https://thuviensach.vn

https://thuviensach.vn

https://thuviensach.vn

Héi ®ång chØ ®¹o xuÊt b¶n Lêi nhμ xuÊt b¶n

Chñ tÞch Héi ®ång

VAC lμ m« h×nh s¶n xuÊt kÕt hîp gi÷a ch¨n nu«i, trång trät vμ nu«i trång thñy s¶n. Ba thμnh phÇn nμy TS. NguyÔn ThÕ Kû

cã mèi quan hÖ mËt thiÕt víi nhau vμ cã quan hÖ mËt thiÕt víi hé gia ®×nh ®Ó t¹o thμnh mét hÖ thèng s¶n Phã Chñ tÞch Héi ®ång

xuÊt thèng nhÊt vμ khÐp kÝn.

TS. NguyÔn Duy Hïng

ë ViÖt Nam, tõ n¨m 1986 ®Õn nay, m« h×nh VAC ®·

®−îc thóc ®Èy më réng nhanh chãng ë cç vïng khç Thμnh viªn

nhau trªn c¶ n−íc. ViÖc ph¸t triÓn m« h×nh VAC ®· gãp phÇn chuyÓn dÞch c¬ cÊu s¶n xuÊt n«ng nghiÖp th©m TS. NguyÔn An Tiªm

canh, ®a d¹ng vμ bÒn v÷ng; t¹o ra nhiÒu viÖc lμm, nhÊt TS. KhuÊt Duy Kim H¶i

lμ lóc n«ng nhμn cho ng−êi n«ng d©n, qua ®ã gi¶m bít NguyÔn Vò Thanh H¶o

¸p lùc di c− tõ n«ng th«n ra thμnh thÞ. §ång thêi gióp sö dông tèi −u nguån tμi nguyªn ®Êt, n−íc vμ cç chÊt th¶i qua chu tr×nh s¶n xuÊt khÐp kÝn. Thùc hiÖn m«

h×nh VAC cßn gãp phÇn ®¸ng kÓ vμo thu nhËp gia ®×nh vμ c¶i thiÖn cuéc sèng. NhiÒu gia ®×nh n«ng d©n ®· trë nªn giμu cã nhê thùc hiÖn m« h×nh VAC. Song, ®Ó m«

h×nh VAC ®em l¹i hiÖu qu¶ kinh tÕ cao cßn phô thuéc vμo cçh thiÕt kÕ VAC cho phï hîp víi ®iÒu kiÖn ®Þa lý, khÝ hËu, kinh tÕ, x· héi, m«i tr−êng cña mçi vïng.

Nh»m cung cÊp cho b¹n ®äc nh÷ng kiÕn thøc c¬ b¶n vÒ vai trß, vÞ trÝ, cç thμnh phÇn hÖ thèng VAC vμ viÖc 5

https://thuviensach.vn

https://thuviensach.vn

https://thuviensach.vn

Héi ®ång chØ ®¹o xuÊt b¶n Lêi nhμ xuÊt b¶n

Chñ tÞch Héi ®ång

VAC lμ m« h×nh s¶n xuÊt kÕt hîp gi÷a ch¨n nu«i, trång trät vμ nu«i trång thñy s¶n. Ba thμnh phÇn nμy TS. NguyÔn ThÕ Kû

cã mèi quan hÖ mËt thiÕt víi nhau vμ cã quan hÖ mËt thiÕt víi hé gia ®×nh ®Ó t¹o thμnh mét hÖ thèng s¶n Phã Chñ tÞch Héi ®ång

xuÊt thèng nhÊt vμ khÐp kÝn.

TS. NguyÔn Duy Hïng

ë ViÖt Nam, tõ n¨m 1986 ®Õn nay, m« h×nh VAC ®·

®−îc thóc ®Èy më réng nhanh chãng ë cç vïng khç Thμnh viªn

nhau trªn c¶ n−íc. ViÖc ph¸t triÓn m« h×nh VAC ®· gãp phÇn chuyÓn dÞch c¬ cÊu s¶n xuÊt n«ng nghiÖp th©m TS. NguyÔn An Tiªm

canh, ®a d¹ng vμ bÒn v÷ng; t¹o ra nhiÒu viÖc lμm, nhÊt TS. KhuÊt Duy Kim H¶i

lμ lóc n«ng nhμn cho ng−êi n«ng d©n, qua ®ã gi¶m bít NguyÔn Vò Thanh H¶o

¸p lùc di c− tõ n«ng th«n ra thμnh thÞ. §ång thêi gióp sö dông tèi −u nguån tμi nguyªn ®Êt, n−íc vμ cç chÊt th¶i qua chu tr×nh s¶n xuÊt khÐp kÝn. Thùc hiÖn m«

h×nh VAC cßn gãp phÇn ®¸ng kÓ vμo thu nhËp gia ®×nh vμ c¶i thiÖn cuéc sèng. NhiÒu gia ®×nh n«ng d©n ®· trë nªn giμu cã nhê thùc hiÖn m« h×nh VAC. Song, ®Ó m«

h×nh VAC ®em l¹i hiÖu qu¶ kinh tÕ cao cßn phô thuéc vμo cçh thiÕt kÕ VAC cho phï hîp víi ®iÒu kiÖn ®Þa lý, khÝ hËu, kinh tÕ, x· héi, m«i tr−êng cña mçi vïng.

Nh»m cung cÊp cho b¹n ®äc nh÷ng kiÕn thøc c¬ b¶n vÒ vai trß, vÞ trÝ, cç thμnh phÇn hÖ thèng VAC vμ viÖc 5

https://thuviensach.vn

thiÕt kÕ VAC theo ®iÒu kiÖn tù nhiªn, kinh tÕ, x· héi cña mçi vïng, Nhμ xuÊt b¶n ChÝnh trÞ quèc gia - Sù thËt phèi hîp víi Nhμ xuÊt b¶n N«ng nghiÖp xuÊt b¶n cuèn sçh ThiÕt kÕ VAC cho mäi vïng (nguyªn lý

vμ m« h×nh) do PGS. TS. Ph¹m V¨n C«n vμ TS. Ph¹m Më ®Çu

ThÞ H−¬ng biªn so¹n.

Néi dung cuèn sçh gåm 3 ch−¬ng:

Nh÷ng n¨m gÇn ®©y côm tõ "

Ch−¬ng I: LÞch sö ph¸t triÓn, vai trß, vÞ trÝ cña NghÒ lμm VAC ë

ViÖt Nam" ®· trë thμnh quen thuéc víi ng−êi n«ng kinh tÕ VAC;

d©n ë mäi miÒn quª. VAC lμ danh tõ mang tÝnh Ch−¬ng II: HÖ thèng VAC vμ cç thμnh phÇn cña d©n d· - nãi lªn mét hÖ sinh th¸i quen thuéc tõ hÖ thèng;

l©u ®êi ë cç gia ®×nh n«ng th«n: v−ên c©y, ao c¸, Ch−¬ng III: X©y dùng cç m« h×nh VAC tæng qu¸t ë chuång nu«i. Do vËy, tuy VAC lμ mét danh tõ míi cç vïng sinh th¸i.

nh−ng kh«ng ph¶i lμ mét nghÒ míi, mμ nghÒ lμm Xin giíi thiÖu cuèn sçh víi b¹n ®äc.

VAC ë ViÖt Nam lμ mét nghÒ truyÒn thèng l©u ®êi vμ lμ mét bé phËn quan träng trong c¬ cÊu kinh tÕ

Th¸ng 12 n¨m 2012

n«ng - l©m - ng− nghiÖp, ®−îc thÓ hiÖn trong bμi th¬

Nhμ xuÊt b¶n chÝnh trÞ quèc gia - Sù thËt

"Th¨m thó lμm v−ên" cña ¸ nam TrÇn TuÊn Kh¶i viÕt n¨m 1927, trong tËp th¬ "Bót quan hoμi".

.................

"Mét khu v−ên ®Êt chõng d¨m mÉu Tre tróc trång quanh x©y hμng giËu ë trong cã mÊy tóp nhμ tranh

M−¬i ®øa tiÓu ®ång mét «ng l·o Xung quanh v©y bäc nói cïng non Ven giËu kh¬i thªm d¶i n−íc con Ngμy n¾ng bãng c©y lång bãng n−íc DÞp cÇu ngang n−íc b¾c thon thon.

Tr−íc cöa nhμ tranh trång c©y hoa Hoa lan, hoa cóc, lÉn hoa trμ

6

7

https://thuviensach.vn

thiÕt kÕ VAC theo ®iÒu kiÖn tù nhiªn, kinh tÕ, x· héi cña mçi vïng, Nhμ xuÊt b¶n ChÝnh trÞ quèc gia - Sù thËt phèi hîp víi Nhμ xuÊt b¶n N«ng nghiÖp xuÊt b¶n cuèn sçh ThiÕt kÕ VAC cho mäi vïng (nguyªn lý

vμ m« h×nh) do PGS. TS. Ph¹m V¨n C«n vμ TS. Ph¹m Më ®Çu

ThÞ H−¬ng biªn so¹n.

Néi dung cuèn sçh gåm 3 ch−¬ng:

Nh÷ng n¨m gÇn ®©y côm tõ "

Ch−¬ng I: LÞch sö ph¸t triÓn, vai trß, vÞ trÝ cña NghÒ lμm VAC ë

ViÖt Nam" ®· trë thμnh quen thuéc víi ng−êi n«ng kinh tÕ VAC;

d©n ë mäi miÒn quª. VAC lμ danh tõ mang tÝnh Ch−¬ng II: HÖ thèng VAC vμ cç thμnh phÇn cña d©n d· - nãi lªn mét hÖ sinh th¸i quen thuéc tõ hÖ thèng;

l©u ®êi ë cç gia ®×nh n«ng th«n: v−ên c©y, ao c¸, Ch−¬ng III: X©y dùng cç m« h×nh VAC tæng qu¸t ë chuång nu«i. Do vËy, tuy VAC lμ mét danh tõ míi cç vïng sinh th¸i.

nh−ng kh«ng ph¶i lμ mét nghÒ míi, mμ nghÒ lμm Xin giíi thiÖu cuèn sçh víi b¹n ®äc.

VAC ë ViÖt Nam lμ mét nghÒ truyÒn thèng l©u ®êi vμ lμ mét bé phËn quan träng trong c¬ cÊu kinh tÕ

Th¸ng 12 n¨m 2012

n«ng - l©m - ng− nghiÖp, ®−îc thÓ hiÖn trong bμi th¬

Nhμ xuÊt b¶n chÝnh trÞ quèc gia - Sù thËt

"Th¨m thó lμm v−ên" cña ¸ nam TrÇn TuÊn Kh¶i viÕt n¨m 1927, trong tËp th¬ "Bót quan hoμi".

.................

"Mét khu v−ên ®Êt chõng d¨m mÉu Tre tróc trång quanh x©y hμng giËu ë trong cã mÊy tóp nhμ tranh

M−¬i ®øa tiÓu ®ång mét «ng l·o Xung quanh v©y bäc nói cïng non Ven giËu kh¬i thªm d¶i n−íc con Ngμy n¾ng bãng c©y lång bãng n−íc DÞp cÇu ngang n−íc b¾c thon thon.

Tr−íc cöa nhμ tranh trång c©y hoa Hoa lan, hoa cóc, lÉn hoa trμ

6

7

https://thuviensach.vn

Hoa ng©u, hoa méc, giμn thiªn lý Hång tÝa xu©n sang ®ñ mÆn mμ.

Hai bªn t¶ h÷u trång chÌ, cau C©y cao c©y thÊp chen lÉn nhau Gi÷a v−ên cã mÊy c¸i ao nhá

Ch−¬ng I

D−íi ao th¶ c¸ bê trång rau.

MÆt sau trång c©y ®Ó ¨n qu¶

LÞch sö ph¸t triÓn, vai trß,

Cam, quýt, m¬, ®μo ®Òu ®ñ c¶

vÞ trÝ cña kinh tÕ VAC

Nμo chanh, nμo quÊt, nμo b−ëi, na Cç thø cña ngon cïng vËt l¹.

Quanh n¨m vui thó víi s¬n khª

Khi nãi vÒ nghÒ lμm v−ên, ng−êi ta nghÜ ngay vÒ

Mïa nμo thøc Êy kh«ng thiÕu chi mét ngμnh s¶n xuÊt c©y ¨n qu¶, c©y rau, hoa vμ c©y Ngμy rçi t×m cçh −íp hoa qu¶

c¶nh. NÕu ë quy m« s¶n xuÊt lín vμ chuyªn canh

¡n thõa, ®em ®·i kh¾p th«n quª.

th× ®ã lμ nh÷ng trang tr¹i chuyªn s¶n xuÊt cç lo¹i Cã khi gäi trÎ h¸t xuèng ch¬i c©y ¨n qu¶ nh− t¸o t©y, nho, cam quýt, chuèi, døa, Pha Êm chÌ kh« −íp mäi mïi

xoμi, v.v. hoÆc cç trang tr¹i s¶n xuÊt cç lo¹i rau,

§¸nh c¸, giÕt gμ thÕt bÌ b¹n

hoa - c©y c¶nh. ë quy m« nhá ng−êi ta th−êng nãi Anh em ®μm ®¹o chuyÖn trªn ®êi...".

®Õn nghÒ lμm v−ên ë khu vùc gia ®×nh, rÊt ®Æc Tr¶i qua cç giai ®o¹n ph¸t triÓn, Kinh tÕ VAC

tr−ng cho cç n−íc ch©u ¸ vμ ®Æc biÖt lμ ViÖt Nam.

ngμy cμng kh¼ng ®Þnh vai trß vμ vÞ trÝ cña m×nh Thùc tÕ, lμm v−ên ë quy m« hé gia ®×nh kh«ng trong ®êi sèng kinh tÕ - x· héi. MÆc dï chØ chiÕm chØ ®¬n thuÇn lμ trång c©y ¨n qu¶, c©y rau cç lo¹i...

kho¶ng 5-10% diÖn tÝch canh tç trong hÖ thèng

®Ó cung cÊp rau vμ thùc phÈm cho gia ®×nh mμ nã s¶n xuÊt n«ng hé, nh−ng thu nhËp cña kinh tÕ

tån t¹i trong mèi quan hÖ tç ®éng qua l¹i víi nghÒ

VAC chiÕm tíi 50-60%, thËm chÝ 80-90% tæng thu ch¨n nu«i vμ nu«i trång thuû s¶n. Ba thμnh phÇn nhËp cña hé gia ®×nh. Ngoμi lîi Ých kinh tÕ, nghÒ

nμy cã quan hÖ tç ®éng t−¬ng hç lÉn nhau, lμm cho lμm VAC cßn gãp phÇn quan träng trong viÖc gi¶i hÖ thèng s¶n xuÊt v−ên gia ®×nh trë thμnh mét thÓ

quyÕt cç vÊn ®Ò sinh th¸i nh©n v¨n vμ n©ng cao thèng nhÊt. Nh÷ng s¶n phÈm phô, thõa cña v−ên lμ

®êi sèng v¨n ho¸, t¹o ra cuéc sèng lμnh m¹nh nh÷ng nguån thøc ¨n cã Ých cho ch¨n nu«i vμ nu«i trong n«ng th«n vμ thμnh thÞ.

c¸, cßn ph©n gia sóc lμ mét nguån thøc ¨n tèt cho 8

9

https://thuviensach.vn

Hoa ng©u, hoa méc, giμn thiªn lý Hång tÝa xu©n sang ®ñ mÆn mμ.

Hai bªn t¶ h÷u trång chÌ, cau C©y cao c©y thÊp chen lÉn nhau Gi÷a v−ên cã mÊy c¸i ao nhá

Ch−¬ng I

D−íi ao th¶ c¸ bê trång rau.

MÆt sau trång c©y ®Ó ¨n qu¶

LÞch sö ph¸t triÓn, vai trß,

Cam, quýt, m¬, ®μo ®Òu ®ñ c¶

vÞ trÝ cña kinh tÕ VAC

Nμo chanh, nμo quÊt, nμo b−ëi, na Cç thø cña ngon cïng vËt l¹.

Quanh n¨m vui thó víi s¬n khª

Khi nãi vÒ nghÒ lμm v−ên, ng−êi ta nghÜ ngay vÒ

Mïa nμo thøc Êy kh«ng thiÕu chi mét ngμnh s¶n xuÊt c©y ¨n qu¶, c©y rau, hoa vμ c©y Ngμy rçi t×m cçh −íp hoa qu¶

c¶nh. NÕu ë quy m« s¶n xuÊt lín vμ chuyªn canh

¡n thõa, ®em ®·i kh¾p th«n quª.

th× ®ã lμ nh÷ng trang tr¹i chuyªn s¶n xuÊt cç lo¹i Cã khi gäi trÎ h¸t xuèng ch¬i c©y ¨n qu¶ nh− t¸o t©y, nho, cam quýt, chuèi, døa, Pha Êm chÌ kh« −íp mäi mïi

xoμi, v.v. hoÆc cç trang tr¹i s¶n xuÊt cç lo¹i rau,

§¸nh c¸, giÕt gμ thÕt bÌ b¹n

hoa - c©y c¶nh. ë quy m« nhá ng−êi ta th−êng nãi Anh em ®μm ®¹o chuyÖn trªn ®êi...".

