm như bệnh vàng lá virus, bệnh xuyên sau khi trồng, mỗi ngày tưới 1 lần, sau đó sương mai, bệnh héo vàng, thối nhũn.

2-3 ngày tưới 1 lần, kết hợp bón phân thúc với

3.10. Thu hoạch

tưới nước, nhặt sạch cỏ dại và xới xáo vun gốc 1-2 lần.

Sau gieo 30-35 ngày nếu để liền chân hoặc 103

104

https://thuviensach.vn

55-60 ngày với cây cấy chuyển, cải xanh ngọt có thể cho thu hoạch. Khi thu hoạch cần loại bỏ các lá gốc, lá già, lá bị sâu bệnh, chú ý rửa sạch, không để dập nát và cho vào bao bì sạch để sử

dụng. Nếu làm đúng quy trình trên có thể đạt 15-KỸ THUẬT TRỒNG DƯA CHUỘT

20 tấn/ha.

AN TOÀN TRÁI VỤ

( Cucumis sativus L.) 1. Giới thiệu chung về cây dưa chuột

1.1. Nguồn gốc xuất xứ

Về nguồn gốc xuất xứ của cây dưa chuột có nhiều ý kiến khác nhau. Theo tài liệu nghiên cứu của De Candolle, cây dưa chuột có nguồn gốc từ

Ấn Độ (Nam Á) và được trồng từ 3000 năm trước. Loài hoang dại cucumis hardiwickii royle là loài dưa chuột quả nhỏ có vị đắng được phát hiện mọc hoang dại ở dưới chân núi Hymalayas rất có thể là tổ tiên của loài dưa chuột trồng.

Theo A. Decandoole (năm 1912), xuất xứ dưa chuột là Tây Bắc Ấn Độ, từ đây nó được phát triển lên phía Tây (Trung Đông) và sau đó sang phía Đông Nam Á.

Vavilop (năm 1926), G. Taracanov (năm 1968) lại khẳng định khu vực miền núi phía Bắc Việt Nam giáp Lào là nơi phát sinh cây dưa chuột, vì ở

đây còn tồn tại các dạng dưa chuột hoang dại.

105

106

https://thuviensach.vn

55-60 ngày với cây cấy chuyển, cải xanh ngọt có thể cho thu hoạch. Khi thu hoạch cần loại bỏ các lá gốc, lá già, lá bị sâu bệnh, chú ý rửa sạch, không để dập nát và cho vào bao bì sạch để sử

dụng. Nếu làm đúng quy trình trên có thể đạt 15-KỸ THUẬT TRỒNG DƯA CHUỘT

20 tấn/ha.

AN TOÀN TRÁI VỤ

( Cucumis sativus L.) 1. Giới thiệu chung về cây dưa chuột

1.1. Nguồn gốc xuất xứ

Về nguồn gốc xuất xứ của cây dưa chuột có nhiều ý kiến khác nhau. Theo tài liệu nghiên cứu của De Candolle, cây dưa chuột có nguồn gốc từ

Ấn Độ (Nam Á) và được trồng từ 3000 năm trước. Loài hoang dại cucumis hardiwickii royle là loài dưa chuột quả nhỏ có vị đắng được phát hiện mọc hoang dại ở dưới chân núi Hymalayas rất có thể là tổ tiên của loài dưa chuột trồng.

Theo A. Decandoole (năm 1912), xuất xứ dưa chuột là Tây Bắc Ấn Độ, từ đây nó được phát triển lên phía Tây (Trung Đông) và sau đó sang phía Đông Nam Á.

Vavilop (năm 1926), G. Taracanov (năm 1968) lại khẳng định khu vực miền núi phía Bắc Việt Nam giáp Lào là nơi phát sinh cây dưa chuột, vì ở

đây còn tồn tại các dạng dưa chuột hoang dại.

105

106

https://thuviensach.vn

1.2. Giá trị kinh tế và giá trị sử dụng

2. Yêu cầu ngoại cảnh

Dưa chuột là một trong những loại rau ăn quả

2.1. Yêu cầu về nhiệt độ

được trồng phổ biến ở nước ta đặc biệt là trong vụ

Dưa chuột thuộc nhóm cây ưa nhiệt. Hạt có thể

xuân. Với thu nhập bình quân 70-80 triệu đồng/ha/vụ, nảy mầm ở nhiệt độ 12-130C. Nhiệt độ thích hợp cho diện tích dưa chuột đang ngày được mở rộng.

sinh trưởng, phát triển của cây dưa chuột là 25-300C.

Năm 2010, diện tích trồng dưa chuột của cả nước Nhiệt độ cao hơn sẽ làm cho cây ngừng sinh chưa đến 30 nghìn ha, đến năm 2012 diện tích trưởng và nếu kéo dài nhiệt độ 35-400C cây sẽ

trồng dưa chuột đã tăng hơn 37 nghìn ha (Tổng chết. Ở nhiệt độ dưới 150C cây ở trạng thái mất cục Thống kê, năm 2012). Các sản phẩm dưa cân bằng giữa quá trình đồng hoá và dị hoá, bởi chuột ngoài dùng để ăn tươi còn được chế biến do nhiệt độ thấp làm phá vỡ quá trình trao đổi xuất khẩu sang các nước châu Âu, Nhật Bản, chất thông thường và một số quá trình sinh hoá bị

đóng góp không nhỏ vào 1 tỷ USD từ nguồn thu ngừng trệ, toàn bộ chu trình sống bị đảo lộn làm xuất khẩu rau quả của Việt Nam trong năm 2012.

cho cây tích luỹ các độc tố. Trong trường hợp bị

Dưa chuột đang là loại cây trồng mang loại lạnh kéo dài số lượng độc tố tăng sẽ làm chết các rau thông dụng và ưa chuộng trong bữa ăn hằng tế bào.

ngày ở nhiều nước trên thế giới. Dưa chuột còn có Nhiệt độ không chỉ ảnh hưởng tới sự sinh tác dụng giải khát, lọc máu, hòa tan axit uric, các trưởng của cây, mà còn ảnh hưởng trực tiếp tới sự

muối của axit uric (urat), lợi tiểu và gây ngủ nhẹ.

ra hoa và quá trình thụ phấn, thụ tinh. Hoa bắt Dưa chuột thường được dùng trong các trường đầu nở ở nhiệt độ 150C (sáng sớm) và bao phấn hợp như sốt nhẹ, nhiễm độc, đau bụng và kích nở ở nhiệt độ 170C. Nhiệt độ thấp so với ngưỡng thích ruột, thống phong, tạng khớp, sỏi, bệnh trực nhiệt độ này đều làm giảm sức sống hạt phấn, đó khuẩn coli. Dưa chuột cũng được dùng đắp ngoài cũng chính là nguyên nhân gây giảm năng suất và trị ngứa, nấm ngoài da, dùng trong mỹ phẩm làm chất lượng quả của giống.

kem bôi mặt, thuốc giữ ẩm cho da. Do có hàm lượng kali cao nên dưa chuột rất cần cho người bị

2.2. Yêu cầu về ánh sáng

bệnh tim mạch vì nó sẽ đẩy mạnh quá trình đào Dưa chuột là cây cảm ứng với ánh sáng ngày thải nước và muối ăn ra khỏi cơ thể.

ngắn (ưa ánh sáng ngày ngắn hơn), thời gian 107

108

https://thuviensach.vn

1.2. Giá trị kinh tế và giá trị sử dụng

2. Yêu cầu ngoại cảnh

Dưa chuột là một trong những loại rau ăn quả

2.1. Yêu cầu về nhiệt độ

được trồng phổ biến ở nước ta đặc biệt là trong vụ

Dưa chuột thuộc nhóm cây ưa nhiệt. Hạt có thể

xuân. Với thu nhập bình quân 70-80 triệu đồng/ha/vụ, nảy mầm ở nhiệt độ 12-130C. Nhiệt độ thích hợp cho diện tích dưa chuột đang ngày được mở rộng.

sinh trưởng, phát triển của cây dưa chuột là 25-300C.

Năm 2010, diện tích trồng dưa chuột của cả nước Nhiệt độ cao hơn sẽ làm cho cây ngừng sinh chưa đến 30 nghìn ha, đến năm 2012 diện tích trưởng và nếu kéo dài nhiệt độ 35-400C cây sẽ

trồng dưa chuột đã tăng hơn 37 nghìn ha (Tổng chết. Ở nhiệt độ dưới 150C cây ở trạng thái mất cục Thống kê, năm 2012). Các sản phẩm dưa cân bằng giữa quá trình đồng hoá và dị hoá, bởi chuột ngoài dùng để ăn tươi còn được chế biến do nhiệt độ thấp làm phá vỡ quá trình trao đổi xuất khẩu sang các nước châu Âu, Nhật Bản, chất thông thường và một số quá trình sinh hoá bị

đóng góp không nhỏ vào 1 tỷ USD từ nguồn thu ngừng trệ, toàn bộ chu trình sống bị đảo lộn làm xuất khẩu rau quả của Việt Nam trong năm 2012.

cho cây tích luỹ các độc tố. Trong trường hợp bị

Dưa chuột đang là loại cây trồng mang loại lạnh kéo dài số lượng độc tố tăng sẽ làm chết các rau thông dụng và ưa chuộng trong bữa ăn hằng tế bào.

ngày ở nhiều nước trên thế giới. Dưa chuột còn có Nhiệt độ không chỉ ảnh hưởng tới sự sinh tác dụng giải khát, lọc máu, hòa tan axit uric, các trưởng của cây, mà còn ảnh hưởng trực tiếp tới sự

muối của axit uric (urat), lợi tiểu và gây ngủ nhẹ.

ra hoa và quá trình thụ phấn, thụ tinh. Hoa bắt Dưa chuột thường được dùng trong các trường đầu nở ở nhiệt độ 150C (sáng sớm) và bao phấn hợp như sốt nhẹ, nhiễm độc, đau bụng và kích nở ở nhiệt độ 170C. Nhiệt độ thấp so với ngưỡng thích ruột, thống phong, tạng khớp, sỏi, bệnh trực nhiệt độ này đều làm giảm sức sống hạt phấn, đó khuẩn coli. Dưa chuột cũng được dùng đắp ngoài cũng chính là nguyên nhân gây giảm năng suất và trị ngứa, nấm ngoài da, dùng trong mỹ phẩm làm chất lượng quả của giống.

kem bôi mặt, thuốc giữ ẩm cho da. Do có hàm lượng kali cao nên dưa chuột rất cần cho người bị

2.2. Yêu cầu về ánh sáng

bệnh tim mạch vì nó sẽ đẩy mạnh quá trình đào Dưa chuột là cây cảm ứng với ánh sáng ngày thải nước và muối ăn ra khỏi cơ thể.

ngắn (ưa ánh sáng ngày ngắn hơn), thời gian 107

108

https://thuviensach.vn

chiếu sáng 10-12 giờ/ngày là thích hợp nhất, khi tạo quả là giai đoạn yêu cầu lượng nước cao nhất đó cây có hoa cái sớm, vị trí hoa thấp. Thời gian (trên 80%). Hạt nảy mầm yêu cầu lượng nước chiếu sáng dài, nhiệt độ cao sẽ thúc đẩy sự phát bằng 50% khối lượng của hạt.

triển thân lá, hoa cái xuất hiện muộn, màu sắc Trong suốt quá trình sinh trưởng và phát triển, nhạt, vàng úa, hoa cái dễ bị rụng. Khi đó sẽ cho cây dưa chuột yêu cầu một lượng nước khá lớn nên năng suất thấp, chất lượng giảm, hương vị kém.

cần cung cấp đầy đủ, kịp thời nước cho cây, đặc biệt Nắng nhiều có tác dụng tốt đến hiệu suất quang là ở thời kỳ khủng hoảng nước của cây (giai đoạn hợp làm quả nhanh lớn, mập, chất lượng tốt và cây con và khi cây ra hoa, hình thành quả rộ).

rút ngắn được thời gian lớn của quả. Cường độ

ánh sáng thích hợp cho cây dưa chuột sinh trưởng

2.4. Yêu cầu về đất và dinh dưỡng

nằm trong phạm vi 15.000-17.000 lux.

Dưa chuột là cây có yêu cầu nghiêm ngặt về

đất trồng do có bộ rễ kém, sức hấp thu của rễ yếu.

2.3. Yêu cầu về nước

Đất trồng thích hợp cho cây dưa chuột là đất có Trong quả dưa chuột chứa 95% là nước nên thành phần cơ giới nhẹ, độ pH là 5,5-6,5 là thích yêu cầu về ẩm độ của cây rất lớn. Mặt khác, do bộ

hợp cho năng suất cao, chất lượng quả tốt. Đất lá lớn, hệ số thoát nước cao nên cây dưa chuột là trồng dưa chuột phải được thâm canh triệt để.

cây đứng đầu về nhu cầu nước trong họ bầu bí.

Qua nghiên cứu của các nhà khoa học đã Độ ẩm thích hợp cho cây dưa chuột là 85-95%, độ

chứng minh rằng, dưa chuột khi sử dụng kali với ẩm không khí 90-95%.

hiệu suất cao nhất 100% kali, tiếp đến là sử dụng Cây dưa chuột chịu hạn và chịu úng kém.

đạm 92%, lân 32%. Cây dưa chuột không chịu Trong trường hợp nước ngập úng rễ cây dưa được nồng độ phân cao nhưng khi thiếu dinh chuột rất dễ bị thiếu ôxy. Ngập úng cũng là một dưỡng thì nó lại biểu hiện rất rõ. Phân hữu cơ, trong những nguyên nhân gây héo rũ (do nấm đặc biệt là phân chuồng thiếu sẽ làm giảm năng furasium) hoặc chảy gôm ở thân, nếu ngập lâu sẽ

suất và chất lượng của quả dưa chuột.

làm chết cả ruộng dưa chuột. Khi đất khô hạn, hạt Dưa chuột là loại cây có thời gian sinh trưởng mọc chậm, sinh trưởng thân lá kém đồng thời cây ngắn, tốc độ hình thành các cơ quan dinh dưỡng có sự tích luỹ chất cucurbitacin gây đắng quả, cao. Tất cả các quá trình sinh trưởng và phát triển thiếu nước nghiêm trọng sẽ xuất hiện quả dị hình, đều phụ thuộc chặt chẽ vào môi trường bên ngoài bị đắng và dễ nhiễm bệnh virus. Thời kỳ ra hoa và như ánh sáng, nhiệt độ, đất đai,…

109

110

https://thuviensach.vn

chiếu sáng 10-12 giờ/ngày là thích hợp nhất, khi tạo quả là giai đoạn yêu cầu lượng nước cao nhất đó cây có hoa cái sớm, vị trí hoa thấp. Thời gian (trên 80%). Hạt nảy mầm yêu cầu lượng nước chiếu sáng dài, nhiệt độ cao sẽ thúc đẩy sự phát bằng 50% khối lượng của hạt.

triển thân lá, hoa cái xuất hiện muộn, màu sắc Trong suốt quá trình sinh trưởng và phát triển, nhạt, vàng úa, hoa cái dễ bị rụng. Khi đó sẽ cho cây dưa chuột yêu cầu một lượng nước khá lớn nên năng suất thấp, chất lượng giảm, hương vị kém.

cần cung cấp đầy đủ, kịp thời nước cho cây, đặc biệt Nắng nhiều có tác dụng tốt đến hiệu suất quang là ở thời kỳ khủng hoảng nước của cây (giai đoạn hợp làm quả nhanh lớn, mập, chất lượng tốt và cây con và khi cây ra hoa, hình thành quả rộ).

rút ngắn được thời gian lớn của quả. Cường độ

ánh sáng thích hợp cho cây dưa chuột sinh trưởng

2.4. Yêu cầu về đất và dinh dưỡng

nằm trong phạm vi 15.000-17.000 lux.

Dưa chuột là cây có yêu cầu nghiêm ngặt về

đất trồng do có bộ rễ kém, sức hấp thu của rễ yếu.

2.3. Yêu cầu về nước

Đất trồng thích hợp cho cây dưa chuột là đất có Trong quả dưa chuột chứa 95% là nước nên thành phần cơ giới nhẹ, độ pH là 5,5-6,5 là thích yêu cầu về ẩm độ của cây rất lớn. Mặt khác, do bộ

hợp cho năng suất cao, chất lượng quả tốt. Đất lá lớn, hệ số thoát nước cao nên cây dưa chuột là trồng dưa chuột phải được thâm canh triệt để.

cây đứng đầu về nhu cầu nước trong họ bầu bí.

Qua nghiên cứu của các nhà khoa học đã Độ ẩm thích hợp cho cây dưa chuột là 85-95%, độ

chứng minh rằng, dưa chuột khi sử dụng kali với ẩm không khí 90-95%.

hiệu suất cao nhất 100% kali, tiếp đến là sử dụng Cây dưa chuột chịu hạn và chịu úng kém.

đạm 92%, lân 32%. Cây dưa chuột không chịu Trong trường hợp nước ngập úng rễ cây dưa được nồng độ phân cao nhưng khi thiếu dinh chuột rất dễ bị thiếu ôxy. Ngập úng cũng là một dưỡng thì nó lại biểu hiện rất rõ. Phân hữu cơ, trong những nguyên nhân gây héo rũ (do nấm đặc biệt là phân chuồng thiếu sẽ làm giảm năng furasium) hoặc chảy gôm ở thân, nếu ngập lâu sẽ

suất và chất lượng của quả dưa chuột.

làm chết cả ruộng dưa chuột. Khi đất khô hạn, hạt Dưa chuột là loại cây có thời gian sinh trưởng mọc chậm, sinh trưởng thân lá kém đồng thời cây ngắn, tốc độ hình thành các cơ quan dinh dưỡng có sự tích luỹ chất cucurbitacin gây đắng quả, cao. Tất cả các quá trình sinh trưởng và phát triển thiếu nước nghiêm trọng sẽ xuất hiện quả dị hình, đều phụ thuộc chặt chẽ vào môi trường bên ngoài bị đắng và dễ nhiễm bệnh virus. Thời kỳ ra hoa và như ánh sáng, nhiệt độ, đất đai,…

109

110

https://thuviensach.vn

Cây dưa chuột lấy dinh dưỡng từ đất ít hơn khô héo, những lá gốc chuyển màu nâu và xoăn nhiều so với các cây rau khác. Nếu năng suất dưa mép lại.

chuột đạt 30 tấn/ha thì lượng NPK lấy từ đất là 170 kg, trong khi đó nếu năng suất bắp cải là 70

3. Các biện pháp kỹ thuật

tấn/ha thì cây phải sử dụng 636 kg NPK.

3.1. Chọn đất

Bên cạnh những nguyên tố đa lượng thì các nguyên tố vi lượng cũng rất cần thiết cho cây dưa Cây dưa chuột thích hợp trồng trên đất pha chuột sinh trưởng phát triển. Các nguyên tố như

đất thịt nhẹ, phải có khả năng tưới tiêu thuận lợi, độ pH là 5,5-6. Không trồng cây dưa chuột nhiều Bo, Zn, Mg, Cu… có vai trò hết sức quan trọng, vụ liên tiếp trên một thửa ruộng hoặc trồng sau chúng có thể làm thay đổi tỷ lệ hoa cái và hoa đực cây họ bầu bí.

trên cây. Vì vậy, trong sản xuất người trồng dưa chuột nên cần phải bổ sung kịp thời cho cây.

3.2. Giống và cây con

Khi thiếu đạm cây bắt đầu có màu xanh nhạt, Dưa chuột gồm có các giống quả nhỏ, quả

sinh trưởng kém, lá già có màu trắng nhợt nhạt trung bình và nhóm quả to nên chọn giống có bắt đầu từ mép lá hướng vào trong.

chất lượng tốt, năng suất cao và chống chịu được Thiếu kali cây sinh trưởng chậm, lá xanh nhạt, sâu bệnh.

bề mặt lá xuất hiện những đám xanh - trắng xen Trong điều kiện trái vụ (vụ đông muộn), cần nhau, mép lá xoăn lại, lá non mất diệp lục.

chọn các giống dưa chuột chịu lạnh, các giống Thiếu Mg cây sinh trưởng kém, lá nhỏ, rải rác dưa địa phương như giống dưa Kỳ Sơn (Hải những đốm lá chết trên phiến lá, sau đó lan rộng Phòng), Yên Mỹ (Hưng Yên).

khắp lá làm lá khô dần và chết.

Gieo cây con: Để tiết kiệm hạt giống, công Thiếu lưu huỳnh lá cuối cùng có màu xanh chăm sóc cây giai đoạn đầu và tăng độ đồng đều nhạt, những lá dưới có màu xanh bình thường.

cây, cần sản xuất cây con trong khay xốp hoặc Thiếu lân cây sinh trưởng kém, lá chuyển từ

khay nhựa có kích thước 60  45 cm với số lượng màu xanh đậm sang màu ghi làm lá khô và chết.

60 hốc/khay.

Thiếu canxi cây sinh trưởng bình thường, lá ít Vật liệu làm bầu gồm 40% đất, 30% trấu hun màu xanh (ít diệp lục), mép lá xoắn, khô cứng.

hoặc mùn mục và 30% phân chuồng mục. Các Thiếu Bo lá dày, màu xanh đậm, đỉnh ngọn thành phần trên được trộn đều, loại bỏ rơm, rác, 111

112

https://thuviensach.vn

Cây dưa chuột lấy dinh dưỡng từ đất ít hơn khô héo, những lá gốc chuyển màu nâu và xoăn nhiều so với các cây rau khác. Nếu năng suất dưa mép lại.

chuột đạt 30 tấn/ha thì lượng NPK lấy từ đất là 170 kg, trong khi đó nếu năng suất bắp cải là 70

3. Các biện pháp kỹ thuật

tấn/ha thì cây phải sử dụng 636 kg NPK.

3.1. Chọn đất

Bên cạnh những nguyên tố đa lượng thì các nguyên tố vi lượng cũng rất cần thiết cho cây dưa Cây dưa chuột thích hợp trồng trên đất pha chuột sinh trưởng phát triển. Các nguyên tố như

đất thịt nhẹ, phải có khả năng tưới tiêu thuận lợi, độ pH là 5,5-6. Không trồng cây dưa chuột nhiều Bo, Zn, Mg, Cu… có vai trò hết sức quan trọng, vụ liên tiếp trên một thửa ruộng hoặc trồng sau chúng có thể làm thay đổi tỷ lệ hoa cái và hoa đực cây họ bầu bí.

trên cây. Vì vậy, trong sản xuất người trồng dưa chuột nên cần phải bổ sung kịp thời cho cây.

3.2. Giống và cây con

Khi thiếu đạm cây bắt đầu có màu xanh nhạt, Dưa chuột gồm có các giống quả nhỏ, quả

sinh trưởng kém, lá già có màu trắng nhợt nhạt trung bình và nhóm quả to nên chọn giống có bắt đầu từ mép lá hướng vào trong.

chất lượng tốt, năng suất cao và chống chịu được Thiếu kali cây sinh trưởng chậm, lá xanh nhạt, sâu bệnh.

bề mặt lá xuất hiện những đám xanh - trắng xen Trong điều kiện trái vụ (vụ đông muộn), cần nhau, mép lá xoăn lại, lá non mất diệp lục.

chọn các giống dưa chuột chịu lạnh, các giống Thiếu Mg cây sinh trưởng kém, lá nhỏ, rải rác dưa địa phương như giống dưa Kỳ Sơn (Hải những đốm lá chết trên phiến lá, sau đó lan rộng Phòng), Yên Mỹ (Hưng Yên).

khắp lá làm lá khô dần và chết.

Gieo cây con: Để tiết kiệm hạt giống, công Thiếu lưu huỳnh lá cuối cùng có màu xanh chăm sóc cây giai đoạn đầu và tăng độ đồng đều nhạt, những lá dưới có màu xanh bình thường.

cây, cần sản xuất cây con trong khay xốp hoặc Thiếu lân cây sinh trưởng kém, lá chuyển từ

khay nhựa có kích thước 60  45 cm với số lượng màu xanh đậm sang màu ghi làm lá khô và chết.

60 hốc/khay.

Thiếu canxi cây sinh trưởng bình thường, lá ít Vật liệu làm bầu gồm 40% đất, 30% trấu hun màu xanh (ít diệp lục), mép lá xoắn, khô cứng.

hoặc mùn mục và 30% phân chuồng mục. Các Thiếu Bo lá dày, màu xanh đậm, đỉnh ngọn thành phần trên được trộn đều, loại bỏ rơm, rác, 111

112

https://thuviensach.vn

vật rắn, sau đó đổ đầy các hốc trên khay, ấn nhẹ

bầu cây ra khỏi khay và rải đều cây theo khoảng rồi xếp khay trên giá cao cách mặt đất ít nhất cách quy định. Vùi kín bầu cây dưới đất và tưới 50 cm trong nhà lưới có che mái bằng vật liệu thấm gốc, cho chặt gốc.

sáng (nylon hoặc tấm nhựa trắng).

Hạt ngâm trong nước ấm 35-400C trong thời

3.5. Khoảng cách, mật độ

gian 3 giờ, sau đó ủ ở nhiệt độ 27-300C. Khi hạt

- Giống dưa chuột quả nhỏ và dưa chuột ăn tươi: nứt nanh thì đem gieo vào các hốc, mỗi hốc 2 hạt Cây cách cây: 35 cm trong vụ đông và 40 cm và tưới đủ ẩm. Sau đó hằng ngày đều phải tưới trong vụ xuân.

giữ ẩm cho cây cho đến trước khi trồng 2-3 ngày Mật độ: 30.000-33.000 cây/ha.

thì ngừng tưới.

- Giống dưa chuột bao tử:

Lượng hạt gieo cho mỗi hécta:

Cây cách cây: 60 cm trong vụ đông và 70 cm Dưa chuột quả nhỏ, quả to cần 700-1.000 g/ha.

trong vụ xuân.

Dưa chuột bao tử cần 500-600 g/ha.

Mật độ: 15.000-20.000 cây/ha.

3.3. Thời vụ

3.6. Bón phân

Lượng bón:

- Vụ xuân: gieo từ cuối tháng 1 đến cuối tháng 2

dương lịch.

Bón

- Vụ đông: gieo từ đầu tháng 9 đến cuối tháng 10

Bón thúc (%)

Số lượng

Loại phân

lót

dương lịch.

(kg/ha)

Lần 1 Lần 2 Lần 3

(%)

3.4. Làm đất, trồng cây

Phân chuồng hoai mục 20.000 - 30.000 100

-

-

-

- Do bộ rễ dưa chuột yếu nên đất trồng cần cày N

120

0

20

40

40

bừa kỹ, nhỏ, tơi xốp, nhặt sạch cỏ dại. Lên luống P2O5

90

50

25

25

-

rộng 1,2 m, cao 0,3 m, rãnh rộng 0,3 m. Sau khi lên K2O

120

30

10

30

30

luống, rạch 2 hàng với khoảng cách 60-70 cm, cách mép luống 20-30 cm rồi bón phân vào rãnh.

Nếu không có phân chuồng hoai mục có thể

- Trồng cây: sau khi loại bỏ những cây khác sử dụng phân hữu cơ sinh học với lượng 3.000-dạng, cây bị bệnh, chuyển khay ra đồng, nhấc nhẹ

3.500 kg/ha.

113

114

https://thuviensach.vn

vật rắn, sau đó đổ đầy các hốc trên khay, ấn nhẹ

bầu cây ra khỏi khay và rải đều cây theo khoảng rồi xếp khay trên giá cao cách mặt đất ít nhất cách quy định. Vùi kín bầu cây dưới đất và tưới 50 cm trong nhà lưới có che mái bằng vật liệu thấm gốc, cho chặt gốc.

sáng (nylon hoặc tấm nhựa trắng).

Hạt ngâm trong nước ấm 35-400C trong thời

3.5. Khoảng cách, mật độ

gian 3 giờ, sau đó ủ ở nhiệt độ 27-300C. Khi hạt

- Giống dưa chuột quả nhỏ và dưa chuột ăn tươi: nứt nanh thì đem gieo vào các hốc, mỗi hốc 2 hạt Cây cách cây: 35 cm trong vụ đông và 40 cm và tưới đủ ẩm. Sau đó hằng ngày đều phải tưới trong vụ xuân.

giữ ẩm cho cây cho đến trước khi trồng 2-3 ngày Mật độ: 30.000-33.000 cây/ha.

thì ngừng tưới.

- Giống dưa chuột bao tử:

Lượng hạt gieo cho mỗi hécta:

Cây cách cây: 60 cm trong vụ đông và 70 cm Dưa chuột quả nhỏ, quả to cần 700-1.000 g/ha.

trong vụ xuân.

Dưa chuột bao tử cần 500-600 g/ha.

Mật độ: 15.000-20.000 cây/ha.

3.3. Thời vụ

3.6. Bón phân

Lượng bón:

- Vụ xuân: gieo từ cuối tháng 1 đến cuối tháng 2

dương lịch.

Bón

- Vụ đông: gieo từ đầu tháng 9 đến cuối tháng 10

Bón thúc (%)

Số lượng

Loại phân

lót

dương lịch.

(kg/ha)

Lần 1 Lần 2 Lần 3

(%)

3.4. Làm đất, trồng cây

Phân chuồng hoai mục 20.000 - 30.000 100

-

-

-

- Do bộ rễ dưa chuột yếu nên đất trồng cần cày N

120

0

20

40

40

bừa kỹ, nhỏ, tơi xốp, nhặt sạch cỏ dại. Lên luống P2O5

90

50

25

25

-

rộng 1,2 m, cao 0,3 m, rãnh rộng 0,3 m. Sau khi lên K2O

120

30

10

30

30

luống, rạch 2 hàng với khoảng cách 60-70 cm, cách mép luống 20-30 cm rồi bón phân vào rãnh.

Nếu không có phân chuồng hoai mục có thể

- Trồng cây: sau khi loại bỏ những cây khác sử dụng phân hữu cơ sinh học với lượng 3.000-dạng, cây bị bệnh, chuyển khay ra đồng, nhấc nhẹ

3.500 kg/ha.

113

114

https://thuviensach.vn

Cách bón phân:

theo hình chữ nhân cao 1,2-1,6 m, mỗi hécta cần

+ Lần 1: sau khi cây bén rễ hồi xanh. Bón kết 42-45 nghìn cây dóc. Sau khi cắm giàn chắc chắn, hợp với vun xới nhẹ.

dùng dây mềm treo ngọn dưa lên giàn theo hình

+ Lần 2: khi cây bắt đầu ra hoa cái.

số 8, công việc này làm thường xuyên cho đến khi

+ Lần 3: sau khi thu quả đợt đầu.

cây ngừng sinh trưởng.

Ngoài ra có thể bổ sung dinh dưỡng cho cây Thường xuyên nhặt sạch cỏ ở gốc cây, cắt bỏ

bằng cách dùng phân lân ngâm với nước phân những lá già ở phía dưới để tạo sự thông thoáng chuồng hoai mục hoặc bã đậu để tưới cho cây.

cho ruộng.

Nếu vào thời điểm bón thúc gặp trời mưa liền Giữ lại 3-4 cành cấp 1, mỗi cành chỉ để 1-2 đốt nhiều ngày thì chuyển sang sử dụng phân bón lá quả, còn lại cắt bỏ để tập trung dinh dưỡng cho theo hướng dẫn trên nhãn mác sản phẩm.

quả ở thân chính.

3.7. Chăm sóc

3.8. Phòng trừ sâu bệnh

- Tưới nước

3.8.1. Biện pháp canh tác

Dưa chuột là loại cây trồng rất dễ bị sâu bệnh Dưa chuột có bộ rễ ăn nông nên cần nhiều hại trong khi sản phẩm lại sử dụng ăn sống như

nước. Nguồn nước tưới là nước giếng khoan, làm salat là chủ yếu, vì vậy cần áp dụng triệt để

nước sông. Trước khi cắm giàn (20-30 ngày sau các biện pháp phòng trừ tổng hợp cho cây dưa trồng), cần tưới rãnh, để nước ngấm vào luống rồi tháo hết nước. Trong vụ thu đông, có thể tưới chuột như: chọn giống kháng bệnh, kết hợp với rãnh để cung cấp nước cho cây. Cần thường luân canh và thâm canh hợp lý, bón phân cân đối, xuyên giữ ẩm đất từ giai đoạn cây ra hoa, đặc biệt đúng thời kỳ và vệ sinh đồng ruộng sạch sẽ sau từ khi thu quả để tăng chất lượng thương phẩm mỗi vụ thu hoạch.

quả (khi thiếu nước, quả thường bị đắng và cong).

Dùng các biện pháp thủ công như ngắt ổ

Kết hợp giữa tưới nước với bón thúc phân ở cả ba trứng, bắt giết sâu non khi mật độ sâu thấp (áp thời kỳ.

dụng với sâu xám, sâu khoang); phát hiện và nhổ

- Làm giàn, buộc cây

bỏ những cây bị bệnh héo xanh đem thiêu hủy.

Khi cây được 5-6 lá thật, lúc ra tua cuốn cần 3.8.2. Biện pháp phòng trừ bằng thuốc bảo vệ thực vật tiến hành cắm giàn cho cây. Giàn dưa chuột cắm Khi cần thiết vẫn sử dụng thuốc hoá học an 115

116

https://thuviensach.vn

Cách bón phân:

theo hình chữ nhân cao 1,2-1,6 m, mỗi hécta cần

+ Lần 1: sau khi cây bén rễ hồi xanh. Bón kết 42-45 nghìn cây dóc. Sau khi cắm giàn chắc chắn, hợp với vun xới nhẹ.

dùng dây mềm treo ngọn dưa lên giàn theo hình

+ Lần 2: khi cây bắt đầu ra hoa cái.

số 8, công việc này làm thường xuyên cho đến khi

+ Lần 3: sau khi thu quả đợt đầu.

cây ngừng sinh trưởng.

Ngoài ra có thể bổ sung dinh dưỡng cho cây Thường xuyên nhặt sạch cỏ ở gốc cây, cắt bỏ

bằng cách dùng phân lân ngâm với nước phân những lá già ở phía dưới để tạo sự thông thoáng chuồng hoai mục hoặc bã đậu để tưới cho cây.

cho ruộng.

Nếu vào thời điểm bón thúc gặp trời mưa liền Giữ lại 3-4 cành cấp 1, mỗi cành chỉ để 1-2 đốt nhiều ngày thì chuyển sang sử dụng phân bón lá quả, còn lại cắt bỏ để tập trung dinh dưỡng cho theo hướng dẫn trên nhãn mác sản phẩm.

quả ở thân chính.

3.7. Chăm sóc

3.8. Phòng trừ sâu bệnh

- Tưới nước

3.8.1. Biện pháp canh tác

Dưa chuột là loại cây trồng rất dễ bị sâu bệnh Dưa chuột có bộ rễ ăn nông nên cần nhiều hại trong khi sản phẩm lại sử dụng ăn sống như

nước. Nguồn nước tưới là nước giếng khoan, làm salat là chủ yếu, vì vậy cần áp dụng triệt để

nước sông. Trước khi cắm giàn (20-30 ngày sau các biện pháp phòng trừ tổng hợp cho cây dưa trồng), cần tưới rãnh, để nước ngấm vào luống rồi tháo hết nước. Trong vụ thu đông, có thể tưới chuột như: chọn giống kháng bệnh, kết hợp với rãnh để cung cấp nước cho cây. Cần thường luân canh và thâm canh hợp lý, bón phân cân đối, xuyên giữ ẩm đất từ giai đoạn cây ra hoa, đặc biệt đúng thời kỳ và vệ sinh đồng ruộng sạch sẽ sau từ khi thu quả để tăng chất lượng thương phẩm mỗi vụ thu hoạch.

quả (khi thiếu nước, quả thường bị đắng và cong).