®Õn nghÒ lμm v−ên ë khu vùc gia ®×nh, rÊt ®Æc Tr¶i qua cç giai ®o¹n ph¸t triÓn, Kinh tÕ VAC

tr−ng cho cç n−íc ch©u ¸ vμ ®Æc biÖt lμ ViÖt Nam.

ngμy cμng kh¼ng ®Þnh vai trß vμ vÞ trÝ cña m×nh Thùc tÕ, lμm v−ên ë quy m« hé gia ®×nh kh«ng trong ®êi sèng kinh tÕ - x· héi. MÆc dï chØ chiÕm chØ ®¬n thuÇn lμ trång c©y ¨n qu¶, c©y rau cç lo¹i...

kho¶ng 5-10% diÖn tÝch canh tç trong hÖ thèng

®Ó cung cÊp rau vμ thùc phÈm cho gia ®×nh mμ nã s¶n xuÊt n«ng hé, nh−ng thu nhËp cña kinh tÕ

tån t¹i trong mèi quan hÖ tç ®éng qua l¹i víi nghÒ

VAC chiÕm tíi 50-60%, thËm chÝ 80-90% tæng thu ch¨n nu«i vμ nu«i trång thuû s¶n. Ba thμnh phÇn nhËp cña hé gia ®×nh. Ngoμi lîi Ých kinh tÕ, nghÒ

nμy cã quan hÖ tç ®éng t−¬ng hç lÉn nhau, lμm cho lμm VAC cßn gãp phÇn quan träng trong viÖc gi¶i hÖ thèng s¶n xuÊt v−ên gia ®×nh trë thμnh mét thÓ

quyÕt cç vÊn ®Ò sinh th¸i nh©n v¨n vμ n©ng cao thèng nhÊt. Nh÷ng s¶n phÈm phô, thõa cña v−ên lμ

®êi sèng v¨n ho¸, t¹o ra cuéc sèng lμnh m¹nh nh÷ng nguån thøc ¨n cã Ých cho ch¨n nu«i vμ nu«i trong n«ng th«n vμ thμnh thÞ.

c¸, cßn ph©n gia sóc lμ mét nguån thøc ¨n tèt cho 8

9

https://thuviensach.vn

c¸, n−íc cã chøa cç chÊt dinh d−ìng ë ao lμ nguån Nh− vËy, vÒ thùc chÊt, nghÒ lμm v−ên ë quy m«

n−íc tèt ®Ó t−íi v−ên, lμm cho c©y thªm t−¬i tèt.

hé gia ®×nh lμ mét h×nh thøc s¶n xuÊt kÕt hîp gi÷a

"V−ên" ë ®©y kh«ng chØ ®Ó trång cç lo¹i c©y ¨n ch¨n nu«i - trång trät vμ nu«i trång thuû s¶n. Ba qu¶, c©y rau, hoa, c©y c¶nh mμ v−ên cßn bao hμm thμnh phÇn nμy quan hÖ mËt thiÕt víi nhau vμ cã c¶ v−ên ruéng, v−ên rõng vμ v−ên rÉy. "Ao" kh«ng quan hÖ mËt thiÕt víi hé gia ®×nh ®Ó t¹o thμnh chØ lμ ao nu«i c¸ quanh nhμ mμ lμ bao gåm cç ho¹t mét hÖ thèng s¶n xuÊt thèng nhÊt vμ khÐp kÝn. Cã

®éng nu«i trång thuû s¶n (c¸, t«m, cua, r¾n, l−¬n, thÓ kh¸i qu¸t ho¸ m« h×nh s¶n xuÊt nghÒ lμm Õch, ba ba...) cña hé gia ®×nh ë diÖn tÝch mÆt n−íc v−ên hé gia ®×nh nh− H×nh 1.

quanh nhμ, trªn s«ng, suèi (c¸ lång...) hoÆc nh÷ng

®Çm n−íc lî, mÆn ë cöa s«ng, cöa biÓn. Vμ

I. LÞch sö ph¸t triÓn

"Chuång" kh«ng chØ lμ nghÒ ch¨n nu«i cç lo¹i gia 1. Trªn thÕ giíi tõ xa x−a, ë tÊt c¶ cç n−íc ®·

sóc, gia cÇm th«ng th−êng nh− tr©u, bß, lîn, gμ mμ

h×nh thμnh mét ngμnh khoa häc vμ kü thuËt vÒ

cßn bao gåm c¶ viÖc ch¨n nu«i bß s÷a, h−¬u, ong, nghÒ lμm v−ên mμ tiÕng Trung Quèc gäi lμ "viªn chim, cç¶nh... Bªn c¹nh ®ã, chÊt th¶i cña nghÒ

nghÖ", tiÕng Nga gäi lμ "Sadovodstovo", tiÕng Anh ch¨n nu«i cã mét vÞ trÝ rÊt quan träng trong hÖ

gäi lμ "Horticulture". Cç c©y trång trong v−ên chñ sinh th¸i VAC nμy.

yÕu lμ c©y ¨n qu¶, c©y rau, hoa - c©y c¶nh, v.v.. Cã nh÷ng tæ chøc ®μo t¹o chuyªn gia cho nghÒ lμm H×nh 1: HÖ thèng VAC vμ cç mèi quan hÖ

v−ên, ®Æc biÖt cã nhiÒu tμi liÖu... vμ quÇn chóng qua l¹i trong vμ ngoμi hÖ thèng b¹n ®äc ®«ng ®¶o.

Rau, s¶n phÈm phô

S¶n phÈm phô

V−ên gãp phÇn cung cÊp dinh d−ìng cho b÷a ¨n.

V−ên

Ph©n bãn

N−íc

ChØ cÇn 50 m2 ®Êt trång trät th©m canh, mçi tuÇn

§Çu ra Lao ®éng

bá ra 1,5 c«ng lao ®éng lμ ®ñ rau qu¶ cho mét gia

§Çu ra

§Çu ra

®×nh 5 ng−êi, cç chÊt phÕ th¶i ®−îc sö dông tuÇn Nu«i trång

Ch¨n nu«i

Hé gia ®×nh

Lao ®éng,

ChÊt th¶i,

hoμn nªn chi phÝ vÒ ph©n bãn kh«ng lín.

thuû s¶n

vèn, ph©n h«i

lao ®éng, vèn

+ ë Anh, Ph¸p, Hμ Lan ®Òu cã v−ên ë tr−êng Ph©n, chÊt th¶i khç

häc nh»m nhiÒu môc ®Ých: d¹y, häc, nghiªn cøu N−íc

b¶o vÖ m«i tr−êng.

§Çu ra

§Çu vµo

+ ë Hunggari cã 280.000 ha ®Êt v−ên quanh M«i tr−

êng bªn ngoµi

nhμ víi 750.000 ng−êi lμm v−ên, trong ®ã chØ

10

11

https://thuviensach.vn

c¸, n−íc cã chøa cç chÊt dinh d−ìng ë ao lμ nguån Nh− vËy, vÒ thùc chÊt, nghÒ lμm v−ên ë quy m«

n−íc tèt ®Ó t−íi v−ên, lμm cho c©y thªm t−¬i tèt.

hé gia ®×nh lμ mét h×nh thøc s¶n xuÊt kÕt hîp gi÷a

"V−ên" ë ®©y kh«ng chØ ®Ó trång cç lo¹i c©y ¨n ch¨n nu«i - trång trät vμ nu«i trång thuû s¶n. Ba qu¶, c©y rau, hoa, c©y c¶nh mμ v−ên cßn bao hμm thμnh phÇn nμy quan hÖ mËt thiÕt víi nhau vμ cã c¶ v−ên ruéng, v−ên rõng vμ v−ên rÉy. "Ao" kh«ng quan hÖ mËt thiÕt víi hé gia ®×nh ®Ó t¹o thμnh chØ lμ ao nu«i c¸ quanh nhμ mμ lμ bao gåm cç ho¹t mét hÖ thèng s¶n xuÊt thèng nhÊt vμ khÐp kÝn. Cã

®éng nu«i trång thuû s¶n (c¸, t«m, cua, r¾n, l−¬n, thÓ kh¸i qu¸t ho¸ m« h×nh s¶n xuÊt nghÒ lμm Õch, ba ba...) cña hé gia ®×nh ë diÖn tÝch mÆt n−íc v−ên hé gia ®×nh nh− H×nh 1.

quanh nhμ, trªn s«ng, suèi (c¸ lång...) hoÆc nh÷ng

®Çm n−íc lî, mÆn ë cöa s«ng, cöa biÓn. Vμ

I. LÞch sö ph¸t triÓn

"Chuång" kh«ng chØ lμ nghÒ ch¨n nu«i cç lo¹i gia 1. Trªn thÕ giíi tõ xa x−a, ë tÊt c¶ cç n−íc ®·

sóc, gia cÇm th«ng th−êng nh− tr©u, bß, lîn, gμ mμ

h×nh thμnh mét ngμnh khoa häc vμ kü thuËt vÒ

cßn bao gåm c¶ viÖc ch¨n nu«i bß s÷a, h−¬u, ong, nghÒ lμm v−ên mμ tiÕng Trung Quèc gäi lμ "viªn chim, cç¶nh... Bªn c¹nh ®ã, chÊt th¶i cña nghÒ

nghÖ", tiÕng Nga gäi lμ "Sadovodstovo", tiÕng Anh ch¨n nu«i cã mét vÞ trÝ rÊt quan träng trong hÖ

gäi lμ "Horticulture". Cç c©y trång trong v−ên chñ sinh th¸i VAC nμy.

yÕu lμ c©y ¨n qu¶, c©y rau, hoa - c©y c¶nh, v.v.. Cã nh÷ng tæ chøc ®μo t¹o chuyªn gia cho nghÒ lμm H×nh 1: HÖ thèng VAC vμ cç mèi quan hÖ

v−ên, ®Æc biÖt cã nhiÒu tμi liÖu... vμ quÇn chóng qua l¹i trong vμ ngoμi hÖ thèng b¹n ®äc ®«ng ®¶o.

Rau, s¶n phÈm phô

S¶n phÈm phô

V−ên gãp phÇn cung cÊp dinh d−ìng cho b÷a ¨n.

V−ên

Ph©n bãn

N−íc

ChØ cÇn 50 m2 ®Êt trång trät th©m canh, mçi tuÇn

§Çu ra Lao ®éng

bá ra 1,5 c«ng lao ®éng lμ ®ñ rau qu¶ cho mét gia

§Çu ra

§Çu ra

®×nh 5 ng−êi, cç chÊt phÕ th¶i ®−îc sö dông tuÇn Nu«i trång

Ch¨n nu«i

Hé gia ®×nh

Lao ®éng,

ChÊt th¶i,

hoμn nªn chi phÝ vÒ ph©n bãn kh«ng lín.

thuû s¶n

vèn, ph©n h«i

lao ®éng, vèn

+ ë Anh, Ph¸p, Hμ Lan ®Òu cã v−ên ë tr−êng Ph©n, chÊt th¶i khç

häc nh»m nhiÒu môc ®Ých: d¹y, häc, nghiªn cøu N−íc

b¶o vÖ m«i tr−êng.

§Çu ra

§Çu vµo

+ ë Hunggari cã 280.000 ha ®Êt v−ên quanh M«i tr−

êng bªn ngoµi

nhμ víi 750.000 ng−êi lμm v−ên, trong ®ã chØ

10

11

https://thuviensach.vn

cã 30% lμ ng−êi lμm n«ng nghiÖp thËt sù, cßn 70%

cã mμu trong suèt vμ r¾n. R¶i 100-200 g h¹t lªn 1 m2

lμ trÝ thøc, c«ng nh©n, h−u trÝ. S¶n phÈm v−ên

®Êt th× søc hót n−íc cña ®Êt t¨ng lªn 200 lÇn, chiÕm 1/3 tæng s¶n l−îng n«ng nghiÖp vμ 30%

nh−ng l−îng bèc h¬i l¹i gi¶m râ rÖt. H¹t nμy cßn tæng kim ng¹ch xuÊt khÈu n«ng nghiÖp.

cã thÓ hót ®−îc h¬i n−íc trong kh«ng khÝ.

+ ë §øc cã "V−ên trªn s©n th−îng" víi tæng

+ ë cç n−íc ch©u ¸ gÇn ®©y h×nh thμnh mét diÖn tÝch m¸i b»ng ë cç thμnh phè trªn 100.000 ha.

ngμnh s¶n xuÊt kÕt hîp cç lo¹i c©y trång trong Cç nhμ thùc vËt häc ë ViÖn Sinh häc thuéc v−ên, cç lo¹i gia sóc, gia cÇm vμ nu«i trång thuû tr−êng §¹i häc Tæng hîp H¨ng Denbec ®Ò nghÞ

s¶n trong mét hÖ thèng thèng nhÊt vμ khÐp kÝn trång c©y xanh trªn cç m¸i b»ng ®ã víi cç lo¹i trªn quy m« hé gia ®×nh mμ ta th−êng gäi lμ VAC.

c©y chÞu nãng, h¹n lμm trong lμnh bÇu kh«ng M« h×nh s¶n xuÊt kÕt hîp nμy xuÊt hiÖn ®Çu khÝ. Ephuèc lμ thμnh phè næi tiÕng vÒ nghÒ lμm tiªn ë cç vïng n«ng th«n Trung Quèc. §ã lμ m«

v−ên. D©n c− sèng ë ®©y, ai còng ph¶i häc qua h×nh s¶n xuÊt kÕt hîp gi÷a trång trät, trång d©u tr−êng trung cÊp lμm v−ên mang tªn Krixtian nu«i t»m, nu«i c¸ n−íc ngät vμ ch¨n nu«i.

R©yx¸t - tªn ng−êi ®· x©y dùng khu v−ên næi H×nh 2: HÖ thèng s¶n xuÊt kÕt hîp truyÒn thèng tiÕng cña m×nh kho¶ng 300 n¨m tr−íc ®©y. Gièng ë Trung Quèc (møc ®é th©m canh thÊp) vμ s¶n phÈm rau - hoa - qu¶ xuÊt sang nhiÒu n−íc ch©u ¢u vμ trªn thÕ giíi.

Ph©n b¾c

+ ë Cç TiÓu v−¬ng quèc ArËp thèng nhÊt ®ang thùc hiÖn kü thuËt míi cña NhËt B¶n víi tiªu ®Ò

"Lμm v−ên trªn sa m¹c". §Ó gi÷ n−íc, ng−êi ta Ao c¸

Ph©n chuång

Lîn

C©y trång

tr¶i mét líp nhùa ®−êng ng¨n kh«ng cho n−íc ngÊm xuèng c¸t, bªn trªn mÆt r¶i mét líp mïn ®Ó

Bïn ao

T»m

trång cç lo¹i rau, hoa.

+ ë ArËp Xªót ®· thö nghiÖm lμm v−ên trªn sa Nhéng

KÐn

m¹c b»ng cçh: dïng chÊt hót n−íc mua tõ Li«ng (Ph¸p). ChÊt nμy cã thÓ hót mét l−îng n−íc gÊp T¬

700 lÇn thÓ tÝch cña b¶n th©n nã. ë tr¹ng th¸i kh«, chÊt nμy cã d¹ng h¹t mμu tr¾ng nhá li ti, HÖ thèng nμy cã ®Æc tr−ng lμ møc ®é ®Çu t−

nh−ng khi ngÊm n−íc tr−¬ng lªn gÊp 500-700 lÇn, thÊp, hÇu nh− lμ qu¶ng canh, nh−ng nhê sö dông 12

13

https://thuviensach.vn

cã 30% lμ ng−êi lμm n«ng nghiÖp thËt sù, cßn 70%

cã mμu trong suèt vμ r¾n. R¶i 100-200 g h¹t lªn 1 m2

lμ trÝ thøc, c«ng nh©n, h−u trÝ. S¶n phÈm v−ên

®Êt th× søc hót n−íc cña ®Êt t¨ng lªn 200 lÇn, chiÕm 1/3 tæng s¶n l−îng n«ng nghiÖp vμ 30%

nh−ng l−îng bèc h¬i l¹i gi¶m râ rÖt. H¹t nμy cßn tæng kim ng¹ch xuÊt khÈu n«ng nghiÖp.

cã thÓ hót ®−îc h¬i n−íc trong kh«ng khÝ.

+ ë §øc cã "V−ên trªn s©n th−îng" víi tæng

+ ë cç n−íc ch©u ¸ gÇn ®©y h×nh thμnh mét diÖn tÝch m¸i b»ng ë cç thμnh phè trªn 100.000 ha.

ngμnh s¶n xuÊt kÕt hîp cç lo¹i c©y trång trong Cç nhμ thùc vËt häc ë ViÖn Sinh häc thuéc v−ên, cç lo¹i gia sóc, gia cÇm vμ nu«i trång thuû tr−êng §¹i häc Tæng hîp H¨ng Denbec ®Ò nghÞ

s¶n trong mét hÖ thèng thèng nhÊt vμ khÐp kÝn trång c©y xanh trªn cç m¸i b»ng ®ã víi cç lo¹i trªn quy m« hé gia ®×nh mμ ta th−êng gäi lμ VAC.

c©y chÞu nãng, h¹n lμm trong lμnh bÇu kh«ng M« h×nh s¶n xuÊt kÕt hîp nμy xuÊt hiÖn ®Çu khÝ. Ephuèc lμ thμnh phè næi tiÕng vÒ nghÒ lμm tiªn ë cç vïng n«ng th«n Trung Quèc. §ã lμ m«

v−ên. D©n c− sèng ë ®©y, ai còng ph¶i häc qua h×nh s¶n xuÊt kÕt hîp gi÷a trång trät, trång d©u tr−êng trung cÊp lμm v−ên mang tªn Krixtian nu«i t»m, nu«i c¸ n−íc ngät vμ ch¨n nu«i.

R©yx¸t - tªn ng−êi ®· x©y dùng khu v−ên næi H×nh 2: HÖ thèng s¶n xuÊt kÕt hîp truyÒn thèng tiÕng cña m×nh kho¶ng 300 n¨m tr−íc ®©y. Gièng ë Trung Quèc (møc ®é th©m canh thÊp) vμ s¶n phÈm rau - hoa - qu¶ xuÊt sang nhiÒu n−íc ch©u ¢u vμ trªn thÕ giíi.

Ph©n b¾c

+ ë Cç TiÓu v−¬ng quèc ArËp thèng nhÊt ®ang thùc hiÖn kü thuËt míi cña NhËt B¶n víi tiªu ®Ò

"Lμm v−ên trªn sa m¹c". §Ó gi÷ n−íc, ng−êi ta Ao c¸

Ph©n chuång

Lîn

C©y trång

tr¶i mét líp nhùa ®−êng ng¨n kh«ng cho n−íc ngÊm xuèng c¸t, bªn trªn mÆt r¶i mét líp mïn ®Ó

Bïn ao

T»m

trång cç lo¹i rau, hoa.

+ ë ArËp Xªót ®· thö nghiÖm lμm v−ên trªn sa Nhéng

KÐn

m¹c b»ng cçh: dïng chÊt hót n−íc mua tõ Li«ng (Ph¸p). ChÊt nμy cã thÓ hót mét l−îng n−íc gÊp T¬

700 lÇn thÓ tÝch cña b¶n th©n nã. ë tr¹ng th¸i kh«, chÊt nμy cã d¹ng h¹t mμu tr¾ng nhá li ti, HÖ thèng nμy cã ®Æc tr−ng lμ møc ®é ®Çu t−

nh−ng khi ngÊm n−íc tr−¬ng lªn gÊp 500-700 lÇn, thÊp, hÇu nh− lμ qu¶ng canh, nh−ng nhê sö dông 12

13

https://thuviensach.vn

chÊt th¶i vμ s¶n phÈm phô (cña cç hÖ thèng HiÖn nay, ë n«ng th«n Th¸i Lan ®ang phæ biÕn thμnh phÇn) ®· mang l¹i nh÷ng nguån lîi nhuËn trong s¶n xuÊt cç lo¹i h×nh VAC quy m« hé gia nhÊt ®Þnh phï hîp cho cç ®èi t−îng n«ng d©n

®×nh víi møc ®é th©m canh cao vμ s¶n xuÊt ra mét nghÌo Ýt vèn (H×nh 2).

l−îng rau, qu¶, hoa vμ thùc phÈm ®¸ng kÓ cung HiÖn nay, m« h×nh s¶n xuÊt kÕt hîp kiÓu VAC

cÊp cho x· héi. Cç trang tr¹i s¶n xuÊt kÕt hîp nμy ®· tiÕn bé nhiÒu vμ còng ®· thu hót ®−îc sù phæ biÕn nh−: ao c¸ - gμ c«ng nghiÖp; ao c¸ - vÞt -

®Çu t− th©m canh cao h¬n nhiÒu (H×nh 3). Ba v−ên c©y ¨n qu¶; t«m - gia sóc; ao c¸ - v−ên rau thμnh phÇn chÝnh cña hÖ thèng ®ã lμ trång trät, (trªn lÝp trång rau, d−íi m−¬ng th¶ c¸); ao c¸ -

v−ên rau, qu¶ - nu«i gμ, vÞt, v.v. víi møc ®é ®Çu t−

ch¨n nu«i vμ nu«i trång thuû s¶n. Nhê cã ®Çu t−

biÕn ®éng tõ b¸n th©m canh ®Õn th©m canh cao.

vÒ ph©n bãn, thuèc trõ s©u, gièng tèt cho trång Cç trang tr¹i ¸p dông cç h×nh thøc s¶n xuÊt nμy trät, thøc ¨n bæ sung giμu ®¹m cho ch¨n nu«i, ao th−êng thu lîi nhuËn cao vμ t¹o thªm nhiÒu c¬ héi c¸ mμ s¶n phÈm vμ chÊt l−îng s¶n phÈm cña hÖ

viÖc lμm cho gia ®×nh hé n«ng d©n vμ céng ®ång.

thèng ®−îc c¶i thiÖn râ rÖt.

VAC ë ®©y kh«ng chØ ë quanh nhμ mμ ®· phæ biÕn M« h×nh s¶n xuÊt VAC còng th−êng gÆp ë cç thμnh cç trang tr¹i vμ h×nh thμnh cç h×nh thøc n−íc ch©u ¸ khç nh− Th¸i Lan, B¨ngla®Ðt, Ên

"hîp tç" trang tr¹i ë mét sè vïng n«ng th«n ë

§é, In®«nªxia, Xri Lanca... mμ trong ®ã v−ên Th¸i Lan. H×nh thøc hîp tç trang tr¹i ë ®©y cã th−êng chiÕm vÞ trÝ quan träng h¬n c¶.

nghÜa lμ mét nhãm hé n«ng d©n cïng hîp tç s¶n H×nh 3: HÖ thèng s¶n xuÊt kÕt hîp xuÊt mét m« h×nh s¶n xuÊt kÕt hîp gièng nhau nh»m t¹o ra mét sè l−îng hμng ho¸ ®ñ lín (vÒ

(møc ®é th©m canh)

rau, qu¶, c¸, gμ, vÞt, lîn, v.v.) ®Ó cã thÓ c¹nh tranh

§Çu vµo

víi thÞ tr−êng vÒ nh÷ng s¶n phÈm nμy vμ t¹o cho m×nh mét chç ®øng v÷ng vμng trªn thÞ tr−êng vÒ

Trång

s¶n phÈm mμ hä chuyªn s¶n xuÊt. NhiÒu diÖn tÝch Ph©n

S¶n phÈm

Ao cÇh¨n nu«i

chuång

phô cña

trät

trång lóa lîi nhuËn thÊp ®· ®−îc n«ng d©n ®μo ao, trång trät

N−íc

lªn lÝp ®Ó thay lóa b»ng cç m« h×nh s¶n xuÊt kÕt S¶n phÈm

hîp trªn.

ë PhilÝppin, vïng ®Êt thÊp, cç hé n«ng d©n ®·

ThÞ tr−êng hµng ho¸

Tiªu thô gia ®×nh

¸p dông m« h×nh s¶n xuÊt kÕt hîp: ao c¸ - v−ên -

14

15

https://thuviensach.vn

chÊt th¶i vμ s¶n phÈm phô (cña cç hÖ thèng HiÖn nay, ë n«ng th«n Th¸i Lan ®ang phæ biÕn thμnh phÇn) ®· mang l¹i nh÷ng nguån lîi nhuËn trong s¶n xuÊt cç lo¹i h×nh VAC quy m« hé gia nhÊt ®Þnh phï hîp cho cç ®èi t−îng n«ng d©n

®×nh víi møc ®é th©m canh cao vμ s¶n xuÊt ra mét nghÌo Ýt vèn (H×nh 2).

l−îng rau, qu¶, hoa vμ thùc phÈm ®¸ng kÓ cung HiÖn nay, m« h×nh s¶n xuÊt kÕt hîp kiÓu VAC

cÊp cho x· héi. Cç trang tr¹i s¶n xuÊt kÕt hîp nμy ®· tiÕn bé nhiÒu vμ còng ®· thu hót ®−îc sù phæ biÕn nh−: ao c¸ - gμ c«ng nghiÖp; ao c¸ - vÞt -

®Çu t− th©m canh cao h¬n nhiÒu (H×nh 3). Ba v−ên c©y ¨n qu¶; t«m - gia sóc; ao c¸ - v−ên rau thμnh phÇn chÝnh cña hÖ thèng ®ã lμ trång trät, (trªn lÝp trång rau, d−íi m−¬ng th¶ c¸); ao c¸ -

v−ên rau, qu¶ - nu«i gμ, vÞt, v.v. víi møc ®é ®Çu t−

ch¨n nu«i vμ nu«i trång thuû s¶n. Nhê cã ®Çu t−

biÕn ®éng tõ b¸n th©m canh ®Õn th©m canh cao.

vÒ ph©n bãn, thuèc trõ s©u, gièng tèt cho trång Cç trang tr¹i ¸p dông cç h×nh thøc s¶n xuÊt nμy trät, thøc ¨n bæ sung giμu ®¹m cho ch¨n nu«i, ao th−êng thu lîi nhuËn cao vμ t¹o thªm nhiÒu c¬ héi c¸ mμ s¶n phÈm vμ chÊt l−îng s¶n phÈm cña hÖ

viÖc lμm cho gia ®×nh hé n«ng d©n vμ céng ®ång.

thèng ®−îc c¶i thiÖn râ rÖt.

VAC ë ®©y kh«ng chØ ë quanh nhμ mμ ®· phæ biÕn M« h×nh s¶n xuÊt VAC còng th−êng gÆp ë cç thμnh cç trang tr¹i vμ h×nh thμnh cç h×nh thøc n−íc ch©u ¸ khç nh− Th¸i Lan, B¨ngla®Ðt, Ên

"hîp tç" trang tr¹i ë mét sè vïng n«ng th«n ë

§é, In®«nªxia, Xri Lanca... mμ trong ®ã v−ên Th¸i Lan. H×nh thøc hîp tç trang tr¹i ë ®©y cã th−êng chiÕm vÞ trÝ quan träng h¬n c¶.

nghÜa lμ mét nhãm hé n«ng d©n cïng hîp tç s¶n H×nh 3: HÖ thèng s¶n xuÊt kÕt hîp xuÊt mét m« h×nh s¶n xuÊt kÕt hîp gièng nhau nh»m t¹o ra mét sè l−îng hμng ho¸ ®ñ lín (vÒ

(møc ®é th©m canh)

rau, qu¶, c¸, gμ, vÞt, lîn, v.v.) ®Ó cã thÓ c¹nh tranh

§Çu vµo

víi thÞ tr−êng vÒ nh÷ng s¶n phÈm nμy vμ t¹o cho m×nh mét chç ®øng v÷ng vμng trªn thÞ tr−êng vÒ

Trång

s¶n phÈm mμ hä chuyªn s¶n xuÊt. NhiÒu diÖn tÝch Ph©n

S¶n phÈm

Ao cÇh¨n nu«i

chuång

phô cña

trät

trång lóa lîi nhuËn thÊp ®· ®−îc n«ng d©n ®μo ao, trång trät

N−íc

lªn lÝp ®Ó thay lóa b»ng cç m« h×nh s¶n xuÊt kÕt S¶n phÈm

hîp trªn.

ë PhilÝppin, vïng ®Êt thÊp, cç hé n«ng d©n ®·

ThÞ tr−êng hµng ho¸

Tiªu thô gia ®×nh

¸p dông m« h×nh s¶n xuÊt kÕt hîp: ao c¸ - v−ên -

14

15

https://thuviensach.vn

ch¨n nu«i lîn. Ao th¶ cç lo¹i c¸ nh− tr¾m, mÌ, chiÕn ®Êu víi cç loμi thuû téc, ®em ®−îc xç c«ng trª, v.v. ®Ó tËn dông s¶n phÈm phô cña trång trät chóa vÒ. Nhμ vua hËu th−ëng nh−ng «ng kh«ng vμ ch¨n nu«i. Gi÷a ao ®Ó l¹i 30-40 m2 ®Êt trång nhËn, chØ xin cho d©n nghÌo lμng m×nh ®−îc sang rau vμ gieo m¹. C¹nh ao lμ chuång lîn nu«i trªn lËp Êp tr¹i ë phÝa t©y thμnh Th¨ng Long, ®· lËp sμn gåm 2-3 con lîn thÞt. Ph©n lîn lμm thøc ¨n

®−îc 13 tr¹i gåm LiÔu Gia, §¹i Yªn, Thñ LÖ, cho c¸, ®Æc biÖt thÝch hîp cho c¸ trª lai. Trªn bê ao Gi¶ng Vâ, Kim M·, Ngäc Kh¸nh, H÷u TiÖp, Ngäc trång cμ phª, hå tiªu vμ c©y ph©n xanh. C¹nh nhμ

Hμ... Trong ®ã tr¹i Ngäc Hμ chuyªn trång hoa gäi lμ ruéng lóa ®−îc gi÷ n−íc liªn tôc. ë ruéng lóa lμ tr¹i hμng hoa, §¹i Yªn chuyªn trång c©y thuèc.

®−îc nu«i c¸ r« phi vμ èc. Khi lóa ®−îc 1 th¸ng (®·

Nay cßn nhiÒu di tÝch x−a. Cã nh÷ng c¸i gß mang bÐn ch©n) th× th¶ vÞt vμo ruéng. Khi lóa trç b«ng tªn lÞch sö: nói Cét Cê, nói Cung, nói Voi, v.v..

th× ®−a vÞt vμo ao. Sau khi thu ho¹ch lóa l¹i th¶

Lμng Ngäc Hμ lμ mét v−ên hoa lín tr−íc ®©y vÞt ra ruéng ®Ó mß lóa r¬i v·i.

®−îc trång chñ yÕu lμ "hoa cóng" gåm cç hoa quÕ

- ë ViÖt Nam, trong nÒn v¨n minh s«ng Hång, (hoa hång nhá), huÖ, ng©u, sãi, cóc chi, ngäc lan, v.v..

kh«ng chØ cã lóa n−íc mμ cã c¶ nghÒ v−ên víi v¹t

§Õn thêi Ph¸p thuéc th× cã thªm ngμnh "hoa c¾m"

rau, ao c¸, c©y nh·n, c©y tre vμ cç ngμnh nghÒ

hay "hoa cμnh" gåm lay¬n, th−îc d−îc, cÈm ch−íng, thñ c«ng. Tõ xa x−a, gi÷a vïng ch©u thæ s«ng loa kÌn, v.v..