Dùng các biện pháp thủ công như ngắt ổ

Kết hợp giữa tưới nước với bón thúc phân ở cả ba trứng, bắt giết sâu non khi mật độ sâu thấp (áp thời kỳ.

dụng với sâu xám, sâu khoang); phát hiện và nhổ

- Làm giàn, buộc cây

bỏ những cây bị bệnh héo xanh đem thiêu hủy.

Khi cây được 5-6 lá thật, lúc ra tua cuốn cần 3.8.2. Biện pháp phòng trừ bằng thuốc bảo vệ thực vật tiến hành cắm giàn cho cây. Giàn dưa chuột cắm Khi cần thiết vẫn sử dụng thuốc hoá học an 115

116

https://thuviensach.vn

toàn, thuốc trừ sâu sinh học và đảm bảo thời gian thuốc cho mỗi lần phun như: antracol + nativo, cách ly theo hướng dẫn của cơ quan bảo vệ thực aliet (bayer) hoặc revus, ridomil (sygenta).

vật hay trên bao bì thuốc.

- Giai đoạn thu hoạch: chỉ sử dụng các loại

- Giai đoạn vườn ươm và sau trồng ra ruộng: thuốc sinh học như daconil 75WP, nấm trichoderma chú ý các đối tượng sâu xám và bệnh lở cổ rễ, trong trường hợp thật cần thiết đối với một số loại phòng trừ bằng các loại thuốc có hiệu lực cao.

bệnh như bệnh mốc sương, đốm lá.

Đối với sâu xám nên xử lý đất bằng thuốc Khi sử dụng thuốc hóa học, yêu cầu sử dụng đúng loại thuốc, đúng lúc và đúng liều lượng.

vibassu 10H trước khi làm đất trồng cây hoặc thuốc có hoạt chất lufenuron (match 50EC, luferon

3.9. Thu hoạch

50EC). Đối với bệnh lở cổ rễ phun phòng bằng viben C ngay sau khi gieo hạt và trước khi trồng Khi quả đạt tiêu chuẩn khoảng 4-5 ngày tuổi là có thể thu hoạch. Nếu để quá già sẽ ảnh hưởng tới cây và các loại thuốc có hoạt chất metalaxyl sự ra hoa và đậu quả của các lứa sau. Thu hái nhẹ

(validacin 5L, vida 3SC…).

nhàng để tránh đứt dây. Quả thu hoạch sau khi

- Giai đoạn đầu vụ sau trồng phân loại được xếp vào khay, sọt, chuyển về nơi Thường xuyên kiểm tra đồng ruộng để phát sơ chế, đóng bao bì đưa đi tiêu thụ.

hiện sớm sâu bệnh. Đối với rệp, bọ trĩ cần xử lý triệt để bằng một số loại thuốc hóa học thế hệ mới ít độc hại khi mật độ sâu cao > 20% số lá bị hại, với các thuốc phun có hoạt chất immidacloprid, hoạt chất lufenuron, hoạt chất indoxacab…

Héo rũ ( chết rạp, chết ẻo) thường xuất hiện vào giai đoạn cây còn nhỏ, ở những ruộng ẩm ướt. Sử

dụng thuốc có hoạt chất metalaxyl như dung dịch vilidacin 5L để tưới, phun phòng trừ metalaxyl hoặc alphamil.

Mốc sương (sương mai): có thể sử dụng các loại thuốc hóa học như: ridozeb, toplaz. Khi bệnh nặng hơn ta có thể dùng kết hợp đảo các loại 117

118

https://thuviensach.vn

toàn, thuốc trừ sâu sinh học và đảm bảo thời gian thuốc cho mỗi lần phun như: antracol + nativo, cách ly theo hướng dẫn của cơ quan bảo vệ thực aliet (bayer) hoặc revus, ridomil (sygenta).

vật hay trên bao bì thuốc.

- Giai đoạn thu hoạch: chỉ sử dụng các loại

- Giai đoạn vườn ươm và sau trồng ra ruộng: thuốc sinh học như daconil 75WP, nấm trichoderma chú ý các đối tượng sâu xám và bệnh lở cổ rễ, trong trường hợp thật cần thiết đối với một số loại phòng trừ bằng các loại thuốc có hiệu lực cao.

bệnh như bệnh mốc sương, đốm lá.

Đối với sâu xám nên xử lý đất bằng thuốc Khi sử dụng thuốc hóa học, yêu cầu sử dụng đúng loại thuốc, đúng lúc và đúng liều lượng.

vibassu 10H trước khi làm đất trồng cây hoặc thuốc có hoạt chất lufenuron (match 50EC, luferon

3.9. Thu hoạch

50EC). Đối với bệnh lở cổ rễ phun phòng bằng viben C ngay sau khi gieo hạt và trước khi trồng Khi quả đạt tiêu chuẩn khoảng 4-5 ngày tuổi là có thể thu hoạch. Nếu để quá già sẽ ảnh hưởng tới cây và các loại thuốc có hoạt chất metalaxyl sự ra hoa và đậu quả của các lứa sau. Thu hái nhẹ

(validacin 5L, vida 3SC…).

nhàng để tránh đứt dây. Quả thu hoạch sau khi

- Giai đoạn đầu vụ sau trồng phân loại được xếp vào khay, sọt, chuyển về nơi Thường xuyên kiểm tra đồng ruộng để phát sơ chế, đóng bao bì đưa đi tiêu thụ.

hiện sớm sâu bệnh. Đối với rệp, bọ trĩ cần xử lý triệt để bằng một số loại thuốc hóa học thế hệ mới ít độc hại khi mật độ sâu cao > 20% số lá bị hại, với các thuốc phun có hoạt chất immidacloprid, hoạt chất lufenuron, hoạt chất indoxacab…

Héo rũ ( chết rạp, chết ẻo) thường xuất hiện vào giai đoạn cây còn nhỏ, ở những ruộng ẩm ướt. Sử

dụng thuốc có hoạt chất metalaxyl như dung dịch vilidacin 5L để tưới, phun phòng trừ metalaxyl hoặc alphamil.

Mốc sương (sương mai): có thể sử dụng các loại thuốc hóa học như: ridozeb, toplaz. Khi bệnh nặng hơn ta có thể dùng kết hợp đảo các loại 117

118

https://thuviensach.vn

1.2. Giá trị kinh tế và giá trị sử dụng

Nước ta có điều kiện sinh thái đa dạng, với chế

độ khí hậu nhiệt đới ẩm cùng với sự phân hóa của địa hình tạo nên những vùng khí hậu đặc thù trồng được dưa hấu quanh năm như các tỉnh KỸ THUẬT TRỒNG DƯA HẤU

miền Trung và miền Nam. Các tỉnh nghèo, khó AN TOÀN TRÁI VỤ

khăn về kinh tế như Quảng Bình, Đà Nẵng, ( Citrullus lanatus)

Quảng Ngãi, Hòa Bình, Bắc Giang… có thể tận dụng nguồn đất cát ven sông trồng dưa hấu đem lại hiệu quả kinh tế cho người nông dân. Ở vùng 1. Giới thiệu chung về cây dưa hấu trồng dưa hấu Gia Lộc, Hải Dương, một sào

1.1. Nguồn gốc xuất xứ

(360 m2) dưa hấu cho sản lượng 1.000 kg (giống hắc mỹ nhân), giá bán 2.000 đồng/kg, người nông De Candoll (1882) cho rằng, dưa hấu có nguồn dân thu được 2.000.000 đồng sau 70 ngày từ khi gốc ở vùng nhiệt đới châu Phi, đặc biệt là vùng trồng, đất quay vòng nhanh, nếu so với trồng cà Nam Phi và Trung Phi. Người ta tìm thấy các chua, ớt, chi phí công lao động, vật tư cao, chiếm dạng dưa hấu dại mọc tự nhiên ở vùng đất khô đất dài ngày, hệ số sử dụng đất thấp.

cằn Kalahari. Living Stone (1857) cho biết, ở vùng Quả dưa hấu có thể bảo quản trong thời gian hoang mạc châu Phi có dạng dưa dại ăn được và tương đối dài, nhất là vào mùa đông nên có giá trị

không ăn được.

hàng hóa cao. Tuy thành phần dinh dưỡng thấp Dưa hấu được trồng từ thời tiền sử, điều này nhưng dưa hấu dùng làm nước giải khát, ăn tươi, được biết qua các bức tranh của người cổ Hy Lạp.

chữa bệnh cảm nắng. Theo ThS. Hoàng Khánh Tên của dưa hấu xuất hiện ở các ngôn ngữ cổ Ả

Toàn, dưa hấu vị ngọt, tính lạnh, có công dụng Rập, Hồi giáo Bắc Phi, Phạn, Tây Ban Nha và thanh nhiệt, giải thử, trừ phiền chỉ khát rất tốt.

Italia. Gần đây, dưa hấu được trồng cả ở vùng Địa Đặc biệt vỏ quả dưa hấu còn gọi tây qua bì cũng Trung Hải, Viễn Đông và Ấn Độ. Ngày nay, dưa là vị thuốc có công dụng thanh nhiệt giải thử, sinh hấu cũng là cây quan trọng ở các vùng ấm của tân chỉ khát, thường được dân gian dùng dưới nước Nga cũng như các vùng khác của Tiểu Á, dạng sắc, hãm uống thay trà hoặc chế thành các Cận Đông, Trung Quốc và Nhật Bản.

món nộm ăn sống.

119

120

https://thuviensach.vn

1.2. Giá trị kinh tế và giá trị sử dụng

Nước ta có điều kiện sinh thái đa dạng, với chế

độ khí hậu nhiệt đới ẩm cùng với sự phân hóa của địa hình tạo nên những vùng khí hậu đặc thù trồng được dưa hấu quanh năm như các tỉnh KỸ THUẬT TRỒNG DƯA HẤU

miền Trung và miền Nam. Các tỉnh nghèo, khó AN TOÀN TRÁI VỤ

khăn về kinh tế như Quảng Bình, Đà Nẵng, ( Citrullus lanatus)

Quảng Ngãi, Hòa Bình, Bắc Giang… có thể tận dụng nguồn đất cát ven sông trồng dưa hấu đem lại hiệu quả kinh tế cho người nông dân. Ở vùng 1. Giới thiệu chung về cây dưa hấu trồng dưa hấu Gia Lộc, Hải Dương, một sào

1.1. Nguồn gốc xuất xứ

(360 m2) dưa hấu cho sản lượng 1.000 kg (giống hắc mỹ nhân), giá bán 2.000 đồng/kg, người nông De Candoll (1882) cho rằng, dưa hấu có nguồn dân thu được 2.000.000 đồng sau 70 ngày từ khi gốc ở vùng nhiệt đới châu Phi, đặc biệt là vùng trồng, đất quay vòng nhanh, nếu so với trồng cà Nam Phi và Trung Phi. Người ta tìm thấy các chua, ớt, chi phí công lao động, vật tư cao, chiếm dạng dưa hấu dại mọc tự nhiên ở vùng đất khô đất dài ngày, hệ số sử dụng đất thấp.

cằn Kalahari. Living Stone (1857) cho biết, ở vùng Quả dưa hấu có thể bảo quản trong thời gian hoang mạc châu Phi có dạng dưa dại ăn được và tương đối dài, nhất là vào mùa đông nên có giá trị

không ăn được.

hàng hóa cao. Tuy thành phần dinh dưỡng thấp Dưa hấu được trồng từ thời tiền sử, điều này nhưng dưa hấu dùng làm nước giải khát, ăn tươi, được biết qua các bức tranh của người cổ Hy Lạp.

chữa bệnh cảm nắng. Theo ThS. Hoàng Khánh Tên của dưa hấu xuất hiện ở các ngôn ngữ cổ Ả

Toàn, dưa hấu vị ngọt, tính lạnh, có công dụng Rập, Hồi giáo Bắc Phi, Phạn, Tây Ban Nha và thanh nhiệt, giải thử, trừ phiền chỉ khát rất tốt.

Italia. Gần đây, dưa hấu được trồng cả ở vùng Địa Đặc biệt vỏ quả dưa hấu còn gọi tây qua bì cũng Trung Hải, Viễn Đông và Ấn Độ. Ngày nay, dưa là vị thuốc có công dụng thanh nhiệt giải thử, sinh hấu cũng là cây quan trọng ở các vùng ấm của tân chỉ khát, thường được dân gian dùng dưới nước Nga cũng như các vùng khác của Tiểu Á, dạng sắc, hãm uống thay trà hoặc chế thành các Cận Đông, Trung Quốc và Nhật Bản.

món nộm ăn sống.

119

120

https://thuviensach.vn

Mặc dù ở Mỹ dưa hấu được dùng như quả

độ ánh sáng mạnh để thúc đẩy trao đổi chất, làm tươi, nhưng ở một số vùng khác trên thế giới quả chín sớm, to, năng suất cao. Thiếu sáng, thân được dùng với mục đích khác, như ở Nga dưa bò dài, quả non rụng. Số giờ chiếu sáng tối thiểu hấu dùng làm bia, đôi khi dùng để chế nước xirô; cho cây dưa hấu là 600 giờ.

ở vùng Địa Trung Hải dưa hấu là nguồn thức ăn chính của con người và động vật. Ở châu Á, hạt

2.3. Yêu cầu về nước

dưa hấu được rang tẩm với muối hoặc không Dưa hấu là cây chịu hạn khá do có nguồn gốc muối để ăn; ở Trung Quốc hạt dưa hấu dùng để

sa mạc. Khô ráo là điều kiện thuận lợi cho cây tách dầu, làm nhân bánh.

phát triển tốt. Nếu nhiều nước trong đất, cây ra nhiều rễ bất định trên thân hấp thụ nhiều nước 2. Yêu cầu ngoại cảnh

và chất dinh dưỡng làm thân lá phát triển mạnh,

2.1. Yêu cầu về nhiệt độ

ảnh hưởng đến đậu quả. Nếu độ ẩm không khí cao lá và quả hay bị nhiễm bệnh thán thư, thân bị

Dưa hấu là cây có nguồn gốc nhiệt đới nên nhiễm bệnh chảy gôm, nứt thân. Nhưng quả dưa ưa nhiệt độ cao, nhiệt độ sinh trưởng của cây là chứa nhiều nước nên giai đoạn quả phát triển là 20-30oC, dưới 18oC cây sinh trưởng không bình lúc cần nhiều nước. Khi quả gần chín cần giảm thường.

Nhiệt độ nảy mầm tốt nhất là 28-30

lượng nước để quả tích lũy nhiều đường, ngừng oC, dưới

18oC hạt khó nảy mầm. Thời kỳ cây con nhiệt độ

tưới trước thu hoạch 5-7 ngày. Cần cung cấp ban ngày thích hợp là 28-30oC, nhiệt độ ban đêm nước đều đặn, nếu để quá khô khi tưới dễ bị nứt là 20oC. Thời kỳ ra hoa nhiệt độ thích hợp là 25oC.

quả, nứt thân.

Nóng quá hay khô quá cũng đều cản trở cho sự

2.4. Yêu cầu về đất và dinh dưỡng

thụ phấn. Quả phát triển thích hợp ở nhiệt độ 28-30oC, nếu nhiệt độ thấp quả phát triển chậm, màu Dưa hấu ưa đất cát pha, thịt nhẹ, tầng canh quả nhợt, chất lượng kém, năng suất thấp.

tác dày, độ pH là 6-7. Các chân đất ven sông, đất thịt nhẹ đều thích hợp cho cây dưa hấu phát

2.2. Yêu cầu về ánh sáng

triển. Nếu gặp chân đất trũng cần làm luống cao Dưa hấu là cây ưa sáng, nên cần khoảng cách thoát nước vào mùa mưa, tránh ngập nước làm rộng để sinh trưởng và phát triển; cây ưa cường thối rễ dưa.

121

122

https://thuviensach.vn

Mặc dù ở Mỹ dưa hấu được dùng như quả

độ ánh sáng mạnh để thúc đẩy trao đổi chất, làm tươi, nhưng ở một số vùng khác trên thế giới quả chín sớm, to, năng suất cao. Thiếu sáng, thân được dùng với mục đích khác, như ở Nga dưa bò dài, quả non rụng. Số giờ chiếu sáng tối thiểu hấu dùng làm bia, đôi khi dùng để chế nước xirô; cho cây dưa hấu là 600 giờ.

ở vùng Địa Trung Hải dưa hấu là nguồn thức ăn chính của con người và động vật. Ở châu Á, hạt

2.3. Yêu cầu về nước

dưa hấu được rang tẩm với muối hoặc không Dưa hấu là cây chịu hạn khá do có nguồn gốc muối để ăn; ở Trung Quốc hạt dưa hấu dùng để

sa mạc. Khô ráo là điều kiện thuận lợi cho cây tách dầu, làm nhân bánh.

phát triển tốt. Nếu nhiều nước trong đất, cây ra nhiều rễ bất định trên thân hấp thụ nhiều nước 2. Yêu cầu ngoại cảnh

và chất dinh dưỡng làm thân lá phát triển mạnh,

2.1. Yêu cầu về nhiệt độ

ảnh hưởng đến đậu quả. Nếu độ ẩm không khí cao lá và quả hay bị nhiễm bệnh thán thư, thân bị

Dưa hấu là cây có nguồn gốc nhiệt đới nên nhiễm bệnh chảy gôm, nứt thân. Nhưng quả dưa ưa nhiệt độ cao, nhiệt độ sinh trưởng của cây là chứa nhiều nước nên giai đoạn quả phát triển là 20-30oC, dưới 18oC cây sinh trưởng không bình lúc cần nhiều nước. Khi quả gần chín cần giảm thường.

Nhiệt độ nảy mầm tốt nhất là 28-30

lượng nước để quả tích lũy nhiều đường, ngừng oC, dưới

18oC hạt khó nảy mầm. Thời kỳ cây con nhiệt độ

tưới trước thu hoạch 5-7 ngày. Cần cung cấp ban ngày thích hợp là 28-30oC, nhiệt độ ban đêm nước đều đặn, nếu để quá khô khi tưới dễ bị nứt là 20oC. Thời kỳ ra hoa nhiệt độ thích hợp là 25oC.

quả, nứt thân.

Nóng quá hay khô quá cũng đều cản trở cho sự

2.4. Yêu cầu về đất và dinh dưỡng

thụ phấn. Quả phát triển thích hợp ở nhiệt độ 28-30oC, nếu nhiệt độ thấp quả phát triển chậm, màu Dưa hấu ưa đất cát pha, thịt nhẹ, tầng canh quả nhợt, chất lượng kém, năng suất thấp.

tác dày, độ pH là 6-7. Các chân đất ven sông, đất thịt nhẹ đều thích hợp cho cây dưa hấu phát

2.2. Yêu cầu về ánh sáng

triển. Nếu gặp chân đất trũng cần làm luống cao Dưa hấu là cây ưa sáng, nên cần khoảng cách thoát nước vào mùa mưa, tránh ngập nước làm rộng để sinh trưởng và phát triển; cây ưa cường thối rễ dưa.

121

122

https://thuviensach.vn

Đạm: giúp cây con tăng trưởng nhanh, quả

khác họ: lúa, ngô, cây họ đậu. Thu dọn tàn dư cây nhanh lớn sau khi thụ phấn. Cần bón cho cây khi vụ trước, cày phay tơi nhỏ, nhặt sạch cỏ dại.

bắt đầu ngả ngọn và sau khi đậu quả. Nếu nhiều đạm cây phát triển thân lá mạnh, chống chịu

3.2. Giống và cây con

kém với sâu, bệnh, quả non rụng, chín chậm, Hiện nay trên thị trường có nhiều giống dưa nhiều nước, vị nhạt, khó bảo quản, mau thối quả.

hấu phổ biến như hắc mỹ nhân, Phù Đổng; giống Thiếu đạm cây sinh trưởng kém, đốt ngắn, lá dưa hấu vỏ vàng, ruột đỏ...

nhỏ, quả nhỏ.

Lượng hạt giống cần dùng cho trồng 1 ha là Lân: làm hệ rễ phát triển mạnh ở giai đoạn 0,5-1 kg, tùy theo hạt nhỏ hay hạt to. Ngâm hạt trong đầu, cây nhanh ra hoa, dễ đậu quả, thịt quả chắc.

nước ấm có pha dung dịch benlat C 10% 4-5 giờ.

Thiếu lân tốc độ sinh trưởng của cây giảm, ít Vớt hạt rửa sạch hết nhớt, ủ hạt trong khăn bông nhánh, lá mỏng, năng suất thấp.

2-3 ngày ở nhiệt độ 28-30oC cho nứt nanh rồi Kali: giúp cây cứng cáp tăng khả năng chống đem gieo vào bầu, đặt hạt nằm ngang, rễ quay bệnh của cây, thúc đẩy quá trình chuyển hóa xuống dưới.

đường trong giai đoạn quả chín, thịt quả chắc, vỏ

Túi bầu làm bằng plastic đường kính 10 cm, cứng dễ vận chuyển, bảo quản tốt. Bón kali vào cao 10-12 cm, làm đơn giản bằng lá chuối cuộn lúc sắp thu hoạch sẽ tăng chất lượng quả.

cũng được. Đất trộn bầu gồm đất, phân chuồng Các nguyên tố vi lượng cũng có tầm quan mục, trấu với tỷ lệ 6: 4: 1. Sau khi gieo hạt xong trọng tới chất lượng quả dưa hấu. Nếu đất thiếu lấp lớp đất mỏng phủ hạt, cần đề phòng chuột, canxi làm quả bị thối đít, rễ kém phát triển; thiếu kiến tha hạt, tưới đủ ẩm, không nên tưới nhiều Mg cây đậu quả kém.

nước, cây dễ bị chết thắt vào mùa nóng. Sau 3

ngày cây con mọc, mùa mưa cần che mưa cho cây 3. Các biện pháp kỹ thuật

con, để cây con nơi có nhiều nắng cho cây khỏe, sau khi cây mọc được 01 tuần vào mùa ấm có thể

3.1. Chọn đất

trồng ra đồng. Vụ xuân sau gieo khoảng 20 ngày Đất trồng dưa hấu nên chọn những chân ruộng đem trồng.

thoát nước tốt, thành phần cơ giới nhẹ, tầng canh Trong điều kiện trái vụ, nhất là vụ đông, để

tác dày, độ pH là 6-7. Đất không bị ô nhiễm.

trồng dưa hấu cung cấp cho dịp Tết Nguyên đán, Đất trồng dưa nên luân canh với cây trồng các tỉnh phía Nam thường sử dụng giống dưa 123

124

https://thuviensach.vn

Đạm: giúp cây con tăng trưởng nhanh, quả

khác họ: lúa, ngô, cây họ đậu. Thu dọn tàn dư cây nhanh lớn sau khi thụ phấn. Cần bón cho cây khi vụ trước, cày phay tơi nhỏ, nhặt sạch cỏ dại.

bắt đầu ngả ngọn và sau khi đậu quả. Nếu nhiều đạm cây phát triển thân lá mạnh, chống chịu

3.2. Giống và cây con

kém với sâu, bệnh, quả non rụng, chín chậm, Hiện nay trên thị trường có nhiều giống dưa nhiều nước, vị nhạt, khó bảo quản, mau thối quả.

hấu phổ biến như hắc mỹ nhân, Phù Đổng; giống Thiếu đạm cây sinh trưởng kém, đốt ngắn, lá dưa hấu vỏ vàng, ruột đỏ...

nhỏ, quả nhỏ.

Lượng hạt giống cần dùng cho trồng 1 ha là Lân: làm hệ rễ phát triển mạnh ở giai đoạn 0,5-1 kg, tùy theo hạt nhỏ hay hạt to. Ngâm hạt trong đầu, cây nhanh ra hoa, dễ đậu quả, thịt quả chắc.

nước ấm có pha dung dịch benlat C 10% 4-5 giờ.

Thiếu lân tốc độ sinh trưởng của cây giảm, ít Vớt hạt rửa sạch hết nhớt, ủ hạt trong khăn bông nhánh, lá mỏng, năng suất thấp.

2-3 ngày ở nhiệt độ 28-30oC cho nứt nanh rồi Kali: giúp cây cứng cáp tăng khả năng chống đem gieo vào bầu, đặt hạt nằm ngang, rễ quay bệnh của cây, thúc đẩy quá trình chuyển hóa xuống dưới.

đường trong giai đoạn quả chín, thịt quả chắc, vỏ

Túi bầu làm bằng plastic đường kính 10 cm, cứng dễ vận chuyển, bảo quản tốt. Bón kali vào cao 10-12 cm, làm đơn giản bằng lá chuối cuộn lúc sắp thu hoạch sẽ tăng chất lượng quả.

cũng được. Đất trộn bầu gồm đất, phân chuồng Các nguyên tố vi lượng cũng có tầm quan mục, trấu với tỷ lệ 6: 4: 1. Sau khi gieo hạt xong trọng tới chất lượng quả dưa hấu. Nếu đất thiếu lấp lớp đất mỏng phủ hạt, cần đề phòng chuột, canxi làm quả bị thối đít, rễ kém phát triển; thiếu kiến tha hạt, tưới đủ ẩm, không nên tưới nhiều Mg cây đậu quả kém.

nước, cây dễ bị chết thắt vào mùa nóng. Sau 3

ngày cây con mọc, mùa mưa cần che mưa cho cây 3. Các biện pháp kỹ thuật

con, để cây con nơi có nhiều nắng cho cây khỏe, sau khi cây mọc được 01 tuần vào mùa ấm có thể

3.1. Chọn đất

trồng ra đồng. Vụ xuân sau gieo khoảng 20 ngày Đất trồng dưa hấu nên chọn những chân ruộng đem trồng.

thoát nước tốt, thành phần cơ giới nhẹ, tầng canh Trong điều kiện trái vụ, nhất là vụ đông, để

tác dày, độ pH là 6-7. Đất không bị ô nhiễm.

trồng dưa hấu cung cấp cho dịp Tết Nguyên đán, Đất trồng dưa nên luân canh với cây trồng các tỉnh phía Nam thường sử dụng giống dưa 123

124

https://thuviensach.vn

hấu ghép lên gốc bầu. Đây là phương pháp tiên

3.4. Làm đất, trồng cây

tiến để tránh bệnh héo vàng do nấm fusarium Lên luống rộng 2,5-3 m đối với loại luống đơn, oxysporum niveum sp. gây ra khi trồng dưa hấu 4,5-6 m đối với luống kép, hình mui luyện; rãnh vào mùa nóng ẩm.

rộng 30cm, sâu 25 cm. Hướng luống đông - tây để

Tiêu chuẩn cây giống: cây có 2 lá mầm còn xanh có nhiều ánh sáng. Xử lý đất bằng vôi bột 300

tươi và 2 lá thật, sạch sâu bệnh; thân mập, thẳng.

kg/ha, 30 kg/ha vicarben chống sâu xám và nhộng của các loại côn trùng khác. Sau khi bón lót tiến

3.3. Thời vụ

hành phủ tấm plastic mặt bạc lên trên luống, mặt

- Đối với các tỉnh phía Bắc:

đen xuống dưới trước khi trồng cây để giữ đất tơi

+ Vụ xuân hè: gieo vào cuối tháng 2, trồng xốp, giữ ẩm, ấm cho cây, tránh rửa trôi dinh trong khoảng từ ngày 10 đến ngày 15 tháng 3, thu dưỡng khi mưa to, tránh cỏ dại. Cách trải plastic: hoạch cuối tháng 5.

kéo căng, ghim chặt bằng dây thép, chặn mép

+ Vụ hè: trồng khi gặt xong lúa chiêm xuân luống và tấm nhựa bằng đất sát mép.

sớm: giữa tháng 6, thu hoạch cuối tháng 7.

Cách trồng: khi cây con có 2 lá thật đem trồng.

+ Vụ đông: gieo hạt cuối tháng 8, trồng đầu Phun thuốc trừ bọ trĩ, sâu ăn lá, rệp trước khi trồng cây ra ruộng. Rạch túi bầu đặt cây vào lỗ

tháng 9, thu hoạch cuối tháng 11, đầu tháng 12.

đục sẵn, lấp đất kỹ, không nên trồng sâu quá, tưới

- Đối với các tỉnh phía Nam:

đủ ẩm trong 3 ngày đầu.

+ Vụ sớm: gieo trồng tháng 10, thu hoạch cuối tháng 12, trồng trên chân đất thoát nước, do ảnh

3.5. Khoảng cách, mật độ

hưởng mưa đầu vụ.

Khi trồng dưa hấu nên trồng với khoảng cách

+ Vụ chính: gieo trồng tháng 11, thu hoạch Tết 2,5 m x 0,5 m, mật độ 6.500-9.000 cây/ha.

âm lịch. Mùa này cây sinh trưởng thuận lợi, nên năng suất cao.

3.6. Bón phân

+ Vụ hè: thu hoạch sau Tết âm lịch, trồng trên Sử dụng phân bón cân đối và hợp lý, ưu tiên đất sau lúa ở An Giang, Kiên Giang, Đồng Tháp, phân hữu cơ đã ủ hoai mục, tuyệt đối không các tỉnh miền Trung, thời tiết thuận lợi nên cây dùng phân tươi, nước phân tươi để tưới. Bón bổ

sinh trưởng tốt, năng suất cao.

sung phân hữu cơ vi sinh, hữu cơ sinh học.

125

126

https://thuviensach.vn

hấu ghép lên gốc bầu. Đây là phương pháp tiên

3.4. Làm đất, trồng cây

tiến để tránh bệnh héo vàng do nấm fusarium Lên luống rộng 2,5-3 m đối với loại luống đơn, oxysporum niveum sp. gây ra khi trồng dưa hấu 4,5-6 m đối với luống kép, hình mui luyện; rãnh vào mùa nóng ẩm.

rộng 30cm, sâu 25 cm. Hướng luống đông - tây để

Tiêu chuẩn cây giống: cây có 2 lá mầm còn xanh có nhiều ánh sáng. Xử lý đất bằng vôi bột 300

tươi và 2 lá thật, sạch sâu bệnh; thân mập, thẳng.

kg/ha, 30 kg/ha vicarben chống sâu xám và nhộng của các loại côn trùng khác. Sau khi bón lót tiến

3.3. Thời vụ

hành phủ tấm plastic mặt bạc lên trên luống, mặt

- Đối với các tỉnh phía Bắc:

đen xuống dưới trước khi trồng cây để giữ đất tơi

+ Vụ xuân hè: gieo vào cuối tháng 2, trồng xốp, giữ ẩm, ấm cho cây, tránh rửa trôi dinh trong khoảng từ ngày 10 đến ngày 15 tháng 3, thu dưỡng khi mưa to, tránh cỏ dại. Cách trải plastic: hoạch cuối tháng 5.

kéo căng, ghim chặt bằng dây thép, chặn mép

+ Vụ hè: trồng khi gặt xong lúa chiêm xuân luống và tấm nhựa bằng đất sát mép.

sớm: giữa tháng 6, thu hoạch cuối tháng 7.

Cách trồng: khi cây con có 2 lá thật đem trồng.

+ Vụ đông: gieo hạt cuối tháng 8, trồng đầu Phun thuốc trừ bọ trĩ, sâu ăn lá, rệp trước khi trồng cây ra ruộng. Rạch túi bầu đặt cây vào lỗ

tháng 9, thu hoạch cuối tháng 11, đầu tháng 12.

đục sẵn, lấp đất kỹ, không nên trồng sâu quá, tưới

- Đối với các tỉnh phía Nam:

đủ ẩm trong 3 ngày đầu.

+ Vụ sớm: gieo trồng tháng 10, thu hoạch cuối tháng 12, trồng trên chân đất thoát nước, do ảnh

3.5. Khoảng cách, mật độ

hưởng mưa đầu vụ.

Khi trồng dưa hấu nên trồng với khoảng cách

+ Vụ chính: gieo trồng tháng 11, thu hoạch Tết 2,5 m x 0,5 m, mật độ 6.500-9.000 cây/ha.

âm lịch. Mùa này cây sinh trưởng thuận lợi, nên năng suất cao.

3.6. Bón phân

+ Vụ hè: thu hoạch sau Tết âm lịch, trồng trên Sử dụng phân bón cân đối và hợp lý, ưu tiên đất sau lúa ở An Giang, Kiên Giang, Đồng Tháp, phân hữu cơ đã ủ hoai mục, tuyệt đối không các tỉnh miền Trung, thời tiết thuận lợi nên cây dùng phân tươi, nước phân tươi để tưới. Bón bổ

sinh trưởng tốt, năng suất cao.

sung phân hữu cơ vi sinh, hữu cơ sinh học.

125

126

https://thuviensach.vn

Liều lượng và cách bón phân cho việc trồng

- Bón thúc nuôi quả: sau khi thụ phấn, đậu dưa hấu trên 1 ha như sau:

quả, 40 ngày sau trồng, chia làm 3 lần, cứ 1 tuần tưới 1 lần, hay bón vào gốc, sau đó tưới tràn.

Loại phân

Bón lót

Bón thúc

Trước khi thu hoạch 10 ngày (lần thứ 6), hòa Lần 1 Lần 2 Lần 3 Lần 4 Lần 5 Lần 6

loãng phần kali còn lại để tưới gốc cho quả ngọt.

Phân chuồng 20-30

Ngoài ra còn có thể dùng phân bã đậu tương (t/ha)

ngâm, nước phân chuồng ủ mục bón thúc khi quả

Lân supe (kg)

100

đang phát triển.

Đạm urê (kg)

10-20 20-30 20-30 10-30 10-20 10-20

3.7. Chăm sóc

Cloruakali (kg)

10-15 20-25 20-25 10-20 10-15

10

- Khi cây ngả ngọn cần trải rơm, rạ để tua bám NPK 13-13-0 250 kg

tránh gió lật dây.

- Trồng dưa hấu ghép: cách chăm sóc cây đòi Tùy theo độ màu mỡ của đất mà bón phân ở

hỏi khác cây không ghép. Giai đoạn đầu không mức thấp nhất và mức cao nhất.

nên thúc nhiều cho cây để tránh thân dưa lớn

- Bón lót: phân chuồng mục nên bón 25-30

nhanh hơn thân bầu. Khi dưa ngả ngọn bắt đầu t/ha, NPK tổng hợp loại 13-13-0 bón 250-300

thúc từ từ, tăng dần lượng phân.

kg/ha, lân supe bón 100 kg/ha.

- Khi bón phân tránh để phân dính lên lá làm

- Cách bón: Bón lót rải đều phân theo rạch sau cháy lá, tránh làm tổn thương rễ khi chăm sóc.

đó lấp đất.