Hång, trong c¬ cÊu kinh tÕ hé gia ®×nh, ngoμi Lμng Nghi Tμm x−a ë vμo ®Þa thÕ s«ng vμ hå

ruéng lóa n−íc, cßn cã c¶ v−ên rau xanh, c©y ¨n rÊt gÇn nhau, bê b·i réng dμi, thuËn lîi cho viÖc qu¶, ao c¸ thÓ hiÖn ë m« h×nh "tr−íc cau, sau mÝt, trång d©u ch¨n t»m (Nghi lμ thÝch nghi, Tμm lμ

c¸ vÝt ch©n bÌo".

con t»m). C«ng chóa Tõ Hoa ®êi Lý lμ ng−êi ®Çu Theo "LÞch sö ViÖt Nam", khi b¾t ®Çu x©y dùng tiªn truyÒn d¹y nghÒ ch¨n t»m dÖt lôa. VÒ sau ë thμnh Th¨ng Long, cç vua nhμ Lý ®· khuyÕn

®©y ®−îc trång hoa vμ c©y c¶nh. Cã rÊt nhiÒu lo¹i khÝch nh÷ng nghÒ lμm ®Ñp cho kinh ®«.

hoa: cóc b¹ch, cóc phÊn hång, cóc tÝm, b¹ch thä ThÇn ph¶ thμnh hoμng ®×nh VÜnh Phóc (lμng mi, hoμng thä mi, th−îc d−îc nhiÒu mμu, hoa giÊy Ngäc Hμ) chÐp r»ng: C«ng chóa con vua Lý Th¸i cç lo¹i: ®á, tr¾ng, vμng; hoa trμ cã b¹ch trμ, trμ

T«ng (n¨m 1028-1054) ®i ch¬i thuyÒn ë Hå T©y vμ

phÊn, trμ ®á (thuËt ng÷ gäi lμ trμ thiÓn), trμ lùu bÞ ®¾m thuyÒn chÕt ®uèi. ¤ng Hoμng Phóc Trung (mμu nh− nhiÔu ®iÒu). C©y c¶nh còng v« cïng ng−êi lμng LÖ MËt (Gia L©m tr−íc ®©y) ®−¬ng phong phó, cã nh÷ng lo¹i c©y trang trÝ b»ng cç chøc Th¸i gi¸m trong triÒu ®· liÒu th©n lÆn xuèng mμu s¾c khç nhau cña l¸: vμng anh lçhanh, 16

17

https://thuviensach.vn

ch¨n nu«i lîn. Ao th¶ cç lo¹i c¸ nh− tr¾m, mÌ, chiÕn ®Êu víi cç loμi thuû téc, ®em ®−îc xç c«ng trª, v.v. ®Ó tËn dông s¶n phÈm phô cña trång trät chóa vÒ. Nhμ vua hËu th−ëng nh−ng «ng kh«ng vμ ch¨n nu«i. Gi÷a ao ®Ó l¹i 30-40 m2 ®Êt trång nhËn, chØ xin cho d©n nghÌo lμng m×nh ®−îc sang rau vμ gieo m¹. C¹nh ao lμ chuång lîn nu«i trªn lËp Êp tr¹i ë phÝa t©y thμnh Th¨ng Long, ®· lËp sμn gåm 2-3 con lîn thÞt. Ph©n lîn lμm thøc ¨n

®−îc 13 tr¹i gåm LiÔu Gia, §¹i Yªn, Thñ LÖ, cho c¸, ®Æc biÖt thÝch hîp cho c¸ trª lai. Trªn bê ao Gi¶ng Vâ, Kim M·, Ngäc Kh¸nh, H÷u TiÖp, Ngäc trång cμ phª, hå tiªu vμ c©y ph©n xanh. C¹nh nhμ

Hμ... Trong ®ã tr¹i Ngäc Hμ chuyªn trång hoa gäi lμ ruéng lóa ®−îc gi÷ n−íc liªn tôc. ë ruéng lóa lμ tr¹i hμng hoa, §¹i Yªn chuyªn trång c©y thuèc.

®−îc nu«i c¸ r« phi vμ èc. Khi lóa ®−îc 1 th¸ng (®·

Nay cßn nhiÒu di tÝch x−a. Cã nh÷ng c¸i gß mang bÐn ch©n) th× th¶ vÞt vμo ruéng. Khi lóa trç b«ng tªn lÞch sö: nói Cét Cê, nói Cung, nói Voi, v.v..

th× ®−a vÞt vμo ao. Sau khi thu ho¹ch lóa l¹i th¶

Lμng Ngäc Hμ lμ mét v−ên hoa lín tr−íc ®©y vÞt ra ruéng ®Ó mß lóa r¬i v·i.

®−îc trång chñ yÕu lμ "hoa cóng" gåm cç hoa quÕ

- ë ViÖt Nam, trong nÒn v¨n minh s«ng Hång, (hoa hång nhá), huÖ, ng©u, sãi, cóc chi, ngäc lan, v.v..

kh«ng chØ cã lóa n−íc mμ cã c¶ nghÒ v−ên víi v¹t

§Õn thêi Ph¸p thuéc th× cã thªm ngμnh "hoa c¾m"

rau, ao c¸, c©y nh·n, c©y tre vμ cç ngμnh nghÒ

hay "hoa cμnh" gåm lay¬n, th−îc d−îc, cÈm ch−íng, thñ c«ng. Tõ xa x−a, gi÷a vïng ch©u thæ s«ng loa kÌn, v.v..

Hång, trong c¬ cÊu kinh tÕ hé gia ®×nh, ngoμi Lμng Nghi Tμm x−a ë vμo ®Þa thÕ s«ng vμ hå

ruéng lóa n−íc, cßn cã c¶ v−ên rau xanh, c©y ¨n rÊt gÇn nhau, bê b·i réng dμi, thuËn lîi cho viÖc qu¶, ao c¸ thÓ hiÖn ë m« h×nh "tr−íc cau, sau mÝt, trång d©u ch¨n t»m (Nghi lμ thÝch nghi, Tμm lμ

c¸ vÝt ch©n bÌo".

con t»m). C«ng chóa Tõ Hoa ®êi Lý lμ ng−êi ®Çu Theo "LÞch sö ViÖt Nam", khi b¾t ®Çu x©y dùng tiªn truyÒn d¹y nghÒ ch¨n t»m dÖt lôa. VÒ sau ë thμnh Th¨ng Long, cç vua nhμ Lý ®· khuyÕn

®©y ®−îc trång hoa vμ c©y c¶nh. Cã rÊt nhiÒu lo¹i khÝch nh÷ng nghÒ lμm ®Ñp cho kinh ®«.

hoa: cóc b¹ch, cóc phÊn hång, cóc tÝm, b¹ch thä ThÇn ph¶ thμnh hoμng ®×nh VÜnh Phóc (lμng mi, hoμng thä mi, th−îc d−îc nhiÒu mμu, hoa giÊy Ngäc Hμ) chÐp r»ng: C«ng chóa con vua Lý Th¸i cç lo¹i: ®á, tr¾ng, vμng; hoa trμ cã b¹ch trμ, trμ

T«ng (n¨m 1028-1054) ®i ch¬i thuyÒn ë Hå T©y vμ

phÊn, trμ ®á (thuËt ng÷ gäi lμ trμ thiÓn), trμ lùu bÞ ®¾m thuyÒn chÕt ®uèi. ¤ng Hoμng Phóc Trung (mμu nh− nhiÔu ®iÒu). C©y c¶nh còng v« cïng ng−êi lμng LÖ MËt (Gia L©m tr−íc ®©y) ®−¬ng phong phó, cã nh÷ng lo¹i c©y trang trÝ b»ng cç chøc Th¸i gi¸m trong triÒu ®· liÒu th©n lÆn xuèng mμu s¾c khç nhau cña l¸: vμng anh lçhanh, 16

17

https://thuviensach.vn

vμng anh l¸ mÝt, ®u«i l−¬n, ruét gμ, huyÕt dô... t¹o (1805-1838) qua cç ®êi vua triÒu NguyÔn víi nói nªn mét tÊm th¶m nhiÒu mμu; cã nh÷ng lo¹i c©y Ngù B×nh lμm b×nh phong, dßng s«ng H−¬ng phÝa trang trÝ b»ng h×nh khèi: tïng h×nh th¸p, tr¾c tr−íc. Cç l¨ng vua triÒu NguyÔn lμ nh÷ng khu bçh diÖp h×nh th¸p thon, ng©u xÐn trßn trÆn, v−ên xanh t−¬i, bao quanh nh÷ng c«ng tr×nh kiÕn bçh t¸n - c¸i tªn chØ râ h×nh "tr¨m c¸i t¸n"; cã tróc r¶i rç gi÷a cç ®åi th«ng. Cç t− gia cã tÊm nh÷ng c©y uèn theo cç d¸ng, thÕ khç nhau nh−: b×nh phong b»ng c©y xanh, cïng víi hμng rμo chÌ

c©y si, c©y sanh, c©y t−êng vi, c©y la h¸n...

tμu, ng©u hay r©m bôt ®−îc c¾t xÐn cÈn thËn gi÷

Hai tØnh Hμ Nam vμ Nam §Þnh còng cã nghÒ

cho ng«i nhμ ®−îc yªn tÜnh, kÝn ®¸o, tr¸nh ®−îc bôi lμm v−ên truyÒn thèng tõ ®êi nhμ Lý - TrÇn. ë bÆm vμ tiÕng ån. Víi hoa qu¶ bèn mïa: hoa mai,

®©y cã lμng VÞ Xuyªn, x· Nam §iÒn, huyÖn Nam lan, sen, cóc, cau, chuèi, mÝt, nh·n, v¶i, vó s÷a, Ninh (tr−íc ®©y), cçh thμnh phè Nam §Þnh 7 km m¨ng côt (gi¸ng ch©u). NhiÒu gièng hoa qu¶ ®·

vÒ phÝa nam chuyªn trång hoa - c©y c¶nh. §Õn

®−îc g©y trång: Thanh trμ lμ mét gièng b−ëi ®Æc thêi NguyÔn h»ng n¨m cø ngμy lÔ, TÕt d©n lμng s¶n ®−îc trång nhiÒu ë NguyÖt BiÓu; nh·n lång, v¶i l¹i mang c©y c¶nh, hoa quý vμo tËn Kinh ®« HuÕ

tr¹ng... ®em tõ miÒn B¾c vμo; hång xiªm, m¨ng tiÕn vua. ë ®©y ®· h×nh thμnh ®−îc nh÷ng vïng côt, vó s÷a ®−a tõ phÝa nam ra. ë Thuû BiÒu tõ c©y ®Æc s¶n, cã nhiÒu gièng quý cã gi¸ trÞ kinh tÕ

300 n¨m nay ®· cã c¶ tr¨m hÐcta v−ên nh− mét cao vμ næi tiÕng trong c¶ n−íc nh−: ChØ ë mét lμng rõng c©y ¨n qu¶ thu nhá l¹i víi ba tÇng t¸n l¸:

§¹i Hoμng (nay lμ Nh©n HËu) cã ba gièng quý lμ

tÇng cao cã ch«m ch«m, mÝt, nh·n; tÇng gi÷a cã chuèi ngù, quýt tiÕn, hång ®á; gièng nh·n Nh©n thanh trμ, b−ëi, chuèi...; tÇng thÊp cã cam hång B×nh (huyÖn Lý Nh©n); cam, chanh ë H¶i §−êng, nhiÔu, hång xiªm, døa... cç gièng c©y quý th−êng H¶i C¸t (H¶i HËu); quýt ë Ngäc Cao, Xu©n Hång

®−îc trång gÇn nhμ.

(Xu©n Thuû).

Thμnh phè Hå ChÝ Minh lμ vïng cã ®iÒu kiÖn Nam §Þnh còng næi tiÕng vÒ nu«i c¸, cã nhiÒu thuËn lîi vÒ tù nhiªn, ®«ng d©n, v−ên ®−îc cÊu tróc kinh nghiÖm nh− x· Léc V−îng, Mü T©n cã nhiÒu hîp lý vÒ kinh tÕ vμ phèi c¶nh hμi hoμ: Th−êng gièng gia sóc, gia cÇm ®−îc c¶ n−íc biÕt ®Õn nh−

tr−íc v−ên cã hμng rμo c©y xanh, hoa - c©y c¶nh ®−îc lîn Ø Nam §Þnh, ý Yªn, v.v.; vÞt, ngçng ë Kim trång trªn s©n quanh nhμ, sau v−ên cã m−¬ng - lÝp B¶ng, Duy Tiªn.

cã nhiÒu loμi c©y quý ë nhiÒu tÇng khç nhau nh−: Thμnh phè HuÕ cã thÓ ®−îc xem nh− mét b−ëi l«ng, b−ëi ®−êng, ch«m ch«m, nh·n, mÝt tè n÷

khu v−ên lín, ®−îc x©y dùng trong h¬n 30 n¨m kh«ng h¹t, sÇu riªng s¸p, cßn cã cç lo¹i hoa mai, 18

19

https://thuviensach.vn

vμng anh l¸ mÝt, ®u«i l−¬n, ruét gμ, huyÕt dô... t¹o (1805-1838) qua cç ®êi vua triÒu NguyÔn víi nói nªn mét tÊm th¶m nhiÒu mμu; cã nh÷ng lo¹i c©y Ngù B×nh lμm b×nh phong, dßng s«ng H−¬ng phÝa trang trÝ b»ng h×nh khèi: tïng h×nh th¸p, tr¾c tr−íc. Cç l¨ng vua triÒu NguyÔn lμ nh÷ng khu bçh diÖp h×nh th¸p thon, ng©u xÐn trßn trÆn, v−ên xanh t−¬i, bao quanh nh÷ng c«ng tr×nh kiÕn bçh t¸n - c¸i tªn chØ râ h×nh "tr¨m c¸i t¸n"; cã tróc r¶i rç gi÷a cç ®åi th«ng. Cç t− gia cã tÊm nh÷ng c©y uèn theo cç d¸ng, thÕ khç nhau nh−: b×nh phong b»ng c©y xanh, cïng víi hμng rμo chÌ

c©y si, c©y sanh, c©y t−êng vi, c©y la h¸n...

tμu, ng©u hay r©m bôt ®−îc c¾t xÐn cÈn thËn gi÷

Hai tØnh Hμ Nam vμ Nam §Þnh còng cã nghÒ

cho ng«i nhμ ®−îc yªn tÜnh, kÝn ®¸o, tr¸nh ®−îc bôi lμm v−ên truyÒn thèng tõ ®êi nhμ Lý - TrÇn. ë bÆm vμ tiÕng ån. Víi hoa qu¶ bèn mïa: hoa mai,

®©y cã lμng VÞ Xuyªn, x· Nam §iÒn, huyÖn Nam lan, sen, cóc, cau, chuèi, mÝt, nh·n, v¶i, vó s÷a, Ninh (tr−íc ®©y), cçh thμnh phè Nam §Þnh 7 km m¨ng côt (gi¸ng ch©u). NhiÒu gièng hoa qu¶ ®·

vÒ phÝa nam chuyªn trång hoa - c©y c¶nh. §Õn

®−îc g©y trång: Thanh trμ lμ mét gièng b−ëi ®Æc thêi NguyÔn h»ng n¨m cø ngμy lÔ, TÕt d©n lμng s¶n ®−îc trång nhiÒu ë NguyÖt BiÓu; nh·n lång, v¶i l¹i mang c©y c¶nh, hoa quý vμo tËn Kinh ®« HuÕ

tr¹ng... ®em tõ miÒn B¾c vμo; hång xiªm, m¨ng tiÕn vua. ë ®©y ®· h×nh thμnh ®−îc nh÷ng vïng côt, vó s÷a ®−a tõ phÝa nam ra. ë Thuû BiÒu tõ c©y ®Æc s¶n, cã nhiÒu gièng quý cã gi¸ trÞ kinh tÕ

300 n¨m nay ®· cã c¶ tr¨m hÐcta v−ên nh− mét cao vμ næi tiÕng trong c¶ n−íc nh−: ChØ ë mét lμng rõng c©y ¨n qu¶ thu nhá l¹i víi ba tÇng t¸n l¸:

§¹i Hoμng (nay lμ Nh©n HËu) cã ba gièng quý lμ

tÇng cao cã ch«m ch«m, mÝt, nh·n; tÇng gi÷a cã chuèi ngù, quýt tiÕn, hång ®á; gièng nh·n Nh©n thanh trμ, b−ëi, chuèi...; tÇng thÊp cã cam hång B×nh (huyÖn Lý Nh©n); cam, chanh ë H¶i §−êng, nhiÔu, hång xiªm, døa... cç gièng c©y quý th−êng H¶i C¸t (H¶i HËu); quýt ë Ngäc Cao, Xu©n Hång

®−îc trång gÇn nhμ.

(Xu©n Thuû).

Thμnh phè Hå ChÝ Minh lμ vïng cã ®iÒu kiÖn Nam §Þnh còng næi tiÕng vÒ nu«i c¸, cã nhiÒu thuËn lîi vÒ tù nhiªn, ®«ng d©n, v−ên ®−îc cÊu tróc kinh nghiÖm nh− x· Léc V−îng, Mü T©n cã nhiÒu hîp lý vÒ kinh tÕ vμ phèi c¶nh hμi hoμ: Th−êng gièng gia sóc, gia cÇm ®−îc c¶ n−íc biÕt ®Õn nh−

tr−íc v−ên cã hμng rμo c©y xanh, hoa - c©y c¶nh ®−îc lîn Ø Nam §Þnh, ý Yªn, v.v.; vÞt, ngçng ë Kim trång trªn s©n quanh nhμ, sau v−ên cã m−¬ng - lÝp B¶ng, Duy Tiªn.

cã nhiÒu loμi c©y quý ë nhiÒu tÇng khç nhau nh−: Thμnh phè HuÕ cã thÓ ®−îc xem nh− mét b−ëi l«ng, b−ëi ®−êng, ch«m ch«m, nh·n, mÝt tè n÷

khu v−ên lín, ®−îc x©y dùng trong h¬n 30 n¨m kh«ng h¹t, sÇu riªng s¸p, cßn cã cç lo¹i hoa mai, 18

19

https://thuviensach.vn

nhμi, huÖ, x−¬ng rång ®éc ®¸o. Mïa hÌ cã hoa ngäc

"§−êng non khçh tíi hoa ®Çy lan, huÖ, loa kÌn, mμo gμ. Mïa thu - ®«ng cã hoa Rõng s©u qu©n ®Õn, tung bay chim ngμn cóc vμng, cóc ®¹i ®o¸, cóc ngò s¾c. VÒ c©y c¶nh ViÖc qu©n, viÖc n−íc ®· bμn

còng rÊt phong phó vÒ d¸ng, thÕ, mμu s¾c hÊp dÉn.

Xçh b−¬ng, d¾t trÎ ra v−ên t−íi rau".

ë ®ång b»ng s«ng Cöu Long, nghÒ lμm v−ên Th¸ng 9-1979, trªn c¬ së v−ên qu¶, ao c¸ Bç xuÊt hiÖn tõ gi÷a thÕ kû XIX víi kü thuËt ®μo Hå trong khu nhμ Bç, ViÖn B¶o tμng Hå ChÝ

m−¬ng lªn lÝp (luèng). Hai vïng cã miÖt v−ên næi Minh vμ Bé N«ng nghiÖp ®· ph¸t ®éng phong trμo danh lμ L¸i Thiªu (tØnh B×nh D−¬ng) vμ C¸i M¬n

"V−ên qu¶ Bç Hå" ®Ó cïng víi phong trμo "Ao c¸

(tØnh BÕn Tre). N«ng d©n ë cç miÖt v−ên ®· s¸ng Bç Hå" tiÕp tôc më réng ph¸t huy phong trμo t¹o ra ph−¬ng ph¸p canh tç tæng hîp ®éc ®¸o kÕt

"TÕt trång c©y" do Bç ph¸t ®éng n¨m 1959.

hîp c¶ ba mÆt: lμm ®Êt, lμm thuû lîi, ch¨m sãc. §ã

§Çu n¨m 1986, Héi ®ång Bé tr−ëng ®· cho ph¸t lμ kü thuËt ®μo m−¬ng lªn lÝp, m−¬ng cμng s©u

®éng phong trμo "V−ên c©y, ao c¸ Bç Hå"; sau ®ã réng th× lÝp cμng cao. Mïa m−a, n−íc lín ch¶y vμo mang theo phï sa, phï sa l¾ng xuèng ®¸y m−¬ng.

ban hμnh chÝnh sçh khuyÕn khÝch kinh tÕ gia Khi n−íc rßng, phï sa ë m−¬ng ®−îc qu¨ng lªn lÝp

®×nh, kinh tÕ v−ên; phong trμo ®· cã b−íc ph¸t

®¾p cho gèc c©y, kh«ng cÇn ph¶i bãn thªm nhiÒu triÓn míi. NhiÒu khu v−ên g¾n liÒn víi ao c¸ vμ

ph©n n÷a. Nhê cã kü thuËt lμm v−ên tiÕn bé mμ

chuång ch¨n nu«i kh«ng nh÷ng lμ m« h×nh cña hÖ

vïng nμy ®· ph¸t triÓn tèt hμng lo¹t cç c©y ¨n sinh th¸i VAC ®em l¹i hiÖu qu¶ kinh tÕ cao mμ

qu¶ nhËp néi tõ cç n−íc trong khu vùc nh− m¨ng cßn lμ trung t©m nh©n gièng cho v−ên, ao gia côt, vó s÷a, m·ng cÇu xiªm, xoμi, sÇu riªng, v.v..

®×nh. Còng n¨m 1986, Héi nh÷ng ng−êi lμm v−ên HiÖn nay, cç m« h×nh s¶n xuÊt trång c©y ¨n ViÖt Nam (VACVINA) ra ®êi ®· gãp phÇn tÝch cùc qu¶ trªn lÝp, th¶ c¸ t«m ë m−¬ng ®· ®−îc ¸p dông vμo viÖc tuyªn truyÒn, vËn ®éng ph¸t triÓn kinh tÕ

kh¸ réng r·i lμm t¨ng thªm thu nhËp cho bμ con ë v−ên, ®−a tiÕn bé kü thuËt vμo nghÒ lμm v−ên.

miÖt v−ên. ViÖc ch¨n nu«i gμ c«ng nghiÖp, vÞt vμ

Tõ ®ã, phong trμo lμm VAC gia ®×nh ngμy cμng lîn còng ®ang ®−îc ph¸t triÓn m¹nh.

ph¸t triÓn vμ trªn c¬ së hé gia ®×nh, trang tr¹i gia Chñ tÞch Hå ChÝ Minh còng rÊt quan t©m tíi

®×nh s¶n xuÊt theo m« h×nh VAC ®−îc h×nh thμnh.

nghÒ v−ên, thÓ hiÖn trong bμi th¬ cña Ng−êi n¨m Tuy lμ c¬ së s¶n xuÊt t− nh©n, nh−ng trang tr¹i 1951 ë hang B«ng, x· T©n Trμo, S¬n D−¬ng, kh«ng ®èi lËp víi kinh tÕ nhμ n−íc vμ kinh tÕ hîp Tuyªn Quang:

tç x·. Ng−îc l¹i, nã ®ßi hái ph¶i tham gia vμo 20

21

https://thuviensach.vn

nhμi, huÖ, x−¬ng rång ®éc ®¸o. Mïa hÌ cã hoa ngäc

"§−êng non khçh tíi hoa ®Çy lan, huÖ, loa kÌn, mμo gμ. Mïa thu - ®«ng cã hoa Rõng s©u qu©n ®Õn, tung bay chim ngμn cóc vμng, cóc ®¹i ®o¸, cóc ngò s¾c. VÒ c©y c¶nh ViÖc qu©n, viÖc n−íc ®· bμn

còng rÊt phong phó vÒ d¸ng, thÕ, mμu s¾c hÊp dÉn.

Xçh b−¬ng, d¾t trÎ ra v−ên t−íi rau".

ë ®ång b»ng s«ng Cöu Long, nghÒ lμm v−ên Th¸ng 9-1979, trªn c¬ së v−ên qu¶, ao c¸ Bç xuÊt hiÖn tõ gi÷a thÕ kû XIX víi kü thuËt ®μo Hå trong khu nhμ Bç, ViÖn B¶o tμng Hå ChÝ

m−¬ng lªn lÝp (luèng). Hai vïng cã miÖt v−ên næi Minh vμ Bé N«ng nghiÖp ®· ph¸t ®éng phong trμo danh lμ L¸i Thiªu (tØnh B×nh D−¬ng) vμ C¸i M¬n

"V−ên qu¶ Bç Hå" ®Ó cïng víi phong trμo "Ao c¸

(tØnh BÕn Tre). N«ng d©n ë cç miÖt v−ên ®· s¸ng Bç Hå" tiÕp tôc më réng ph¸t huy phong trμo t¹o ra ph−¬ng ph¸p canh tç tæng hîp ®éc ®¸o kÕt

"TÕt trång c©y" do Bç ph¸t ®éng n¨m 1959.

hîp c¶ ba mÆt: lμm ®Êt, lμm thuû lîi, ch¨m sãc. §ã

§Çu n¨m 1986, Héi ®ång Bé tr−ëng ®· cho ph¸t lμ kü thuËt ®μo m−¬ng lªn lÝp, m−¬ng cμng s©u

®éng phong trμo "V−ên c©y, ao c¸ Bç Hå"; sau ®ã réng th× lÝp cμng cao. Mïa m−a, n−íc lín ch¶y vμo mang theo phï sa, phï sa l¾ng xuèng ®¸y m−¬ng.

ban hμnh chÝnh sçh khuyÕn khÝch kinh tÕ gia Khi n−íc rßng, phï sa ë m−¬ng ®−îc qu¨ng lªn lÝp

®×nh, kinh tÕ v−ên; phong trμo ®· cã b−íc ph¸t

®¾p cho gèc c©y, kh«ng cÇn ph¶i bãn thªm nhiÒu triÓn míi. NhiÒu khu v−ên g¾n liÒn víi ao c¸ vμ

ph©n n÷a. Nhê cã kü thuËt lμm v−ên tiÕn bé mμ

chuång ch¨n nu«i kh«ng nh÷ng lμ m« h×nh cña hÖ

vïng nμy ®· ph¸t triÓn tèt hμng lo¹t cç c©y ¨n sinh th¸i VAC ®em l¹i hiÖu qu¶ kinh tÕ cao mμ

qu¶ nhËp néi tõ cç n−íc trong khu vùc nh− m¨ng cßn lμ trung t©m nh©n gièng cho v−ên, ao gia côt, vó s÷a, m·ng cÇu xiªm, xoμi, sÇu riªng, v.v..

®×nh. Còng n¨m 1986, Héi nh÷ng ng−êi lμm v−ên HiÖn nay, cç m« h×nh s¶n xuÊt trång c©y ¨n ViÖt Nam (VACVINA) ra ®êi ®· gãp phÇn tÝch cùc qu¶ trªn lÝp, th¶ c¸ t«m ë m−¬ng ®· ®−îc ¸p dông vμo viÖc tuyªn truyÒn, vËn ®éng ph¸t triÓn kinh tÕ

kh¸ réng r·i lμm t¨ng thªm thu nhËp cho bμ con ë v−ên, ®−a tiÕn bé kü thuËt vμo nghÒ lμm v−ên.

miÖt v−ên. ViÖc ch¨n nu«i gμ c«ng nghiÖp, vÞt vμ

Tõ ®ã, phong trμo lμm VAC gia ®×nh ngμy cμng lîn còng ®ang ®−îc ph¸t triÓn m¹nh.

ph¸t triÓn vμ trªn c¬ së hé gia ®×nh, trang tr¹i gia Chñ tÞch Hå ChÝ Minh còng rÊt quan t©m tíi

®×nh s¶n xuÊt theo m« h×nh VAC ®−îc h×nh thμnh.

nghÒ v−ên, thÓ hiÖn trong bμi th¬ cña Ng−êi n¨m Tuy lμ c¬ së s¶n xuÊt t− nh©n, nh−ng trang tr¹i 1951 ë hang B«ng, x· T©n Trμo, S¬n D−¬ng, kh«ng ®èi lËp víi kinh tÕ nhμ n−íc vμ kinh tÕ hîp Tuyªn Quang:

tç x·. Ng−îc l¹i, nã ®ßi hái ph¶i tham gia vμo 20

21

https://thuviensach.vn

qu¸ tr×nh hîp tç s¶n xuÊt, thùc hiÖn liªn doanh, kho¶n chi tiªu tèi thiÓu h»ng ngμy nh− gi¸o dôc, y liªn kÕt víi cç tæ chøc tËp thÓ vμ Nhμ n−íc ®Ó

tÕ, ®i l¹i, t¸i ®Çu t− vμo s¶n xuÊt.

t¨ng thªm n¨ng lùc cña b¶n th©n.

Lao ®éng nhμn rçi, d− thõa ë n«ng th«n lμ rÊt phæ biÕn. Sù ®a d¹ng trong s¶n xuÊt nghÒ lμm II. Vai trß vμ vÞ trÝ cña kinh tÕ VAC

v−ên: trång c©y ¨n qu¶, hoa - c©y c¶nh, th©m canh Nh÷ng ®éng lùc thóc ®Èy sù ph¸t triÓn vμ më cç lo¹i c©y rau, gia vÞ, ch¨n nu«i gia sóc, gia cÇm, réng nghÒ lμm VAC.

cç con ®Æc s¶n nh− ba ba, Õch, h−¬u, v.v. nu«i

- Thay ®æi vÒ chÝnh sçh n«ng nghiÖp

trång cç lo¹i thuû s¶n khç nh− c¸, t«m, cua, KÓ tõ khi thùc hiÖn Kho¸n 10 trong n«ng èc,... thùc sù lμ mét lÜnh vùc ®Çu t− hÊp dÉn kÓ c¶

nghiÖp, hé n«ng d©n ®−îc giao quyÒn sö dông ®Êt vÒ vèn vμ lao ®éng nhμn rçi ë cç vïng n«ng th«n.

vμ quyÒn ®−îc ®−a ra quyÕt ®Þnh s¶n xuÊt c©y g×,

- Nhu cÇu ngμy cμng cao cña x· héi ®èi víi

con g× mμ hä cho lμ thÝch hîp vμ ®−îc quyÒn tù do

cç s¶n phÈm ®a d¹ng cña nghÒ lμm VAC

b¸n hoÆc sö dông cç s¶n phÈm do chÝnh hä lμm

§Ó ®ñ n¨ng l−îng lμm viÖc, ®ñ dinh d−ìng cho ra, ®ång thêi tù do t×m nguån cung øng vËt t− cÇn c¬ thÓ ph¸t triÓn toμn diÖn, cÇn b¶o ®¶m cç yªu thiÕt cho s¶n xuÊt. §©y lμ mét chÝnh sçh vμ

cÇu sau:

®−êng lèi ®óng ®¾n cña §¶ng vμ Nhμ n−íc nh»m cñng cè vÞ trÝ quan träng vμ quyÒn ra quyÕt ®Þnh

+ Nhu cÇu vÒ n¨ng l−îng: trong qu¸ tr×nh cña ng−êi n«ng d©n, tr¶ l¹i cho hä sù g¾n bã víi sèng vμ lao ®éng, c¬ thÓ th−êng xuyªn ph¶i tiªu ruéng ®Êt, víi nghÒ nghiÖp vèn cã cña hä vμ g¾n hä hao n¨ng l−îng (do thøc ¨n cung cÊp) tÝnh b»ng víi s¶n phÈm do hä lμm ra.

nhiÖt l−îng.

Mét ng−êi n»m ngñ kh«ng ho¹t ®éng g× trong

- Søc Ðp cña tèc ®é gia t¨ng d©n sè

1 giê còng ph¶i tiªu hao mét n¨ng l−îng b»ng Víi tèc ®é gia t¨ng d©n sè nhanh nh− ë n−íc ta 1 calo cho 1 kg thÓ träng. Nh− vËy mét ng−êi nÆng mμ quü ®Êt canh tç l¹i Ýt ái cïng cç ngμnh s¶n 50 kg, trong 24 giê dï chØ n»m ngñ còng tiªu hao: xuÊt truyÒn thèng nh− trång lóa, cç c©y rau vμ

1 calo  50  24 = 1.200 calo

mμu chñ yÕu: ng«, ®Ëu, l¹c, khoai, v.v.; ch¨n nu«i gμ, lîn ®¬n thuÇn vμ ë møc ®é th©m canh thÊp sÏ

NÕu 100 g g¹o cho 350 calo th× cÇn gÇn 350 g kh«ng thÓ gi¶i quyÕt ®−îc viÖc b¶o ®¶m an toμn g¹o/ngμy vμ trong mét th¸ng tiªu thô 10 kg l−¬ng l−¬ng thùc, thùc phÈm trong gia ®×nh vμ cç thùc quy ra g¹o hoÆc 15 kg quy ra thãc.

22

23

https://thuviensach.vn

qu¸ tr×nh hîp tç s¶n xuÊt, thùc hiÖn liªn doanh, kho¶n chi tiªu tèi thiÓu h»ng ngμy nh− gi¸o dôc, y liªn kÕt víi cç tæ chøc tËp thÓ vμ Nhμ n−íc ®Ó

tÕ, ®i l¹i, t¸i ®Çu t− vμo s¶n xuÊt.

t¨ng thªm n¨ng lùc cña b¶n th©n.