- Do mặt luống đã phủ tấm nhựa, chỉ cần làm

- Bón thúc: N: 80-150 kg/ha.

cỏ rãnh dưa, không nên dùng thuốc trừ cỏ ở rãnh K: 80-100 kg/ha.

dễ làm tổn thương lá.

+ Lần 1, sau trồng 7-10 ngày, khi cây đã hồi

- Khi tưới nước có thể tưới tràn vào rãnh, để

xanh, hòa loãng phân đạm và kali tưới xung đủ ngấm, sau đó phải tháo ngay; vào mùa hanh quanh gốc.

khô 1 tuần tưới 1 lần. Khi dưa có quả cần tưới đều

+ Lần 2: sau trồng 15 ngày, hòa loãng đạm và đặn, không tưới ồ ạt tránh làm nứt quả. Trước khi kali tưới vào gốc.

thu hoạch 5 ngày ngừng tưới nước.

+ Lần 3: khi cây ra hoa, 20-25 ngày sau trồng,

- Tỉa nhánh, khi dưa ngả ngọn, cần tỉa bớt bón đạm và kali trộn lẫn vào gốc, lấp đất.

nhánh để tránh tiêu hao dinh dưỡng, dây khỏe, 127

128

https://thuviensach.vn

Liều lượng và cách bón phân cho việc trồng

- Bón thúc nuôi quả: sau khi thụ phấn, đậu dưa hấu trên 1 ha như sau:

quả, 40 ngày sau trồng, chia làm 3 lần, cứ 1 tuần tưới 1 lần, hay bón vào gốc, sau đó tưới tràn.

Loại phân

Bón lót

Bón thúc

Trước khi thu hoạch 10 ngày (lần thứ 6), hòa Lần 1 Lần 2 Lần 3 Lần 4 Lần 5 Lần 6

loãng phần kali còn lại để tưới gốc cho quả ngọt.

Phân chuồng 20-30

Ngoài ra còn có thể dùng phân bã đậu tương (t/ha)

ngâm, nước phân chuồng ủ mục bón thúc khi quả

Lân supe (kg)

100

đang phát triển.

Đạm urê (kg)

10-20 20-30 20-30 10-30 10-20 10-20

3.7. Chăm sóc

Cloruakali (kg)

10-15 20-25 20-25 10-20 10-15

10

- Khi cây ngả ngọn cần trải rơm, rạ để tua bám NPK 13-13-0 250 kg

tránh gió lật dây.

- Trồng dưa hấu ghép: cách chăm sóc cây đòi Tùy theo độ màu mỡ của đất mà bón phân ở

hỏi khác cây không ghép. Giai đoạn đầu không mức thấp nhất và mức cao nhất.

nên thúc nhiều cho cây để tránh thân dưa lớn

- Bón lót: phân chuồng mục nên bón 25-30

nhanh hơn thân bầu. Khi dưa ngả ngọn bắt đầu t/ha, NPK tổng hợp loại 13-13-0 bón 250-300

thúc từ từ, tăng dần lượng phân.

kg/ha, lân supe bón 100 kg/ha.

- Khi bón phân tránh để phân dính lên lá làm

- Cách bón: Bón lót rải đều phân theo rạch sau cháy lá, tránh làm tổn thương rễ khi chăm sóc.

đó lấp đất.

- Do mặt luống đã phủ tấm nhựa, chỉ cần làm

- Bón thúc: N: 80-150 kg/ha.

cỏ rãnh dưa, không nên dùng thuốc trừ cỏ ở rãnh K: 80-100 kg/ha.

dễ làm tổn thương lá.

+ Lần 1, sau trồng 7-10 ngày, khi cây đã hồi

- Khi tưới nước có thể tưới tràn vào rãnh, để

xanh, hòa loãng phân đạm và kali tưới xung đủ ngấm, sau đó phải tháo ngay; vào mùa hanh quanh gốc.

khô 1 tuần tưới 1 lần. Khi dưa có quả cần tưới đều

+ Lần 2: sau trồng 15 ngày, hòa loãng đạm và đặn, không tưới ồ ạt tránh làm nứt quả. Trước khi kali tưới vào gốc.

thu hoạch 5 ngày ngừng tưới nước.

+ Lần 3: khi cây ra hoa, 20-25 ngày sau trồng,

- Tỉa nhánh, khi dưa ngả ngọn, cần tỉa bớt bón đạm và kali trộn lẫn vào gốc, lấp đất.

nhánh để tránh tiêu hao dinh dưỡng, dây khỏe, 127

128

https://thuviensach.vn

giảm sâu, bệnh, quang hợp tốt. Nếu mật độ trồng chết héo. Phòng trừ bằng cách: bắt, xua đuổi; phun trên 10.000 cây/ha, mỗi cây để 1 nhánh. Nếu mật polytrin, selecron nhưng nên phun lúc chiều mát.

độ trồng ít hơn 10.000 cây/ha, mỗi cây để 2 nhánh.

- Sâu vẽ bùa ( liriomyza trifolii): sâu trưởng Thường xuyên tỉa nhánh, nhất là các nhánh gốc thành màu đen, họ cánh màng, đẻ trứng trên lá, và nhánh cấp 2 và cần chú ý khi tỉa nhánh phải dòi đục giữa hai lớp biểu bì lá thành đường hầm, cắt bằng kéo, vào lúc trời nắng.

làm lá bị tổn thương, giảm diện tích quang hợp.

- Định hướng dây bằng cách lấy que tre ghim Sâu gây hại vào vụ xuân hè. Phòng trừ bằng dây vào sát mặt đất để gió không làm lật dây.

oncol, regent, selecron và nên phun kép 2-3 lần

- Thụ phấn, có thể nói thụ phấn là biện pháp liền để diệt ấu trùng vì vòng đời của chúng ngắn.

kỹ thuật quan trọng để chăm sóc cây, thúc nuôi

- Bọ trĩ ( thrips palmi): gây hại vào vụ xuân, nhất quả phát triển đều, thu hoạch cùng lúc. Thời gian là thời tiết khô hạn. Ấu trùng có màu trắng, sau thụ phấn là vào buổi sáng 6-9 giờ, khi dây dài 1,5 m, trưởng thành màu sẫm. Chúng có tác hại là chích sau trồng 25-30 ngày. Cách thụ phấn là ngắt hoa hút ngọn dưa làm chùn ngọn, khô nõn. Bọ trĩ có đực nở to chấm phấn đều lên nhụy hoa cái to.

khả năng kháng thuốc mạnh, là trung gian truyền Thời gian thụ phấn nên kéo dài 5-7 ngày. Khi quả

virút. Cách phòng trừ là kiểm tra đồng ruộng to như quả chanh tiến hành định quả.

thường xuyên, phun thuốc diệt ngay khi mật độ

Chọn quả, nên để mỗi dây 1 quả, ở vị trí hoa 3-4, còn thấp (dùng confidor, regent). Nên phun lúc quả có cuống to, dài, bầu to, không sâu bệnh.

sáng sớm, bởi khi còn sương chúng khó di chuyển.

Chọn hoa cái trên dây to, khỏe, cắm que đánh

- Ngoài ra còn một số loại sâu ăn lá, rệp phá dấu, tỉa bỏ các quả khác trên cây. Nếu quả nằm cây lúc cây phát triển thân lá mạnh, do đó cần chỗ trũng nên kê lên rơm cho khỏi thối.

phòng trừ kịp thời ngay từ lúc mật độ sâu còn ít.

3.8.2. Một số bệnh thường gặp ở cây dưa hấu

3.8. Phòng trừ sâu bệnh

- Bệnh chết thắt cây con: do nấm trong đất 3.8.1. Một số sâu hại dưa hấu chủ yếu rhizoctonia solani, pythium spp., fusarium solani gây

- Bọ dưa ( aulacophora similes), bọ trưởng thành ra, thường xuất hiện lúc cây 2 lá mầm đến có lá có cánh cứng, màu vàng nhạt to bằng hạt đậu thật, khi thời tiết nóng, ẩm, tưới quá nhiều, đất xanh, đẻ trứng quanh gốc dưa, cắn phá vào sáng làm bầu chặt dí. Do vậy, người trồng cần có các sớm hoặc chiều mát. Bọ dưa gây hại khi cây còn biện pháp phòng từ đầu, nếu có bệnh nhiều nên nhỏ lúc 4-5 lá, lúc cây lớn dòi đục vào gốc làm dưa tưới benlat C cho cây nồng độ 2%.

129

130

https://thuviensach.vn

giảm sâu, bệnh, quang hợp tốt. Nếu mật độ trồng chết héo. Phòng trừ bằng cách: bắt, xua đuổi; phun trên 10.000 cây/ha, mỗi cây để 1 nhánh. Nếu mật polytrin, selecron nhưng nên phun lúc chiều mát.

độ trồng ít hơn 10.000 cây/ha, mỗi cây để 2 nhánh.

- Sâu vẽ bùa ( liriomyza trifolii): sâu trưởng Thường xuyên tỉa nhánh, nhất là các nhánh gốc thành màu đen, họ cánh màng, đẻ trứng trên lá, và nhánh cấp 2 và cần chú ý khi tỉa nhánh phải dòi đục giữa hai lớp biểu bì lá thành đường hầm, cắt bằng kéo, vào lúc trời nắng.

làm lá bị tổn thương, giảm diện tích quang hợp.

- Định hướng dây bằng cách lấy que tre ghim Sâu gây hại vào vụ xuân hè. Phòng trừ bằng dây vào sát mặt đất để gió không làm lật dây.

oncol, regent, selecron và nên phun kép 2-3 lần

- Thụ phấn, có thể nói thụ phấn là biện pháp liền để diệt ấu trùng vì vòng đời của chúng ngắn.

kỹ thuật quan trọng để chăm sóc cây, thúc nuôi

- Bọ trĩ ( thrips palmi): gây hại vào vụ xuân, nhất quả phát triển đều, thu hoạch cùng lúc. Thời gian là thời tiết khô hạn. Ấu trùng có màu trắng, sau thụ phấn là vào buổi sáng 6-9 giờ, khi dây dài 1,5 m, trưởng thành màu sẫm. Chúng có tác hại là chích sau trồng 25-30 ngày. Cách thụ phấn là ngắt hoa hút ngọn dưa làm chùn ngọn, khô nõn. Bọ trĩ có đực nở to chấm phấn đều lên nhụy hoa cái to.

khả năng kháng thuốc mạnh, là trung gian truyền Thời gian thụ phấn nên kéo dài 5-7 ngày. Khi quả

virút. Cách phòng trừ là kiểm tra đồng ruộng to như quả chanh tiến hành định quả.

thường xuyên, phun thuốc diệt ngay khi mật độ

Chọn quả, nên để mỗi dây 1 quả, ở vị trí hoa 3-4, còn thấp (dùng confidor, regent). Nên phun lúc quả có cuống to, dài, bầu to, không sâu bệnh.

sáng sớm, bởi khi còn sương chúng khó di chuyển.

Chọn hoa cái trên dây to, khỏe, cắm que đánh

- Ngoài ra còn một số loại sâu ăn lá, rệp phá dấu, tỉa bỏ các quả khác trên cây. Nếu quả nằm cây lúc cây phát triển thân lá mạnh, do đó cần chỗ trũng nên kê lên rơm cho khỏi thối.

phòng trừ kịp thời ngay từ lúc mật độ sâu còn ít.

3.8.2. Một số bệnh thường gặp ở cây dưa hấu

3.8. Phòng trừ sâu bệnh

- Bệnh chết thắt cây con: do nấm trong đất 3.8.1. Một số sâu hại dưa hấu chủ yếu rhizoctonia solani, pythium spp., fusarium solani gây

- Bọ dưa ( aulacophora similes), bọ trưởng thành ra, thường xuất hiện lúc cây 2 lá mầm đến có lá có cánh cứng, màu vàng nhạt to bằng hạt đậu thật, khi thời tiết nóng, ẩm, tưới quá nhiều, đất xanh, đẻ trứng quanh gốc dưa, cắn phá vào sáng làm bầu chặt dí. Do vậy, người trồng cần có các sớm hoặc chiều mát. Bọ dưa gây hại khi cây còn biện pháp phòng từ đầu, nếu có bệnh nhiều nên nhỏ lúc 4-5 lá, lúc cây lớn dòi đục vào gốc làm dưa tưới benlat C cho cây nồng độ 2%.

129

130

https://thuviensach.vn

- Bệnh chảy nhựa thân: do nấm mycosphaerella

- Bệnh khảm do virut gây hại cần nhổ bỏ cây melonis, vết bệnh hình bầu dục, lõm, màu vàng bệnh, diệt côn trùng chích hút làm lây lan bệnh.

nhạt, nhựa cây tứa ra màu nâu đỏ. Khi bệnh nặng thân cây nứt thành vệt dài màu xám và bệnh này

3.9. Thu hoạch

lan nhanh trong điều kiện nhiệt độ cao, ẩm ướt.

Tùy theo giống, sau khi thụ phấn 30-35 ngày, Cách phòng trừ là phun, tưới benlat C, phun khi quả chín 70-80% thì thu hoạch.

phòng bằng topsin, ridomil. Cần chú ý ngừng bón Cách nhận biết quả chín: quả đạt kích thước tối phân khi cây bị bệnh.

đa của giống, vỏ quả thể hiện màu sắc của giống,

- Bệnh thán thư: do nấm colletotrichum lagenarium vỏ nhiều phấn trắng, chỗ tiếp giáp đất có màu gây hại trên lá, thân, quả trong điều kiện nhiệt độ

vàng. Dây, lá dưa đầu tua ngay đốt quả chuyển không khí cao, bệnh nặng gây thối quả. Cách phòng vàng. Gõ nhẹ lên quả có tiếng kêu trầm đục.

trừ là trồng giống chống bệnh, phun daconil, Khi thu hoạch quả cần cắt cuống dài 8-10 cm, score, carbendazim 0,2-0,3% đến khi bệnh không dưa đủ tiêu chuẩn có thể bảo quản 15-20 ngày.

lây lan.

- Bệnh héo vàng: do nấm fusarium oxysporum niveum gây héo từng phần trên cây, sau vài ngày chết cả cây lúc cây có quả. Nấm này tồn tại trong đất khá lâu. Cách phòng trừ là luân canh dưa hấu với cây khác họ. Nếu đất đã bị nhiễm, ngừng trồng dưa 3-5 năm, ghép dưa hấu lên gốc bầu.

Phun phòng cho cây khi chưa có bệnh xuất hiện.

Các loại thuốc bệnh nên phun lúc sáng sớm để

diệt hết các bào tử nấm đang nảy mầm nhờ sương đọng trên lá.

- Bệnh héo vi khuẩn: do nấm pseudomonas solanacearum gây héo cả cây, chết nhanh trong 2

ngày, khi lá còn tươi. Bệnh khó trừ nên cần phòng bệnh bằng biện pháp tổng hợp, luân canh, vệ sinh đồng ruộng…

131

132

https://thuviensach.vn

- Bệnh chảy nhựa thân: do nấm mycosphaerella

- Bệnh khảm do virut gây hại cần nhổ bỏ cây melonis, vết bệnh hình bầu dục, lõm, màu vàng bệnh, diệt côn trùng chích hút làm lây lan bệnh.

nhạt, nhựa cây tứa ra màu nâu đỏ. Khi bệnh nặng thân cây nứt thành vệt dài màu xám và bệnh này

3.9. Thu hoạch

lan nhanh trong điều kiện nhiệt độ cao, ẩm ướt.

Tùy theo giống, sau khi thụ phấn 30-35 ngày, Cách phòng trừ là phun, tưới benlat C, phun khi quả chín 70-80% thì thu hoạch.

phòng bằng topsin, ridomil. Cần chú ý ngừng bón Cách nhận biết quả chín: quả đạt kích thước tối phân khi cây bị bệnh.

đa của giống, vỏ quả thể hiện màu sắc của giống,

- Bệnh thán thư: do nấm colletotrichum lagenarium vỏ nhiều phấn trắng, chỗ tiếp giáp đất có màu gây hại trên lá, thân, quả trong điều kiện nhiệt độ

vàng. Dây, lá dưa đầu tua ngay đốt quả chuyển không khí cao, bệnh nặng gây thối quả. Cách phòng vàng. Gõ nhẹ lên quả có tiếng kêu trầm đục.

trừ là trồng giống chống bệnh, phun daconil, Khi thu hoạch quả cần cắt cuống dài 8-10 cm, score, carbendazim 0,2-0,3% đến khi bệnh không dưa đủ tiêu chuẩn có thể bảo quản 15-20 ngày.

lây lan.

- Bệnh héo vàng: do nấm fusarium oxysporum niveum gây héo từng phần trên cây, sau vài ngày chết cả cây lúc cây có quả. Nấm này tồn tại trong đất khá lâu. Cách phòng trừ là luân canh dưa hấu với cây khác họ. Nếu đất đã bị nhiễm, ngừng trồng dưa 3-5 năm, ghép dưa hấu lên gốc bầu.

Phun phòng cho cây khi chưa có bệnh xuất hiện.

Các loại thuốc bệnh nên phun lúc sáng sớm để

diệt hết các bào tử nấm đang nảy mầm nhờ sương đọng trên lá.

- Bệnh héo vi khuẩn: do nấm pseudomonas solanacearum gây héo cả cây, chết nhanh trong 2

ngày, khi lá còn tươi. Bệnh khó trừ nên cần phòng bệnh bằng biện pháp tổng hợp, luân canh, vệ sinh đồng ruộng…

131

132

https://thuviensach.vn

đậu côve chứa nhiều nốt sần có khả năng cố định đạm, có tác dụng to lớn trong việc cung cấp nguồn đạm cho những loại cây trồng khi trồng xen với nó. Đậu côve còn là cây rau màu giúp cho việc tăng sản lượng cây trồng trên cùng một đơn KỸ THUẬT TRỒNG ĐẬU CÔVE

vị diện tích.

AN TOÀN TRÁI VỤ

Quả đậu côve non chứa khoảng 2,5% đạm, 0,2%

( Phaseolus vulgaris L.) chất béo, 7% chất đường bột và đặc biệt nhiều

vitamin A, C và chất khoáng, quả được tiêu thụ ở

dạng quả tươi, đóng hộp hoặc đông lạnh.

1. Giới thiệu chung về cây đậu côve Trong quả đậu côve leo có chứa chất glucoquinin và nhiều axit silicic. Vỏ quả đậu là thuốc lợi tiểu

1.1. Nguồn gốc xuất xứ

và có thể làm giảm lượng đường huyết của người Đậu côve có nguồn gốc ở Trung Mỹ, được bị bệnh đái tháo đường (tác dụng không ổn định).

trồng phổ biến ở Đông Phi, Bắc Mỹ, Nam Mỹ, Thường dùng dạng nước sắc: lấy 3-5 vỏ quả đậu Nam Á, phía tây nam châu Âu. Hiện nay đậu khô ngâm vào 2 lít nước trong vài giờ cho mềm côve là cây trồng quan trọng được rất nhiều rồi đun nhanh và để cho ngấm, dùng trị thủy quốc gia và vùng lãnh thổ trên thế giới quan thũng và đái đường. Nước sắc vỏ quả đậu chỉ có tâm phát triển.

tác dụng chống đỡ chứ không điều trị lành hẳn bệnh đái tháo đường.

1.2. Giá trị kinh tế và giá trị sử dụng

2. Yêu cầu ngoại cảnh

Đậu côve là loại đậu rau có tầm kinh tế lớn vì chúng phân bố rộng khắp, sản lượng tương đối

2.1. Yêu cầu về nhiệt độ

cao 30-36 tấn/ha, và là nguồn thu nhập khá cao cho các nông hộ trồng loại đậu rau này.

Đậu côve yêu cầu khí hậu ôn hoà, nhiệt độ

Đặc biệt đậu côve thuộc loại họ đậu nên nó có thích hợp cho cây sinh trưởng và phát triển tốt giá trị to lớn trong vai trò cải tạo đất nông nghiệp nhất là 18-25oC, nhiệt độ thấp hơn 130C hoặc cao thích hợp cho việc luân canh tăng vụ với cây lúa hơn 25oC cây sinh trưởng kém, nếu kéo dài cây nước, ngô và một số cây công nghiệp khác. Rễ

sẽ chết.

133

134

https://thuviensach.vn

đậu côve chứa nhiều nốt sần có khả năng cố định đạm, có tác dụng to lớn trong việc cung cấp nguồn đạm cho những loại cây trồng khi trồng xen với nó. Đậu côve còn là cây rau màu giúp cho việc tăng sản lượng cây trồng trên cùng một đơn KỸ THUẬT TRỒNG ĐẬU CÔVE

vị diện tích.

AN TOÀN TRÁI VỤ

Quả đậu côve non chứa khoảng 2,5% đạm, 0,2%

( Phaseolus vulgaris L.) chất béo, 7% chất đường bột và đặc biệt nhiều

vitamin A, C và chất khoáng, quả được tiêu thụ ở

dạng quả tươi, đóng hộp hoặc đông lạnh.

1. Giới thiệu chung về cây đậu côve Trong quả đậu côve leo có chứa chất glucoquinin và nhiều axit silicic. Vỏ quả đậu là thuốc lợi tiểu

1.1. Nguồn gốc xuất xứ

và có thể làm giảm lượng đường huyết của người Đậu côve có nguồn gốc ở Trung Mỹ, được bị bệnh đái tháo đường (tác dụng không ổn định).

trồng phổ biến ở Đông Phi, Bắc Mỹ, Nam Mỹ, Thường dùng dạng nước sắc: lấy 3-5 vỏ quả đậu Nam Á, phía tây nam châu Âu. Hiện nay đậu khô ngâm vào 2 lít nước trong vài giờ cho mềm côve là cây trồng quan trọng được rất nhiều rồi đun nhanh và để cho ngấm, dùng trị thủy quốc gia và vùng lãnh thổ trên thế giới quan thũng và đái đường. Nước sắc vỏ quả đậu chỉ có tâm phát triển.

tác dụng chống đỡ chứ không điều trị lành hẳn bệnh đái tháo đường.

1.2. Giá trị kinh tế và giá trị sử dụng

2. Yêu cầu ngoại cảnh

Đậu côve là loại đậu rau có tầm kinh tế lớn vì chúng phân bố rộng khắp, sản lượng tương đối

2.1. Yêu cầu về nhiệt độ

cao 30-36 tấn/ha, và là nguồn thu nhập khá cao cho các nông hộ trồng loại đậu rau này.

Đậu côve yêu cầu khí hậu ôn hoà, nhiệt độ

Đặc biệt đậu côve thuộc loại họ đậu nên nó có thích hợp cho cây sinh trưởng và phát triển tốt giá trị to lớn trong vai trò cải tạo đất nông nghiệp nhất là 18-25oC, nhiệt độ thấp hơn 130C hoặc cao thích hợp cho việc luân canh tăng vụ với cây lúa hơn 25oC cây sinh trưởng kém, nếu kéo dài cây nước, ngô và một số cây công nghiệp khác. Rễ

sẽ chết.

133

134

https://thuviensach.vn

Hạt đậu côve bắt đầu nảy mầm ở 8oC, dưới đất thích hợp nhất cho đậu côve là đất phù sa nhiệt độ này hạt trong trạng thái ngủ nghỉ. Nhiệt hoặc đất thịt, đất kém quá hoặc quá nhiều chua độ ảnh hưởng đến chất lượng của quả đậu côve, đều không thích hợp cho đậu côve phát triển.

trong điều kiện miền núi của vùng Tây Bắc, khi Đậu côve phản ứng tốt trên đất bón phân hữu chênh lệch nhiệt độ ngày và đêm 7-10oC, quả tích cơ và phân khoáng NPK. Đạm là thành phần lũy hàm lượng các chất dinh dưỡng cao hơn vùng quan trọng của diệp lục, có tác dụng làm tăng số

đồng bằng.

lá và diện tích lá. Lân cần thiết cho giai đoạn cây Đậu côve là loại cây trồng chịu ấm nên canh tác con, thúc đẩy quá trình sinh trưởng của cây, giúp được trong điều kiện ấm áp của vùng nhiệt đới và á cây sớm ra hoa, rút ngắn thời gian sinh trưởng.

nhiệt đới, đậu không chịu được thời tiết rét.

Kali làm tăng khả năng quang hợp của cây, rất cần cho thời kỳ tạo quả, tăng sinh khối quả, cho

2.2. Yêu cầu về ánh sáng

chất lượng ngọt hơn.

Đậu côve là cây ưa sáng, trong điều kiện ánh 3. Biện pháp kỹ thuật

sáng yếu ớt, cây phát triển thân lá mạnh, khả năng ra hoa và đậu quả giảm. Vì vậy, việc làm giàn leo là rất

3.1. Chọn đất

quan trọng. Tuy nhiên, trong điều kiện nhiệt độ cao kèm theo ánh sáng mạnh của vụ hè cây ngừng sinh Đất trồng đậu côve an toàn phải xa nguồn trưởng, hoa bị thui không có khả năng đậu quả.

nước thải, các khu công nghiệp. Đất trồng thích hợp nhất là đất có thành phần cơ giới nhẹ như đất

2.3. Yêu cầu về nước

phù sa, đất đen, đất thịt nhẹ... có độ pH là 5,5-6,5; Đậu côve leo là cây hằng niên, thân thảo, rễ

chủ động tưới tiêu, không bị ô nhiễm.

chính mọc sâu nên cây có khả năng chịu hạn tốt, rễ

3.2. Giống

phụ có nhiều nốt sần chủ yếu tập trung ở độ sâu khoảng 20 cm, vì vậy đậu côve không chịu được

- Đậu côve lùn (sinh trưởng hữu hạn): nhóm này ngập úng nhưng lượng nước phải được cung cấp không có giống địa phương, chủ yếu là các giống đầy đủ.

nhập của Nhật Bản và Đài Loan, thích hợp trồng quanh năm ở các vùng cao, giống chịu nóng trồng

2.4. Yêu cầu về đất và dinh dưỡng

được ở vụ đông xuân ở vùng đồng bằng. Giống Đất trồng đậu côve cần có độ pH khoảng 5,5-6,5, đậu lùn rất lợi cho việc canh tác ở những vùng gió 135

136

https://thuviensach.vn

Hạt đậu côve bắt đầu nảy mầm ở 8oC, dưới đất thích hợp nhất cho đậu côve là đất phù sa nhiệt độ này hạt trong trạng thái ngủ nghỉ. Nhiệt hoặc đất thịt, đất kém quá hoặc quá nhiều chua độ ảnh hưởng đến chất lượng của quả đậu côve, đều không thích hợp cho đậu côve phát triển.

trong điều kiện miền núi của vùng Tây Bắc, khi Đậu côve phản ứng tốt trên đất bón phân hữu chênh lệch nhiệt độ ngày và đêm 7-10oC, quả tích cơ và phân khoáng NPK. Đạm là thành phần lũy hàm lượng các chất dinh dưỡng cao hơn vùng quan trọng của diệp lục, có tác dụng làm tăng số

đồng bằng.

lá và diện tích lá. Lân cần thiết cho giai đoạn cây Đậu côve là loại cây trồng chịu ấm nên canh tác con, thúc đẩy quá trình sinh trưởng của cây, giúp được trong điều kiện ấm áp của vùng nhiệt đới và á cây sớm ra hoa, rút ngắn thời gian sinh trưởng.

nhiệt đới, đậu không chịu được thời tiết rét.

Kali làm tăng khả năng quang hợp của cây, rất cần cho thời kỳ tạo quả, tăng sinh khối quả, cho

2.2. Yêu cầu về ánh sáng

chất lượng ngọt hơn.

Đậu côve là cây ưa sáng, trong điều kiện ánh 3. Biện pháp kỹ thuật

sáng yếu ớt, cây phát triển thân lá mạnh, khả năng ra hoa và đậu quả giảm. Vì vậy, việc làm giàn leo là rất

3.1. Chọn đất

quan trọng. Tuy nhiên, trong điều kiện nhiệt độ cao kèm theo ánh sáng mạnh của vụ hè cây ngừng sinh Đất trồng đậu côve an toàn phải xa nguồn trưởng, hoa bị thui không có khả năng đậu quả.

nước thải, các khu công nghiệp. Đất trồng thích hợp nhất là đất có thành phần cơ giới nhẹ như đất

2.3. Yêu cầu về nước

phù sa, đất đen, đất thịt nhẹ... có độ pH là 5,5-6,5; Đậu côve leo là cây hằng niên, thân thảo, rễ

chủ động tưới tiêu, không bị ô nhiễm.

chính mọc sâu nên cây có khả năng chịu hạn tốt, rễ

3.2. Giống

phụ có nhiều nốt sần chủ yếu tập trung ở độ sâu khoảng 20 cm, vì vậy đậu côve không chịu được

- Đậu côve lùn (sinh trưởng hữu hạn): nhóm này ngập úng nhưng lượng nước phải được cung cấp không có giống địa phương, chủ yếu là các giống đầy đủ.

nhập của Nhật Bản và Đài Loan, thích hợp trồng quanh năm ở các vùng cao, giống chịu nóng trồng

2.4. Yêu cầu về đất và dinh dưỡng

được ở vụ đông xuân ở vùng đồng bằng. Giống Đất trồng đậu côve cần có độ pH khoảng 5,5-6,5, đậu lùn rất lợi cho việc canh tác ở những vùng gió 135

136

https://thuviensach.vn

mạnh, dễ trồng xen với các loại hoa màu khác để

lớp đất bột dày 1 cm. Do cấu tạo vỏ hạt mỏng, khả

tăng thu hoạch trên cùng một diện tích hoặc trồng năng hút tương đối nhanh nên không vội tưới mà ở những nơi khó khăn về việc làm giàn. Đặc tính sau 1-2 ngày dùng ôdoa tưới nhẹ mặt luống.

chung của giống đậu côve lùn là thấp cây (50-60 cm) Lượng hạt gieo 90-100 kg/ha (3-4 kg/sào) đối cho thu hoạch sớm 40-45 ngày sau gieo, thời gian với đậu côve lùn và 60-65 kg/ha (2-2,5 kg/sào) đối thu hoạch kéo dài 30-45 ngày, trái dài, thẳng, màu với đậu côve leo.

xanh trung bình đến xanh đậm, các giống trồng hiện nay cho năng suất và phẩm chất không thua

3.5. Khoảng cách, mật độ

kém đậu côve leo (18-22 tấn/ha).

Đậu côve lùn: hàng x hàng = 30 cm; cây cách

- Đậu côve leo (sinh trưởng vô hạn): thân dài cây là 20-15 cm.

2,5-3 m, trong canh tác cần phải làm giàn. Các Đậu côve leo: hàng x hàng = 60 cm, cây cách giống hiện nay được ưa chuộng là TL1, tứ quý, cây là 25-30 cm.

đậu trạch lai, đậu hạt đen,...

3.6. Phân bón và cách bón

3.3. Thời vụ

Liều lượng phân bón cho 1 ha đậu côve như sau:

- Vụ thu đông: gieo hạt từ ngày 20-8 đến ngày 10-9.

Tổng số Bón lót

Bón thúc (%)

- Vụ đông xuân (vụ chính): gieo hạt từ ngày 5-10

Loại phân

(kg/ha)

(%)

Đợt 1

Đợt 2

Đợt 3

đến ngày 15-11.

Phân chuồng

20.000

100

-

-

-

- Vụ xuân hè (vụ muộn): gieo hạt từ ngày 20-1

N

100

-

30

30

40

đến ngày 15-2 năm sau.

P2O5

60 - 70

100

-

-

-

3.4. Làm đất, gieo hạt

K2O

100

-

30

30

40

Đất được cày bừa kỹ, tơi xốp, làm sạch cỏ, bảo Tuyệt đối không được dùng phân tươi và đảm chế độ luân canh hợp lý với các loại cây nước phân tươi để bón hoặc tưới cho cây.

trồng khác.

Nếu thiếu phân chuồng có thể bổ sung thay thế

Làm luống rộng 1-1,2 m (cả rãnh), cao 20-25 cm, bằng phân hữu cơ sinh học với lượng 1-2 tấn/ha.

rãnh luống rộng 25-30 cm.

Đất chua cần bón thêm vôi bột 300-500 kg/ha.

Gieo hạt theo hàng hoặc hốc, gieo xong phủ một 137

138

https://thuviensach.vn

mạnh, dễ trồng xen với các loại hoa màu khác để

lớp đất bột dày 1 cm. Do cấu tạo vỏ hạt mỏng, khả

tăng thu hoạch trên cùng một diện tích hoặc trồng năng hút tương đối nhanh nên không vội tưới mà ở những nơi khó khăn về việc làm giàn. Đặc tính sau 1-2 ngày dùng ôdoa tưới nhẹ mặt luống.

chung của giống đậu côve lùn là thấp cây (50-60 cm) Lượng hạt gieo 90-100 kg/ha (3-4 kg/sào) đối cho thu hoạch sớm 40-45 ngày sau gieo, thời gian với đậu côve lùn và 60-65 kg/ha (2-2,5 kg/sào) đối thu hoạch kéo dài 30-45 ngày, trái dài, thẳng, màu với đậu côve leo.

xanh trung bình đến xanh đậm, các giống trồng hiện nay cho năng suất và phẩm chất không thua

3.5. Khoảng cách, mật độ

kém đậu côve leo (18-22 tấn/ha).

Đậu côve lùn: hàng x hàng = 30 cm; cây cách

- Đậu côve leo (sinh trưởng vô hạn): thân dài cây là 20-15 cm.

2,5-3 m, trong canh tác cần phải làm giàn. Các Đậu côve leo: hàng x hàng = 60 cm, cây cách giống hiện nay được ưa chuộng là TL1, tứ quý, cây là 25-30 cm.

đậu trạch lai, đậu hạt đen,...

3.6. Phân bón và cách bón

3.3. Thời vụ

Liều lượng phân bón cho 1 ha đậu côve như sau:

- Vụ thu đông: gieo hạt từ ngày 20-8 đến ngày 10-9.

Tổng số Bón lót

Bón thúc (%)

- Vụ đông xuân (vụ chính): gieo hạt từ ngày 5-10

Loại phân

(kg/ha)

(%)

Đợt 1

Đợt 2

Đợt 3

đến ngày 15-11.

Phân chuồng

20.000

100

-

-

-

- Vụ xuân hè (vụ muộn): gieo hạt từ ngày 20-1

N

100

-

30

30

40

đến ngày 15-2 năm sau.

P2O5

60 - 70

100

-

-

-

3.4. Làm đất, gieo hạt

K2O

100

-

30

30

40

Đất được cày bừa kỹ, tơi xốp, làm sạch cỏ, bảo Tuyệt đối không được dùng phân tươi và đảm chế độ luân canh hợp lý với các loại cây nước phân tươi để bón hoặc tưới cho cây.

trồng khác.

Nếu thiếu phân chuồng có thể bổ sung thay thế

Làm luống rộng 1-1,2 m (cả rãnh), cao 20-25 cm, bằng phân hữu cơ sinh học với lượng 1-2 tấn/ha.

rãnh luống rộng 25-30 cm.

Đất chua cần bón thêm vôi bột 300-500 kg/ha.