Lao ®éng nhμn rçi, d− thõa ë n«ng th«n lμ rÊt phæ biÕn. Sù ®a d¹ng trong s¶n xuÊt nghÒ lμm II. Vai trß vμ vÞ trÝ cña kinh tÕ VAC

v−ên: trång c©y ¨n qu¶, hoa - c©y c¶nh, th©m canh Nh÷ng ®éng lùc thóc ®Èy sù ph¸t triÓn vμ më cç lo¹i c©y rau, gia vÞ, ch¨n nu«i gia sóc, gia cÇm, réng nghÒ lμm VAC.

cç con ®Æc s¶n nh− ba ba, Õch, h−¬u, v.v. nu«i

- Thay ®æi vÒ chÝnh sçh n«ng nghiÖp

trång cç lo¹i thuû s¶n khç nh− c¸, t«m, cua, KÓ tõ khi thùc hiÖn Kho¸n 10 trong n«ng èc,... thùc sù lμ mét lÜnh vùc ®Çu t− hÊp dÉn kÓ c¶

nghiÖp, hé n«ng d©n ®−îc giao quyÒn sö dông ®Êt vÒ vèn vμ lao ®éng nhμn rçi ë cç vïng n«ng th«n.

vμ quyÒn ®−îc ®−a ra quyÕt ®Þnh s¶n xuÊt c©y g×,

- Nhu cÇu ngμy cμng cao cña x· héi ®èi víi

con g× mμ hä cho lμ thÝch hîp vμ ®−îc quyÒn tù do

cç s¶n phÈm ®a d¹ng cña nghÒ lμm VAC

b¸n hoÆc sö dông cç s¶n phÈm do chÝnh hä lμm

§Ó ®ñ n¨ng l−îng lμm viÖc, ®ñ dinh d−ìng cho ra, ®ång thêi tù do t×m nguån cung øng vËt t− cÇn c¬ thÓ ph¸t triÓn toμn diÖn, cÇn b¶o ®¶m cç yªu thiÕt cho s¶n xuÊt. §©y lμ mét chÝnh sçh vμ

cÇu sau:

®−êng lèi ®óng ®¾n cña §¶ng vμ Nhμ n−íc nh»m cñng cè vÞ trÝ quan träng vμ quyÒn ra quyÕt ®Þnh

+ Nhu cÇu vÒ n¨ng l−îng: trong qu¸ tr×nh cña ng−êi n«ng d©n, tr¶ l¹i cho hä sù g¾n bã víi sèng vμ lao ®éng, c¬ thÓ th−êng xuyªn ph¶i tiªu ruéng ®Êt, víi nghÒ nghiÖp vèn cã cña hä vμ g¾n hä hao n¨ng l−îng (do thøc ¨n cung cÊp) tÝnh b»ng víi s¶n phÈm do hä lμm ra.

nhiÖt l−îng.

Mét ng−êi n»m ngñ kh«ng ho¹t ®éng g× trong

- Søc Ðp cña tèc ®é gia t¨ng d©n sè

1 giê còng ph¶i tiªu hao mét n¨ng l−îng b»ng Víi tèc ®é gia t¨ng d©n sè nhanh nh− ë n−íc ta 1 calo cho 1 kg thÓ träng. Nh− vËy mét ng−êi nÆng mμ quü ®Êt canh tç l¹i Ýt ái cïng cç ngμnh s¶n 50 kg, trong 24 giê dï chØ n»m ngñ còng tiªu hao: xuÊt truyÒn thèng nh− trång lóa, cç c©y rau vμ

1 calo  50  24 = 1.200 calo

mμu chñ yÕu: ng«, ®Ëu, l¹c, khoai, v.v.; ch¨n nu«i gμ, lîn ®¬n thuÇn vμ ë møc ®é th©m canh thÊp sÏ

NÕu 100 g g¹o cho 350 calo th× cÇn gÇn 350 g kh«ng thÓ gi¶i quyÕt ®−îc viÖc b¶o ®¶m an toμn g¹o/ngμy vμ trong mét th¸ng tiªu thô 10 kg l−¬ng l−¬ng thùc, thùc phÈm trong gia ®×nh vμ cç thùc quy ra g¹o hoÆc 15 kg quy ra thãc.

22

23

https://thuviensach.vn

NÕu møc tiªu hao ®èi víi ng−êi n»m ngñ lμ

Nã chØ cã trong ®Ëu cç lo¹i, ®Æc biÖt lμ ®Ëu t−¬ng 1 calo th× ng−êi n»m nghØ lμ 1,1 calo, ngåi nghØ: (sè l−îng gÊp 2-3 lÇn thÞt bß). §Ó tËn dông hÕt gi¸

1,4 calo, ®øng nãi chuyÖn: 1,9 calo, ®i bé tèc ®é trÞ cña cç axit amin nªn lμm cç thøc ¨n hçn hîp.

4 km/h lμ 3,2 calo, gÆt lóa: 3,5 calo, xÎ gç: 7,1 calo,

 ChÊt lipit: 1 g = 9 calo. §èi víi khÈu phÇn ¨n chÆt c©y 7,8 calo, cuèc ®Êt 9,9 calo.

cÇn nhiÒu n¨ng l−îng th× ¨n thªm lipit ®Ó gi¶m N¨ng l−îng tiªu hao cßn phô thuéc tr×nh ®é lao khèi l−îng thøc ¨n. ChÊt lipit vμo d¹ dμy kÝch

®éng thμnh th¹o. VÝ dô: cïng mét c«ng viÖc, lao thÝch nã tiÕt ra mét lo¹i néi tiÕt tè cã tç dông øc

®éng ch−a quen lμ 100 calo, lμm quen lμ 65 calo, chÕ sù co bãp cña d¹ dμy lμm t¨ng thêi gian tiªu lμm thμnh th¹o lμ 38 calo (v× ng−êi lao ®éng thμnh hoçç chÊt dinh d−ìng (nªn c¶m thÊy no l©u).

th¹o gi¶m ®−îc nhiÒu ®éng tç thõa, nªn tiÕt kiÖm ThiÕu lipit th× c¬ thÓ kh«ng hÊp thu ®−îc vitamin

®−îc n¨ng l−îng).

A, B, E, K (tan trong dÇu mì). Trong c¬ thÓ, chÊt T− thÕ lao ®éng còng ¶nh h−ëng møc tiªu hao.

protit, gluxit ®Òu chuyÓn ho¸ ®−îc thμnh lipit.

NÕu ®iÒu kiÖn tho¶i m¸i, hiÖu suÊt chuyÓn ho¸

 ChÊt gluxit: 1 g = 4 calo. Gluxit khi vμo c¬

n¨ng l−îng sÏ cao h¬n.

thÓ ®−îc chuyÓn thμnh ®−êng glucose, galactose, Nhu cÇu vÒ n¨ng l−îng lμ nhu cÇu tr−íc tiªn fructose vμ ®i vμo m¸u. NhiÖt n¨ng chñ yÕu lμ

ph¶i b¶o ®¶m, nÕu cung cÊp n¨ng l−îng kh«ng ®ñ

®−êng glucose. NÕu thiÕu ®−êng trong m¸u sÏ

th× c¬ thÓ con ng−êi sÏ ph¶i sö dông cç chÊt dù ph¶i huy ®éng ®−êng dù tr÷ trong gan.

tr÷ lμm cho c¬ thÓ ngμy cμng gÇy yÕu h¬n.

 ChÊt kho¸ng lμ thμnh phÇn quan träng cña tæ

+ Nhu cÇu vÒ chÊt dinh d−ìng: khÈu phÇn ¨n chøc x−¬ng, duy tr× ¸p lùc thÈm thÊu. NÕu thiÕu h»ng ngμy cã thÓ cung cÊp ®ñ n¨ng l−îng nh−ng s¾t, ®ång, coban g©y nªn thiÕu m¸u. ThiÕu ièt g©y vÉn thiÕu hôt vμ mÊt c©n ®èi vÒ mÆt dinh d−ìng.

b−íu cæ, ®Çn ®én, thiÕu fluo g©y hμ r¨ng. ThiÕu

 ChÊt protein: 1 g = 4 calo, cÇn trung b×nh canxi ¶nh h−ëng tíi ho¹t ®éng cña c¬ tim vμ tíi 1,5 g/1 kg thÓ träng trong 1 ngμy. TrÎ em d−íi chøc phËn t¹o huyÕt, ®«ng m¸u, g©y bÖnh cßi 1 tuæi cÇn 4 g/ngμy/1 kg thÓ träng. Trong protein x−¬ng ë trÎ vμ xèp x−¬ng ë ng−êi lín.

cã 8 axit amin chñ yÕu mμ c¬ thÓ ta kh«ng tù tæng Ng−êi ta th−êng chó ý tr−íc hÕt tíi s¾t vμ

hîp ®−îc. Trong thøc ¨n h»ng ngμy cã 3 axit amin canxi. Trong c¬ thÓ ng−êi cã kho¶ng 3 g s¾t, 2/3

th−êng bÞ thiÕu lμ: tritophan, metionin vμ lizin.

l−îng s¾t nμy n»m trong hång cÇu. Trong s÷a mÑ

Ba chÊt nμy Ýt cã trong thøc ¨n nguån gèc thùc vËt.

cã rÊt Ýt s¾t, nªn cho trÎ ¨n thªm sím tõ th¸ng 24

25

https://thuviensach.vn

NÕu møc tiªu hao ®èi víi ng−êi n»m ngñ lμ

Nã chØ cã trong ®Ëu cç lo¹i, ®Æc biÖt lμ ®Ëu t−¬ng 1 calo th× ng−êi n»m nghØ lμ 1,1 calo, ngåi nghØ: (sè l−îng gÊp 2-3 lÇn thÞt bß). §Ó tËn dông hÕt gi¸

1,4 calo, ®øng nãi chuyÖn: 1,9 calo, ®i bé tèc ®é trÞ cña cç axit amin nªn lμm cç thøc ¨n hçn hîp.

4 km/h lμ 3,2 calo, gÆt lóa: 3,5 calo, xÎ gç: 7,1 calo,

 ChÊt lipit: 1 g = 9 calo. §èi víi khÈu phÇn ¨n chÆt c©y 7,8 calo, cuèc ®Êt 9,9 calo.

cÇn nhiÒu n¨ng l−îng th× ¨n thªm lipit ®Ó gi¶m N¨ng l−îng tiªu hao cßn phô thuéc tr×nh ®é lao khèi l−îng thøc ¨n. ChÊt lipit vμo d¹ dμy kÝch

®éng thμnh th¹o. VÝ dô: cïng mét c«ng viÖc, lao thÝch nã tiÕt ra mét lo¹i néi tiÕt tè cã tç dông øc

®éng ch−a quen lμ 100 calo, lμm quen lμ 65 calo, chÕ sù co bãp cña d¹ dμy lμm t¨ng thêi gian tiªu lμm thμnh th¹o lμ 38 calo (v× ng−êi lao ®éng thμnh hoçç chÊt dinh d−ìng (nªn c¶m thÊy no l©u).

th¹o gi¶m ®−îc nhiÒu ®éng tç thõa, nªn tiÕt kiÖm ThiÕu lipit th× c¬ thÓ kh«ng hÊp thu ®−îc vitamin

®−îc n¨ng l−îng).

A, B, E, K (tan trong dÇu mì). Trong c¬ thÓ, chÊt T− thÕ lao ®éng còng ¶nh h−ëng møc tiªu hao.

protit, gluxit ®Òu chuyÓn ho¸ ®−îc thμnh lipit.

NÕu ®iÒu kiÖn tho¶i m¸i, hiÖu suÊt chuyÓn ho¸

 ChÊt gluxit: 1 g = 4 calo. Gluxit khi vμo c¬

n¨ng l−îng sÏ cao h¬n.

thÓ ®−îc chuyÓn thμnh ®−êng glucose, galactose, Nhu cÇu vÒ n¨ng l−îng lμ nhu cÇu tr−íc tiªn fructose vμ ®i vμo m¸u. NhiÖt n¨ng chñ yÕu lμ

ph¶i b¶o ®¶m, nÕu cung cÊp n¨ng l−îng kh«ng ®ñ

®−êng glucose. NÕu thiÕu ®−êng trong m¸u sÏ

th× c¬ thÓ con ng−êi sÏ ph¶i sö dông cç chÊt dù ph¶i huy ®éng ®−êng dù tr÷ trong gan.

tr÷ lμm cho c¬ thÓ ngμy cμng gÇy yÕu h¬n.

 ChÊt kho¸ng lμ thμnh phÇn quan träng cña tæ

+ Nhu cÇu vÒ chÊt dinh d−ìng: khÈu phÇn ¨n chøc x−¬ng, duy tr× ¸p lùc thÈm thÊu. NÕu thiÕu h»ng ngμy cã thÓ cung cÊp ®ñ n¨ng l−îng nh−ng s¾t, ®ång, coban g©y nªn thiÕu m¸u. ThiÕu ièt g©y vÉn thiÕu hôt vμ mÊt c©n ®èi vÒ mÆt dinh d−ìng.

b−íu cæ, ®Çn ®én, thiÕu fluo g©y hμ r¨ng. ThiÕu

 ChÊt protein: 1 g = 4 calo, cÇn trung b×nh canxi ¶nh h−ëng tíi ho¹t ®éng cña c¬ tim vμ tíi 1,5 g/1 kg thÓ träng trong 1 ngμy. TrÎ em d−íi chøc phËn t¹o huyÕt, ®«ng m¸u, g©y bÖnh cßi 1 tuæi cÇn 4 g/ngμy/1 kg thÓ träng. Trong protein x−¬ng ë trÎ vμ xèp x−¬ng ë ng−êi lín.

cã 8 axit amin chñ yÕu mμ c¬ thÓ ta kh«ng tù tæng Ng−êi ta th−êng chó ý tr−íc hÕt tíi s¾t vμ

hîp ®−îc. Trong thøc ¨n h»ng ngμy cã 3 axit amin canxi. Trong c¬ thÓ ng−êi cã kho¶ng 3 g s¾t, 2/3

th−êng bÞ thiÕu lμ: tritophan, metionin vμ lizin.

l−îng s¾t nμy n»m trong hång cÇu. Trong s÷a mÑ

Ba chÊt nμy Ýt cã trong thøc ¨n nguån gèc thùc vËt.

cã rÊt Ýt s¾t, nªn cho trÎ ¨n thªm sím tõ th¸ng 24

25

https://thuviensach.vn

thø 4 ®Ó cã thªm s¾t. Canxi chiÕm 1/3 träng l−îng cã thai vμ trong thêi gian cho con bó. §øa trÎ ®−îc chÊt kho¸ng trong c¬ thÓ, trong ®ã 98% n»m ë 4 th¸ng sau khi sinh, ngoμi s÷a mÑ, cÇn cã thøc x−¬ng vμ r¨ng.

¨n bæ sung giμu chÊt ®¹m, chÊt bÐo, vitamin, chÊt

 Vitamin cã tç dông ®iÒu hoμ ho¹t ®éng sinh lý kho¸ng. 90% n·o cña trÎ ®−îc h×nh thμnh vμ ph¸t b×nh th−êng vμ t¨ng søc ®Ò kh¸ng cho c¬ thÓ. Trong triÓn tèt trong 3 n¨m ®Çu.

c¬ thÓ ng−êi cÇn 20 lo¹i vitamin mμ c¬ thÓ kh«ng ë ViÖt Nam, l©u nay trong khÈu phÇn cña tù tæng hîp ®−îc. Cç lo¹i vitamin C, P, B1, B2, ng−êi d©n g¹o chiÕm l−îng kh¸ lín. Theo tμi liÖu PP, A vμ D dÔ bÞ ph¸ huû trong qu¸ tr×nh b¶o qu¶n, cña ViÖn Dinh d−ìng, l−îng tiªu thô trung b×nh nÊu n−íng, nªn tèt nhÊt lμ ¨n cç lo¹i qu¶ chÝn.

458 g g¹o/ng−êi/ngμy (trong khi trªn thÕ giíi, Trong cç lo¹i vitamin, ®¸ng chó ý nhÊt lμ

l−îng tiªu thô trung b×nh tÊt c¶ cç lo¹i ngò cèc vitamin C cã tç dông ng¨n ngõa c¶m cóm, ch÷a lμ 370 g). ChØ riªng g¹o th× kh«ng ®ñ cç chÊt viªm miÖng, ch¶y m¸u ch©n r¨ng, lμm gi¶m vμ

dinh d−ìng, trong khi ®ã cç chÊt dinh d−ìng ng¨n chÆn qu¸ tr×nh l·o suy (thÓ hiÖn nãi n¨ng khç l¹i thiÕu. L−îng thÞt b×nh qu©n mét ngμy lóng tóng, kh«ng m¹ch l¹c, muèn tranh luËn mμ ý chØ ®−îc 11 g b»ng 1/6 møc tiÒm n¨ng cña thÕ

nghÜ kh«ng bËt ra ®−îc). Vitamin C cã nhiÒu trong giíi; trøng rÊt Ýt, s÷a hÇu nh− kh«ng cã; c¸ vμ

rau ngãt, rau dÒn,.. cç lo¹i qu¶, ®Æc biÖt lμ æi, xoμi, thuû s¶n (ë ®ång b»ng B¾c Bé) lμ 24 g; chÊt bÐo cam, quýt, chanh, b−ëi, v.v.. Vitamin A cã tç dông chØ b¶o ®¶m 6% tæng sè n¨ng l−îng, so víi yªu chuyÓn ho¸ mì, phospho, vi l−îng, kim lo¹i trong cÇu chØ ®¹t 18-20%. B×nh qu©n mçi ng−êi mét nh©n tÕ bμo... ThiÕu vitamin A tÕ bμo thÇn kinh ngμy chØ tiªu thô 3-6 g ®Ëu, l¹c, võng (trong khi m¾t sÏ tho¸i ho¸ g©y bÖnh qu¸ng gμ tiÕn tíi kh«

®ã trªn thÕ giíi lμ 42 g). Møc tiªu thô rau b×nh m¾t, trÎ em sÏ bÞ rèi lo¹n thÞ giç, tæn th−¬ng giç qu©n lμ 236 g/ng−êi/ngμy còng chØ b»ng møc b×nh m¹c, kh« m¾t vμ cã thÓ bÞ mï th−êng gäi lμ mï qu©n chung cña thÕ giíi. Riªng qu¶ chÝn cßn qu¸

dinh d−ìng. Vitamin A cã nhiÒu trong qu¶ gÊc, cμ

Ýt. Nh− vËy, mçi b÷a ¨n cña n−íc ta thiÕu 15-20%

chua, cμ rèt, rau dÒn... cç lo¹i qu¶ cã mμu ®á nh−

nhiÖt n¨ng vμ mÊt c©n ®èi vÒ chÊt l−îng (thiÕu trøng gμ, xoμi, ®u ®ñ, hång, cam, quýt, v.v..

chÊt ®¹m, chÊt bÐo, vitamin vμ chÊt kho¸ng).