Gieo hạt theo hàng hoặc hốc, gieo xong phủ một 137

138

https://thuviensach.vn

Bón thúc 3 lần:

bị bệnh, những khoảng giữa có mật độ lá đậm

+ Lần 1: khi cây có 2-3 lá thật.

đặc để tạo sự thông thoáng cho cây, tăng khả

+ Lần 2: khi cây phân cành nhánh (đậu côve năng tạo quả.

vàng).

Số dóc làm giàn: 1.500-1.600 cây/sào.

+ Lần 3: khi cây ra quả rộ.

Khi bón thúc cần kết hợp với xới, vun gốc.

3.8. Phòng trừ sâu bệnh

Lần bón 2 kết hợp vun gốc cao cho đậu côve Thực hiện triệt để các biện pháp phòng trừ

lùn và cắm giàn đối với đậu côve leo.

tổng hợp: luân canh cây trồng, vệ sinh đồng Nhu cầu phân bón cho đậu côve không cao, ruộng, bón phân cân đối, trong trường hợp thật nhưng ngoài lượng phân lót, mỗi ha có thể bón cần thiết mới dùng biện pháp hoá học với lượng thúc thêm 30 kg đạm urê và 30 kg kali vào hai dùng và thời gian cách ly theo hướng dẫn ghi trên thời điểm: cây ra tua cuốn và lúc rộ hoa.

nhãn bao bì.

Vào giai đoạn thu hoạch khi mật độ sâu nhiều

3.7. Chăm sóc

thì dùng các loại thuốc trừ sâu sinh học để phun Sử dụng nguồn nước sạch để tưới, phải bảo phòng sâu đục quả.

đảm đất luôn đủ ẩm; vào thời kỳ ra hoa rộ và quả

Một số loài sâu hại thường gặp như:

lớn, nếu mưa to cần tháo nước tránh ngập úng.

- Sâu xám hay xuất hiện ở thời kỳ cây còn non.

Do đậu côve leo có bộ lá lớn, hệ số thoát hơi Diệt trừ bằng biện pháp thủ công (bắt sâu bằng nước cao nên phải thường xuyên giữ ẩm đất, nhất tay) hoặc xử lý đất bằng vibasu 10 H với lượng là thời kỳ cây ra hoa, tạo quả. Thời điểm này cần 3 kg/sào trước khi gieo hạt 7-10 ngày.

độ ẩm đất thường xuyên 70%. Nhu cầu phân bón

- Sâu đục quả là đối tượng phòng trừ chính. Sâu cho đậu không cao, nhưng ngoài lượng phân lót, ăn hoa và quả đậu làm ảnh hưởng nghiêm trọng mỗi hécta có thể bón thúc thêm 30 kg đạm urê và đến năng suất và phẩm chất đậu. Thiệt hại nặng 30 kg kali vào hai thời điểm khi cây ra tua cuốn và nhất cho đậu ở giai đoạn đậu ra hoa rộ. Sâu phát lúc rộ hoa.

sinh quanh năm nhưng thường nặng đậu trồng Khi cây có tua cuốn, cần làm cỏ, xới vun và mùa mưa. Mỗi sâu non cả đời có thể phá nhiều hoa bón thúc; sau đó cắm giàn ngay cho cây leo. Mỗi và trái đậu. Sâu sống trong trái nên ít bị ảnh hưởng hécta cần 50.000 cây dóc cắm (mỗi sào 1.700 cây).

thuốc, do đó gây nhiều khó khăn cho việc phòng Khi cây có hoa tiến hành tỉa dần lá già, những lá trừ. Vì vậy nên sử dụng bẫy pheromon để bắt ngài 139

140

https://thuviensach.vn

Bón thúc 3 lần:

bị bệnh, những khoảng giữa có mật độ lá đậm

+ Lần 1: khi cây có 2-3 lá thật.

đặc để tạo sự thông thoáng cho cây, tăng khả

+ Lần 2: khi cây phân cành nhánh (đậu côve năng tạo quả.

vàng).

Số dóc làm giàn: 1.500-1.600 cây/sào.

+ Lần 3: khi cây ra quả rộ.

Khi bón thúc cần kết hợp với xới, vun gốc.

3.8. Phòng trừ sâu bệnh

Lần bón 2 kết hợp vun gốc cao cho đậu côve Thực hiện triệt để các biện pháp phòng trừ

lùn và cắm giàn đối với đậu côve leo.

tổng hợp: luân canh cây trồng, vệ sinh đồng Nhu cầu phân bón cho đậu côve không cao, ruộng, bón phân cân đối, trong trường hợp thật nhưng ngoài lượng phân lót, mỗi ha có thể bón cần thiết mới dùng biện pháp hoá học với lượng thúc thêm 30 kg đạm urê và 30 kg kali vào hai dùng và thời gian cách ly theo hướng dẫn ghi trên thời điểm: cây ra tua cuốn và lúc rộ hoa.

nhãn bao bì.

Vào giai đoạn thu hoạch khi mật độ sâu nhiều

3.7. Chăm sóc

thì dùng các loại thuốc trừ sâu sinh học để phun Sử dụng nguồn nước sạch để tưới, phải bảo phòng sâu đục quả.

đảm đất luôn đủ ẩm; vào thời kỳ ra hoa rộ và quả

Một số loài sâu hại thường gặp như:

lớn, nếu mưa to cần tháo nước tránh ngập úng.

- Sâu xám hay xuất hiện ở thời kỳ cây còn non.

Do đậu côve leo có bộ lá lớn, hệ số thoát hơi Diệt trừ bằng biện pháp thủ công (bắt sâu bằng nước cao nên phải thường xuyên giữ ẩm đất, nhất tay) hoặc xử lý đất bằng vibasu 10 H với lượng là thời kỳ cây ra hoa, tạo quả. Thời điểm này cần 3 kg/sào trước khi gieo hạt 7-10 ngày.

độ ẩm đất thường xuyên 70%. Nhu cầu phân bón

- Sâu đục quả là đối tượng phòng trừ chính. Sâu cho đậu không cao, nhưng ngoài lượng phân lót, ăn hoa và quả đậu làm ảnh hưởng nghiêm trọng mỗi hécta có thể bón thúc thêm 30 kg đạm urê và đến năng suất và phẩm chất đậu. Thiệt hại nặng 30 kg kali vào hai thời điểm khi cây ra tua cuốn và nhất cho đậu ở giai đoạn đậu ra hoa rộ. Sâu phát lúc rộ hoa.

sinh quanh năm nhưng thường nặng đậu trồng Khi cây có tua cuốn, cần làm cỏ, xới vun và mùa mưa. Mỗi sâu non cả đời có thể phá nhiều hoa bón thúc; sau đó cắm giàn ngay cho cây leo. Mỗi và trái đậu. Sâu sống trong trái nên ít bị ảnh hưởng hécta cần 50.000 cây dóc cắm (mỗi sào 1.700 cây).

thuốc, do đó gây nhiều khó khăn cho việc phòng Khi cây có hoa tiến hành tỉa dần lá già, những lá trừ. Vì vậy nên sử dụng bẫy pheromon để bắt ngài 139

140

https://thuviensach.vn

trưởng thành của sâu đục quả, nhất là trong điều từng lứa. Trong quá trình thu hoạch phải nhẹ

kiện trái vụ. Cần thường xuyên kiểm tra đồng nhàng tránh dập nát, hư hỏng.

ruộng, phát hiện kịp thời, khi có 10% quả non bị hại Thời gian thu hoạch: 3-4 ngày thu 1 lần tuỳ

phải trừ ngay bằng một số loại thuốc sinh học như

thuộc vào giống và điều kiện chăm sóc.

xentary, BT. Chỉ sử dụng thuốc hoá học trong Khi thu hoạch cần loại bỏ quả có vết sâu bệnh trường hợp sâu bùng phát với mật độ cao, sử dụng hại, dị dạng. Đặc biệt với đậu côve không được các loại thuốc thuộc nhóm ít độc, phân giải nhanh, rửa nước trước khi đóng gói và đưa vào bảo quản thời gian cách ly ngắn như: pegasus 250 SC, sherpa cũng như vận chuyển.

25 EC, sumidicin 20 EC nồng độ 0,1% (1 lít thuốc/ha). Số lần phun phụ thuộc vào mật độ của sâu, tối đa không quá 4 lần/vụ. Sau phun phải ít nhất 3 ngày mới được thu quả.

- Dòi đục lá: ấu trùng sống bên trong lá, sâu đục lá thành những đường hầm ngoằn ngoèo và sống bên trong (nên còn gọi dòi vẽ bùa, ruồi đục lá). Sâu đẫy sức. Ở giai đoạn đầu vụ nên phòng trừ bằng các loại thuốc nội hấp như brightin, confidor. Giai đoạn ra hoa đậu quả phải sử dụng biện pháp thủ công như ngắt bỏ các lá bị dòi đục, tiêu hủy vệ sinh đồng ruộng sạch sẽ.

- Bệnh gỉ sắt, phấn trắng nên dùng ridomil MZ

72 WP lượng 2,5 kg/ha hoặc Alvil 1-1,5 lít/ha phun khi chớm có bệnh.

Cần chú ý khi ruộng có cả sâu và bệnh thì phun kết hợp cả thuốc sâu và thuốc bệnh. Phun ướt đều cây để giảm tối đa số lần phun.

3.9. Thu hoạch

Thu hoạch khi quả bắt đầu nổi hạt và theo 141

142

https://thuviensach.vn

trưởng thành của sâu đục quả, nhất là trong điều từng lứa. Trong quá trình thu hoạch phải nhẹ

kiện trái vụ. Cần thường xuyên kiểm tra đồng nhàng tránh dập nát, hư hỏng.

ruộng, phát hiện kịp thời, khi có 10% quả non bị hại Thời gian thu hoạch: 3-4 ngày thu 1 lần tuỳ

phải trừ ngay bằng một số loại thuốc sinh học như

thuộc vào giống và điều kiện chăm sóc.

xentary, BT. Chỉ sử dụng thuốc hoá học trong Khi thu hoạch cần loại bỏ quả có vết sâu bệnh trường hợp sâu bùng phát với mật độ cao, sử dụng hại, dị dạng. Đặc biệt với đậu côve không được các loại thuốc thuộc nhóm ít độc, phân giải nhanh, rửa nước trước khi đóng gói và đưa vào bảo quản thời gian cách ly ngắn như: pegasus 250 SC, sherpa cũng như vận chuyển.

25 EC, sumidicin 20 EC nồng độ 0,1% (1 lít thuốc/ha). Số lần phun phụ thuộc vào mật độ của sâu, tối đa không quá 4 lần/vụ. Sau phun phải ít nhất 3 ngày mới được thu quả.

- Dòi đục lá: ấu trùng sống bên trong lá, sâu đục lá thành những đường hầm ngoằn ngoèo và sống bên trong (nên còn gọi dòi vẽ bùa, ruồi đục lá). Sâu đẫy sức. Ở giai đoạn đầu vụ nên phòng trừ bằng các loại thuốc nội hấp như brightin, confidor. Giai đoạn ra hoa đậu quả phải sử dụng biện pháp thủ công như ngắt bỏ các lá bị dòi đục, tiêu hủy vệ sinh đồng ruộng sạch sẽ.

- Bệnh gỉ sắt, phấn trắng nên dùng ridomil MZ

72 WP lượng 2,5 kg/ha hoặc Alvil 1-1,5 lít/ha phun khi chớm có bệnh.

Cần chú ý khi ruộng có cả sâu và bệnh thì phun kết hợp cả thuốc sâu và thuốc bệnh. Phun ướt đều cây để giảm tối đa số lần phun.

3.9. Thu hoạch

Thu hoạch khi quả bắt đầu nổi hạt và theo 141

142

https://thuviensach.vn

phì cho các vùng đất bị thoái hóa, hoặc có khả

năng che phủ và chống xói mòn cao.

Cây đậu đũa chống chịu tốt với điều kiện khô hạn, vì vậy chúng phát triển trên các loại đất khô cằn, nơi khó có thể trồng được các cây trồng có giá KỸ THUẬT TRỒNG ĐẬU ĐŨA AN TOÀN TRÁI VỤ

trị kinh tế khác và cũng là cây có tiềm năng xuất

(Vigna unguiculata ssp. sesquipedalis, L.)

khẩu rất lớn, rất dễ chế biến thức ăn, thích hợp với khẩu vị của nhân dân ở nhiều quốc gia. Ở Việt Nam, cây đậu đũa là thực phẩm quen thuộc trong 1. Giới thiệu chung về cây đậu đũa bữa cơm của mọi gia đình. Trong 100 g quả đậu non có chứa 83% nước, 6,0 g protein, 8,3 g glucid,

1.1. Nguồn gốc xuất xứ

2,0 g cellulose, 59 cal năng lượng, 16 mg photpho, Đậu đũa có nguồn gốc từ châu Á và châu Phi.

0,6 mg sắt, 0,5 mg vitamin A, 0,29 mg B1, 0,18 mg Do khả năng chịu nhiệt và thích hợp trồng trong vitamin B2, 0,8 mg vitamin PP và 3,0 mg vitamin C

điều kiện nắng nóng nên đậu đũa đã được đưa vào (1mg = 3.330 IU - International unit). Quả đậu có các nước Trung Mỹ cách đây hơn 600 năm. Hiện thể dùng ăn tươi, đóng hộp, đông lạnh. Ngoài việc nay đậu đũa được trồng nhiều ở các nước như

quả được sử dụng như một loại thực phẩm thì các Trung Quốc, Thái Lan, Philippin, Bănglađét, Ấn bộ phận còn lại của đậu đũa như vỏ lá, rễ thân còn Độ, Pakitxtan, Inđônêxia... và mở rộng sang châu có những tính năng chữa một số căn bệnh về đau Phi. Đậu đũa cũng được trồng nhiều trong nhà kính lưng, suy dinh dưỡng ở trẻ em, ăn không tiêu.

ở châu Âu, đặc biệt ở Hà Lan (Bounnhong, 1997).

2. Yêu cầu ngoại cảnh của cây đậu đũa

1.2. Giá trị kinh tế và giá trị sử dụng

2.1. Yêu cầu về nhiệt độ

Đậu đũa là loại đậu rau phổ biến ở thị trường châu Á và châu Phi. Ở Việt Nam đậu đũa đã được Đậu đũa là cây ưa khí hậu ấm áp với nhiệt độ

trồng từ lâu đời do chúng có giá trị kinh tế cao gấp trung bình hằng tháng là 20-30oC trong quá trình 2-3 lần cây ngô trong cùng thời vụ. Ngoài ra, cây sinh trưởng và phát triển của nó. Chúng không đậu đũa còn có khả năng cải tạo đất nhờ việc cố

thể chịu được nhiệt độ 4oC trong thời gian dài và định đạm của các vi khuẩn nốt sần, phục hồi độ

có thể chết vì giá lạnh. Để đậu đũa nảy mầm tốt 143

144

https://thuviensach.vn

phì cho các vùng đất bị thoái hóa, hoặc có khả

năng che phủ và chống xói mòn cao.

Cây đậu đũa chống chịu tốt với điều kiện khô hạn, vì vậy chúng phát triển trên các loại đất khô cằn, nơi khó có thể trồng được các cây trồng có giá KỸ THUẬT TRỒNG ĐẬU ĐŨA AN TOÀN TRÁI VỤ

trị kinh tế khác và cũng là cây có tiềm năng xuất

(Vigna unguiculata ssp. sesquipedalis, L.)

khẩu rất lớn, rất dễ chế biến thức ăn, thích hợp với khẩu vị của nhân dân ở nhiều quốc gia. Ở Việt Nam, cây đậu đũa là thực phẩm quen thuộc trong 1. Giới thiệu chung về cây đậu đũa bữa cơm của mọi gia đình. Trong 100 g quả đậu non có chứa 83% nước, 6,0 g protein, 8,3 g glucid,

1.1. Nguồn gốc xuất xứ

2,0 g cellulose, 59 cal năng lượng, 16 mg photpho, Đậu đũa có nguồn gốc từ châu Á và châu Phi.

0,6 mg sắt, 0,5 mg vitamin A, 0,29 mg B1, 0,18 mg Do khả năng chịu nhiệt và thích hợp trồng trong vitamin B2, 0,8 mg vitamin PP và 3,0 mg vitamin C

điều kiện nắng nóng nên đậu đũa đã được đưa vào (1mg = 3.330 IU - International unit). Quả đậu có các nước Trung Mỹ cách đây hơn 600 năm. Hiện thể dùng ăn tươi, đóng hộp, đông lạnh. Ngoài việc nay đậu đũa được trồng nhiều ở các nước như

quả được sử dụng như một loại thực phẩm thì các Trung Quốc, Thái Lan, Philippin, Bănglađét, Ấn bộ phận còn lại của đậu đũa như vỏ lá, rễ thân còn Độ, Pakitxtan, Inđônêxia... và mở rộng sang châu có những tính năng chữa một số căn bệnh về đau Phi. Đậu đũa cũng được trồng nhiều trong nhà kính lưng, suy dinh dưỡng ở trẻ em, ăn không tiêu.

ở châu Âu, đặc biệt ở Hà Lan (Bounnhong, 1997).

2. Yêu cầu ngoại cảnh của cây đậu đũa

1.2. Giá trị kinh tế và giá trị sử dụng

2.1. Yêu cầu về nhiệt độ

Đậu đũa là loại đậu rau phổ biến ở thị trường châu Á và châu Phi. Ở Việt Nam đậu đũa đã được Đậu đũa là cây ưa khí hậu ấm áp với nhiệt độ

trồng từ lâu đời do chúng có giá trị kinh tế cao gấp trung bình hằng tháng là 20-30oC trong quá trình 2-3 lần cây ngô trong cùng thời vụ. Ngoài ra, cây sinh trưởng và phát triển của nó. Chúng không đậu đũa còn có khả năng cải tạo đất nhờ việc cố

thể chịu được nhiệt độ 4oC trong thời gian dài và định đạm của các vi khuẩn nốt sần, phục hồi độ

có thể chết vì giá lạnh. Để đậu đũa nảy mầm tốt 143

144

https://thuviensach.vn

thì nhiệt độ không khí thích hợp là 25-30oC và trình sinh trưởng và phát triển của nó. Càng nhiệt độ đất là 20-22oC. Nhiệt độ thích hợp cho rễ

nhiều ánh sáng năng suất càng cao. Trái lại, thời đậu đũa sinh trưởng về ban ngày là 27- 30oC, ban tiết âm u và mưa nhiều làm giảm năng suất do đêm là 17-22oC.

rụng hoa và quả non.

Đậu đũa phát triển mạnh ở thời tiết ẩm nóng, Nhìn chung thời gian chiếu sáng 11-13 giờ ánh môi trường đủ ánh sáng, nhiệt độ ban ngày lên sáng/ngày đêm thì có thể thoả mãn yêu cầu đối đến 25-35

với ánh sáng cho cây ra hoa. Đậu đũa ưa cường oC và nhiệt độ ban đêm không dưới độ ánh sáng mạnh, không chịu bóng râm.

15oC là thích hợp. Đậu đũa sinh trưởng và phát triển kém ở những vùng có độ cao trung bình

2.3. Yêu cầu về nước

hoặc khí hậu ôn hoà.

Đậu đũa có thể trồng được ở cả hai điều kiện có Ở nhiệt độ 30oC cây vẫn sinh trưởng tốt, ra hoa tưới và không tưới. Đậu đũa chịu hạn hơn đậu và quả bình thường. Đậu đũa quả dài, mẫn cảm côve. Sự chịu hạn của cây chính là ưu thế quan với nhiệt độ đất và nhiệt độ không khí dưới 20oC.

trọng cho việc mở rộng diện tích trồng đậu đũa ở

Đậu đũa là cây chịu nóng và có thể phát triển khi nhiều vùng chưa phát triển trên thế giới. Đối với nhiệt độ trên 35oC ; nhưng nhiệt độ cao như vậy sẽ

cây trồng nói chung và cây đậu đũa nói riêng, ảnh hưởng tới quá trình thụ phấn. Nó cũng khá nước có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trước và sau mẫn cảm với nhiệt độ dưới 10oC, kết quả là cây khi cây ra hoa. Đất ướt và khô đều ảnh hưởng ngừng phát triển. Cây có thể bị chết do rét khi không tốt đối với cây đậu đũa. Đậu đũa có thể chịu nhiệt độ là 0oC.

được lượng mưa thấp vì hệ rễ phát triển mạnh và có sự thoát hơi nước thấp. Độ ẩm của đất thích hợp

2.2. Yêu cầu về ánh sáng

cho cây đậu đũa là 70-80%, độ ẩm không khí là 65-Đậu đũa là cây phản ứng trung tính với độ dài 70%. Cây đậu đũa mẫn cảm với sự ngập nước và ngày. Tuy nhiên, cũng có sự khác biệt chút ít giữa có thể tổn thương nếu gặp sương.

các dạng đậu đũa với nhau. Giống đậu đũa thông

2.4. Yêu cầu về đất và dinh dưỡng

thường phản ứng tương đối rộng đối với độ dài chiếu sáng, giống leo bò phản ứng với ánh sáng Đậu đũa không kén đất, nhưng yêu cầu phải ngày ngắn, còn giống đậu dạng bụi phản ứng thoát nước, xốp, thoáng, tốt nhất là đất thịt nhẹ, trung tính với thời gian chiếu sáng.

độ pH là 6-7.

Đậu đũa yêu cầu đầy đủ ánh sáng suốt quá Đậu đũa là loại cây có khả năng cố định đạm 145

146

https://thuviensach.vn

thì nhiệt độ không khí thích hợp là 25-30oC và trình sinh trưởng và phát triển của nó. Càng nhiệt độ đất là 20-22oC. Nhiệt độ thích hợp cho rễ

nhiều ánh sáng năng suất càng cao. Trái lại, thời đậu đũa sinh trưởng về ban ngày là 27- 30oC, ban tiết âm u và mưa nhiều làm giảm năng suất do đêm là 17-22oC.

rụng hoa và quả non.

Đậu đũa phát triển mạnh ở thời tiết ẩm nóng, Nhìn chung thời gian chiếu sáng 11-13 giờ ánh môi trường đủ ánh sáng, nhiệt độ ban ngày lên sáng/ngày đêm thì có thể thoả mãn yêu cầu đối đến 25-35

với ánh sáng cho cây ra hoa. Đậu đũa ưa cường oC và nhiệt độ ban đêm không dưới độ ánh sáng mạnh, không chịu bóng râm.

15oC là thích hợp. Đậu đũa sinh trưởng và phát triển kém ở những vùng có độ cao trung bình

2.3. Yêu cầu về nước

hoặc khí hậu ôn hoà.

Đậu đũa có thể trồng được ở cả hai điều kiện có Ở nhiệt độ 30oC cây vẫn sinh trưởng tốt, ra hoa tưới và không tưới. Đậu đũa chịu hạn hơn đậu và quả bình thường. Đậu đũa quả dài, mẫn cảm côve. Sự chịu hạn của cây chính là ưu thế quan với nhiệt độ đất và nhiệt độ không khí dưới 20oC.

trọng cho việc mở rộng diện tích trồng đậu đũa ở

Đậu đũa là cây chịu nóng và có thể phát triển khi nhiều vùng chưa phát triển trên thế giới. Đối với nhiệt độ trên 35oC ; nhưng nhiệt độ cao như vậy sẽ

cây trồng nói chung và cây đậu đũa nói riêng, ảnh hưởng tới quá trình thụ phấn. Nó cũng khá nước có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trước và sau mẫn cảm với nhiệt độ dưới 10oC, kết quả là cây khi cây ra hoa. Đất ướt và khô đều ảnh hưởng ngừng phát triển. Cây có thể bị chết do rét khi không tốt đối với cây đậu đũa. Đậu đũa có thể chịu nhiệt độ là 0oC.

được lượng mưa thấp vì hệ rễ phát triển mạnh và có sự thoát hơi nước thấp. Độ ẩm của đất thích hợp

2.2. Yêu cầu về ánh sáng

cho cây đậu đũa là 70-80%, độ ẩm không khí là 65-Đậu đũa là cây phản ứng trung tính với độ dài 70%. Cây đậu đũa mẫn cảm với sự ngập nước và ngày. Tuy nhiên, cũng có sự khác biệt chút ít giữa có thể tổn thương nếu gặp sương.

các dạng đậu đũa với nhau. Giống đậu đũa thông

2.4. Yêu cầu về đất và dinh dưỡng

thường phản ứng tương đối rộng đối với độ dài chiếu sáng, giống leo bò phản ứng với ánh sáng Đậu đũa không kén đất, nhưng yêu cầu phải ngày ngắn, còn giống đậu dạng bụi phản ứng thoát nước, xốp, thoáng, tốt nhất là đất thịt nhẹ, trung tính với thời gian chiếu sáng.

độ pH là 6-7.

Đậu đũa yêu cầu đầy đủ ánh sáng suốt quá Đậu đũa là loại cây có khả năng cố định đạm 145

146

https://thuviensach.vn

trong đất nên nó thích hợp với loại đất nghèo đạm.

3.2. Giống và cây trồng

- Đạm (N): là yếu tố cây cần thiết ở thời kỳ đầu Hiện nay trên thị trường có nhiều loại giống của quá trình sinh trưởng, có tác dụng duy trì sự

đậu đũa khác nhau, chủ yếu là các giống có sinh trưởng thân lá, làm tăng chiều dài quả và khối nguồn gốc từ Trung Quốc, một số giống đậu đũa lượng quả. Song bón đạm quá lượng sẽ kéo dài sự

được các cơ quan trong nước chọn tạo như giống sinh trưởng thân lá, cành lá sum suê, làm chậm đậu đũa HA05, giống TN157,...

quá trình chín, có thể làm giảm năng suất hạt và Sau khi bón lót cho đất xong thì tiến hành gieo thậm chí cản trở sự cố định đạm của cây. Thừa hạt. Hạt được gieo theo hốc, mỗi hốc gieo 3-4 hạt, đạm trong cây dẫn tới thân lá non mềm, làm giảm chỉ để lại 2 cây/hốc. Trong khi gieo cần chú ý khả năng chống chịu với điều kiện bất thuận và không để hạt tiếp xúc trực tiếp với phân. Độ sâu sâu bệnh hại.

lấp hạt phụ thuộc vào khối lượng hạt, điều kiện

- Lân (P): lân có tác dụng kích thích cho rễ cây thời tiết và tính chất đất đai. Đối với cây đậu đũa có thể lấp sâu 2,5-3,5 cm.

phát triển, có lợi cho hoạt động của vi khuẩn nốt Lượng hạt gieo 60 kg/ha (2 kg/sào).

sần. Lân kích thích ra hoa sớm, chín sớm, rút ngắn thời gian sinh trưởng. Lân còn có tác dụng cải tiến

3.3. Thời vụ

chất lượng hạt và tăng năng suất hạt.

Ở những vùng ấm áp, lượng mưa phân bố đều

- Kali (K): tăng khả năng chống chịu của cây, trong năm thì có thể gieo trồng đậu đũa trong đặc biệt là tăng khả năng chịu hạn, chịu rét và nhiều vụ, rải vụ nhằm kéo dài thời gian cung cấp chống chịu sâu bệnh hại. Kali còn có tác dụng làm sản phẩm cho thị trường.

tăng hàm lượng vitamin C trong quả.

Đối với vùng trung du và Đồng bằng Bắc Bộ

có thể gieo trồng đậu đũa qua các thời vụ sau: 3. Biện pháp kỹ thuật

- Vụ xuân hè: gieo từ ngày 15-2 đến ngày 15-3.

3.1. Chọn đất

- Vụ hè thu: gieo từ giữa tháng 8 đến đầu tháng 9.

Nơi trồng đậu đũa phải xa nguồn nước thải, các khu công nghiệp. Đất trồng phải bảo đảm tưới

3.4. Làm đất

tiêu chủ động, có độ pH là 6,5-7.

Đồng ruộng để trồng đậu đũa cần được vệ

sinh sạch sẽ, cày bừa kỹ, sau đó lên luống rộng để

147

148

https://thuviensach.vn

trong đất nên nó thích hợp với loại đất nghèo đạm.

3.2. Giống và cây trồng

- Đạm (N): là yếu tố cây cần thiết ở thời kỳ đầu Hiện nay trên thị trường có nhiều loại giống của quá trình sinh trưởng, có tác dụng duy trì sự

đậu đũa khác nhau, chủ yếu là các giống có sinh trưởng thân lá, làm tăng chiều dài quả và khối nguồn gốc từ Trung Quốc, một số giống đậu đũa lượng quả. Song bón đạm quá lượng sẽ kéo dài sự

được các cơ quan trong nước chọn tạo như giống sinh trưởng thân lá, cành lá sum suê, làm chậm đậu đũa HA05, giống TN157,...

quá trình chín, có thể làm giảm năng suất hạt và Sau khi bón lót cho đất xong thì tiến hành gieo thậm chí cản trở sự cố định đạm của cây. Thừa hạt. Hạt được gieo theo hốc, mỗi hốc gieo 3-4 hạt, đạm trong cây dẫn tới thân lá non mềm, làm giảm chỉ để lại 2 cây/hốc. Trong khi gieo cần chú ý khả năng chống chịu với điều kiện bất thuận và không để hạt tiếp xúc trực tiếp với phân. Độ sâu sâu bệnh hại.

lấp hạt phụ thuộc vào khối lượng hạt, điều kiện

- Lân (P): lân có tác dụng kích thích cho rễ cây thời tiết và tính chất đất đai. Đối với cây đậu đũa có thể lấp sâu 2,5-3,5 cm.

phát triển, có lợi cho hoạt động của vi khuẩn nốt Lượng hạt gieo 60 kg/ha (2 kg/sào).

sần. Lân kích thích ra hoa sớm, chín sớm, rút ngắn thời gian sinh trưởng. Lân còn có tác dụng cải tiến

3.3. Thời vụ

chất lượng hạt và tăng năng suất hạt.

Ở những vùng ấm áp, lượng mưa phân bố đều

- Kali (K): tăng khả năng chống chịu của cây, trong năm thì có thể gieo trồng đậu đũa trong đặc biệt là tăng khả năng chịu hạn, chịu rét và nhiều vụ, rải vụ nhằm kéo dài thời gian cung cấp chống chịu sâu bệnh hại. Kali còn có tác dụng làm sản phẩm cho thị trường.

tăng hàm lượng vitamin C trong quả.

Đối với vùng trung du và Đồng bằng Bắc Bộ

có thể gieo trồng đậu đũa qua các thời vụ sau: 3. Biện pháp kỹ thuật

- Vụ xuân hè: gieo từ ngày 15-2 đến ngày 15-3.

3.1. Chọn đất

- Vụ hè thu: gieo từ giữa tháng 8 đến đầu tháng 9.

Nơi trồng đậu đũa phải xa nguồn nước thải, các khu công nghiệp. Đất trồng phải bảo đảm tưới

3.4. Làm đất

tiêu chủ động, có độ pH là 6,5-7.

Đồng ruộng để trồng đậu đũa cần được vệ

sinh sạch sẽ, cày bừa kỹ, sau đó lên luống rộng để

147

148

https://thuviensach.vn

chuẩn bị trồng. Kích thước luống, khoảng cách Cách bón:

luống phụ thuộc vào từng thời vụ trồng. Mặt

- Bón lót: toàn bộ phân chuồng + toàn bộ phân luống rộng 1,1-1,2 m, chiều cao luống tuỳ theo lân. Bón phân sau khi đất đã được lên luống xong, mùa vụ, mùa khô chiều cao luống là 20-25 cm, còn có thể rạch theo hàng hoặc bổ hốc với độ sâu 20 cm mùa mưa nên bố trí luống cao hơn 30-35 cm.

và bón phân. Trộn đều phân trước khi gieo hạt.

- Bón thúc: bón thúc chia làm 3 đợt:

3.5. Khoảng cách, mật độ

Bón thúc lần 1: 20% đạm urê + 30% kali sunphat, Thông thường đối với các giống thân leo: bón vào thời kỳ 20 ngày sau gieo.

- Vụ xuân hè khoảng cách cây x cây là 35-Bón thúc lần 2: 30% đạm urê + 30% kali sunphat, 40cm, hàng x hàng là 70 cm, mật độ là 7,0 đến 8,0

bón vào khoảng ngày thứ 40-45 sau khi gieo.

vạn cây/ha.

Bón thúc lần 3: 20% đạm urê + 10% kali sunphat,

- Vụ hè thu: khoảng cách cây x cây là 30-35cm, bón sau khi thu quả lần 1.

hàng x hàng là 60 cm, mật độ là 9,5 đến 11,0 vạn Phương pháp bón: khi đất đủ ẩm, khí hậu ôn cây/ha.

hoà, thời tiết thuận lợi có thể bón thúc ở dạng

- Các giống thân lùn gieo với khoảng cách khô. Bón phân theo rạch giữa 2 hàng, hoặc bón 20-25 x 60 cm.

giữa các hốc, bón phân ở độ sâu 7-10 cm, dùng

3.6. Bón phân

đất phủ kín phân. Đưa nước vào rãnh, dùng gáo tưới nước để hoà tan phân bón. Sau khi bón phân Nên sử dụng loại phân hữu cơ đã hoai mục, cần tưới nước rửa lá kịp thời.

các loại phân phân giải chậm để tạo điều kiện cho hệ vi sinh vật cố định đạm phát triển.

3.7. Chăm sóc

Liều lượng phân bón cho cây đậu đũa tính cho 1

3.7.1. Tỉa, dặm cây: sau khi gieo 10-15 ngày có ha như sau:

thể tiến hành tỉa định cây hoặc dặm những hốc Loại phân

Số

Đơn vị

Cách bón

cây không mọc. Tỉa bỏ những cây còi cọc, không lượng

tính

Bón lót Bón

Bón

Bón

đúng giống, những cây bị sâu bệnh hại, chỉ để lại thúc 1 thúc 2 thúc 3

2 cây/hốc.

Phân chuồng

15

tấn

100%

-

-

-

Đạm urê

150

kg

30%

20%

30%

20%

3.7.2. Làm cỏ, xới xáo kết hợp với bón thúc Lân supe

600

kg

100%

-

-

-

Trong thời kỳ đầu sinh trưởng đến khi cây leo Kali sunphat

200

kg

30%

30%

30%

10%

bò cần tiến hành 2-3 lần vun xới.

149

150

https://thuviensach.vn

chuẩn bị trồng. Kích thước luống, khoảng cách Cách bón:

luống phụ thuộc vào từng thời vụ trồng. Mặt

- Bón lót: toàn bộ phân chuồng + toàn bộ phân luống rộng 1,1-1,2 m, chiều cao luống tuỳ theo lân. Bón phân sau khi đất đã được lên luống xong, mùa vụ, mùa khô chiều cao luống là 20-25 cm, còn có thể rạch theo hàng hoặc bổ hốc với độ sâu 20 cm mùa mưa nên bố trí luống cao hơn 30-35 cm.

và bón phân. Trộn đều phân trước khi gieo hạt.

- Bón thúc: bón thúc chia làm 3 đợt:

3.5. Khoảng cách, mật độ

Bón thúc lần 1: 20% đạm urê + 30% kali sunphat, Thông thường đối với các giống thân leo: bón vào thời kỳ 20 ngày sau gieo.

- Vụ xuân hè khoảng cách cây x cây là 35-Bón thúc lần 2: 30% đạm urê + 30% kali sunphat, 40cm, hàng x hàng là 70 cm, mật độ là 7,0 đến 8,0

bón vào khoảng ngày thứ 40-45 sau khi gieo.

vạn cây/ha.

Bón thúc lần 3: 20% đạm urê + 10% kali sunphat,

- Vụ hè thu: khoảng cách cây x cây là 30-35cm, bón sau khi thu quả lần 1.

hàng x hàng là 60 cm, mật độ là 9,5 đến 11,0 vạn Phương pháp bón: khi đất đủ ẩm, khí hậu ôn cây/ha.

hoà, thời tiết thuận lợi có thể bón thúc ở dạng

- Các giống thân lùn gieo với khoảng cách khô. Bón phân theo rạch giữa 2 hàng, hoặc bón 20-25 x 60 cm.

giữa các hốc, bón phân ở độ sâu 7-10 cm, dùng

3.6. Bón phân

đất phủ kín phân. Đưa nước vào rãnh, dùng gáo tưới nước để hoà tan phân bón. Sau khi bón phân Nên sử dụng loại phân hữu cơ đã hoai mục, cần tưới nước rửa lá kịp thời.

các loại phân phân giải chậm để tạo điều kiện cho hệ vi sinh vật cố định đạm phát triển.

3.7. Chăm sóc

Liều lượng phân bón cho cây đậu đũa tính cho 1

3.7.1. Tỉa, dặm cây: sau khi gieo 10-15 ngày có ha như sau:

thể tiến hành tỉa định cây hoặc dặm những hốc Loại phân

Số

Đơn vị

Cách bón

cây không mọc. Tỉa bỏ những cây còi cọc, không lượng

tính

Bón lót Bón

Bón

Bón

đúng giống, những cây bị sâu bệnh hại, chỉ để lại thúc 1 thúc 2 thúc 3

2 cây/hốc.

Phân chuồng

15

tấn

100%

-

-

-

Đạm urê

150

kg

30%

20%

30%

20%

3.7.2. Làm cỏ, xới xáo kết hợp với bón thúc Lân supe

600

kg

100%

-

-

-

Trong thời kỳ đầu sinh trưởng đến khi cây leo Kali sunphat

200

kg

30%

30%

30%

10%

bò cần tiến hành 2-3 lần vun xới.

149

150

https://thuviensach.vn

Xới lần thứ nhất khi cây có hai lá sò - lá thật Đối tượng sâu hại chính trên cây đậu đũa là: thứ nhất, xới nhẹ giữa các hốc làm cho đất tơi xốp, sâu xám, sâu vẽ bùa, rệp, sâu đục quả, bọ trĩ, sâu thoáng khí và kết hợp với diệt trừ cỏ dại.

khoang...

Xới lần thứ hai khi cây có 2-3 lá thật, kết hợp

- Ở giai đoạn cây con, cây bị hại do sâu xám, rệp, với bón thúc đợt 1 và vun nhẹ vào gốc.

sâu vẽ bùa. Để phòng trừ sâu xám, 2-3 ngày sau khi Xới lần thứ ba và vun gốc trước khi làm giàn.

gieo hạt nên phun dichlorovos (DDVP, nogros) trên Dùng cuốc nạo vét đất ở rãnh rồi vun cao vào đất dọc theo hàng hạt. Khi phát hiện có sâu vẽ bùa gốc cây.

và rệp, phun trebon 0,1% hoặc sherpa 0,1%.

3.7.3. Tưới nước

- Giai đoạn cây trưởng thành thường xuất hiện Hạt đậu đũa cần đủ ẩm để nảy mầm. Trong bọ trĩ, sâu khoang, sâu vẽ bùa. Nghiêm trọng nhất giai đoạn trước và sau khi ra hoa đất phải luôn đối với cây đậu đũa trong giai đoạn này là bọ trĩ.

được giữ ẩm, bảo đảm đạt 70% sức chứa độ ẩm Do vậy cần phun phòng trừ bọ trĩ với các loại tối đa đồng ruộng.

thuốc như: polytrin, pegasus, cofodor,… Chỉ nên Cách tưới: Khi cây đã mọc lên khỏi mặt đất có sử dụng các loại thuốc có tác dụng xông hơi, tiếp thể sử dụng phương pháp tưới rãnh bằng cách xúc, phân giải nhanh.

dùng gầu, máy bơm nước đưa nước vào rãnh

- Giai đoạn ra hoa và thu hoạch quả: giai đoạn ngập sâu 1/2 so với độ cao của luống. Khi nước này sâu hại nguy hiểm nhất đối với cây đậu đũa thấm đều trên đồng ruộng thì tháo cạn. Đối với là sâu đục quả.

cây đậu đũa tốt nhất là tưới thấm rãnh.

Cần theo dõi đồng ruộng thường xuyên để

3.7.4. Cắm giàn

phát hiện sâu hại và phun thuốc kịp thời. Thời Sau gieo khoảng 25-30 ngày, cây bắt đầu leo gian cách ly tối thiểu từ khi phun thuốc đến khi giàn, cần cắm giàn cho cây. Giàn đậu đũa cắm thu quả là 7 ngày. Trong giai đoạn thu hoạch, nếu theo hình chữ A, buộc chắc chắn bằng dây mềm.

có sâu đục quả, có thể phun bằng thuốc trừ sâu Lượng dóc cần dùng cho 1 ha khoảng 60.000 cây.

sinh học có gốc BT như: biocin, delfin,...

- Bệnh hại xuất hiện ở cây đậu đũa chủ yếu là

3.8. Phòng trừ sâu bệnh

lở cổ rễ và bệnh rỉ sắt. Đối với bệnh lở cổ rễ xuất Áp dụng các biện pháp quản lý dịch hại tổng hiện ở giai đoạn cây con, nên khi cây có 2 lá thật hợp (IPM) để phòng trừ sâu bệnh hại cho cây có thể phun phòng bằng benlat C hoặc daconil đậu đũa.

hoặc anvil để phun khi bắt đầu xuất hiện bệnh.

151

152

https://thuviensach.vn

Xới lần thứ nhất khi cây có hai lá sò - lá thật Đối tượng sâu hại chính trên cây đậu đũa là: thứ nhất, xới nhẹ giữa các hốc làm cho đất tơi xốp, sâu xám, sâu vẽ bùa, rệp, sâu đục quả, bọ trĩ, sâu thoáng khí và kết hợp với diệt trừ cỏ dại.

khoang...

Xới lần thứ hai khi cây có 2-3 lá thật, kết hợp

- Ở giai đoạn cây con, cây bị hại do sâu xám, rệp, với bón thúc đợt 1 và vun nhẹ vào gốc.

sâu vẽ bùa. Để phòng trừ sâu xám, 2-3 ngày sau khi Xới lần thứ ba và vun gốc trước khi làm giàn.

gieo hạt nên phun dichlorovos (DDVP, nogros) trên Dùng cuốc nạo vét đất ở rãnh rồi vun cao vào đất dọc theo hàng hạt. Khi phát hiện có sâu vẽ bùa gốc cây.

và rệp, phun trebon 0,1% hoặc sherpa 0,1%.

3.7.3. Tưới nước

- Giai đoạn cây trưởng thành thường xuất hiện Hạt đậu đũa cần đủ ẩm để nảy mầm. Trong bọ trĩ, sâu khoang, sâu vẽ bùa. Nghiêm trọng nhất giai đoạn trước và sau khi ra hoa đất phải luôn đối với cây đậu đũa trong giai đoạn này là bọ trĩ.

được giữ ẩm, bảo đảm đạt 70% sức chứa độ ẩm Do vậy cần phun phòng trừ bọ trĩ với các loại tối đa đồng ruộng.

thuốc như: polytrin, pegasus, cofodor,… Chỉ nên Cách tưới: Khi cây đã mọc lên khỏi mặt đất có sử dụng các loại thuốc có tác dụng xông hơi, tiếp thể sử dụng phương pháp tưới rãnh bằng cách xúc, phân giải nhanh.

dùng gầu, máy bơm nước đưa nước vào rãnh

- Giai đoạn ra hoa và thu hoạch quả: giai đoạn ngập sâu 1/2 so với độ cao của luống. Khi nước này sâu hại nguy hiểm nhất đối với cây đậu đũa thấm đều trên đồng ruộng thì tháo cạn. Đối với là sâu đục quả.

cây đậu đũa tốt nhất là tưới thấm rãnh.

Cần theo dõi đồng ruộng thường xuyên để

3.7.4. Cắm giàn

phát hiện sâu hại và phun thuốc kịp thời. Thời Sau gieo khoảng 25-30 ngày, cây bắt đầu leo gian cách ly tối thiểu từ khi phun thuốc đến khi giàn, cần cắm giàn cho cây. Giàn đậu đũa cắm thu quả là 7 ngày. Trong giai đoạn thu hoạch, nếu theo hình chữ A, buộc chắc chắn bằng dây mềm.

có sâu đục quả, có thể phun bằng thuốc trừ sâu Lượng dóc cần dùng cho 1 ha khoảng 60.000 cây.

sinh học có gốc BT như: biocin, delfin,...

- Bệnh hại xuất hiện ở cây đậu đũa chủ yếu là

3.8. Phòng trừ sâu bệnh

lở cổ rễ và bệnh rỉ sắt. Đối với bệnh lở cổ rễ xuất Áp dụng các biện pháp quản lý dịch hại tổng hiện ở giai đoạn cây con, nên khi cây có 2 lá thật hợp (IPM) để phòng trừ sâu bệnh hại cho cây có thể phun phòng bằng benlat C hoặc daconil đậu đũa.

hoặc anvil để phun khi bắt đầu xuất hiện bệnh.

151

152

https://thuviensach.vn

Liều lượng dùng các loại thuốc phòng trừ sâu bệnh sử dụng theo hướng dẫn của nhà sản xuất.

Phun vào lúc râm mát, sáng sớm hoặc chiều mát.

3.9. Thu hoạch

Sau khi hoa nở 9-10 ngày có thể thu hái quả non.

KỸ THUẬT TRỒNG RAU MUỐNG

Trong vụ xuân, lứa đầu được thu hoạch sau AN TOÀN TRÁI VỤ

gieo 50-60 ngày, vụ thu hoạch muộn hơn 10 ngày.

(Ipomoea aquatica)

Thu hoạch quả đủ độ chín nhưng không già (quả

chuyển từ xanh đậm sang xanh nhạt, thấy rõ vết hạt ở thân quả). Khoảng cách giữa các lần thu hái 1. Giới thiệu chung về cây rau muống từ 2 đến 3 ngày, thời gian thu hái kéo dài 15-30

1.1. Nguồn gốc xuất xứ

ngày phụ thuộc vào giống, điều kiện canh tác và thời vụ gieo trồng.

Rau muống là một loài thực vật nhiệt đới bán Sau khi thu hái xử lý kịp thời như: chuyển thủy sinh thuộc họ bìm bìm (convolvulaceae) và là nhanh tới nơi râm mát, thoáng, bó lại thành từng loại rau ăn lá. Nhiều tài liệu cho rằng, rau muống bó. Khối lượng từng bó tuỳ theo thị hiếu của có nguồn gốc nhiệt đới châu Á, khu vực Nam và khách hàng 200 - 300 g đến 500 g hoặc 1 kg. Chú ý Đông Nam Á, nhiệt đới châu Phi, Trung Á, Nam theo dõi để thu quả đúng thời điểm: quả phát Mỹ và châu Đại Dương. Tuy nhiên, phân bố tự

triển hoàn toàn, còn non, ít xơ. Thu hái nhẹ

nhiên chính xác của loài này hiện chưa rõ do được nhàng, tránh làm tổn hại đến cây.

trồng phổ biến ở khắp các vùng nhiệt đới và cận Đậu đũa có thể bảo quản được từ 7 đến 10

nhiệt đới trên thế giới, nhưng chỉ ở Nam Á và ngày ở điều kiện nhiệt độ mát (<200C), thoáng khí Đông Nam Á rau muống mới được coi là một loại và tối. Đậu đũa sau thu hoạch nên để trong các túi rau ăn lá quan trọng. Nó sinh trưởng quanh năm có lỗ. Ở điều kiện nhiệt độ 10C, độ ẩm 95-98% thì và xuất hiện thường xuyên tại các nước Đông Nam đậu đũa có thể bảo quản được trong thời gian 25-Á, Hồng Kông, Đài Loan và Nam Trung Quốc.

30 ngày.

1.2. Giá trị kinh tế và giá trị sử dụng

Ở Việt Nam, diện tích trồng rau muống trong cả

153

154

https://thuviensach.vn

Liều lượng dùng các loại thuốc phòng trừ sâu bệnh sử dụng theo hướng dẫn của nhà sản xuất.

Phun vào lúc râm mát, sáng sớm hoặc chiều mát.

3.9. Thu hoạch

Sau khi hoa nở 9-10 ngày có thể thu hái quả non.

KỸ THUẬT TRỒNG RAU MUỐNG

Trong vụ xuân, lứa đầu được thu hoạch sau AN TOÀN TRÁI VỤ

gieo 50-60 ngày, vụ thu hoạch muộn hơn 10 ngày.

(Ipomoea aquatica)

Thu hoạch quả đủ độ chín nhưng không già (quả

chuyển từ xanh đậm sang xanh nhạt, thấy rõ vết hạt ở thân quả). Khoảng cách giữa các lần thu hái 1. Giới thiệu chung về cây rau muống từ 2 đến 3 ngày, thời gian thu hái kéo dài 15-30

1.1. Nguồn gốc xuất xứ

ngày phụ thuộc vào giống, điều kiện canh tác và thời vụ gieo trồng.

Rau muống là một loài thực vật nhiệt đới bán Sau khi thu hái xử lý kịp thời như: chuyển thủy sinh thuộc họ bìm bìm (convolvulaceae) và là nhanh tới nơi râm mát, thoáng, bó lại thành từng loại rau ăn lá. Nhiều tài liệu cho rằng, rau muống bó. Khối lượng từng bó tuỳ theo thị hiếu của có nguồn gốc nhiệt đới châu Á, khu vực Nam và khách hàng 200 - 300 g đến 500 g hoặc 1 kg. Chú ý Đông Nam Á, nhiệt đới châu Phi, Trung Á, Nam theo dõi để thu quả đúng thời điểm: quả phát Mỹ và châu Đại Dương. Tuy nhiên, phân bố tự

triển hoàn toàn, còn non, ít xơ. Thu hái nhẹ

nhiên chính xác của loài này hiện chưa rõ do được nhàng, tránh làm tổn hại đến cây.

trồng phổ biến ở khắp các vùng nhiệt đới và cận Đậu đũa có thể bảo quản được từ 7 đến 10

nhiệt đới trên thế giới, nhưng chỉ ở Nam Á và ngày ở điều kiện nhiệt độ mát (<200C), thoáng khí Đông Nam Á rau muống mới được coi là một loại và tối. Đậu đũa sau thu hoạch nên để trong các túi rau ăn lá quan trọng. Nó sinh trưởng quanh năm có lỗ. Ở điều kiện nhiệt độ 10C, độ ẩm 95-98% thì và xuất hiện thường xuyên tại các nước Đông Nam đậu đũa có thể bảo quản được trong thời gian 25-Á, Hồng Kông, Đài Loan và Nam Trung Quốc.

30 ngày.

1.2. Giá trị kinh tế và giá trị sử dụng

Ở Việt Nam, diện tích trồng rau muống trong cả

153

154

https://thuviensach.vn

nước chiếm khoảng 1/9 tổng diện tích trồng rau. Với 2. Yêu cầu về ngoại cảnh

năng suất trung bình 151,7 tạ/ha, sản lượng đạt 1,3

triệu tấn/năm, chiếm 1/10 tổng sản lượng rau sản

2.1. Yêu cầu về nhiệt độ

xuất của cả nước chứng tỏ nhu cầu sử dụng rau Rau muống ưa thích khí hậu nóng ẩm, có khả

muống rất cao so với các loại rau khác. Rau muống năng chịu nóng, nhưng không chịu rét, ở nhiệt độ

được trồng ở hầu hết các tỉnh trong cả nước ta. Các thấp cây rau muống sinh trưởng chậm, cằn cỗi, lá tỉnh có diện tích trồng rau muống nhiều nhất tập giòn, năng suất và chất lượng giảm, rau có vị chát.

trung ở các tỉnh phía Bắc và ở các thành phố lớn với Nhiệt độ thích hợp cho cây khoảng 25-30oC.

hơn 2.000 ha/năm như Hà Nội, Bắc Giang, Phú Thọ, Thanh Hóa và các tỉnh phía Nam như Thành phố

2.2. Yêu cầu về ánh sáng

Hồ Chí Minh, Bình Định, Bạc Liêu, Cà Mau... Các Rau muống là loại cây trồng của các nước tỉnh có diện tích trồng rau muống nhỏ nhất là Bắc nhiệt đới, cây ưa ánh sáng mạnh, đồng thời là cây Kạn, Kiên Giang, chỉ với 200-300 ha/năm.

phản ứng với độ dài chiếu sáng, trong điều kiện Theo đông y, rau muống có vị ngọt, tính hơi ánh sáng ngày ngắn cây ngừng sinh trưởng, ra lạnh (khi nấu chín thì lạnh giảm) đi vào các kinh hoa và kết hạt.

tâm, can, tiểu trường, đại trường. Rau muống có công năng thanh nhiệt, lương huyết, chỉ huyết,

2.3. Yêu cầu về nước

thông đại tiểu tiện, lợi thủy, giải độc khi cơ thể

Nước là yếu tố rất quan trọng đối với năng bị xâm nhập các chất độc của nấm độc, cá, thịt suất và chất lượng rau muống và nó yêu cầu độc, khuẩn độc, hoặc độc chất do côn trùng, rắn, nhiều nước trong suốt thời gian sinh trưởng. Nếu rết cắn...

thiếu nước cây sinh trưởng cằn cỗi, lóng ngắn lá Theo kết quả phân tích của y học hiện đại, nhỏ dẫn đến năng suất và chất lượng giảm.

trong 100 g rau muống có: 78,2 g nước, 85 mg canxi, 31,5 mg photpho, 20 g vitamin C và một

2.4. Yêu cầu về đất và dinh dưỡng

hàm lượng nhỏ protein, sắt, vitamin B2, caroten, Rau muống có thể sinh trưởng trên nhiều loại axit nicotic, đặc biệt trong giống rau muống đỏ

đất. Nếu trồng rau muống cạn nên trồng trên đất chứa một chất giống như insulin nên đối với thịt nhẹ, đất cát pha có tầng canh tác dày, nhiều người mắc bệnh đái tháo đường ăn thường xuyên mùn, độ pH là 6,5-6,8.

rau muống đỏ là rất tốt...

155

156

https://thuviensach.vn

nước chiếm khoảng 1/9 tổng diện tích trồng rau. Với 2. Yêu cầu về ngoại cảnh

năng suất trung bình 151,7 tạ/ha, sản lượng đạt 1,3

triệu tấn/năm, chiếm 1/10 tổng sản lượng rau sản

2.1. Yêu cầu về nhiệt độ

xuất của cả nước chứng tỏ nhu cầu sử dụng rau Rau muống ưa thích khí hậu nóng ẩm, có khả

muống rất cao so với các loại rau khác. Rau muống năng chịu nóng, nhưng không chịu rét, ở nhiệt độ

được trồng ở hầu hết các tỉnh trong cả nước ta. Các thấp cây rau muống sinh trưởng chậm, cằn cỗi, lá tỉnh có diện tích trồng rau muống nhiều nhất tập giòn, năng suất và chất lượng giảm, rau có vị chát.

trung ở các tỉnh phía Bắc và ở các thành phố lớn với Nhiệt độ thích hợp cho cây khoảng 25-30oC.

hơn 2.000 ha/năm như Hà Nội, Bắc Giang, Phú Thọ, Thanh Hóa và các tỉnh phía Nam như Thành phố

2.2. Yêu cầu về ánh sáng

Hồ Chí Minh, Bình Định, Bạc Liêu, Cà Mau... Các Rau muống là loại cây trồng của các nước tỉnh có diện tích trồng rau muống nhỏ nhất là Bắc nhiệt đới, cây ưa ánh sáng mạnh, đồng thời là cây Kạn, Kiên Giang, chỉ với 200-300 ha/năm.

phản ứng với độ dài chiếu sáng, trong điều kiện Theo đông y, rau muống có vị ngọt, tính hơi ánh sáng ngày ngắn cây ngừng sinh trưởng, ra lạnh (khi nấu chín thì lạnh giảm) đi vào các kinh hoa và kết hạt.

tâm, can, tiểu trường, đại trường. Rau muống có công năng thanh nhiệt, lương huyết, chỉ huyết,

2.3. Yêu cầu về nước

thông đại tiểu tiện, lợi thủy, giải độc khi cơ thể

Nước là yếu tố rất quan trọng đối với năng bị xâm nhập các chất độc của nấm độc, cá, thịt suất và chất lượng rau muống và nó yêu cầu độc, khuẩn độc, hoặc độc chất do côn trùng, rắn, nhiều nước trong suốt thời gian sinh trưởng. Nếu rết cắn...

thiếu nước cây sinh trưởng cằn cỗi, lóng ngắn lá Theo kết quả phân tích của y học hiện đại, nhỏ dẫn đến năng suất và chất lượng giảm.

trong 100 g rau muống có: 78,2 g nước, 85 mg canxi, 31,5 mg photpho, 20 g vitamin C và một

2.4. Yêu cầu về đất và dinh dưỡng

hàm lượng nhỏ protein, sắt, vitamin B2, caroten, Rau muống có thể sinh trưởng trên nhiều loại axit nicotic, đặc biệt trong giống rau muống đỏ

đất. Nếu trồng rau muống cạn nên trồng trên đất chứa một chất giống như insulin nên đối với thịt nhẹ, đất cát pha có tầng canh tác dày, nhiều người mắc bệnh đái tháo đường ăn thường xuyên mùn, độ pH là 6,5-6,8.

rau muống đỏ là rất tốt...

155

156

https://thuviensach.vn

Trồng rau muống nước, rau muống bè nên hiện giống thân trắng vẫn được ưa chuộng hơn.

chọn những ruộng, ao hồ có nguồn nước sạch, Khi mua giống cần mua từ các công ty chuyên không bị ô nhiễm kim loại nặng, xa các khu công kinh doanh có uy tín.

nghiệp, bệnh viện, nghĩa trang. Đặc biệt tránh xa Với các vùng chuyên trồng rau muống bằng nguồn nước thải của khu dân cư, hoặc nước từ các thân, nên chọn các giống nổi tiếng như rau nhà máy chưa được xử lý.

muống Linh Chiểu (Hà Nội), rau muống Đồ Sơn Rau muống là loại cây trồng cho năng suất cao, (Hải Phòng),...

thu hoạch nhiều lứa trong một vụ, vì thế chúng yêu cầu nhiều chất dinh dưỡng trong suốt quá trình sinh

3.3. Thời vụ

trưởng. Trong ba nguyên tố N, P, K, rau muống cần Có thể trồng quanh năm đối với các tỉnh miền N (đạm) nhiều hơn cả, đạm là yếu tố chủ yếu làm Nam; còn đối với các tỉnh phía Bắc và Bắc Trung tăng năng suất và chất lượng sản phẩm.

Bộ nên trồng rau muống vào mùa hè từ tháng 3

Kali (K) và photpho (P) tuy rau muống yêu đến tháng 8.

cầu không nhiều, nhưng chúng góp phần cải thiện chất lượng rau và hạt giống.

3.4. Làm đất, trồng cây

3. Các biện pháp kỹ thuật

- Trồng rau muống cạn

+ Trồng bằng thân:

3.1. Chọn đất

Đất cày bừa kỹ, nhỏ, sạch cỏ dại. Luống rộng Chọn đất trồng rau muống có độ pH trung 1,2-1,5 m, cao 15-20 cm.

bình, giàu mùn, tầng canh tác dày. Tốt nhất là Rạch hàng ngang theo chiều rộng luống trên đất thịt nhẹ, cát pha.

khoảng cách hàng cách hàng là 15-20 cm.

Khoảng cách cây cách cây là 10-15 cm. Mỗi

3.2. Giống

khóm trồng 2-3 ngọn.

Khi trồng rau muống nên sử dụng các giống Khi trồng chọn ngọn bánh tẻ, dài 20-25 cm, đặt có năng suất cao, chất lượng tốt, thích hợp với sản hơi xiên, lấp đất sâu 3-4 đốt nén chặt và tưới nước.

xuất và tiêu thụ tại địa phương. Hiện nay, trên thị

Chú ý: ngọn giống đem trồng phải tươi, sau khi trường có bán hai loại hạt giống rau muống: trồng phải giữ ẩm thường xuyên cho rau muống.

giống thân tím và giống thân trắng. Tuy nhiên,

+ Trồng rau muống bằng hạt:

157

158

https://thuviensach.vn

Trồng rau muống nước, rau muống bè nên hiện giống thân trắng vẫn được ưa chuộng hơn.

chọn những ruộng, ao hồ có nguồn nước sạch, Khi mua giống cần mua từ các công ty chuyên không bị ô nhiễm kim loại nặng, xa các khu công kinh doanh có uy tín.

nghiệp, bệnh viện, nghĩa trang. Đặc biệt tránh xa Với các vùng chuyên trồng rau muống bằng nguồn nước thải của khu dân cư, hoặc nước từ các thân, nên chọn các giống nổi tiếng như rau nhà máy chưa được xử lý.

muống Linh Chiểu (Hà Nội), rau muống Đồ Sơn Rau muống là loại cây trồng cho năng suất cao, (Hải Phòng),...

thu hoạch nhiều lứa trong một vụ, vì thế chúng yêu cầu nhiều chất dinh dưỡng trong suốt quá trình sinh

3.3. Thời vụ

trưởng. Trong ba nguyên tố N, P, K, rau muống cần Có thể trồng quanh năm đối với các tỉnh miền N (đạm) nhiều hơn cả, đạm là yếu tố chủ yếu làm Nam; còn đối với các tỉnh phía Bắc và Bắc Trung tăng năng suất và chất lượng sản phẩm.

Bộ nên trồng rau muống vào mùa hè từ tháng 3

Kali (K) và photpho (P) tuy rau muống yêu đến tháng 8.

cầu không nhiều, nhưng chúng góp phần cải thiện chất lượng rau và hạt giống.

3.4. Làm đất, trồng cây

3. Các biện pháp kỹ thuật

- Trồng rau muống cạn

+ Trồng bằng thân:

3.1. Chọn đất

Đất cày bừa kỹ, nhỏ, sạch cỏ dại. Luống rộng Chọn đất trồng rau muống có độ pH trung 1,2-1,5 m, cao 15-20 cm.

bình, giàu mùn, tầng canh tác dày. Tốt nhất là Rạch hàng ngang theo chiều rộng luống trên đất thịt nhẹ, cát pha.

khoảng cách hàng cách hàng là 15-20 cm.

Khoảng cách cây cách cây là 10-15 cm. Mỗi

3.2. Giống

khóm trồng 2-3 ngọn.

Khi trồng rau muống nên sử dụng các giống Khi trồng chọn ngọn bánh tẻ, dài 20-25 cm, đặt có năng suất cao, chất lượng tốt, thích hợp với sản hơi xiên, lấp đất sâu 3-4 đốt nén chặt và tưới nước.

xuất và tiêu thụ tại địa phương. Hiện nay, trên thị

Chú ý: ngọn giống đem trồng phải tươi, sau khi trường có bán hai loại hạt giống rau muống: trồng phải giữ ẩm thường xuyên cho rau muống.

giống thân tím và giống thân trắng. Tuy nhiên,

+ Trồng rau muống bằng hạt:

157

158

https://thuviensach.vn

Xử lý đất trước khi gieo: đất trước khi gieo nên 2-3 ngọn rau. Lượng ngọn rau giống cần cho 1 ha bón vôi khoảng 300 kg/ha, vài ngày sau bót lót là 6.000-8.000 kg.

phân hóa học và phân hữu cơ, rải rơm hoặc cỏ

mục trên liếp khoảng 1 tấn sau đó sử dụng chế

3.5. Bón phân và chăm sóc

phẩm trichoderma (10 kg/ha tưới đều trên mặt

- Đối với rau muống trồng bằng thân: liếp trước khi gieo hạt và rải 10 kg basudin 10

Bón lót cho 1 ha rau muống trồng bằng thân là H/ha xung quanh luống để hạn chế kiến, sâu đất 15-20 tấn phân chuồng hoai mục kết hợp với 150-làm hại cây con).

160 kg N, 20-30 kg P2O5, 15-20 kg K2O.

Lên luống: luống rộng 1-1,2 m, dài 10-20 m, cao Sau mỗi lần thu hái cần bón bổ sung thêm phân 15-20 cm trong mùa nắng và trong mùa mưa cần tổng hợp NPK loại 16-16-8 với lượng 20-30 kg/ha.

lên luống cao hơn khoảng 25-30 cm để thoát nước

- Đối với rau muống gieo hạt:

tốt không bị úng rễ.

Bón lót: sau khi bón vôi khoảng 5-7 ngày thì Gieo hạt: trước khi gieo, hạt giống cần ngâm tiến hành bón lót, bón 10 tấn phân hữu cơ ủ với trong nước ấm theo tỷ lệ 2 sôi 3 lạnh, sau khoảng nấm trichoderma + 200 kg phân tổng hợp NPK 16-60-90 phút vớt ra rổ cho ráo nước và ủ đậy nắp 16-8. Trước và sau khi bón lót cần tưới nước cho qua một đêm, trong quá trình ủ nên đảo một lần đất ẩm, sau đó đậy màng phủ lại.

cho đều, sau đó hạt nảy mầm thì đem gieo.

- Bón thúc (cho 1 ha):

Gieo hạt theo hàng ngang hoặc dọc luống,

+ 7 ngày sau khi gieo tưới 10 kg urê, liều lượng hàng cách hàng 20-25 cm.

20-30 g/20 l nước.

Sau khi gieo hạt, nên phủ lớp rơm mỏng hoặc

+ 14 ngày sau khi gieo rải 10 kg urê + 100 kg đậy lưới nylon để tránh nước mưa hoặc nước tưới phân tổng hợp NPK 16-16-8.

làm văng hạt rau, đồng thời hạn chế cỏ dại và đất

+ 20 ngày sau khi gieo tưới bổ sung phân cá cát bắn lên lá. Lượng hạt giống là 80-100 kg/ha.

(với lượng 5 l/ha) hoặc các loại phân hữu cơ sinh

- Trồng rau muống ruộng:

học (agrodream, EM), liều lượng như hướng dẫn Rau muống nước thường trồng ở ruộng trũng.

của nhà sản xuất, sau đó tưới bổ sung phân NPK

Ruộng chia thành từng băng rộng 1,5-2,0 m. Rau loại 18:16:8, lượng 20-30 kg/ha, 1 tuần/lần cho đến muống trồng theo hàng cách nhau 20-25 cm. Trên khi kết thúc thu hoạch.

hàng các khóm cách nhau 15 cm. Mỗi khóm cấy Khi gieo hạt mọc lên, cao 2-3 cm thì dùng đất nhỏ vun phủ gốc để giữ cho cây con khỏi đổ và ra 159

160

https://thuviensach.vn

Xử lý đất trước khi gieo: đất trước khi gieo nên 2-3 ngọn rau. Lượng ngọn rau giống cần cho 1 ha bón vôi khoảng 300 kg/ha, vài ngày sau bót lót là 6.000-8.000 kg.

phân hóa học và phân hữu cơ, rải rơm hoặc cỏ

mục trên liếp khoảng 1 tấn sau đó sử dụng chế

3.5. Bón phân và chăm sóc

phẩm trichoderma (10 kg/ha tưới đều trên mặt

- Đối với rau muống trồng bằng thân: liếp trước khi gieo hạt và rải 10 kg basudin 10

Bón lót cho 1 ha rau muống trồng bằng thân là H/ha xung quanh luống để hạn chế kiến, sâu đất 15-20 tấn phân chuồng hoai mục kết hợp với 150-làm hại cây con).

160 kg N, 20-30 kg P2O5, 15-20 kg K2O.

Lên luống: luống rộng 1-1,2 m, dài 10-20 m, cao Sau mỗi lần thu hái cần bón bổ sung thêm phân 15-20 cm trong mùa nắng và trong mùa mưa cần tổng hợp NPK loại 16-16-8 với lượng 20-30 kg/ha.

lên luống cao hơn khoảng 25-30 cm để thoát nước

- Đối với rau muống gieo hạt:

tốt không bị úng rễ.

Bón lót: sau khi bón vôi khoảng 5-7 ngày thì Gieo hạt: trước khi gieo, hạt giống cần ngâm tiến hành bón lót, bón 10 tấn phân hữu cơ ủ với trong nước ấm theo tỷ lệ 2 sôi 3 lạnh, sau khoảng nấm trichoderma + 200 kg phân tổng hợp NPK 16-60-90 phút vớt ra rổ cho ráo nước và ủ đậy nắp 16-8. Trước và sau khi bón lót cần tưới nước cho qua một đêm, trong quá trình ủ nên đảo một lần đất ẩm, sau đó đậy màng phủ lại.

cho đều, sau đó hạt nảy mầm thì đem gieo.

- Bón thúc (cho 1 ha):

Gieo hạt theo hàng ngang hoặc dọc luống,

+ 7 ngày sau khi gieo tưới 10 kg urê, liều lượng hàng cách hàng 20-25 cm.

20-30 g/20 l nước.

Sau khi gieo hạt, nên phủ lớp rơm mỏng hoặc

+ 14 ngày sau khi gieo rải 10 kg urê + 100 kg đậy lưới nylon để tránh nước mưa hoặc nước tưới phân tổng hợp NPK 16-16-8.

làm văng hạt rau, đồng thời hạn chế cỏ dại và đất

+ 20 ngày sau khi gieo tưới bổ sung phân cá cát bắn lên lá. Lượng hạt giống là 80-100 kg/ha.