Ng−êi mÑ thiÕu dinh d−ìng sÏ sinh ra nh÷ng Do mÊt c©n ®èi dinh d−ìng kÐo dμi nªn chøng

®øa trÎ thiÕu c©n, lu«n èm ®au quÆt quÑo. V× vËy, suy dinh d−ìng ph¸t triÓn, ®iÒu nμy thÓ hiÖn râ ng−êi mÑ ph¶i ®−îc båi d−ìng tèt trong thêi kú nhÊt lμ ë trÎ em.

26

27

https://thuviensach.vn

thø 4 ®Ó cã thªm s¾t. Canxi chiÕm 1/3 träng l−îng cã thai vμ trong thêi gian cho con bó. §øa trÎ ®−îc chÊt kho¸ng trong c¬ thÓ, trong ®ã 98% n»m ë 4 th¸ng sau khi sinh, ngoμi s÷a mÑ, cÇn cã thøc x−¬ng vμ r¨ng.

¨n bæ sung giμu chÊt ®¹m, chÊt bÐo, vitamin, chÊt

 Vitamin cã tç dông ®iÒu hoμ ho¹t ®éng sinh lý kho¸ng. 90% n·o cña trÎ ®−îc h×nh thμnh vμ ph¸t b×nh th−êng vμ t¨ng søc ®Ò kh¸ng cho c¬ thÓ. Trong triÓn tèt trong 3 n¨m ®Çu.

c¬ thÓ ng−êi cÇn 20 lo¹i vitamin mμ c¬ thÓ kh«ng ë ViÖt Nam, l©u nay trong khÈu phÇn cña tù tæng hîp ®−îc. Cç lo¹i vitamin C, P, B1, B2, ng−êi d©n g¹o chiÕm l−îng kh¸ lín. Theo tμi liÖu PP, A vμ D dÔ bÞ ph¸ huû trong qu¸ tr×nh b¶o qu¶n, cña ViÖn Dinh d−ìng, l−îng tiªu thô trung b×nh nÊu n−íng, nªn tèt nhÊt lμ ¨n cç lo¹i qu¶ chÝn.

458 g g¹o/ng−êi/ngμy (trong khi trªn thÕ giíi, Trong cç lo¹i vitamin, ®¸ng chó ý nhÊt lμ

l−îng tiªu thô trung b×nh tÊt c¶ cç lo¹i ngò cèc vitamin C cã tç dông ng¨n ngõa c¶m cóm, ch÷a lμ 370 g). ChØ riªng g¹o th× kh«ng ®ñ cç chÊt viªm miÖng, ch¶y m¸u ch©n r¨ng, lμm gi¶m vμ

dinh d−ìng, trong khi ®ã cç chÊt dinh d−ìng ng¨n chÆn qu¸ tr×nh l·o suy (thÓ hiÖn nãi n¨ng khç l¹i thiÕu. L−îng thÞt b×nh qu©n mét ngμy lóng tóng, kh«ng m¹ch l¹c, muèn tranh luËn mμ ý chØ ®−îc 11 g b»ng 1/6 møc tiÒm n¨ng cña thÕ

nghÜ kh«ng bËt ra ®−îc). Vitamin C cã nhiÒu trong giíi; trøng rÊt Ýt, s÷a hÇu nh− kh«ng cã; c¸ vμ

rau ngãt, rau dÒn,.. cç lo¹i qu¶, ®Æc biÖt lμ æi, xoμi, thuû s¶n (ë ®ång b»ng B¾c Bé) lμ 24 g; chÊt bÐo cam, quýt, chanh, b−ëi, v.v.. Vitamin A cã tç dông chØ b¶o ®¶m 6% tæng sè n¨ng l−îng, so víi yªu chuyÓn ho¸ mì, phospho, vi l−îng, kim lo¹i trong cÇu chØ ®¹t 18-20%. B×nh qu©n mçi ng−êi mét nh©n tÕ bμo... ThiÕu vitamin A tÕ bμo thÇn kinh ngμy chØ tiªu thô 3-6 g ®Ëu, l¹c, võng (trong khi m¾t sÏ tho¸i ho¸ g©y bÖnh qu¸ng gμ tiÕn tíi kh«

®ã trªn thÕ giíi lμ 42 g). Møc tiªu thô rau b×nh m¾t, trÎ em sÏ bÞ rèi lo¹n thÞ giç, tæn th−¬ng giç qu©n lμ 236 g/ng−êi/ngμy còng chØ b»ng møc b×nh m¹c, kh« m¾t vμ cã thÓ bÞ mï th−êng gäi lμ mï qu©n chung cña thÕ giíi. Riªng qu¶ chÝn cßn qu¸

dinh d−ìng. Vitamin A cã nhiÒu trong qu¶ gÊc, cμ

Ýt. Nh− vËy, mçi b÷a ¨n cña n−íc ta thiÕu 15-20%

chua, cμ rèt, rau dÒn... cç lo¹i qu¶ cã mμu ®á nh−

nhiÖt n¨ng vμ mÊt c©n ®èi vÒ chÊt l−îng (thiÕu trøng gμ, xoμi, ®u ®ñ, hång, cam, quýt, v.v..

chÊt ®¹m, chÊt bÐo, vitamin vμ chÊt kho¸ng).

Ng−êi mÑ thiÕu dinh d−ìng sÏ sinh ra nh÷ng Do mÊt c©n ®èi dinh d−ìng kÐo dμi nªn chøng

®øa trÎ thiÕu c©n, lu«n èm ®au quÆt quÑo. V× vËy, suy dinh d−ìng ph¸t triÓn, ®iÒu nμy thÓ hiÖn râ ng−êi mÑ ph¶i ®−îc båi d−ìng tèt trong thêi kú nhÊt lμ ë trÎ em.

26

27

https://thuviensach.vn

V× vËy, c¶i tiÕn c¬ cÊu b÷a ¨n lμ viÖc lμm cã ý

- VAC trong ®êi sèng vμ ph¸t triÓn kinh tÕ

nghÜa chiÕn l−îc vμ ph¶i ®−îc gi¶i quyÕt b»ng

hé gia ®×nh

nhiÒu biÖn ph¸p, tõ s¶n xuÊt ®Õn b¶o qu¶n chÕ

NghÒ lμm v−ên, lμm VAC ngμy nay kh«ng cßn biÕn, tiªu thô s¶n phÈm; tõ viÖc s¶n xuÊt ra thªm lμ mét nghÒ kinh tÕ phô cña gia ®×nh n÷a, mμ

nhiÒu nguån dinh d−ìng ®Õn viÖc gi¸o dôc t¹o ra

®−îc coi lμ mét ngμnh kinh tÕ mòi nhän cña hÖ

tËp qu¸n tiªu dïng phï hîp víi ®iÒu kiÖn kinh tÕ, thèng kinh tÕ hé gia ®×nh. Bëi v×: x· héi tõng vïng. Trong cç biÖn ph¸p ®ã, viÖc

+ Mang l¹i nguån thu nhËp ®¸ng kÓ, chiÕm mét ph¸t triÓn kinh tÕ v−ên, ph¸t triÓn VAC ®ãng vai tû träng trong thu nhËp gia ®×nh (lªn tíi 50-60%

trß quan träng.

tæng thu nhËp gia ®×nh), cã nh÷ng gia ®×nh n«ng d©n sèng chñ yÕu b»ng nghÒ lμm v−ên, lμm VAC.

- Sù ph¸t triÓn nhanh cña khoa häc kü

Trong thùc tÕ hiÖn nay, s¶n xuÊt lóa g¹o vμ cç

thuËt n«ng nghiÖp vμ ¸p dông c«ng nghÖ sinh

lo¹i c©y mμu khç chØ ®ñ ®¸p øng nhu cÇu tiªu

häc trong ®êi sèng s¶n xuÊt n«ng nghiÖp

thô trong gia ®×nh (®Ó ¨n vμ mét phÇn ®Çu t− cho Sù ph¸t triÓn nhanh chãng cña khoa häc kü ch¨n nu«i), mét phÇn nhá s¶n xuÊt ®−îc b¸n ra thuËt n«ng nghiÖp hiÖn nay trªn thÕ giíi cã tç thÞ tr−êng (nÕu cã d− thõa) phôc vô mét phÇn cho dông rÊt lín ®èi víi viÖc ph¸t triÓn nghÒ lμm chi tiªu h»ng ngμy trong gia ®×nh.

v−ên. Mét nÒn kinh tÕ më cöa lμ m«i tr−êng tèt

+ HiÖu qu¶ ®Çu t− cao, kÓ c¶ vèn, lao ®éng vμ

cho viÖc du nhËp, trao ®æi vμ ¸p dông cç thμnh

®Êt. §Êt dïng lμm VAC th−êng ®em l¹i hiÖu qu¶

tùu khoa häc kü thuËt tiªn tiÕn cña thÕ giíi vμo kinh tÕ cao gÊp 2-3 lÇn diÖn tÝch t−¬ng ®−¬ng n−íc ta nh− cç thμnh tùu vÒ gièng, vÒ cç biÖn dïng ®Ó trång lóa. VAC trong nhiÒu tr−êng hîp, ph¸p kü thuËt tiÕn bé. Nhê cã viÖc ¸p dông c«ng

®ßi hái ®Çu t− vÒ vèn kh«ng cao nh− cç ngμnh nghÖ sinh häc tiªn tiÕn mμ nhiÒu gièng c©y trång nghÒ phô khç, vèn quay vßng kh¸ nhanh. Qua míi cã n¨ng suÊt cao, phÈm chÊt tèt vμ s¹ch nhiÒu nghiªn cøu cho thÊy, tû lÖ hoμn vèn tõ bÖnh ®−îc ®−a vμo s¶n xuÊt trªn ®ång ruéng cña VAC cao h¬n so víi ®Çu t− vμo c©y lóa. VAC cßn n«ng d©n mét cçh cã hiÖu qu¶. Cç biÖn ph¸p kü thu hót nguån lùc lao ®éng d− thõa trong gia thuËt nu«i trång cç lo¹i c©y, con ®Æc s¶n cã gi¸

®×nh cã hiÖu qu¶, kÓ c¶ lao ®éng cña ng−êi giμ, trÞ kinh tÕ cao ngμy cμng ®−îc phæ biÕn réng r·i trÎ em vμ ®Æc ®iÓm sö dông nguån lao ®éng trong trong nh©n d©n.

cç hÖ thèng VAC so víi s¶n xuÊt c©y l−¬ng thùc 28

29

https://thuviensach.vn

V× vËy, c¶i tiÕn c¬ cÊu b÷a ¨n lμ viÖc lμm cã ý

- VAC trong ®êi sèng vμ ph¸t triÓn kinh tÕ

nghÜa chiÕn l−îc vμ ph¶i ®−îc gi¶i quyÕt b»ng

hé gia ®×nh

nhiÒu biÖn ph¸p, tõ s¶n xuÊt ®Õn b¶o qu¶n chÕ

NghÒ lμm v−ên, lμm VAC ngμy nay kh«ng cßn biÕn, tiªu thô s¶n phÈm; tõ viÖc s¶n xuÊt ra thªm lμ mét nghÒ kinh tÕ phô cña gia ®×nh n÷a, mμ

nhiÒu nguån dinh d−ìng ®Õn viÖc gi¸o dôc t¹o ra

®−îc coi lμ mét ngμnh kinh tÕ mòi nhän cña hÖ

tËp qu¸n tiªu dïng phï hîp víi ®iÒu kiÖn kinh tÕ, thèng kinh tÕ hé gia ®×nh. Bëi v×: x· héi tõng vïng. Trong cç biÖn ph¸p ®ã, viÖc

+ Mang l¹i nguån thu nhËp ®¸ng kÓ, chiÕm mét ph¸t triÓn kinh tÕ v−ên, ph¸t triÓn VAC ®ãng vai tû träng trong thu nhËp gia ®×nh (lªn tíi 50-60%

trß quan träng.

tæng thu nhËp gia ®×nh), cã nh÷ng gia ®×nh n«ng d©n sèng chñ yÕu b»ng nghÒ lμm v−ên, lμm VAC.

- Sù ph¸t triÓn nhanh cña khoa häc kü

Trong thùc tÕ hiÖn nay, s¶n xuÊt lóa g¹o vμ cç

thuËt n«ng nghiÖp vμ ¸p dông c«ng nghÖ sinh

lo¹i c©y mμu khç chØ ®ñ ®¸p øng nhu cÇu tiªu

häc trong ®êi sèng s¶n xuÊt n«ng nghiÖp

thô trong gia ®×nh (®Ó ¨n vμ mét phÇn ®Çu t− cho Sù ph¸t triÓn nhanh chãng cña khoa häc kü ch¨n nu«i), mét phÇn nhá s¶n xuÊt ®−îc b¸n ra thuËt n«ng nghiÖp hiÖn nay trªn thÕ giíi cã tç thÞ tr−êng (nÕu cã d− thõa) phôc vô mét phÇn cho dông rÊt lín ®èi víi viÖc ph¸t triÓn nghÒ lμm chi tiªu h»ng ngμy trong gia ®×nh.

v−ên. Mét nÒn kinh tÕ më cöa lμ m«i tr−êng tèt

+ HiÖu qu¶ ®Çu t− cao, kÓ c¶ vèn, lao ®éng vμ

cho viÖc du nhËp, trao ®æi vμ ¸p dông cç thμnh

®Êt. §Êt dïng lμm VAC th−êng ®em l¹i hiÖu qu¶

tùu khoa häc kü thuËt tiªn tiÕn cña thÕ giíi vμo kinh tÕ cao gÊp 2-3 lÇn diÖn tÝch t−¬ng ®−¬ng n−íc ta nh− cç thμnh tùu vÒ gièng, vÒ cç biÖn dïng ®Ó trång lóa. VAC trong nhiÒu tr−êng hîp, ph¸p kü thuËt tiÕn bé. Nhê cã viÖc ¸p dông c«ng

®ßi hái ®Çu t− vÒ vèn kh«ng cao nh− cç ngμnh nghÖ sinh häc tiªn tiÕn mμ nhiÒu gièng c©y trång nghÒ phô khç, vèn quay vßng kh¸ nhanh. Qua míi cã n¨ng suÊt cao, phÈm chÊt tèt vμ s¹ch nhiÒu nghiªn cøu cho thÊy, tû lÖ hoμn vèn tõ bÖnh ®−îc ®−a vμo s¶n xuÊt trªn ®ång ruéng cña VAC cao h¬n so víi ®Çu t− vμo c©y lóa. VAC cßn n«ng d©n mét cçh cã hiÖu qu¶. Cç biÖn ph¸p kü thu hót nguån lùc lao ®éng d− thõa trong gia thuËt nu«i trång cç lo¹i c©y, con ®Æc s¶n cã gi¸

®×nh cã hiÖu qu¶, kÓ c¶ lao ®éng cña ng−êi giμ, trÞ kinh tÕ cao ngμy cμng ®−îc phæ biÕn réng r·i trÎ em vμ ®Æc ®iÓm sö dông nguån lao ®éng trong trong nh©n d©n.

cç hÖ thèng VAC so víi s¶n xuÊt c©y l−¬ng thùc 28

29

https://thuviensach.vn

lμ Ýt mang tÝnh thêi vô c¨ng th¼ng. Nhê VAC mμ

- VAC trong ®êi sèng kinh tÕ - x· héi

cç hé ®iÒu hoμ hîp lý viÖc sö dông lao ®éng

+ T¨ng thªm nguån l−¬ng thùc, thùc phÈm trong gia ®×nh vμ t¨ng hiÖu qu¶ sö dông nguån

®¸ng kÓ cung cÊp cho x· héi, gãp phÇn lμm t¨ng lùc d− thõa nμy.

tr−ëng nÒn kinh tÕ cña ®Êt n−íc.