(với lượng 5 l/ha) hoặc các loại phân hữu cơ sinh

- Trồng rau muống ruộng:

học (agrodream, EM), liều lượng như hướng dẫn Rau muống nước thường trồng ở ruộng trũng.

của nhà sản xuất, sau đó tưới bổ sung phân NPK

Ruộng chia thành từng băng rộng 1,5-2,0 m. Rau loại 18:16:8, lượng 20-30 kg/ha, 1 tuần/lần cho đến muống trồng theo hàng cách nhau 20-25 cm. Trên khi kết thúc thu hoạch.

hàng các khóm cách nhau 15 cm. Mỗi khóm cấy Khi gieo hạt mọc lên, cao 2-3 cm thì dùng đất nhỏ vun phủ gốc để giữ cho cây con khỏi đổ và ra 159

160

https://thuviensach.vn

rễ ở đốt trên, cho cây bám chắc vào đất, hút được

- Biện pháp hoá học:

nhiều chất dinh dưỡng. Khi cây có 4-5 lá thật thì Khi sâu bệnh ở mật số cao có thể gây hại đến tỉa để lại khoảng cách hàng cách hàng 10-15 cm, năng suất thì nên dùng thuốc bảo vệ thực vật cây cách cây 10 cm.

như sau:

Phân bón cho rau muống ruộng tương tự như

+ Sâu khoang (spodoptera litura), sâu xanh rau muống cạn:

( helicoverpa armigera): dùng các loại thuốc ít độc như

nhóm abamectin, các loại chế phẩm vi sinh: thuốc Rau muống nước thường trồng ở ruộng trũng.

có nguồn gốc từ Bt như biocin, depel; hoặc dùng Bón lót lượng phân và loại phân giống như đối thuốc thảo mộc như rotenone hoặc neem. Có thể

với rau muống cạn. Ruộng chia thành từng băng dùng thuốc gốc cúc tổng hợp như karate, secsaigon.

rộng 1,5-2,0 m. Rau muống trồng theo hàng cách

+ Rầy xám ( tettigoniella sp.): dùng butyl, trebon, nhau 20-25 cm. Trên hàng các khóm cách nhau 15 cm, actara, oshin và admire.

mỗi khóm cấy 2-3 ngọn rau. Lượng ngọn rau

+ Nhện đỏ: dùng nissorun, comite…

giống cần cho 1 ha là 6.000-8.000 kg.

+ Sâu baba: taiwania circumdata thường gây hại trên các ruộng rau muống bè. Phòng trừ bằng

3.6. Phòng trừ sâu bệnh

cách phải diệt được cả sâu non và sâu trưởng thành, có thể sử dụng các loại thuốc sherpa 20 EC, Dịch hại chính trên rau muống là: sâu khoang, regent 80 WG, sumicidin 10 EC…

rầy xám, nhện đỏ, sâu baba, ốc bươu vàng, bệnh

+ Bệnh trên rau: có thể dùng monceren, gỉ trắng, đốm lá, bệnh vàng lá, thối nhũn. Áp ridomyl MZ, Mexyl-MZ, coc 85, rovral, hạt vàng dụng các biện pháp phòng trừ tổng hợp đối với thio-M và carbenzim…

dịch hại rau muống sẽ hiệu quả cao như: Lưu ý: khi dùng thuốc bảo vệ thực vật phải

- Vệ sinh đồng ruộng: bắt ốc, ngắt bỏ ổ trứng bảo đảm nguyên tắc “4 đúng” và bảo đảm thời ốc, sâu khoang.

gian cách ly. Ngoài ra, không dùng các loại thuốc

- Trong mùa mưa: rau muống hạt trồng cạn có cấm, nhớt cặn trên rau muống.

thể trồng trong nhà lưới hoặc che phủ bạt nylon

3.7. Thu hoạch

để tránh đất cát bám lên cây dễ nhiễm các loại sâu

- Sau cấy 20-25 ngày hái vỡ lứa đầu đối với rau bệnh và bón phân cân đối để hạn chế ngăn ngừa muống trồng bằng thân và 30-40 ngày đối với rau bệnh hại rau muống có hiệu quả.

muống gieo hạt.

161

162

https://thuviensach.vn

rễ ở đốt trên, cho cây bám chắc vào đất, hút được

- Biện pháp hoá học:

nhiều chất dinh dưỡng. Khi cây có 4-5 lá thật thì Khi sâu bệnh ở mật số cao có thể gây hại đến tỉa để lại khoảng cách hàng cách hàng 10-15 cm, năng suất thì nên dùng thuốc bảo vệ thực vật cây cách cây 10 cm.

như sau:

Phân bón cho rau muống ruộng tương tự như

+ Sâu khoang (spodoptera litura), sâu xanh rau muống cạn:

( helicoverpa armigera): dùng các loại thuốc ít độc như

nhóm abamectin, các loại chế phẩm vi sinh: thuốc Rau muống nước thường trồng ở ruộng trũng.

có nguồn gốc từ Bt như biocin, depel; hoặc dùng Bón lót lượng phân và loại phân giống như đối thuốc thảo mộc như rotenone hoặc neem. Có thể

với rau muống cạn. Ruộng chia thành từng băng dùng thuốc gốc cúc tổng hợp như karate, secsaigon.

rộng 1,5-2,0 m. Rau muống trồng theo hàng cách

+ Rầy xám ( tettigoniella sp.): dùng butyl, trebon, nhau 20-25 cm. Trên hàng các khóm cách nhau 15 cm, actara, oshin và admire.

mỗi khóm cấy 2-3 ngọn rau. Lượng ngọn rau

+ Nhện đỏ: dùng nissorun, comite…

giống cần cho 1 ha là 6.000-8.000 kg.

+ Sâu baba: taiwania circumdata thường gây hại trên các ruộng rau muống bè. Phòng trừ bằng

3.6. Phòng trừ sâu bệnh

cách phải diệt được cả sâu non và sâu trưởng thành, có thể sử dụng các loại thuốc sherpa 20 EC, Dịch hại chính trên rau muống là: sâu khoang, regent 80 WG, sumicidin 10 EC…

rầy xám, nhện đỏ, sâu baba, ốc bươu vàng, bệnh

+ Bệnh trên rau: có thể dùng monceren, gỉ trắng, đốm lá, bệnh vàng lá, thối nhũn. Áp ridomyl MZ, Mexyl-MZ, coc 85, rovral, hạt vàng dụng các biện pháp phòng trừ tổng hợp đối với thio-M và carbenzim…

dịch hại rau muống sẽ hiệu quả cao như: Lưu ý: khi dùng thuốc bảo vệ thực vật phải

- Vệ sinh đồng ruộng: bắt ốc, ngắt bỏ ổ trứng bảo đảm nguyên tắc “4 đúng” và bảo đảm thời ốc, sâu khoang.

gian cách ly. Ngoài ra, không dùng các loại thuốc

- Trong mùa mưa: rau muống hạt trồng cạn có cấm, nhớt cặn trên rau muống.

thể trồng trong nhà lưới hoặc che phủ bạt nylon

3.7. Thu hoạch

để tránh đất cát bám lên cây dễ nhiễm các loại sâu

- Sau cấy 20-25 ngày hái vỡ lứa đầu đối với rau bệnh và bón phân cân đối để hạn chế ngăn ngừa muống trồng bằng thân và 30-40 ngày đối với rau bệnh hại rau muống có hiệu quả.

muống gieo hạt.

161

162

https://thuviensach.vn

- Rau muống là loại rau lưu gốc nên sau khi thu hoạch chỉ nên để lại gốc 2-3 đốt. Nếu để lại nhiều đốt thì chồi nhiều nhưng nhỏ.

Mỗi lần thu hái cách nhau 15-20 ngày, tùy thuộc vào điều kiện thời tiết.

KỸ THUẬT TRỒNG MƯỚP ĐẮNG

AN TOÀN TRÁI VỤ

( Momordica charantial) 1. Giới thiệu chung về cây mướp đắng

1.1. Nguồn gốc xuất xứ

Các nhà phân loại thực vật học cho rằng, mướp đắng có nguồn gốc ở vùng nhiệt đới châu Á như Trung Quốc, Nhật Bản, các nước Đông Nam Á; ngoài ra còn có thể từ vùng châu Phi và châu Mỹ.

Mướp đắng là loại rau rất phổ biến ở Ấn Độ, Philippin, Malaixia, Trung Quốc, Ôxtrâylia, châu Phi, Tây Á, Mỹ Latinh và Caribê. Loại cây này được coi là đã thuần hoá ở châu Á như ở Bắc Ấn Độ hoặc Nam Trung Quốc, bởi ở những vùng giáp ranh người ta đã tìm thấy quần thể hoang dại hay quần thể tự nhiên của mướp đắng. Ở

những vùng này, mướp đắng đuợc gieo trồng như cây thực phẩm và được coi là một loại cây thuốc có từ lâu đời trong lịch sử. Ngày nay, mướp đắng được trồng rộng rãi ở khắp các nơi trong 163

164

https://thuviensach.vn

- Rau muống là loại rau lưu gốc nên sau khi thu hoạch chỉ nên để lại gốc 2-3 đốt. Nếu để lại nhiều đốt thì chồi nhiều nhưng nhỏ.

Mỗi lần thu hái cách nhau 15-20 ngày, tùy thuộc vào điều kiện thời tiết.

KỸ THUẬT TRỒNG MƯỚP ĐẮNG

AN TOÀN TRÁI VỤ

( Momordica charantial) 1. Giới thiệu chung về cây mướp đắng

1.1. Nguồn gốc xuất xứ

Các nhà phân loại thực vật học cho rằng, mướp đắng có nguồn gốc ở vùng nhiệt đới châu Á như Trung Quốc, Nhật Bản, các nước Đông Nam Á; ngoài ra còn có thể từ vùng châu Phi và châu Mỹ.

Mướp đắng là loại rau rất phổ biến ở Ấn Độ, Philippin, Malaixia, Trung Quốc, Ôxtrâylia, châu Phi, Tây Á, Mỹ Latinh và Caribê. Loại cây này được coi là đã thuần hoá ở châu Á như ở Bắc Ấn Độ hoặc Nam Trung Quốc, bởi ở những vùng giáp ranh người ta đã tìm thấy quần thể hoang dại hay quần thể tự nhiên của mướp đắng. Ở

những vùng này, mướp đắng đuợc gieo trồng như cây thực phẩm và được coi là một loại cây thuốc có từ lâu đời trong lịch sử. Ngày nay, mướp đắng được trồng rộng rãi ở khắp các nơi trong 163

164

https://thuviensach.vn

vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới. Ở vùng nhiệt đới áp để nảy mầm, nhiệt độ trung bình tối thiểu và cận nhiệt đới từ Braxin đến Đông Nam nước 15oC-18oC. Nhiệt độ thích hợp cho hạt mướp Mỹ mướp đắng còn phát triển dưới dạng cây cỏ.

đắng nảy mầm là 16oC-35oC. Cây mướp đắng sinh trưởng và phát triển tốt ở điều kiện nhiệt độ

1.2. Giá trị kinh tế và giá trị sử dụng

18oC-30oC. Ở nhiệt độ 5oC hầu hết các giống Mướp đắng là cây trồng khá quen thuộc ở Việt mướp đắng ngừng sinh trưởng. Nhiệt độ cao dẫn Nam và nhiều nước châu Á khác như Ấn Độ, đến quả ngắn, dị hình, trên 40oC có thể làm thân Inđônêxia, Philippin, Malaixia, Thái Lan, Trung lá bị héo, đậu quả kém.

Quốc... Cây trồng chủ yếu để lấy quả non làm rau

2.2. Yêu cầu về ánh sáng

ăn. Một số món ăn được chế biến từ quả mướp đắng không chỉ là món ăn ngon miệng hấp dẫn, Mướp đắng cũng như một số cây trong họ bầu bổ dưỡng mà còn là bài thuốc rất hiệu nghiệm, bí là cây ưa sáng, yêu cầu cường độ ánh sáng như mướp đắng nhồi nhân đậu hũ với nấm mèo mạnh để sinh trưởng, phát triển và tạo năng suất (hấp cách thủy hoặc chiên) hoặc mướp đắng xào cao. Do vậy, mướp đắng không nên trồng với mật là công thức món ăn tốt cho những người bị tiểu độ cao, bởi cây thiếu ánh sáng sẽ sinh trưởng đường. Ngoài ra, mướp đắng có tính giải nhiệt, chậm và sâu, bệnh phát triển. Trong quá trình làm nước uống dùng để giải khát rất tốt. Trong y sinh trưởng, biện pháp kỹ thuật như tỉa lá gốc, các học, mướp đắng có tính lạnh, vị đắng, không độc.

nhánh mọc sát đất để tạo độ thông thoáng cho Với tác dụng giải nhiệt, bổ thận, nhuận tỳ, thông giàn mướp đắng là rất cần thiết.

tiểu, phù thũng do gan nóng, tiêu khát, bớt mệt mỏi, nhất là trong các ngày nắng nóng nên mướp

2.3. Yêu cầu về nước

đắng được xem như một vị thuốc quý.

Mướp đắng ưa thích ẩm, cây sinh trưởng và 2. Yêu cầu ngoại cảnh

phát triển tốt trong điều kiện ẩm độ đất 70-80%.

Mướp đắng là cây kém chịu hạn và chịu úng.

2.1. Yêu cầu về nhiệt độ

Lượng mưa và ẩm độ cùng với nhiệt độ cao là Mướp đắng cũng như các cây họ bầu bí rất nguyên nhân chủ yếu dẫn đến những cây trong mẫn cảm với sương giá, đặc biệt nhiệt độ thấp họ bầu bí nhiễm bệnh ở lá và thân cành. Thời kỳ

dưới 0oC. Mướp đắng yêu cầu nhiệt độ đất ấm ra quả rộ và quả phát triển yêu cầu độ ẩm cao 165

166

https://thuviensach.vn

vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới. Ở vùng nhiệt đới áp để nảy mầm, nhiệt độ trung bình tối thiểu và cận nhiệt đới từ Braxin đến Đông Nam nước 15oC-18oC. Nhiệt độ thích hợp cho hạt mướp Mỹ mướp đắng còn phát triển dưới dạng cây cỏ.

đắng nảy mầm là 16oC-35oC. Cây mướp đắng sinh trưởng và phát triển tốt ở điều kiện nhiệt độ

1.2. Giá trị kinh tế và giá trị sử dụng

18oC-30oC. Ở nhiệt độ 5oC hầu hết các giống Mướp đắng là cây trồng khá quen thuộc ở Việt mướp đắng ngừng sinh trưởng. Nhiệt độ cao dẫn Nam và nhiều nước châu Á khác như Ấn Độ, đến quả ngắn, dị hình, trên 40oC có thể làm thân Inđônêxia, Philippin, Malaixia, Thái Lan, Trung lá bị héo, đậu quả kém.

Quốc... Cây trồng chủ yếu để lấy quả non làm rau

2.2. Yêu cầu về ánh sáng

ăn. Một số món ăn được chế biến từ quả mướp đắng không chỉ là món ăn ngon miệng hấp dẫn, Mướp đắng cũng như một số cây trong họ bầu bổ dưỡng mà còn là bài thuốc rất hiệu nghiệm, bí là cây ưa sáng, yêu cầu cường độ ánh sáng như mướp đắng nhồi nhân đậu hũ với nấm mèo mạnh để sinh trưởng, phát triển và tạo năng suất (hấp cách thủy hoặc chiên) hoặc mướp đắng xào cao. Do vậy, mướp đắng không nên trồng với mật là công thức món ăn tốt cho những người bị tiểu độ cao, bởi cây thiếu ánh sáng sẽ sinh trưởng đường. Ngoài ra, mướp đắng có tính giải nhiệt, chậm và sâu, bệnh phát triển. Trong quá trình làm nước uống dùng để giải khát rất tốt. Trong y sinh trưởng, biện pháp kỹ thuật như tỉa lá gốc, các học, mướp đắng có tính lạnh, vị đắng, không độc.

nhánh mọc sát đất để tạo độ thông thoáng cho Với tác dụng giải nhiệt, bổ thận, nhuận tỳ, thông giàn mướp đắng là rất cần thiết.

tiểu, phù thũng do gan nóng, tiêu khát, bớt mệt mỏi, nhất là trong các ngày nắng nóng nên mướp

2.3. Yêu cầu về nước

đắng được xem như một vị thuốc quý.

Mướp đắng ưa thích ẩm, cây sinh trưởng và 2. Yêu cầu ngoại cảnh

phát triển tốt trong điều kiện ẩm độ đất 70-80%.

Mướp đắng là cây kém chịu hạn và chịu úng.

2.1. Yêu cầu về nhiệt độ

Lượng mưa và ẩm độ cùng với nhiệt độ cao là Mướp đắng cũng như các cây họ bầu bí rất nguyên nhân chủ yếu dẫn đến những cây trong mẫn cảm với sương giá, đặc biệt nhiệt độ thấp họ bầu bí nhiễm bệnh ở lá và thân cành. Thời kỳ

dưới 0oC. Mướp đắng yêu cầu nhiệt độ đất ấm ra quả rộ và quả phát triển yêu cầu độ ẩm cao 165

166

https://thuviensach.vn

80-90%, vì hàm lượng nước trong thân lá, quả của

3.2. Giống và cây con

mướp đắng trên 90%.

Tùy theo thị hiếu người tiêu dùng hay thị

trường để chọn mua giống cho phù hợp. Những

2.4. Yêu cầu về đất và dinh dưỡng

giống dùng làm thuốc hoặc trà mướp đắng yêu cầu Mướp đắng có thể trồng trên nhiều loại đất, thành phần glycosit như: charantin và momordicin, nhưng ưa thích nhất là đất đai màu mỡ, giàu chất charatin và polypeptit - P cao hơn các giống ăn tươi.

hữu cơ, đất tơi xốp, dễ tưới tiêu, độ pH là 5,5-6,8

Các giống quả xanh, thường là các giống địa và tốt nhất là 6-6,5. Mướp đắng gieo trồng trên phương, chống chịu sâu bệnh tốt nhưng năng đất thịt nhẹ, đất cát pha thường cho năng suất suất thấp, có vị đắng nhiều hơn các giống quả

cao, chất lượng quả tốt.

trắng. Giống quả trắng là những giống nhập nội, Cây mướp đắng yêu cầu độ phì trong đất cao, cho năng suất cao hơn, nhưng kém chịu rét.

Hạt mướp đắng có thể gieo trực tiếp trên đồng nếu dinh dưỡng khoáng không được cung cấp đầy ruộng nhưng để tiết kiệm hạt giống, công chăm đủ sẽ ảnh hưởng không tốt đến sự sinh trưởng và sóc cây giai đoạn đầu và tăng độ đồng đều cây, phát triển của cây. Bón phân cân đối, hợp lý giúp cần sản xuất cây con trong bầu (túi P.E) hoặc khay cây sinh trưởng tốt và cho năng suất cao. Lượng bầu (khay bầu bằng xốp hoặc khay nhựa có kích phân thường dùng bón cho trồng 1 ha mướp đắng thước 60x45 cm với số lượng 40-60 hốc/khay).

là 20 tấn phân chuồng ủ mục, đạm urê 220 kg, Giá thể làm bầu gồm 40% đất, 30% trấu hun supe lân 360-400 kg, kali sunphat 180-200 kg.

hoặc mùn mục và 30% phân chuồng mục. Các thành phần của giá thể sau khi đã trộn kỹ và đổ

3. Biện pháp kỹ thuật

đầy vào túi bầu, khay bầu dùng tay vỗ nhẹ để bảo đảm độ chặt của khay bầu.

3.1. Chọn đất

Hạt giống được ngâm vào nước sạch ấm từ 2

Nên chọn loại đất thịt nhẹ, đất cát pha, tơi xốp, đến 4 giờ, vớt hạt để ráo, dùng khăn ẩm bọc lại, mặt ruộng bằng phẳng, dễ tưới và thoát nước, có giữ ẩm trong thời gian khoảng 24 đến 48 giờ và ở

độ pH là 5,5-6,5. Đất trồng không bị ô nhiễm, xa nhiệt độ 27-300C thì hạt nhú mầm. Đặt hạt có mầm hướng xuống phía dưới, sau đó dùng đất khu công nghiệp, bệnh viện, nghĩa trang, đường mịn phủ lên trên hạt khoảng 1 cm, tưới nước đủ

quốc lộ.

ẩm thường xuyên để hạt tiếp tục nảy mầm.

167

168

https://thuviensach.vn

80-90%, vì hàm lượng nước trong thân lá, quả của

3.2. Giống và cây con

mướp đắng trên 90%.

Tùy theo thị hiếu người tiêu dùng hay thị

trường để chọn mua giống cho phù hợp. Những

2.4. Yêu cầu về đất và dinh dưỡng

giống dùng làm thuốc hoặc trà mướp đắng yêu cầu Mướp đắng có thể trồng trên nhiều loại đất, thành phần glycosit như: charantin và momordicin, nhưng ưa thích nhất là đất đai màu mỡ, giàu chất charatin và polypeptit - P cao hơn các giống ăn tươi.

hữu cơ, đất tơi xốp, dễ tưới tiêu, độ pH là 5,5-6,8

Các giống quả xanh, thường là các giống địa và tốt nhất là 6-6,5. Mướp đắng gieo trồng trên phương, chống chịu sâu bệnh tốt nhưng năng đất thịt nhẹ, đất cát pha thường cho năng suất suất thấp, có vị đắng nhiều hơn các giống quả

cao, chất lượng quả tốt.

trắng. Giống quả trắng là những giống nhập nội, Cây mướp đắng yêu cầu độ phì trong đất cao, cho năng suất cao hơn, nhưng kém chịu rét.

Hạt mướp đắng có thể gieo trực tiếp trên đồng nếu dinh dưỡng khoáng không được cung cấp đầy ruộng nhưng để tiết kiệm hạt giống, công chăm đủ sẽ ảnh hưởng không tốt đến sự sinh trưởng và sóc cây giai đoạn đầu và tăng độ đồng đều cây, phát triển của cây. Bón phân cân đối, hợp lý giúp cần sản xuất cây con trong bầu (túi P.E) hoặc khay cây sinh trưởng tốt và cho năng suất cao. Lượng bầu (khay bầu bằng xốp hoặc khay nhựa có kích phân thường dùng bón cho trồng 1 ha mướp đắng thước 60x45 cm với số lượng 40-60 hốc/khay).

là 20 tấn phân chuồng ủ mục, đạm urê 220 kg, Giá thể làm bầu gồm 40% đất, 30% trấu hun supe lân 360-400 kg, kali sunphat 180-200 kg.

hoặc mùn mục và 30% phân chuồng mục. Các thành phần của giá thể sau khi đã trộn kỹ và đổ

3. Biện pháp kỹ thuật

đầy vào túi bầu, khay bầu dùng tay vỗ nhẹ để bảo đảm độ chặt của khay bầu.

3.1. Chọn đất

Hạt giống được ngâm vào nước sạch ấm từ 2

Nên chọn loại đất thịt nhẹ, đất cát pha, tơi xốp, đến 4 giờ, vớt hạt để ráo, dùng khăn ẩm bọc lại, mặt ruộng bằng phẳng, dễ tưới và thoát nước, có giữ ẩm trong thời gian khoảng 24 đến 48 giờ và ở

độ pH là 5,5-6,5. Đất trồng không bị ô nhiễm, xa nhiệt độ 27-300C thì hạt nhú mầm. Đặt hạt có mầm hướng xuống phía dưới, sau đó dùng đất khu công nghiệp, bệnh viện, nghĩa trang, đường mịn phủ lên trên hạt khoảng 1 cm, tưới nước đủ

quốc lộ.

ẩm thường xuyên để hạt tiếp tục nảy mầm.

167

168

https://thuviensach.vn

Khi cây mọc được 1-2 lá thật (7-10 ngày) đem dùng phân tươi, nước phân tươi để tưới. Bón bổ

trồng ra ngoài ruộng sản xuất.

sung phân hữu cơ vi sinh, hữu cơ sinh học.

Liều lượng phân bón cho 1 ha mướp đắng

3.3. Thời vụ

như sau:

Mướp đắng gieo từ đầu tháng 3 đến tháng 9, thu hoạch từ tháng 5 đến tháng 12. Tuy nhiên, nếu Tổng lượng

Bón thúc (%)

Bón lót

gieo càng muộn năng suất giảm và sâu bệnh hại Loại phân

phân bón

(%)

Lần 1 Lần 2 Lần 3 Lần 4

tăng lên.

(kg/ha)

Phân chuồng 20.000 - 25.000

100

3.4. Làm đất, trồng cây

N

110 - 120

0

25

25

25

25

- Làm đất: được cày bừa kỹ, làm sạch cỏ trước P2O5

60 - 70

100

0

0

0

0

khi gieo. Xử lý đất bằng vôi bột 30 kg/ha, lên luống K2O

90

50

25

25

0

0

rộng 1,7-2,7 m, cao 25-30 cm, rãnh rộng 25-30 cm.

- Cách trồng: trồng cây vào buổi chiều mát, lựa Cách bón:

chọn những cây khỏe không bị sâu bệnh. Dùng

- Bón lót theo hai rạch trồng, đảo đều phân với tay nhẹ nhàng nhấc cây ra khỏi bầu, cho cây đất, lấp kín phân.

xuống hố với khoảng cách đã định trước, lấp đất

- Bón thúc: chia làm 4 lần: hoà nước tưới hoặc cho kín bầu. Sau khi trồng tưới nước đủ ẩm để

bón theo hốc cách gốc cây 10 cm. Sau bón lấp kín tránh cho cây khỏi bị héo.

phân, tưới nước đủ ẩm để hoà tan phân.

+ Lần 1: khi cây có 4-5 lá thật.

3.5. Khoảng cách, mật độ

+ Lần 2: khi cây bắt đầu nở hoa.

- Trồng 2 hàng/luống:

+ Lần 3: khi cây cho thu quả đợt 1.

+ Hàng x hàng =÷ 1,4m, cây x cây = 100 cm

+ Lần 4: khi cây cho thu quả đợt 3.

+ Hàng x hàng =÷ 2,4m, cây x cây = 50 cm Ngoài biện pháp bón vào đất, có thể phun qua

- Mật độ: 5.000 – 5.700 cây/ha.

lá các dung dịch dinh dưỡng đa lượng, vi lượng theo hướng dẫn sử dụng của hãng sản xuất.

3.6. Phân bón

Ngoài ra nên sử dụng nước phân ủ hoai mục Sử dụng phân bón cân đối và hợp lý, ưu tiên tưới xen kẽ các đợt bón phân hoá học để duy trì phân hữu cơ đã ủ hoai mục, tuyệt đối không sinh trưởng của cây.

169

170

https://thuviensach.vn

Khi cây mọc được 1-2 lá thật (7-10 ngày) đem dùng phân tươi, nước phân tươi để tưới. Bón bổ

trồng ra ngoài ruộng sản xuất.

sung phân hữu cơ vi sinh, hữu cơ sinh học.

Liều lượng phân bón cho 1 ha mướp đắng

3.3. Thời vụ

như sau:

Mướp đắng gieo từ đầu tháng 3 đến tháng 9, thu hoạch từ tháng 5 đến tháng 12. Tuy nhiên, nếu Tổng lượng

Bón thúc (%)

Bón lót

gieo càng muộn năng suất giảm và sâu bệnh hại Loại phân

phân bón

(%)

Lần 1 Lần 2 Lần 3 Lần 4

tăng lên.

(kg/ha)

Phân chuồng 20.000 - 25.000

100

3.4. Làm đất, trồng cây

N

110 - 120

0

25

25

25

25

- Làm đất: được cày bừa kỹ, làm sạch cỏ trước P2O5

60 - 70

100

0

0

0

0

khi gieo. Xử lý đất bằng vôi bột 30 kg/ha, lên luống K2O

90

50

25

25

0

0

rộng 1,7-2,7 m, cao 25-30 cm, rãnh rộng 25-30 cm.

- Cách trồng: trồng cây vào buổi chiều mát, lựa Cách bón:

chọn những cây khỏe không bị sâu bệnh. Dùng

- Bón lót theo hai rạch trồng, đảo đều phân với tay nhẹ nhàng nhấc cây ra khỏi bầu, cho cây đất, lấp kín phân.

xuống hố với khoảng cách đã định trước, lấp đất

- Bón thúc: chia làm 4 lần: hoà nước tưới hoặc cho kín bầu. Sau khi trồng tưới nước đủ ẩm để

bón theo hốc cách gốc cây 10 cm. Sau bón lấp kín tránh cho cây khỏi bị héo.

phân, tưới nước đủ ẩm để hoà tan phân.

+ Lần 1: khi cây có 4-5 lá thật.

3.5. Khoảng cách, mật độ

+ Lần 2: khi cây bắt đầu nở hoa.

- Trồng 2 hàng/luống:

+ Lần 3: khi cây cho thu quả đợt 1.

+ Hàng x hàng =÷ 1,4m, cây x cây = 100 cm

+ Lần 4: khi cây cho thu quả đợt 3.

+ Hàng x hàng =÷ 2,4m, cây x cây = 50 cm Ngoài biện pháp bón vào đất, có thể phun qua

- Mật độ: 5.000 – 5.700 cây/ha.

lá các dung dịch dinh dưỡng đa lượng, vi lượng theo hướng dẫn sử dụng của hãng sản xuất.

3.6. Phân bón

Ngoài ra nên sử dụng nước phân ủ hoai mục Sử dụng phân bón cân đối và hợp lý, ưu tiên tưới xen kẽ các đợt bón phân hoá học để duy trì phân hữu cơ đã ủ hoai mục, tuyệt đối không sinh trưởng của cây.

169

170

https://thuviensach.vn

3.7. Chăm sóc

- Dùng các biện pháp thủ công như ngắt ổ

trứng, bắt giết sâu non khi mật độ sâu thấp (áp 3.7.1. Tưới nước, làm cỏ

dụng với sâu xám, sâu khoang); phát hiện và Dùng nguồn nước sạch bảo đảm vệ sinh để

nhổ bỏ những cây bị bệnh tránh cho cây lây lan tưới cho cây, luôn giữ độ ẩm đất 80-85% vào các thành dịch.

đợt hoa cái nở rộ.

3.8.2. Biện pháp phòng trừ thuốc bảo vệ thực vật Làm cỏ, xới kết hợp với các đợt bón thúc, vun

- Ruồi đục quả ( strumetia cucurbitae): phải chú ý cao trước khi cắm giàn.

phòng trừ sớm khi ruồi mới đẻ trứng, thường vào 3.7.2. Làm giàn, tỉa nhánh giai đoạn quả mới đậu hoặc còn non. Các loại thuốc Làm giàn cho mướp đắng giống như giàn có thể dùng: sherpa 20 EC, sumicidin 10 EC, mướp để cây có đủ diện tích phát triển thân lá, độ

cyperan 25 EC. Thời gian cách ly tối thiểu 7 ngày.

cao thích hợp của giàn là 2 m.

Biện pháp phòng chống ruồi đục quả hữu hiệu nhất Trong quá trình sinh trưởng của cây, nên tỉa và bảo đảm an toàn cho sản phẩm là ngay từ khi bỏ những nhánh ra ở phía dưới thấp sát mặt đất, quả bắt đầu đậu (2-3 cm), dùng giấy bọc quả lại.

thường xuyên tỉa bỏ lá già tạo thông thoáng cho

- Sâu xanh đục quả ( hilecoverpa ssp. ): sâu hại ruộng, hạn chế được sâu bệnh hại.

hoa và quả ở tất cả các thời kỳ. Có thể phòng trừ

3.8. Phòng trừ sâu bệnh

bằng các loại thuốc: cyperan 25 EC, mimic 20 F, sherpa 20 EC. Thời gian cách ly theo hướng dẫn Trong điều kiện trái vụ khi nhiệt độ và ẩm độ

được ghi trên bao bì thuốc bảo vệ thực vật.

cao, mướp đắng là đối tượng cho nhiều loại sâu

- Bệnh phấn trắng ( erysiphe sp.): hại chủ yếu bệnh gây hại, đặc biệt là các đối tượng sâu, ruồi trên lá, cần phòng trừ sớm bằng các thuốc như: đục quả. Vì vậy, cần áp dụng triệt để các biện anvil 5 SC, score 250 EC, bayfidan 25 EC. Thời pháp phòng trừ tổng hợp đối với cây mướp đắng.

gian cách ly theo hướng dẫn được ghi trên bao bì 3.8.1. Biện pháp canh tác

thuốc bảo vệ thực vật.

Áp dụng chế độ luân canh với các cây trồng

- Bệnh sương mai ( pseudoperonospora cubensis): khác họ bầu bí như cây họ Đậu và các cây trồng cạn gây hại cho sinh trưởng cũng như năng suất quả, khác nhằm hạn chế nguồn sâu bệnh chuyển tiếp.

phòng trừ sớm ngay ở giai đoạn đầu của bệnh

- Chọn giống chống chịu với sâu bệnh như

bằng các thuốc boocđô 1, zineb 80 WP, ridomil giống chịu bệnh virus, bệnh phấn trắng...

MZ 72 WP…

171

172

https://thuviensach.vn

3.7. Chăm sóc

- Dùng các biện pháp thủ công như ngắt ổ

trứng, bắt giết sâu non khi mật độ sâu thấp (áp 3.7.1. Tưới nước, làm cỏ

dụng với sâu xám, sâu khoang); phát hiện và Dùng nguồn nước sạch bảo đảm vệ sinh để

nhổ bỏ những cây bị bệnh tránh cho cây lây lan tưới cho cây, luôn giữ độ ẩm đất 80-85% vào các thành dịch.

đợt hoa cái nở rộ.

3.8.2. Biện pháp phòng trừ thuốc bảo vệ thực vật Làm cỏ, xới kết hợp với các đợt bón thúc, vun

- Ruồi đục quả ( strumetia cucurbitae): phải chú ý cao trước khi cắm giàn.

phòng trừ sớm khi ruồi mới đẻ trứng, thường vào 3.7.2. Làm giàn, tỉa nhánh giai đoạn quả mới đậu hoặc còn non. Các loại thuốc Làm giàn cho mướp đắng giống như giàn có thể dùng: sherpa 20 EC, sumicidin 10 EC, mướp để cây có đủ diện tích phát triển thân lá, độ

cyperan 25 EC. Thời gian cách ly tối thiểu 7 ngày.

cao thích hợp của giàn là 2 m.

Biện pháp phòng chống ruồi đục quả hữu hiệu nhất Trong quá trình sinh trưởng của cây, nên tỉa và bảo đảm an toàn cho sản phẩm là ngay từ khi bỏ những nhánh ra ở phía dưới thấp sát mặt đất, quả bắt đầu đậu (2-3 cm), dùng giấy bọc quả lại.

thường xuyên tỉa bỏ lá già tạo thông thoáng cho

- Sâu xanh đục quả ( hilecoverpa ssp. ): sâu hại ruộng, hạn chế được sâu bệnh hại.

hoa và quả ở tất cả các thời kỳ. Có thể phòng trừ

3.8. Phòng trừ sâu bệnh

bằng các loại thuốc: cyperan 25 EC, mimic 20 F, sherpa 20 EC. Thời gian cách ly theo hướng dẫn Trong điều kiện trái vụ khi nhiệt độ và ẩm độ

được ghi trên bao bì thuốc bảo vệ thực vật.

cao, mướp đắng là đối tượng cho nhiều loại sâu

- Bệnh phấn trắng ( erysiphe sp.): hại chủ yếu bệnh gây hại, đặc biệt là các đối tượng sâu, ruồi trên lá, cần phòng trừ sớm bằng các thuốc như: đục quả. Vì vậy, cần áp dụng triệt để các biện anvil 5 SC, score 250 EC, bayfidan 25 EC. Thời pháp phòng trừ tổng hợp đối với cây mướp đắng.

gian cách ly theo hướng dẫn được ghi trên bao bì 3.8.1. Biện pháp canh tác

thuốc bảo vệ thực vật.

Áp dụng chế độ luân canh với các cây trồng

- Bệnh sương mai ( pseudoperonospora cubensis): khác họ bầu bí như cây họ Đậu và các cây trồng cạn gây hại cho sinh trưởng cũng như năng suất quả, khác nhằm hạn chế nguồn sâu bệnh chuyển tiếp.

phòng trừ sớm ngay ở giai đoạn đầu của bệnh

- Chọn giống chống chịu với sâu bệnh như

bằng các thuốc boocđô 1, zineb 80 WP, ridomil giống chịu bệnh virus, bệnh phấn trắng...

MZ 72 WP…

171

172

https://thuviensach.vn

- Bệnh héo xanh vi khuẩn (ralstonia...): bệnh thường xuất hiện khi độ ẩm cao. Để phòng trừ

bệnh cần luân canh với lúa nước. Khi bệnh phát triển cần hạn chế tưới nước (đặc biệt là tưới rãnh).

- Bệnh tuyến trùng ( meloidogyne incognita): phòng trừ bằng cách xử lý đất trước khi trồng.

KỸ THUẬT TRỒNG XÀ LÁCH

Chú ý: khi sử dụng thuốc đều phải tuân theo AN TOÀN TRÁI VỤ

hướng dẫn trên nhãn bao bì của từng loại thuốc.

(Lactura sativa car capitala L.)

3.9. Thu hoạch

Quả mướp đắng thu hoạch làm rau nên phải 1. Giới thiệu chung về cây xà lách thu hoạch đúng thời gian, không nên thu hoạch

1.1. Nguồn gốc xuất xứ

khi còn quá non hoặc quá già sẽ ảnh hưởng tới năng suất cũng như chất lượng quả. Thông thường Xà lách có nguồn gốc từ Trung Á được di thực sau khi đậu quả 8-10 ngày khi quả còn cứng và có vào Ấn Độ do người Anh và Bồ Đào Nha từ thế

màu xanh sáng cho thu hoạch; cần tỉa bỏ quả bị

kỷ XVI và nó được dùng làm rau ăn và làm thuốc sâu hại và quả nhỏ trong quá trình chăm sóc. Đặc từ 4500 năm trước Công nguyên. Nó là rau phổ

biệt khi để quả chín trên cây sẽ làm ảnh hưởng biến ở Hy Lạp và Italia. Ở các nước Tây Âu xà lách đến sinh trưởng của các quả ra sau, làm giảm cuốn mới được biết và sử dụng vào thế kỷ XIV, năng suất của cây.

nhưng loại xà lách xoăn thì được dùng từ rất lâu.

Ngày nay, xà lách là loại rau ăn sống quan trọng của hầu hết các nước trên thế giới. Có một vài dạng dại của xà lách được sử dụng làm nguồn gen chống sâu và bệnh.

1.2. Giá trị kinh tế và giá trị sử dụng

Xà lách là một trong những loại rau quan trọng nhất ở các nước ôn đới, tuy nhiên nó cũng chiếm vị

trí quan trọng ở các nước nhiệt đới và á nhiệt đới. Ở

173

174

https://thuviensach.vn

- Bệnh héo xanh vi khuẩn (ralstonia...): bệnh thường xuất hiện khi độ ẩm cao. Để phòng trừ

bệnh cần luân canh với lúa nước. Khi bệnh phát triển cần hạn chế tưới nước (đặc biệt là tưới rãnh).

- Bệnh tuyến trùng ( meloidogyne incognita): phòng trừ bằng cách xử lý đất trước khi trồng.

KỸ THUẬT TRỒNG XÀ LÁCH

Chú ý: khi sử dụng thuốc đều phải tuân theo AN TOÀN TRÁI VỤ

hướng dẫn trên nhãn bao bì của từng loại thuốc.

(Lactura sativa car capitala L.)

3.9. Thu hoạch

Quả mướp đắng thu hoạch làm rau nên phải 1. Giới thiệu chung về cây xà lách thu hoạch đúng thời gian, không nên thu hoạch

1.1. Nguồn gốc xuất xứ

khi còn quá non hoặc quá già sẽ ảnh hưởng tới năng suất cũng như chất lượng quả. Thông thường Xà lách có nguồn gốc từ Trung Á được di thực sau khi đậu quả 8-10 ngày khi quả còn cứng và có vào Ấn Độ do người Anh và Bồ Đào Nha từ thế

màu xanh sáng cho thu hoạch; cần tỉa bỏ quả bị

kỷ XVI và nó được dùng làm rau ăn và làm thuốc sâu hại và quả nhỏ trong quá trình chăm sóc. Đặc từ 4500 năm trước Công nguyên. Nó là rau phổ

biệt khi để quả chín trên cây sẽ làm ảnh hưởng biến ở Hy Lạp và Italia. Ở các nước Tây Âu xà lách đến sinh trưởng của các quả ra sau, làm giảm cuốn mới được biết và sử dụng vào thế kỷ XIV, năng suất của cây.

nhưng loại xà lách xoăn thì được dùng từ rất lâu.

Ngày nay, xà lách là loại rau ăn sống quan trọng của hầu hết các nước trên thế giới. Có một vài dạng dại của xà lách được sử dụng làm nguồn gen chống sâu và bệnh.

1.2. Giá trị kinh tế và giá trị sử dụng

Xà lách là một trong những loại rau quan trọng nhất ở các nước ôn đới, tuy nhiên nó cũng chiếm vị

trí quan trọng ở các nước nhiệt đới và á nhiệt đới. Ở

173

174

https://thuviensach.vn

những nước ôn đới xà lách được trồng trong nhà có dưỡng của xà lách là 18-20oC, các giống xà lách mái che bằng kính, hoặc bằng nhựa, tùy theo thời cuộn yêu cầu nhiêt độ thấp hơn xung quanh 13-tiết cũng được trồng ở ngoài đồng. Xà lách chiếm 16oC, vì vậy ở các nước ôn đới khi nhiệt độ xuống diện tích lớn trong các loại rau ăn sống.

thấp, người ta phải trồng xà lách trong nhà kính, Trong y học cổ truyền xà lách có vị đắng, tính nhà lưới có điều khiển nhiệt độ thích hợp cho cây lạnh, bổ gân cốt, có tác dụng chữa bệnh gan, chứng phát triển. Nhiệt độ cao trên 22oC làm mầm hạt mất ngủ... Ngày nay qua nghiên cứu cho biết trong kéo dài và làm giảm chất lượng của lá, nhất là đối thân lá của xà lách có các thành phần như

với các giống xà lách cuộn.

lactucarium có tác dụng có thể so sánh với thuốc

2.2. Yêu cầu về ánh sáng

phiện, lactucerin, lactucin, acid lactucic, asparagin, Xà lách là cây ưa sáng, vì vậy ở các nước nhiệt hioscyamin, chlorophin, vitamin A, C, D, E, các khoáng chất Fe, Ca, P, I, Mn, Zn, Cu, Na, Cl, K, Co, đới, ánh sáng tự nhiên đủ cho cây sinh trưởng As, các phốtphát, sunphat, sterol, caroten...

phát triển bình thường, nhưng ở các nước ôn đới Các tính chất của xà lách là giải nhiệt, lọc máu, phải thắp sáng cho cây khi trồng trong nhà kính khai vị (vào đầu bữa ăn, nó kích thích các tuyến tiêu vào mùa đông. Thông thường giai đoạn đầu của hóa), cung cấp các chất khoáng, giảm đau, gây ngủ, cây cần ánh sáng nhiều hơn giai đoạn sau. Tăng trị ho, trị đái đường, lợi sữa, dẫn mật, chống thối.

ánh sáng cho xà lách cũng làm tăng hàm lượng Xà lách được chỉ định dùng làm thuốc trong diệp lục và vitamin C trong lá cây, đồng thời tăng các trường hợp thần kinh dễ kích thích, suy năng suất lên đáng kể.

nhược tâm thần, đánh trống ngực, co giật nội Quang chu kỳ chiếu sáng cũng ảnh hưởng đến tạng, chứng đau dạ dày, di mộng tinh, kích thích sự phát triển và phân hóa mầm hoa của cây xà lách, sinh lý, mất ngủ, mất khoáng chất, ho, ho gà, ho trong điều kiện ánh sáng ngày ngắn, các giống xà thần kinh, suyễn, đái đường, thống phong, tạng lách dễ ra hoa, do đó sẽ làm giảm năng suất.

khớp, bệnh sỏi, viêm thận, hành kinh đau bụng,

2.3. Yêu cầu về nước

vàng da, sung huyết gan, táo bón.

Xà lách có bộ rễ yếu, ăn nông nên đất phải đủ ẩm để cây phát triển tốt. Độ ẩm thích hợp nhất là 70-80%

2. Yêu cầu ngoại cảnh

độ ẩm đồng ruộng, độ ẩm không khí là 65-75%.

2.1. Yêu cầu về nhiệt độ

2.4. Yêu cầu về đất và dinh dưỡng

Nhiệt độ thích hợp cho sự sinh trưởng sinh Xà lách có thể trồng được ở loại đất thoát nước 175

176

https://thuviensach.vn

những nước ôn đới xà lách được trồng trong nhà có dưỡng của xà lách là 18-20oC, các giống xà lách mái che bằng kính, hoặc bằng nhựa, tùy theo thời cuộn yêu cầu nhiêt độ thấp hơn xung quanh 13-tiết cũng được trồng ở ngoài đồng. Xà lách chiếm 16oC, vì vậy ở các nước ôn đới khi nhiệt độ xuống diện tích lớn trong các loại rau ăn sống.

thấp, người ta phải trồng xà lách trong nhà kính, Trong y học cổ truyền xà lách có vị đắng, tính nhà lưới có điều khiển nhiệt độ thích hợp cho cây lạnh, bổ gân cốt, có tác dụng chữa bệnh gan, chứng phát triển. Nhiệt độ cao trên 22oC làm mầm hạt mất ngủ... Ngày nay qua nghiên cứu cho biết trong kéo dài và làm giảm chất lượng của lá, nhất là đối thân lá của xà lách có các thành phần như

với các giống xà lách cuộn.

lactucarium có tác dụng có thể so sánh với thuốc

2.2. Yêu cầu về ánh sáng

phiện, lactucerin, lactucin, acid lactucic, asparagin, Xà lách là cây ưa sáng, vì vậy ở các nước nhiệt hioscyamin, chlorophin, vitamin A, C, D, E, các khoáng chất Fe, Ca, P, I, Mn, Zn, Cu, Na, Cl, K, Co, đới, ánh sáng tự nhiên đủ cho cây sinh trưởng As, các phốtphát, sunphat, sterol, caroten...

phát triển bình thường, nhưng ở các nước ôn đới Các tính chất của xà lách là giải nhiệt, lọc máu, phải thắp sáng cho cây khi trồng trong nhà kính khai vị (vào đầu bữa ăn, nó kích thích các tuyến tiêu vào mùa đông. Thông thường giai đoạn đầu của hóa), cung cấp các chất khoáng, giảm đau, gây ngủ, cây cần ánh sáng nhiều hơn giai đoạn sau. Tăng trị ho, trị đái đường, lợi sữa, dẫn mật, chống thối.

ánh sáng cho xà lách cũng làm tăng hàm lượng Xà lách được chỉ định dùng làm thuốc trong diệp lục và vitamin C trong lá cây, đồng thời tăng các trường hợp thần kinh dễ kích thích, suy năng suất lên đáng kể.

nhược tâm thần, đánh trống ngực, co giật nội Quang chu kỳ chiếu sáng cũng ảnh hưởng đến tạng, chứng đau dạ dày, di mộng tinh, kích thích sự phát triển và phân hóa mầm hoa của cây xà lách, sinh lý, mất ngủ, mất khoáng chất, ho, ho gà, ho trong điều kiện ánh sáng ngày ngắn, các giống xà thần kinh, suyễn, đái đường, thống phong, tạng lách dễ ra hoa, do đó sẽ làm giảm năng suất.

khớp, bệnh sỏi, viêm thận, hành kinh đau bụng,

2.3. Yêu cầu về nước

vàng da, sung huyết gan, táo bón.

Xà lách có bộ rễ yếu, ăn nông nên đất phải đủ ẩm để cây phát triển tốt. Độ ẩm thích hợp nhất là 70-80%

2. Yêu cầu ngoại cảnh

độ ẩm đồng ruộng, độ ẩm không khí là 65-75%.

2.1. Yêu cầu về nhiệt độ

2.4. Yêu cầu về đất và dinh dưỡng

Nhiệt độ thích hợp cho sự sinh trưởng sinh Xà lách có thể trồng được ở loại đất thoát nước 175

176

https://thuviensach.vn

tốt, ưa cát pha đến thịt nhẹ, giàu dinh dưỡng và

- Kẽm: một số loại đất thiếu kẽm, biểu hiện bên nhiều chất hữu cơ. Đất chai cứng, nghèo dinh ngoài cây cằn, mép lá quăn, gân lá có màu vàng, dưỡng không thích hợp cho việc trồng xà lách vì nếu có triệu chứng này cần phun kẽm sunphat.

bộ rễ kém phát triển, ăn nông. Đặc biệt xà lách mẫn cảm với đất chua, độ pH thích hợp nhất cho 3. Biện pháp kỹ thuật

xà lách là 6-6,5. Riêng với xà lách khí CO2 rất quan

3.1. Chọn đất

trọng cho cây sinh trưởng, nhất là trong nhà kính người ta phun CO2 với nồng độ 1.000-1.500 ppm, Chọn đất luân canh với lúa, ngô, khoai, đậu...; còn ngoài đồng cần 300 ppm trong không khí để

đất trồng có độ pH là 6-6,5, đất giàu mùn, tưới tiêu cây sinh trưởng tốt. Nếu kết hợp phun CO2 và chủ động. Nơi trồng xà lách an toàn phải xa nguồn dinh dưỡng hữu cơ dạng lỏng cho cây còn làm nước thải, các khu công nghiệp, xa nguồn nước thải tăng năng suất thương phẩm.

của bệnh viện, khu dân cư và đường quốc lộ. Đất

- Đạm: cần cho cây trong suốt giai đoạn sinh trồng phải bảo đảm tưới tiêu chủ động.

trưởng sinh dưỡng, bón đạm NH4 cho xà lách tốt

3.2. Giống và cây con

hơn bón đạm NO3. Nhiều kết quả nghiên cứu cho thấy, khi cây hình thành bắp cần đạm hơn cả. Nếu Ở vùng Đồng bằng sông Hồng và các tỉnh đất nghèo dinh dưỡng có thể bón 25 kg N nguyên phía Bắc, Trung Bộ giống xà lách trồng phổ biến chất cho 1 ha gieo trồng.

ngoài sản xuất là giống xà lách đăm, xà lách mỡ.

- Lân: giúp cho cây sinh trưởng tốt giai đoạn Các tỉnh phía Nam, ngoài giống xà lách mỡ

cây con, cứng cây, chống bệnh xâm nhập, tốt cho còn có các giống xà lách xoăn, xà lách tím,...

sự hình thành bắp, tăng độ chắc của bắp. Có thể

Có hai cách gieo hạt trong vườn ươm: gieo trực bón 25 kg P/ha.

tiếp xuống đất và gieo vào khay bầu.

- Kali: giúp cây sinh trưởng khỏe, chống bệnh Cách thứ nhất: gieo trực tiếp xuống đất thối đen, thối nhũn. Có thể bón 25 kg K/ha. Bón

- Đất được cày bừa kỹ, nhặt sạch cỏ dại.

kali không làm tăng năng suất cho xà lách nhưng Xử lý đất bằng mocab (20 ml/8 l) và sincosin làm tăng chất lượng thương phẩm.

(30 ml/8 l) tưới hoặc phun đều trước khi phay đất

- Molybden: theo Adams và những người khác để hạn chế tuyến trùng. Khi trồng 1 ha cải bắp cần nếu bón tăng lượng đạm cho xà lách cần bón kèm 200-250 m2 vườn ươm; lên luống cao 25-30 cm, them molybden với liều lượng 0,5 gr/m2.

rộng 80-100 cm.

177

178

https://thuviensach.vn

tốt, ưa cát pha đến thịt nhẹ, giàu dinh dưỡng và

- Kẽm: một số loại đất thiếu kẽm, biểu hiện bên nhiều chất hữu cơ. Đất chai cứng, nghèo dinh ngoài cây cằn, mép lá quăn, gân lá có màu vàng, dưỡng không thích hợp cho việc trồng xà lách vì nếu có triệu chứng này cần phun kẽm sunphat.

bộ rễ kém phát triển, ăn nông. Đặc biệt xà lách mẫn cảm với đất chua, độ pH thích hợp nhất cho 3. Biện pháp kỹ thuật

xà lách là 6-6,5. Riêng với xà lách khí CO2 rất quan

3.1. Chọn đất

trọng cho cây sinh trưởng, nhất là trong nhà kính người ta phun CO2 với nồng độ 1.000-1.500 ppm, Chọn đất luân canh với lúa, ngô, khoai, đậu...; còn ngoài đồng cần 300 ppm trong không khí để

đất trồng có độ pH là 6-6,5, đất giàu mùn, tưới tiêu cây sinh trưởng tốt. Nếu kết hợp phun CO2 và chủ động. Nơi trồng xà lách an toàn phải xa nguồn dinh dưỡng hữu cơ dạng lỏng cho cây còn làm nước thải, các khu công nghiệp, xa nguồn nước thải tăng năng suất thương phẩm.

của bệnh viện, khu dân cư và đường quốc lộ. Đất

- Đạm: cần cho cây trong suốt giai đoạn sinh trồng phải bảo đảm tưới tiêu chủ động.

trưởng sinh dưỡng, bón đạm NH4 cho xà lách tốt

3.2. Giống và cây con

hơn bón đạm NO3. Nhiều kết quả nghiên cứu cho thấy, khi cây hình thành bắp cần đạm hơn cả. Nếu Ở vùng Đồng bằng sông Hồng và các tỉnh đất nghèo dinh dưỡng có thể bón 25 kg N nguyên phía Bắc, Trung Bộ giống xà lách trồng phổ biến chất cho 1 ha gieo trồng.

ngoài sản xuất là giống xà lách đăm, xà lách mỡ.

- Lân: giúp cho cây sinh trưởng tốt giai đoạn Các tỉnh phía Nam, ngoài giống xà lách mỡ

cây con, cứng cây, chống bệnh xâm nhập, tốt cho còn có các giống xà lách xoăn, xà lách tím,...

sự hình thành bắp, tăng độ chắc của bắp. Có thể

Có hai cách gieo hạt trong vườn ươm: gieo trực bón 25 kg P/ha.

tiếp xuống đất và gieo vào khay bầu.

- Kali: giúp cây sinh trưởng khỏe, chống bệnh Cách thứ nhất: gieo trực tiếp xuống đất thối đen, thối nhũn. Có thể bón 25 kg K/ha. Bón

- Đất được cày bừa kỹ, nhặt sạch cỏ dại.

kali không làm tăng năng suất cho xà lách nhưng Xử lý đất bằng mocab (20 ml/8 l) và sincosin làm tăng chất lượng thương phẩm.

(30 ml/8 l) tưới hoặc phun đều trước khi phay đất

- Molybden: theo Adams và những người khác để hạn chế tuyến trùng. Khi trồng 1 ha cải bắp cần nếu bón tăng lượng đạm cho xà lách cần bón kèm 200-250 m2 vườn ươm; lên luống cao 25-30 cm, them molybden với liều lượng 0,5 gr/m2.

rộng 80-100 cm.

177

178

https://thuviensach.vn

- Lượng phân bón lót cho 1 m2 vườn ươm là: 1,5 kg vật rắn sau đó đổ đầy các hốc trên khay. Gieo hạt phân chuồng, 150 g phân lân supe, 100 g kali.

xà lách vào từng hốc, mỗi hốc 2-3 hạt, gieo xong

- Cách bón: rải phân đều trên mặt luống, đảo phủ một lớp đất bột mỏng, tưới đủ ẩm rồi xếp đều đất và phân, vét đất ở rãnh phủ lên mặt khay trên giá cao cách mặt đất ít nhất 50 cm trong luống dày 1,5-2 cm.

nhà lưới có che mái bằng vật liệu sáng (nylon

- Lượng hạt cần cho 1 ha trồng xà lách là 350-hoặc tấm nhựa trắng). Tưới nước hằng ngày cho 450 g hạt (13-16 g/sào) tuỳ thuộc vào giống, lượng đến khi cây đủ tiêu chuẩn đem trồng.

hạt gieo cho 1 m2 vườn ươm là 1,5-2,0 g.

Tiêu chuẩn cây giống tốt: cây gieo được 4-5 tuần, Cách gieo hạt: hạt giống nên ngâm trong nước khoảng 30-35 ngày, có 3-4 lá thật có thể trồng, cây ấm (3 sôi 2 lạnh) trong thời gian 20 phút trước khi xanh, khỏe, sạch sâu, bệnh, cao khoảng 5-8 cm.

gieo. Hạt gieo đều trên mặt luống, sau khi gieo phủ một lớp trấu hoặc rơm rạ chặt ngắn 5-10 cm,

3.3. Thời vụ

sau đó dùng ôdoa tưới đẫm nước. Trong 3-5 ngày

- Xà lách trứng: gieo từ tháng 7 đến tháng 2

sau gieo tưới nước 1-2 lần/ngày, khi hạt đã nảy năm sau.

mầm nhô lên khỏi mặt đất ngừng tưới 1-2 ngày,

- Xà lách li ti: gieo từ tháng 3-4 để ăn trong vụ hè.

sau đó cứ 2 ngày tưới 1 lần. Khi cây được 2-3 lá

- Xà lách xoăn: gieo từ tháng 8 đến tháng 5

thật tỉa bỏ cây bệnh, cây dị dạng, để khoảng cách năm sau.

cây cách cây là 3-4 cm. Tuyệt đối không tưới phân

- Xà lách cuộn: gieo từ cuối tháng 9 đến tháng 11.

đạm trong giai đoạn vườn ươm. Vườn ươm gieo

3.4. Làm đất, trồng cây

cây con nên có mái PVC che mưa hoặc tốt nhất gieo trong nhà lưới sáng để giữ cho cây không bị

Làm đất kỹ, nhỏ, tơi xốp, lên luống cao 0,2 m, ảnh hưởng bởi mưa hoặc nắng quá.

rãnh rộng 0,2 m, mặt luống 1m. Rắc phân lót trộn Cách thứ hai: gieo hạt vào khay bầu đều với đất, san phẳng mặt luống. Xử lý đất bằng Để tiết kiệm hạt giống, công chăm sóc ở giai thuốc vicarpen liều lượng 27 kg/ha phòng trừ sâu đoạn đầu và tăng độ đồng đều cây, cần sản xuất xám, 1 kg cho 1 sào Bắc Bộ. Nếu có điều kiện nên cây con trong khay xốp hoặc khay nhựa có kích phủ màng mỏng nông nghiệp lên mặt luống để

thước 60 x 45 cm với 50-84 hốc/khay.

tránh cỏ dại, rửa trôi dinh dưỡng đất, giảm công Vật liệu làm bầu gồm 40% đất, 30% trấu hun tưới nước, mùa đông giữ ấm cho cây nếu trồng các hoặc mùn mục và 30% phân chuồng mục. Các giống nhập của châu Âu. Nếu không dùng màng thành phần trên được trộn đều, loại bỏ rơm, rác, phủ, sau khi trồng xong nên phủ rơm vào gốc cây 179

180

https://thuviensach.vn

- Lượng phân bón lót cho 1 m2 vườn ươm là: 1,5 kg vật rắn sau đó đổ đầy các hốc trên khay. Gieo hạt phân chuồng, 150 g phân lân supe, 100 g kali.

xà lách vào từng hốc, mỗi hốc 2-3 hạt, gieo xong

- Cách bón: rải phân đều trên mặt luống, đảo phủ một lớp đất bột mỏng, tưới đủ ẩm rồi xếp đều đất và phân, vét đất ở rãnh phủ lên mặt khay trên giá cao cách mặt đất ít nhất 50 cm trong luống dày 1,5-2 cm.

nhà lưới có che mái bằng vật liệu sáng (nylon

- Lượng hạt cần cho 1 ha trồng xà lách là 350-hoặc tấm nhựa trắng). Tưới nước hằng ngày cho 450 g hạt (13-16 g/sào) tuỳ thuộc vào giống, lượng đến khi cây đủ tiêu chuẩn đem trồng.

hạt gieo cho 1 m2 vườn ươm là 1,5-2,0 g.

Tiêu chuẩn cây giống tốt: cây gieo được 4-5 tuần, Cách gieo hạt: hạt giống nên ngâm trong nước khoảng 30-35 ngày, có 3-4 lá thật có thể trồng, cây ấm (3 sôi 2 lạnh) trong thời gian 20 phút trước khi xanh, khỏe, sạch sâu, bệnh, cao khoảng 5-8 cm.

gieo. Hạt gieo đều trên mặt luống, sau khi gieo phủ một lớp trấu hoặc rơm rạ chặt ngắn 5-10 cm,

3.3. Thời vụ

sau đó dùng ôdoa tưới đẫm nước. Trong 3-5 ngày

- Xà lách trứng: gieo từ tháng 7 đến tháng 2

sau gieo tưới nước 1-2 lần/ngày, khi hạt đã nảy năm sau.

mầm nhô lên khỏi mặt đất ngừng tưới 1-2 ngày,

- Xà lách li ti: gieo từ tháng 3-4 để ăn trong vụ hè.

sau đó cứ 2 ngày tưới 1 lần. Khi cây được 2-3 lá

- Xà lách xoăn: gieo từ tháng 8 đến tháng 5

thật tỉa bỏ cây bệnh, cây dị dạng, để khoảng cách năm sau.

cây cách cây là 3-4 cm. Tuyệt đối không tưới phân

- Xà lách cuộn: gieo từ cuối tháng 9 đến tháng 11.

đạm trong giai đoạn vườn ươm. Vườn ươm gieo

3.4. Làm đất, trồng cây

cây con nên có mái PVC che mưa hoặc tốt nhất gieo trong nhà lưới sáng để giữ cho cây không bị

Làm đất kỹ, nhỏ, tơi xốp, lên luống cao 0,2 m, ảnh hưởng bởi mưa hoặc nắng quá.

rãnh rộng 0,2 m, mặt luống 1m. Rắc phân lót trộn Cách thứ hai: gieo hạt vào khay bầu đều với đất, san phẳng mặt luống. Xử lý đất bằng Để tiết kiệm hạt giống, công chăm sóc ở giai thuốc vicarpen liều lượng 27 kg/ha phòng trừ sâu đoạn đầu và tăng độ đồng đều cây, cần sản xuất xám, 1 kg cho 1 sào Bắc Bộ. Nếu có điều kiện nên cây con trong khay xốp hoặc khay nhựa có kích phủ màng mỏng nông nghiệp lên mặt luống để

thước 60 x 45 cm với 50-84 hốc/khay.

tránh cỏ dại, rửa trôi dinh dưỡng đất, giảm công Vật liệu làm bầu gồm 40% đất, 30% trấu hun tưới nước, mùa đông giữ ấm cho cây nếu trồng các hoặc mùn mục và 30% phân chuồng mục. Các giống nhập của châu Âu. Nếu không dùng màng thành phần trên được trộn đều, loại bỏ rơm, rác, phủ, sau khi trồng xong nên phủ rơm vào gốc cây 179

180

https://thuviensach.vn

để tránh dí chặt đất, tạo độ thông thoáng cho rễ cây

- Cách bón:

phát triển tốt.

Bón lót toàn bộ phân chuồng và phân lân, bón Trồng cây vào buổi chiều mát, tưới đủ ẩm sau thúc chia làm các thời kỳ sau:

khi trồng.

+ Lần 1: khi cây hồi xanh (sau trồng 7-10 ngày).

Trong điều kiện trái vụ, mùa mưa nên trồng

+ Lần 2: khi cây trải lá (sau trồng 20-25 ngày).

xà lách trong vòm che thấp (kỹ thuật làm vòm che Có thể dùng phân bón lá (komix) phun đều thấp đã được trình bày chi tiết trong phần: kỹ

cho cây vào 2 đợt nằm trong khoảng giữa thời thuật trồng cây cải xanh ngọt).

gian các lần bón phân trên. Mỗi sào phun 2-3 bình (1 ha phun khoảng 600-800 lít phân đã pha), trước

3.5. Khoảng cách, mật độ

khi thu hoạch 10-15 ngày. Bón phân kết hợp với Nếu trồng giống địa phương, khoảng cách cây xới xáo, làm cỏ.

cách cây 20-25 cm, hàng cách hàng 25-30 cm, luống

3.7. Chăm sóc

rộng 1 m trồng 4 hàng, mật độ 160.000 cây/ha.

Nếu trồng giống nhập của châu Âu loại cuộn Khi tưới nước không dùng nước bẩn, nước ao bắp, cây cách cây 45 cm, hàng cách hàng 45 cm tù, nước thải công nghiệp chưa được xử lý để tưới hoặc 30 cm, mật độ 111.000 cây/ha.

cho cây. Chỉ nên dùng nước phù sa hoặc nước giếng khoan để tưới cây. Xà lách rất cần nước vì vậy sau

3.6. Phân bón

khi trồng mỗi ngày tưới đủ ẩm 1 lần, từ 8-10 ngày, Không sử dụng phân tươi, nước phân tươi để

khi cây hồi xanh 2-3 ngày tưới một lần. Có thể tưới bón cho cây. Chỉ dùng phân hoai mục hoặc phân tràn vào rãnh khi đủ ẩm phải tháo hết nước ngay.

hữu cơ vi sinh.

Cách tốt nhất là nên tưới phun cho cây vì xà lách

- Lượng bón:

trồng mật độ dày, làm tăng năng suất 30%, tưới rãnh làm rửa trôi lượng đạm bón cho cây.

Tổng lượng phân bón Bón lót Bón thúc (%) Loại phân

(kg/ha)

(kg/sào)

(%)

Lần 1 Lần 2

3.8. Phòng trừ sâu bệnh

Phân chuồng

10.000 -

350-540

100

-

-

- Phòng trừ các loại sâu

hoai mục

15.000

Đạm urê

25-28

0,8-1

50

50

Xà lách thường bị các loại rệp và sâu đo gây Lân supe

60

2

100

-

-

hại, do đó cần áp dụng các biện pháp phòng trừ

Kali clorua

25

0,9

50

50

tổng hợp IPM cho cây, thường xuyên dọn vệ sinh 181

182

https://thuviensach.vn

để tránh dí chặt đất, tạo độ thông thoáng cho rễ cây

- Cách bón:

phát triển tốt.

Bón lót toàn bộ phân chuồng và phân lân, bón Trồng cây vào buổi chiều mát, tưới đủ ẩm sau thúc chia làm các thời kỳ sau:

khi trồng.

+ Lần 1: khi cây hồi xanh (sau trồng 7-10 ngày).

Trong điều kiện trái vụ, mùa mưa nên trồng

+ Lần 2: khi cây trải lá (sau trồng 20-25 ngày).

xà lách trong vòm che thấp (kỹ thuật làm vòm che Có thể dùng phân bón lá (komix) phun đều thấp đã được trình bày chi tiết trong phần: kỹ

cho cây vào 2 đợt nằm trong khoảng giữa thời thuật trồng cây cải xanh ngọt).

gian các lần bón phân trên. Mỗi sào phun 2-3 bình (1 ha phun khoảng 600-800 lít phân đã pha), trước

3.5. Khoảng cách, mật độ

khi thu hoạch 10-15 ngày. Bón phân kết hợp với Nếu trồng giống địa phương, khoảng cách cây xới xáo, làm cỏ.

cách cây 20-25 cm, hàng cách hàng 25-30 cm, luống

3.7. Chăm sóc

rộng 1 m trồng 4 hàng, mật độ 160.000 cây/ha.

Nếu trồng giống nhập của châu Âu loại cuộn Khi tưới nước không dùng nước bẩn, nước ao bắp, cây cách cây 45 cm, hàng cách hàng 45 cm tù, nước thải công nghiệp chưa được xử lý để tưới hoặc 30 cm, mật độ 111.000 cây/ha.

cho cây. Chỉ nên dùng nước phù sa hoặc nước giếng khoan để tưới cây. Xà lách rất cần nước vì vậy sau

3.6. Phân bón

khi trồng mỗi ngày tưới đủ ẩm 1 lần, từ 8-10 ngày, Không sử dụng phân tươi, nước phân tươi để

khi cây hồi xanh 2-3 ngày tưới một lần. Có thể tưới bón cho cây. Chỉ dùng phân hoai mục hoặc phân tràn vào rãnh khi đủ ẩm phải tháo hết nước ngay.

hữu cơ vi sinh.

Cách tốt nhất là nên tưới phun cho cây vì xà lách

- Lượng bón:

trồng mật độ dày, làm tăng năng suất 30%, tưới rãnh làm rửa trôi lượng đạm bón cho cây.

Tổng lượng phân bón Bón lót Bón thúc (%) Loại phân

(kg/ha)

(kg/sào)

(%)

Lần 1 Lần 2

3.8. Phòng trừ sâu bệnh

Phân chuồng

10.000 -

350-540

100

-

-

- Phòng trừ các loại sâu

hoai mục

15.000

Đạm urê

25-28

0,8-1

50

50

Xà lách thường bị các loại rệp và sâu đo gây Lân supe

60

2

100

-

-

hại, do đó cần áp dụng các biện pháp phòng trừ

Kali clorua

25

0,9

50

50

tổng hợp IPM cho cây, thường xuyên dọn vệ sinh 181

182

https://thuviensach.vn

đồng ruộng, có chế độ luân canh hợp lý giữa các vậy cần làm cho đất thông thoáng, bón thêm vật cây trồng cạn và nước, giữa các cây trồng khác họ.

liệu hữu cơ cho đất tơi xốp; đồng thời cần trồng Theo dõi thường xuyên để phát hiện sâu bệnh luân canh với cây trồng khác.

trên cây và có biện pháp phòng trừ kịp thời.

Bệnh sương mai do nấm bremia lactucae gây ra Rệp ( myzus persicae, myzus asealonicus và khi độ ẩm đất và không khí quá cao. Dùng macrosiphum euphorbiae) thường phá hoại ở vụ

mancozep phun 5 ngày 1 lần, luân canh cây trồng chính, vào thời điểm nhiệt độ không khí thấp, độ

có hiệu quả hơn.

ẩm không khí thấp. Nếu xuất hiện rệp nên phun Bệnh thối thân do nấm sclerotinia sclerotiorum bằng thuốc trừ sâu sinh học: BT, rotenone, thuốc gây ra, nên trồng cây đúng mật độ, đất trồng phải chiết xuất từ cây neem, không nên dùng thuốc hóa để ải, dọn vệ sinh để hạn chế bệnh, bón đạm và kali học vì xà lách là loại rau ăn sống, dễ gây ngộ độc.

cân đối, bón nhiều phân hữu cơ, hạn chế dùng phân Sâu đo thường phá hại vào vụ sớm, nhiệt độ

hóa học. Đối với loại bệnh này cần xử lý đất và xử

không khí cao, độ ẩm không khí cao. Sâu đo thích lý hạt giống trước khi gieo hạt để hạn chế bệnh.

Đối với việc trồng cây xà lách cần áp dụng ăn cây non hơn cây già nên phun bằng thuốc sinh phương pháp phòng trừ dịch hại tổng hơp (IPM) học BT.

để phòng bệnh hại. Phải ngừng phun thuốc bảo Sâu xám (agrotis ipsilon) sống trong đất, phá vệ thực vật 20 ngày trước khi thu hoạch.

hại khi cây mới trồng, vì vậy trước khi trồng cây 10-15 ngày nên xử lý đất bằng vicarpen với liều

3.9. Thu hoạch

lượng 1 kg/sào Bắc Bộ.

Thu hoạch xà lách tùy theo dạng cây và mục

- Phòng trừ bệnh

đích sử dụng. Loại xà lách cuộn bắp thu hoạch khi Ở cây xà lách thường xuất hiện bệnh chết thắt bắp đã cuộn chặt, sử dụng trong gia đình có thể

cây con do nấm rhizoctonia solani và pythium ultinum thu sớm hơn, còn bán thương phẩm thu hoạch khi gây ra ở hai thời kỳ của cây trước nảy mầm và sau bắp đã cuộn chắc hoàn toàn. Loại này sau trồng nảy mầm. Phòng tránh bằng việc tưới nước cân 50-90 ngày sẽ cho thu hoạch. Nên thu hoạch tránh đối không để độ ẩm đất quá cao, phun phòng những ngày mưa và sương mù vì loại này ròn, bằng thuốc nấm trichoderma.

vận chuyển dễ bị nát lá ngoài.

Bệnh thối rễ do nấm pythium ultinum gây ra, Bảo quản: xà lách bảo quản được 3-4 tuần xuất hiện khi đất dí chặt, tưới quá nhiều nước, do trong điều kiện lạnh 0oC, độ ẩm 90-95%.

183

184

https://thuviensach.vn

đồng ruộng, có chế độ luân canh hợp lý giữa các vậy cần làm cho đất thông thoáng, bón thêm vật cây trồng cạn và nước, giữa các cây trồng khác họ.

liệu hữu cơ cho đất tơi xốp; đồng thời cần trồng Theo dõi thường xuyên để phát hiện sâu bệnh luân canh với cây trồng khác.

trên cây và có biện pháp phòng trừ kịp thời.

Bệnh sương mai do nấm bremia lactucae gây ra Rệp ( myzus persicae, myzus asealonicus và khi độ ẩm đất và không khí quá cao. Dùng macrosiphum euphorbiae) thường phá hoại ở vụ

mancozep phun 5 ngày 1 lần, luân canh cây trồng chính, vào thời điểm nhiệt độ không khí thấp, độ

có hiệu quả hơn.

ẩm không khí thấp. Nếu xuất hiện rệp nên phun Bệnh thối thân do nấm sclerotinia sclerotiorum bằng thuốc trừ sâu sinh học: BT, rotenone, thuốc gây ra, nên trồng cây đúng mật độ, đất trồng phải chiết xuất từ cây neem, không nên dùng thuốc hóa để ải, dọn vệ sinh để hạn chế bệnh, bón đạm và kali học vì xà lách là loại rau ăn sống, dễ gây ngộ độc.

cân đối, bón nhiều phân hữu cơ, hạn chế dùng phân Sâu đo thường phá hại vào vụ sớm, nhiệt độ

hóa học. Đối với loại bệnh này cần xử lý đất và xử

không khí cao, độ ẩm không khí cao. Sâu đo thích lý hạt giống trước khi gieo hạt để hạn chế bệnh.

Đối với việc trồng cây xà lách cần áp dụng ăn cây non hơn cây già nên phun bằng thuốc sinh phương pháp phòng trừ dịch hại tổng hơp (IPM) học BT.

để phòng bệnh hại. Phải ngừng phun thuốc bảo Sâu xám (agrotis ipsilon) sống trong đất, phá vệ thực vật 20 ngày trước khi thu hoạch.

hại khi cây mới trồng, vì vậy trước khi trồng cây 10-15 ngày nên xử lý đất bằng vicarpen với liều

3.9. Thu hoạch

lượng 1 kg/sào Bắc Bộ.

Thu hoạch xà lách tùy theo dạng cây và mục

- Phòng trừ bệnh

đích sử dụng. Loại xà lách cuộn bắp thu hoạch khi Ở cây xà lách thường xuất hiện bệnh chết thắt bắp đã cuộn chặt, sử dụng trong gia đình có thể

cây con do nấm rhizoctonia solani và pythium ultinum thu sớm hơn, còn bán thương phẩm thu hoạch khi gây ra ở hai thời kỳ của cây trước nảy mầm và sau bắp đã cuộn chắc hoàn toàn. Loại này sau trồng nảy mầm. Phòng tránh bằng việc tưới nước cân 50-90 ngày sẽ cho thu hoạch. Nên thu hoạch tránh đối không để độ ẩm đất quá cao, phun phòng những ngày mưa và sương mù vì loại này ròn, bằng thuốc nấm trichoderma.

vận chuyển dễ bị nát lá ngoài.

Bệnh thối rễ do nấm pythium ultinum gây ra, Bảo quản: xà lách bảo quản được 3-4 tuần xuất hiện khi đất dí chặt, tưới quá nhiều nước, do trong điều kiện lạnh 0oC, độ ẩm 90-95%.

183

184

https://thuviensach.vn

PHỤ LỤC

Mức giới hạn tối đa cho phép

(mg/kg)

TT

Tên sản phẩm

Phụ lục 1

Arsen Cadimi (Cd) Chì (Pb)

Giới hạn an toàn cho phép đối với ô nhiễm (As)

arsen (As), cadimi (Cd), chì (Pb) trong thực phẩm Quả mọng và quả

14

-

-

0,2

(QCVN số 02/2011/BYT)

nhỏ khác

15 Quả có múi

-

-

0,1

Mức giới hạn tối đa cho phép

16 Nhóm quả táo

-

-

0,1

(mg/kg)

TT

Tên sản phẩm

17 Nhóm quả có hạt

-

-

0,1

Arsen

Cadimi (Cd)

Chì (Pb)

(As)

1 Rau họ thập tự (cải)

-

0,05

0,3

2 Hành

-

0,05

0,1

3 Rau ăn quả

-

0,05

0,1

4 Rau ăn lá

-

0,2

0,3

5 Rau họ đậu

-

0,1

0,2

6 Rau ăn củ và ăn rễ

-

0,1

0,1

7 Rau ăn thân

-

0,1

-

8 Nấm

-

0,2

0,3

9 Ngũ cốc

1,0

0,1

0,2

10 Gạo trắng

-

0,4

-

11 Lúa mì

-

0,2

-

Các loại trái cây nhiệt

12

-

-

0,1

đới, ăn được vỏ

Các loại trái cây nhiệt

13

-

-

0,1

đới, không ăn được vỏ

185

186

https://thuviensach.vn

PHỤ LỤC

Mức giới hạn tối đa cho phép

(mg/kg)

TT

Tên sản phẩm

Phụ lục 1

Arsen Cadimi (Cd) Chì (Pb)

Giới hạn an toàn cho phép đối với ô nhiễm (As)

arsen (As), cadimi (Cd), chì (Pb) trong thực phẩm Quả mọng và quả

14

-

-

0,2

(QCVN số 02/2011/BYT)

nhỏ khác

15 Quả có múi

-

-

0,1

Mức giới hạn tối đa cho phép

16 Nhóm quả táo

-

-

0,1

(mg/kg)

TT

Tên sản phẩm

17 Nhóm quả có hạt

-

-

0,1

Arsen

Cadimi (Cd)

Chì (Pb)

(As)

1 Rau họ thập tự (cải)

-

0,05

0,3

2 Hành

-

0,05

0,1

3 Rau ăn quả

-

0,05

0,1

4 Rau ăn lá

-

0,2

0,3

5 Rau họ đậu

-

0,1

0,2

6 Rau ăn củ và ăn rễ

-

0,1

0,1

7 Rau ăn thân

-

0,1

-

8 Nấm

-

0,2

0,3

9 Ngũ cốc

1,0

0,1

0,2

10 Gạo trắng

-

0,4

-

11 Lúa mì

-

0,2

-

Các loại trái cây nhiệt

12

-

-

0,1

đới, ăn được vỏ

Các loại trái cây nhiệt

13

-

-

0,1

đới, không ăn được vỏ

185

186

https://thuviensach.vn

Phụ lục 2

Phụ lục 3

Giới hạn ô nhiễm vi sinh vật trong rau, Mức giới hạn tối đa cho phép (MRLs) quả và sản phẩm rau, quả

của một số thuốc bảo vệ thực vật trên rau tươi (QCVN 8-3:2012/BYT)

(≤ mg/kg)

Tên hoạt chất

Theo

Theo

Kế

Giới hạn

TT

Loại rau

Phân

Common names ASEAN

Codex

hoạch

cho phép

TT

Sản phẩm

Chỉ tiêu

loại chỉ

1. Bắp cải

lấy mẫu (CFU/g)

tiêu

1

Abamectin

0,02

n

c

m

M

2

Acephate

2,0

1 Rau mầm (ăn ngay Salmonella

5

0

KPH

A

3

Alachlor

0,20

không qua xử lý

4

Carbaryl

5,0

nhiệt)

5

Chlorfluazuron

2,0

2

Rau ăn sống

E. coli

5

2

102

103

B

6

Chlorothalonil

1,0

Salmonella

5

0

KPH

A

7

Cypermethrin

1,0

3

Quả ăn ngay

E. coli

5

2

102

103

B

8

Diafenthiuron

2,0

Salmonella

5

0 KPH

A

9

Dimethoate

2,0

10

Fenvalerate

3,0

11

Fipronil

0,03

12

Indoxacarb

2,0

13

Flusulfamide

0,05

14

Metalaxyl

0,5

15

Permethril

5,0

16

Spinosad

1,0

17

Streptomycin

sulfate

18

Trichlofron

0,5

19

Triadimefon

0,5

2. Súp lơ

20

Chlorrothalonil

1,0

187

188

https://thuviensach.vn

Phụ lục 2

Phụ lục 3

Giới hạn ô nhiễm vi sinh vật trong rau, Mức giới hạn tối đa cho phép (MRLs) quả và sản phẩm rau, quả

của một số thuốc bảo vệ thực vật trên rau tươi (QCVN 8-3:2012/BYT)

(≤ mg/kg)

Tên hoạt chất

Theo

Theo

Kế

Giới hạn

TT

Loại rau

Phân

Common names ASEAN

Codex

hoạch

cho phép

TT

Sản phẩm

Chỉ tiêu

loại chỉ

1. Bắp cải

lấy mẫu (CFU/g)

tiêu

1

Abamectin

0,02

n

c

m

M

2

Acephate

2,0

1 Rau mầm (ăn ngay Salmonella

5

0

KPH

A

3

Alachlor

0,20

không qua xử lý

4

Carbaryl

5,0

nhiệt)

5

Chlorfluazuron

2,0

2

Rau ăn sống

E. coli

5

2

102

103

B

6

Chlorothalonil

1,0

Salmonella

5

0

KPH

A

7

Cypermethrin

1,0

3

Quả ăn ngay

E. coli

5

2

102

103

B

8

Diafenthiuron

2,0

Salmonella

5

0 KPH

A

9

Dimethoate

2,0

10

Fenvalerate

3,0

11

Fipronil

0,03

12

Indoxacarb

2,0

13

Flusulfamide

0,05

14

Metalaxyl

0,5

15

Permethril

5,0

16

Spinosad

1,0

17

Streptomycin

sulfate

18

Trichlofron

0,5

19

Triadimefon

0,5

2. Súp lơ

20

Chlorrothalonil

1,0

187

188

https://thuviensach.vn

Tên hoạt chất

Theo

Theo

Tên hoạt chất

Theo

Theo

TT

Loại rau

TT

Loại rau

Common names ASEAN

Codex

Common names ASEAN

Codex

21

Fenvalerate

2,0

46

Fenvalerate

1,0

22

Metalaxyl

0,5

47

Metalaxyl

0,5

23

Permethrin

0,5

48

Permethrin

1,0

24

Rotenone

0,2

49

Cypermethrin

0,5

0,5

3. Rau cải

6. Khoai tây

25

Abamectin

0,02

50

Carbendazim

3,0

26

Acephate

1,0

51

Chlorothalonil

0,2

27

Carbendazim

4,0

52

Fenitrothion

0,05

28

Chlorothalonil

1,0

53

Metalaxyl

0,05

29

Deltamethrin

0,5

54

Methidation

0,02

30

Fenvalerate

2,0

55

Permethrin

0,05

31

Flusulfamide

0,05

56

Rotenone

0,2

32

Metolachlor

0,2

7. Đậu ăn quả

33

Metalaxyl

2,0

57

Carbendazim

1,0

34

Permethrin

5,0

58

Chlorothalonil

5,0

35

Rotenone

0,2

59

Rotenone

0,2

4. Xà lách

8. Dưa chuột

36

Acephate

5,0

60

Chlorothalonil

5,0

37

Permethrin

2,0

61

Carbendazim

0,5

38

Rotenone

0,2

62

Fipronil

0,01

5. Cà chua

63

Metalaxyl

0,5

39

Abamectin

0,02

64

Metalaxyl

0,5

40

Benomyl

0,5

65

Rotenone

0,2

41

Cyromazin

0,5

0,5

66

Cypermethrin

0,2

0,2

42

Carbaryl

5,0

9. Hành

43

Chlorothalonil

5,0

67

Chlorothalonil

0,5

44

Carbendazim

1,0

68

Metalaxyl

2,0

45

Dimethoate

1,0

69

Cypermethrin

0,1

0,1

189

190

https://thuviensach.vn

Tên hoạt chất

Theo

Theo

Tên hoạt chất

Theo

Theo

TT

Loại rau

TT

Loại rau

Common names ASEAN

Codex

Common names ASEAN

Codex

21

Fenvalerate

2,0

46

Fenvalerate

1,0

22

Metalaxyl

0,5

47

Metalaxyl

0,5

23

Permethrin

0,5

48

Permethrin

1,0

24

Rotenone

0,2

49

Cypermethrin

0,5

0,5

3. Rau cải

6. Khoai tây

25

Abamectin

0,02

50

Carbendazim

3,0

26

Acephate

1,0

51

Chlorothalonil

0,2

27

Carbendazim

4,0

52

Fenitrothion

0,05

28

Chlorothalonil

1,0

53

Metalaxyl

0,05

29

Deltamethrin

0,5

54

Methidation

0,02

30

Fenvalerate

2,0

55

Permethrin

0,05

31

Flusulfamide

0,05

56

Rotenone

0,2

32

Metolachlor

0,2

7. Đậu ăn quả

33

Metalaxyl

2,0

57

Carbendazim

1,0

34

Permethrin

5,0

58

Chlorothalonil

5,0

35

Rotenone

0,2

59

Rotenone

0,2

4. Xà lách

8. Dưa chuột

36

Acephate

5,0

60

Chlorothalonil

5,0

37

Permethrin

2,0

61

Carbendazim

0,5

38

Rotenone

0,2

62

Fipronil

0,01

5. Cà chua

63

Metalaxyl

0,5

39

Abamectin

0,02

64

Metalaxyl

0,5

40

Benomyl

0,5

65

Rotenone

0,2

41

Cyromazin

0,5

0,5

66

Cypermethrin

0,2

0,2

42

Carbaryl

5,0

9. Hành

43

Chlorothalonil

5,0

67

Chlorothalonil

0,5

44

Carbendazim

1,0

68

Metalaxyl

2,0

45

Dimethoate

1,0

69

Cypermethrin

0,1

0,1

189

190

https://thuviensach.vn

Phụ lục 4

Phụ lục 5

Giá trị giới hạn tối đa cho phép

Giá trị giới hạn tối đa cho phép của một số

của một số kim loại nặng trong đất, giá thể

kim loại nặng, vi sinh vật gây hại trong nước tưới (QCVN 03:2008/BTNMT Quy chuẩn kỹ thuật quốc đối với sản xuất rau, quả tươi

gia về giới hạn cho phép của kim loại nặng trong đất) (QCVN 39:2011/BTNMT Quy chuẩn kỹ thuật quốc

gia về chất lượng nước dùng cho tưới tiêu) Giá trị giới hạn

TT

Thông số

(mg/kg đất khô)

Giá trị

1

Arsen (As)

12

TT

Thông số

Đơn vị

Ghi chú

giới hạn

2

Cadimi (Cd)

2

0,001

3

Chì (Pb)

70

1 Thuỷ ngân (Hg)

mg/l

4

Đồng (Cu)

50

2 Cadimi (Cd)

mg/l

0,01

5

Kẽm (Zn)

200

3 Arsen (As)

mg/l

0,05

4 Chì (Pb)

mg/l

0,05

Fecal. Coli

Số vi khuẩn/

200

Đối với rau ăn tươi

5

100ml

sống

191

192

https://thuviensach.vn

Phụ lục 4

Phụ lục 5

Giá trị giới hạn tối đa cho phép

Giá trị giới hạn tối đa cho phép của một số

của một số kim loại nặng trong đất, giá thể

kim loại nặng, vi sinh vật gây hại trong nước tưới (QCVN 03:2008/BTNMT Quy chuẩn kỹ thuật quốc đối với sản xuất rau, quả tươi

gia về giới hạn cho phép của kim loại nặng trong đất) (QCVN 39:2011/BTNMT Quy chuẩn kỹ thuật quốc

gia về chất lượng nước dùng cho tưới tiêu) Giá trị giới hạn

TT

Thông số

(mg/kg đất khô)

Giá trị

1

Arsen (As)

12

TT

Thông số

Đơn vị

Ghi chú

giới hạn

2

Cadimi (Cd)

2

0,001

3

Chì (Pb)

70

1 Thuỷ ngân (Hg)

mg/l

4

Đồng (Cu)

50

2 Cadimi (Cd)

mg/l

0,01

5

Kẽm (Zn)

200

3 Arsen (As)

mg/l

0,05

4 Chì (Pb)

mg/l

0,05

Fecal. Coli

Số vi khuẩn/

200

Đối với rau ăn tươi

5

100ml

sống

191

192

https://thuviensach.vn

Phụ lục 6

- Sản lượng sản xuất/sơ chế (kg hoặc tấn/năm): Mẫu Giấy đăng ký áp dụng VietGAP

- Hợp đồng tiêu thụ sản phẩm: …… hoặc (Ban hành kèm theo Thông tư liên tịch

- Phương án tiêu thụ sản phẩm VietGAP: ….

số 42/2013/TTLT-BNNPTNT-BTC-BKHĐT

5. Chúng tôi cam kết áp dụng VietGAP trong ngày 16 tháng 10 năm 2013 của Bộ trưởng quá trình

Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Sản xuất; Sơ chế; Sản xuất và sơ chế đối với Bộ trưởng Bộ Tài chính, Bộ trưởng Bộ Kế hoạch và sản phẩm…

Đầu tư)

Đề nghị… (Chủ đầu tư dự án) … cho tham gia

dự án VietGAP để được hỗ trợ theo Quyết định số

CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

01/2012/QĐ-TTg ngày 9-01-2012 của Thủ tướng Độc lập - Tự do - Hạnh phúc

Chính phủ.

………, ngày……tháng…….năm ….

Xác nhận của UBND

Người sản xuất

GIẤY ĐĂNG KÝ ÁP DỤNG VietGAP

xã/phường/thị trấn (Ký tên, đóng dấu nếu có)

(Ký tên, đóng dấu)

Kính gửi: (Chủ đầu tư dự án áp dụng VietGAP)

1. Tên người sản xuất: .......................……………

2. Địa chỉ: ………....................…………………....

ĐT ……………………..…… Fax …..……...…….

Email...................................

3. Quyết định thành lập hoặc Giấy phép kinh doanh (nếu có):

4. Đăng ký áp dụng VietGAP:

- Giai đoạn áp dụng: Sản xuất; Sơ chế; Sản xuất và sơ chế

- Chủng loại sản phẩm:

- Diện tích sản xuất (ha hoặc m²)

- Công suất sơ chế (kg hoặc tấn/ngày): 193

194

https://thuviensach.vn

Phụ lục 6

- Sản lượng sản xuất/sơ chế (kg hoặc tấn/năm): Mẫu Giấy đăng ký áp dụng VietGAP

- Hợp đồng tiêu thụ sản phẩm: …… hoặc (Ban hành kèm theo Thông tư liên tịch

- Phương án tiêu thụ sản phẩm VietGAP: ….

số 42/2013/TTLT-BNNPTNT-BTC-BKHĐT

5. Chúng tôi cam kết áp dụng VietGAP trong ngày 16 tháng 10 năm 2013 của Bộ trưởng quá trình

Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Sản xuất; Sơ chế; Sản xuất và sơ chế đối với Bộ trưởng Bộ Tài chính, Bộ trưởng Bộ Kế hoạch và sản phẩm…

Đầu tư)

Đề nghị… (Chủ đầu tư dự án) … cho tham gia

dự án VietGAP để được hỗ trợ theo Quyết định số

CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

01/2012/QĐ-TTg ngày 9-01-2012 của Thủ tướng Độc lập - Tự do - Hạnh phúc

Chính phủ.

………, ngày……tháng…….năm ….

Xác nhận của UBND

Người sản xuất

GIẤY ĐĂNG KÝ ÁP DỤNG VietGAP

xã/phường/thị trấn (Ký tên, đóng dấu nếu có)

(Ký tên, đóng dấu)

Kính gửi: (Chủ đầu tư dự án áp dụng VietGAP)

1. Tên người sản xuất: .......................……………

2. Địa chỉ: ………....................…………………....

ĐT ……………………..…… Fax …..……...…….

Email...................................

3. Quyết định thành lập hoặc Giấy phép kinh doanh (nếu có):

4. Đăng ký áp dụng VietGAP:

- Giai đoạn áp dụng: Sản xuất; Sơ chế; Sản xuất và sơ chế

- Chủng loại sản phẩm:

- Diện tích sản xuất (ha hoặc m²)

- Công suất sơ chế (kg hoặc tấn/ngày): 193

194

https://thuviensach.vn

eurodes vaporariorum and its parasite Encarsia formazo.

Bull O. I. L. B/W.P.R.S. 1976/4, p. 30-33, 1963.

9. Nguyễn Thị Hiền: “Hàm lượng kim loại nặng trong một số rau chính chịu ảnh hưởng TÀI LIỆU THAM KHẢO

nước thải và các nhà máy tại Hà Nội”, Tạp chí 1. Đặng Thị An, Vũ Mai Hương, Nguyễn Đức Khoa học đất, số 17, 2003.

Thịnh: “Hiện tượng ô nhiễm nitrat và một số kim 10. Living Stone: Vegetable crops in India, loại nặng (Pb, Cd) trong các loại rau của Hà Nội”, Department of horticulture Bihan chandra Krishi Tuyển tập báo cáo tại Hội nghị khoa học môi Viswavidialaya, Kalyani, India, 1857.

trường toàn quốc, 1998.

11. Nguyễn Đình Mạnh và cộng sự: “Điều tra 2. Bounnhong: Report of the plant breeder, Rept.

hiện trạng môi trường đất nông nghiệp khu vực Puerto Rico Agr. Expt. Station, p. 14-15, 1997.

ngoại thành Hà Nội, xác định các yếu tố môi 3. Cheang Hong: “Nghiên cứu ảnh hưởng của trường chính ảnh hưởng đến an toàn sản phẩm nước tưới, phân bón đến tồn dư



NO và một số

nông nghiệp sản xuất tại địa bàn”, Báo cáo đề tài 3

kim loại nặng trong rau trồng tại Hà Nội”, Luận cấp nhà nước, 2003.

án tiến sĩ nông nghiệp, 2003.

12. Taracanov G.: Cucumber - cucumis sativus L.

4. Võ Văn Chi: Từ điển cây thuốc Việt Nam, In G. Kalloo and B.O. Bergh (eds.), Improvement of Nxb. Y học, Hà Nội, 1997.

vegetable Crops, p. 197-233, Pergamon Press, 5. De Candolle, A: Origin of Cultivated Plants, Oxford, New York, 1968.

New York, 1882.

13. Trần Khắc Thi, Trần Ngọc Hùng: Kỹ thuật 6. Decandoole A: Optimum Density of Determinate sản xuất rau sạch, Nxb. Nông nghiệp, Hà Nội, and Normal Pickling Cucumbers Harvested, Pickling 1996.

Cucumber

Improvement

Conference,

Hyatt

14. Trần Khắc Thi, Phạm Mỹ Linh, Ngô Thị

Regency-Lexington, Kentucky, 1912.

Hạnh: “Nghiên cứu sản xuất dưa chuột an toàn và 7. Vũ Thị Đào: “Đánh giá tồn dư nitrat và một chất lượng cao”, Báo cáo tổng kết đề tài cấp bộ, số kim loại nặng trong rau vùng Hà Nội”, Luận 2006.

văn thạc sĩ nông nghiệp, 1998.

15. Trần Khắc Thi, Phạm Mỹ Linh: Rau an toàn, 8. Hanway j.j. et all: Study of pesticides efect on trial cơ sở khoa học và thực tiễn, Nxb. Nông nghiệp, Hà Nội, 2007.

195

196

https://thuviensach.vn

eurodes vaporariorum and its parasite Encarsia formazo.

Bull O. I. L. B/W.P.R.S. 1976/4, p. 30-33, 1963.

9. Nguyễn Thị Hiền: “Hàm lượng kim loại nặng trong một số rau chính chịu ảnh hưởng TÀI LIỆU THAM KHẢO

nước thải và các nhà máy tại Hà Nội”, Tạp chí 1. Đặng Thị An, Vũ Mai Hương, Nguyễn Đức Khoa học đất, số 17, 2003.

Thịnh: “Hiện tượng ô nhiễm nitrat và một số kim 10. Living Stone: Vegetable crops in India, loại nặng (Pb, Cd) trong các loại rau của Hà Nội”, Department of horticulture Bihan chandra Krishi Tuyển tập báo cáo tại Hội nghị khoa học môi Viswavidialaya, Kalyani, India, 1857.

trường toàn quốc, 1998.

11. Nguyễn Đình Mạnh và cộng sự: “Điều tra 2. Bounnhong: Report of the plant breeder, Rept.

hiện trạng môi trường đất nông nghiệp khu vực Puerto Rico Agr. Expt. Station, p. 14-15, 1997.

ngoại thành Hà Nội, xác định các yếu tố môi 3. Cheang Hong: “Nghiên cứu ảnh hưởng của trường chính ảnh hưởng đến an toàn sản phẩm nước tưới, phân bón đến tồn dư



NO và một số

nông nghiệp sản xuất tại địa bàn”, Báo cáo đề tài 3

kim loại nặng trong rau trồng tại Hà Nội”, Luận cấp nhà nước, 2003.

án tiến sĩ nông nghiệp, 2003.

12. Taracanov G.: Cucumber - cucumis sativus L.

4. Võ Văn Chi: Từ điển cây thuốc Việt Nam, In G. Kalloo and B.O. Bergh (eds.), Improvement of Nxb. Y học, Hà Nội, 1997.

vegetable Crops, p. 197-233, Pergamon Press, 5. De Candolle, A: Origin of Cultivated Plants, Oxford, New York, 1968.

New York, 1882.

13. Trần Khắc Thi, Trần Ngọc Hùng: Kỹ thuật 6. Decandoole A: Optimum Density of Determinate sản xuất rau sạch, Nxb. Nông nghiệp, Hà Nội, and Normal Pickling Cucumbers Harvested, Pickling 1996.

Cucumber

Improvement

Conference,

Hyatt

14. Trần Khắc Thi, Phạm Mỹ Linh, Ngô Thị

Regency-Lexington, Kentucky, 1912.

Hạnh: “Nghiên cứu sản xuất dưa chuột an toàn và 7. Vũ Thị Đào: “Đánh giá tồn dư nitrat và một chất lượng cao”, Báo cáo tổng kết đề tài cấp bộ, số kim loại nặng trong rau vùng Hà Nội”, Luận 2006.

văn thạc sĩ nông nghiệp, 1998.

15. Trần Khắc Thi, Phạm Mỹ Linh: Rau an toàn, 8. Hanway j.j. et all: Study of pesticides efect on trial cơ sở khoa học và thực tiễn, Nxb. Nông nghiệp, Hà Nội, 2007.

195

196

https://thuviensach.vn

16. Nguyễn Duy Trang: “Nghiên cứu quy trình phòng trừ dịch hại trong sản xuất”, Báo cáo tại Hội thảo chất lượng rau quả, 2000.

17. Bùi Cách Tuyến: “Nghiên cứu hàm lượng



NO trên các loại rau phổ biến tại Thành phố Hồ

3

Chí Minh”, Tập san Đại học Nông lâm Thành phố

MỤC LỤC

Hồ Chí Minh, số 3, 1998.

18. Phạm Bình Quyền: “Kết quả nghiên cứu Trang

bước đầu hiện trạng ô nhiễm kim loại nặng của

khu dân cư và đất nông nghiệp do sản xuất công Lời Nhà xuất bản

5

nghiệp”, Tạp chí Bảo vệ thực vật, số 3, 1994.

19. Bùi Quang Xuân: “Ảnh hưởng của phân Phần I

bón đến năng suất và tích lũy



NO trong một số

NHỮNG NGUYÊN TẮC CHUNG

3

loại rau trên đất phù sa sông Hồng”, Luận án tiến TRONG SẢN XUẤT RAU AN TOÀN

7

sĩ, 1998.

I. Vài nét về hiện trạng sản xuất rau an toàn ở

20. Vavilop: Gene list for cucumber. Report 20: nước ta

7

66-88. Cucurbit genetics cooperative, 1926.

II. Các nguyên nhân gây ô nhiễm rau trồng 13

III. Các nguyên tắc chung trong sản xuất rau an toàn

25

IV. Một số giải pháp tổ chức sản xuất và tiêu thụ rau an toàn

38

V. Quy định chung về GAP trong sản xuất rau an toàn ở Việt Nam

52

VI. Quản lý, giám sát sản xuất và sơ chế rau an toàn

63

VII. Chính sách khuyến khích phát triển rau an toàn

67

197

198

https://thuviensach.vn

16. Nguyễn Duy Trang: “Nghiên cứu quy trình phòng trừ dịch hại trong sản xuất”, Báo cáo tại Hội thảo chất lượng rau quả, 2000.

17. Bùi Cách Tuyến: “Nghiên cứu hàm lượng



NO trên các loại rau phổ biến tại Thành phố Hồ

3

Chí Minh”, Tập san Đại học Nông lâm Thành phố

MỤC LỤC

Hồ Chí Minh, số 3, 1998.

18. Phạm Bình Quyền: “Kết quả nghiên cứu Trang

bước đầu hiện trạng ô nhiễm kim loại nặng của

khu dân cư và đất nông nghiệp do sản xuất công Lời Nhà xuất bản

5

nghiệp”, Tạp chí Bảo vệ thực vật, số 3, 1994.

19. Bùi Quang Xuân: “Ảnh hưởng của phân Phần I

bón đến năng suất và tích lũy



NO trong một số

NHỮNG NGUYÊN TẮC CHUNG

3

loại rau trên đất phù sa sông Hồng”, Luận án tiến TRONG SẢN XUẤT RAU AN TOÀN

7

sĩ, 1998.

I. Vài nét về hiện trạng sản xuất rau an toàn ở

20. Vavilop: Gene list for cucumber. Report 20: nước ta

7

66-88. Cucurbit genetics cooperative, 1926.

II. Các nguyên nhân gây ô nhiễm rau trồng 13

III. Các nguyên tắc chung trong sản xuất rau an toàn

25

IV. Một số giải pháp tổ chức sản xuất và tiêu thụ rau an toàn

38

V. Quy định chung về GAP trong sản xuất rau an toàn ở Việt Nam

52

VI. Quản lý, giám sát sản xuất và sơ chế rau an toàn

63

VII. Chính sách khuyến khích phát triển rau an toàn

67

197

198

https://thuviensach.vn

Phần II

KỸ THUẬT SẢN XUẤT RAU AN TOÀN

TRÁI VỤ

71

- Kỹ thuật trồng cà chua an toàn trái vụ

71

Chịu trách nhiệm xuất bản

- Kỹ thuật trồng cải bắp an toàn trái vụ

85

Q. GIÁM ĐỐC - TỔNG BIÊN TẬP

- Kỹ thuật trồng cải xanh ngọt an toàn trái vụ

96

TS. HOÀNG PHONG HÀ

- Kỹ thuật trồng dưa chuột an toàn trái vụ

106

Chịu trách nhiệm nội dung

- Kỹ thuật trồng dưa hấu an toàn trái vụ

119

PHÓ GIÁM ĐỐC - PHÓ TỔNG BIÊN TẬP

- Kỹ thuật trồng đậu côve an toàn trái vụ

133

TS. ĐỖ QUANG DŨNG

- Kỹ thuật trồng đậu đũa an toàn trái vụ

143

- Kỹ thuật trồng rau muống an toàn trái vụ

154

Biên tập nội dung: ThS. PHẠM THỊ KIM HUẾ

- Kỹ thuật trồng mướp đắng an toàn trái vụ

164

ThS. NGUYỄN MINH HUỆ

- Kỹ thuật trồng xà lách an toàn trái vụ

174

ThS. ĐÀO DUY NGHĨA

Phụ lục

185

Trình bày bìa:

PHẠM THÚY LIỄU

Tài liệu tham khảo

195

Chế bản vi tính:

NGUYỄN THỊ HẰNG

Sửa bản in:

ĐỖ THỊ TÌNH

Đọc sách mẫu:

DUY NGHĨA

199

https://thuviensach.vn

Phần II

KỸ THUẬT SẢN XUẤT RAU AN TOÀN

TRÁI VỤ

71

- Kỹ thuật trồng cà chua an toàn trái vụ

71

Chịu trách nhiệm xuất bản

- Kỹ thuật trồng cải bắp an toàn trái vụ

85

Q. GIÁM ĐỐC - TỔNG BIÊN TẬP

- Kỹ thuật trồng cải xanh ngọt an toàn trái vụ

96

TS. HOÀNG PHONG HÀ

- Kỹ thuật trồng dưa chuột an toàn trái vụ

106

Chịu trách nhiệm nội dung

- Kỹ thuật trồng dưa hấu an toàn trái vụ

119

PHÓ GIÁM ĐỐC - PHÓ TỔNG BIÊN TẬP

- Kỹ thuật trồng đậu côve an toàn trái vụ

133

TS. ĐỖ QUANG DŨNG

- Kỹ thuật trồng đậu đũa an toàn trái vụ

143

- Kỹ thuật trồng rau muống an toàn trái vụ

154

Biên tập nội dung: ThS. PHẠM THỊ KIM HUẾ

- Kỹ thuật trồng mướp đắng an toàn trái vụ

164

ThS. NGUYỄN MINH HUỆ

- Kỹ thuật trồng xà lách an toàn trái vụ

174

ThS. ĐÀO DUY NGHĨA

Phụ lục

185

Trình bày bìa:

PHẠM THÚY LIỄU

Tài liệu tham khảo

195

Chế bản vi tính:

NGUYỄN THỊ HẰNG

Sửa bản in:

ĐỖ THỊ TÌNH

Đọc sách mẫu:

DUY NGHĨA

199

200

https://thuviensach.vn

https://thuviensach.vn

https://thuviensach.vn

Document Outline

- Blank Page

- Blank Page

Table of Contents

Blank Page