+ Cung cÊp nguån thùc phÈm t¹i chç vμ th−êng

+ T¹o ra nhiÒu c¬ héi viÖc lμm cho cç vïng xuyªn cho gia ®×nh, ®Æc biÖt lμ cç nguån ®¹m n«ng th«n, n©ng cao ®êi sèng kinh tÕ cho cç gia

®éng vËt rÎ tiÒn nh− c¸, trøng, nguån vitamin

®×nh, ®êi sèng tinh thÇn lμnh m¹nh, h¹n chÕ t×nh phong phó cho viÖc c¶i thiÖn b÷a ¨n h»ng ngμy tr¹ng bá n«ng th«n ra thμnh thÞ ®Ó kiÕm sèng.

nh− rau vμ cç lo¹i qu¶ khç nhau.

VAC kh«ng chØ ¸p dông ë n«ng th«n mμ cßn cã Trªn c¬ së t¨ng chÊt dinh d−ìng cã thÓ rót bít thÓ ¸p dông ë thμnh phè nh− trång hoa - c©y tû lÖ g¹o trong b÷a ¨n, gãp phÇn tÝch cùc vμo viÖc c¶nh, trång rau trong chËu ®Æt ë ban c«ng, s©n gi¶i quyÕt vÊn ®Ò l−¬ng thùc, thùc phÈm. ¡n th−îng cña cç nhμ cao tÇng. HiÖn nay, thuû canh kh«ng chØ lμ ph¹m trï ®êi sèng, mμ cßn lμ mét lμ mét tiÕn bé kü thuËt cã thÓ ¸p dông cã hiÖu qu¶

yÕu tè quan träng cña s¶n xuÊt. HÖ sinh th¸i

®èi víi viÖc s¶n xuÊt rau, qu¶, cñ t−¬i s¹ch trong VAC lμ nguån cung cÊp thùc phÈm nhiÒu lo¹i ®¸p ph¹m vi gia ®×nh ë thμnh phè.

øng cç nhu cÇu dinh d−ìng phøc t¹p cña ng−êi

+ Ph¸t triÓn VAC cã hiÖu qu¶ gi¸o dôc vμ kinh lao ®éng, v.v.

tÕ trong tr−êng phæ th«ng: kh«ng nh÷ng lμm cho

+ Cung cÊp nguån tiÒn mÆt ®Ó chi tiªu vμ mua tr−êng khang trang t−¬i m¸t mμ cßn n©ng cao s¾m cç vËt dông cÇn thiÕt trong gia ®×nh, ®Çu t−

chÊt l−îng ®μo t¹o. Qua lao ®éng s¶n xuÊt ë v−ên trë l¹i vμ më réng s¶n xuÊt. Ngμy nay, cç s¶n tr−êng, häc sinh ®−îc theo dâi vμ b¾t tay lμm viÖc phÈm cña nghÒ lμm v−ên th−êng cã gi¸ trÞ hμng hãa theo c¶ mét quy tr×nh hoμn chØnh cña s¶n xuÊt vμ gi¸ trÞ sö dông cao h¬n cç mÆt hμng l−¬ng thùc (trång trät, ch¨n nu«i...) ®Ó ra ®−îc mét s¶n phÈm, th«ng th−êng. NÒn kinh tÕ ph¸t triÓn, thu nhËp c¸

trong ®ã thÊm ®−îm bao må h«i, c«ng søc cña nh©n t¨ng th× nhu cÇu vÒ cç s¶n phÈm nh− thÞt, c¸, m×nh, do ®ã t×nh c¶m vμ "tay nghÒ" lμm v−ên ®−îc rau, qu¶ vμ hoa ngμy cμng t¨ng; ng−îc l¹i, nhu cÇu n©ng lªn râ rÖt.

vÒ g¹o vμ cç lo¹i l−¬ng thùc chñ yÕu khç l¹i gi¶m

- VAC gãp phÇn x©y dùng nÒn n«ng nghiÖp

nhanh. §ã lμ quy luËt chung cña mét nÒn kinh tÕ

bÒn v÷ng

®ang ph¸t triÓn.

Nh− ta ®· biÕt, nh÷ng n¨m 50 cña thÕ kû XX cã 30

31

https://thuviensach.vn

lμ Ýt mang tÝnh thêi vô c¨ng th¼ng. Nhê VAC mμ

- VAC trong ®êi sèng kinh tÕ - x· héi

cç hé ®iÒu hoμ hîp lý viÖc sö dông lao ®éng

+ T¨ng thªm nguån l−¬ng thùc, thùc phÈm trong gia ®×nh vμ t¨ng hiÖu qu¶ sö dông nguån

®¸ng kÓ cung cÊp cho x· héi, gãp phÇn lμm t¨ng lùc d− thõa nμy.

tr−ëng nÒn kinh tÕ cña ®Êt n−íc.

+ Cung cÊp nguån thùc phÈm t¹i chç vμ th−êng

+ T¹o ra nhiÒu c¬ héi viÖc lμm cho cç vïng xuyªn cho gia ®×nh, ®Æc biÖt lμ cç nguån ®¹m n«ng th«n, n©ng cao ®êi sèng kinh tÕ cho cç gia

®éng vËt rÎ tiÒn nh− c¸, trøng, nguån vitamin

®×nh, ®êi sèng tinh thÇn lμnh m¹nh, h¹n chÕ t×nh phong phó cho viÖc c¶i thiÖn b÷a ¨n h»ng ngμy tr¹ng bá n«ng th«n ra thμnh thÞ ®Ó kiÕm sèng.

nh− rau vμ cç lo¹i qu¶ khç nhau.

VAC kh«ng chØ ¸p dông ë n«ng th«n mμ cßn cã Trªn c¬ së t¨ng chÊt dinh d−ìng cã thÓ rót bít thÓ ¸p dông ë thμnh phè nh− trång hoa - c©y tû lÖ g¹o trong b÷a ¨n, gãp phÇn tÝch cùc vμo viÖc c¶nh, trång rau trong chËu ®Æt ë ban c«ng, s©n gi¶i quyÕt vÊn ®Ò l−¬ng thùc, thùc phÈm. ¡n th−îng cña cç nhμ cao tÇng. HiÖn nay, thuû canh kh«ng chØ lμ ph¹m trï ®êi sèng, mμ cßn lμ mét lμ mét tiÕn bé kü thuËt cã thÓ ¸p dông cã hiÖu qu¶

yÕu tè quan träng cña s¶n xuÊt. HÖ sinh th¸i

®èi víi viÖc s¶n xuÊt rau, qu¶, cñ t−¬i s¹ch trong VAC lμ nguån cung cÊp thùc phÈm nhiÒu lo¹i ®¸p ph¹m vi gia ®×nh ë thμnh phè.

øng cç nhu cÇu dinh d−ìng phøc t¹p cña ng−êi

+ Ph¸t triÓn VAC cã hiÖu qu¶ gi¸o dôc vμ kinh lao ®éng, v.v.

tÕ trong tr−êng phæ th«ng: kh«ng nh÷ng lμm cho

+ Cung cÊp nguån tiÒn mÆt ®Ó chi tiªu vμ mua tr−êng khang trang t−¬i m¸t mμ cßn n©ng cao s¾m cç vËt dông cÇn thiÕt trong gia ®×nh, ®Çu t−

chÊt l−îng ®μo t¹o. Qua lao ®éng s¶n xuÊt ë v−ên trë l¹i vμ më réng s¶n xuÊt. Ngμy nay, cç s¶n tr−êng, häc sinh ®−îc theo dâi vμ b¾t tay lμm viÖc phÈm cña nghÒ lμm v−ên th−êng cã gi¸ trÞ hμng hãa theo c¶ mét quy tr×nh hoμn chØnh cña s¶n xuÊt vμ gi¸ trÞ sö dông cao h¬n cç mÆt hμng l−¬ng thùc (trång trät, ch¨n nu«i...) ®Ó ra ®−îc mét s¶n phÈm, th«ng th−êng. NÒn kinh tÕ ph¸t triÓn, thu nhËp c¸

trong ®ã thÊm ®−îm bao må h«i, c«ng søc cña nh©n t¨ng th× nhu cÇu vÒ cç s¶n phÈm nh− thÞt, c¸, m×nh, do ®ã t×nh c¶m vμ "tay nghÒ" lμm v−ên ®−îc rau, qu¶ vμ hoa ngμy cμng t¨ng; ng−îc l¹i, nhu cÇu n©ng lªn râ rÖt.

vÒ g¹o vμ cç lo¹i l−¬ng thùc chñ yÕu khç l¹i gi¶m

- VAC gãp phÇn x©y dùng nÒn n«ng nghiÖp

nhanh. §ã lμ quy luËt chung cña mét nÒn kinh tÕ

bÒn v÷ng

®ang ph¸t triÓn.

Nh− ta ®· biÕt, nh÷ng n¨m 50 cña thÕ kû XX cã 30

31

https://thuviensach.vn

cuéc "cçh m¹ng xanh" lμ do nhiÒu gièng lóa thÊp cç hÖ thèng kinh tÕ cã tç ®éng ph¸ ho¹i... Hai c©y, n¨ng suÊt cao ra ®êi ë Mªhic«, Ên §é, v.v..

tç gi¶ nμy tËp hîp nh÷ng kinh nghiÖm truyÒn Yªu cÇu cña chóng lμ cÇn nhiÒu ph©n ho¸ häc, thèng, nh÷ng kü n¨ng vμ kiÕn thøc ®· cã vÒ thùc thuèc trõ s©u bÖnh nªn g©y ¶nh h−ëng tiªu cùc vËt, ®éng vËt vμ vÒ cç hÖ thèng x· héi ®Ó x©y nh−: m«i tr−êng bÞ « nhiÔm, nhÊt lμ nguån n−íc; dùng n«ng nghiÖp.

®Êt xÊu ®i v× mÊt cÊu t−îng. NÒn kinh tÕ thuéc

§Ó x©y dùng nÒn n«ng nghiÖp bÒn v÷ng, cÇn thÕ giíi thø ba ngμy cμng bÞ phô thuéc vμo cç ph¶i nhËn thøc r»ng: Quan s¸t lμ quan träng n−íc c«ng nghiÖp ph¸t triÓn do n«ng s¶n bÞ Ðp gi¸; nh»m t×m ra con ®−êng "hμnh ®éng víi thiªn n«ng d©n ph¶i vay nî vËt t− ®Ó s¶n xuÊt, nÕu mÊt nhiªn chø kh«ng chèng l¹i thiªn nhiªn".

mïa sÏ bÞ mÊt ruéng - bÇn cïng ho¸, khiÕn cho N«ng nghiÖp bÒn v÷ng th−êng ®−îc gäi lμ sinh ng−êi lao ®éng ph¶i ra thμnh phè m−u sinh dÉn th¸i häc n«ng nghiÖp v× môc tiªu cña nã lμ kÕt tíi nhiÒu tÖ n¹n x· héi. ë cç vïng trung du vμ

hîp cç x· héi cña con ng−êi vμo cç hÖ sinh th¸i miÒn nói, rõng bÞ ph¸ ®Ó lËp ®ån ®iÒn theo bÒn v÷ng.

ph−¬ng thøc ®éc canh (chÌ, cμ phª, b¹ch ®μn, v.v.) LÊy chu kú cña c©y chuèi lμ mét vÝ dô vÒ hÖ

®· lμm mÊt ®i c©n b»ng sinh th¸i, lμm cho ®Êt ®ai sinh th¸i trång trät do con ng−êi thiÕt kÕ: C©y bÞ tho¸i ho¸, d©n ®Þa ph−¬ng bÞ dån ®i n¬i khç, muång lμm hμng rμo ch¾n giã cho c©y chuèi, h¹t cuéc sèng bÞ ®¶o lén.

muång lμm thøc ¨n cho gμ vμ c©y muång lμm chÊt GÇn ®©y, nhiÒu nhμ khoa häc, nhiÒu nhμ qu¶n che phñ ®Êt. C©y chuèi sinh tr−ëng cÇn nhiÒu chÊt lý kinh tÕ, nhiÒu tæ chøc quèc tÕ ®· phª ph¸n m«

dinh d−ìng vμ cè ®Þnh ®Êt chèng xãi mßn, nã cÇn h×nh trªn vμ vËn ®éng ®Êu tranh cho mét nÒn

®−îc ch¾n giã vμ phßng bÖnh. Gμ ¨n s©u g©y h¹i

"n«ng nghiÖp bÒn v÷ng".

cho chuèi (nguån protein) vμ lÊy n−íc tõ gèc c©y VËy nÒn n«ng nghiÖp bÒn v÷ng lμ g×?

chuèi. Gμ bæ sung ph©n bãn cho c©y vμ tù nu«i nã NÒn n«ng nghiÖp bÒn v÷ng do cç tç gi¶ ng−êi b»ng h¹t c©y muång.

¤xtr©ylia lμ Bill Mollison vμ David Holmgren x©y Còng cã thÓ nãi, n«ng nghiÖp bÒn v÷ng lμ mét nÒn dùng vμ ph¸t triÓn, nh»m môc tiªu chèng « nhiÔm n«ng nghiÖp trong qu¸ tr×nh ph¸t triÓn cÇn ph¶i:

®Êt, n−íc vμ kh«ng khÝ cña tr¸i ®Êt do cç hÖ

- B¶o vÖ ®−îc m«i tr−êng, b¶o vÖ ®−îc c©n b»ng thèng c«ng nghiÖp vμ n«ng nghiÖp; chèng mÊt m¸t sinh th¸i.

cç loμi thùc vËt vμ ®éng vËt; chèng suy gi¶m cç

- VÒ mÆt kinh tÕ ®em l¹i hiÖu qu¶ l©u dμi, tμi nguyªn tù nhiªn kh«ng thÓ t¸i sinh vμ chèng kh«ng lμm c¹n kiÖt tμi nguyªn ®Êt, n−íc.

32

33

https://thuviensach.vn

cuéc "cçh m¹ng xanh" lμ do nhiÒu gièng lóa thÊp cç hÖ thèng kinh tÕ cã tç ®éng ph¸ ho¹i... Hai c©y, n¨ng suÊt cao ra ®êi ë Mªhic«, Ên §é, v.v..

tç gi¶ nμy tËp hîp nh÷ng kinh nghiÖm truyÒn Yªu cÇu cña chóng lμ cÇn nhiÒu ph©n ho¸ häc, thèng, nh÷ng kü n¨ng vμ kiÕn thøc ®· cã vÒ thùc thuèc trõ s©u bÖnh nªn g©y ¶nh h−ëng tiªu cùc vËt, ®éng vËt vμ vÒ cç hÖ thèng x· héi ®Ó x©y nh−: m«i tr−êng bÞ « nhiÔm, nhÊt lμ nguån n−íc; dùng n«ng nghiÖp.

®Êt xÊu ®i v× mÊt cÊu t−îng. NÒn kinh tÕ thuéc

§Ó x©y dùng nÒn n«ng nghiÖp bÒn v÷ng, cÇn thÕ giíi thø ba ngμy cμng bÞ phô thuéc vμo cç ph¶i nhËn thøc r»ng: Quan s¸t lμ quan träng n−íc c«ng nghiÖp ph¸t triÓn do n«ng s¶n bÞ Ðp gi¸; nh»m t×m ra con ®−êng "hμnh ®éng víi thiªn n«ng d©n ph¶i vay nî vËt t− ®Ó s¶n xuÊt, nÕu mÊt nhiªn chø kh«ng chèng l¹i thiªn nhiªn".

mïa sÏ bÞ mÊt ruéng - bÇn cïng ho¸, khiÕn cho N«ng nghiÖp bÒn v÷ng th−êng ®−îc gäi lμ sinh ng−êi lao ®éng ph¶i ra thμnh phè m−u sinh dÉn th¸i häc n«ng nghiÖp v× môc tiªu cña nã lμ kÕt tíi nhiÒu tÖ n¹n x· héi. ë cç vïng trung du vμ

hîp cç x· héi cña con ng−êi vμo cç hÖ sinh th¸i miÒn nói, rõng bÞ ph¸ ®Ó lËp ®ån ®iÒn theo bÒn v÷ng.

ph−¬ng thøc ®éc canh (chÌ, cμ phª, b¹ch ®μn, v.v.) LÊy chu kú cña c©y chuèi lμ mét vÝ dô vÒ hÖ

®· lμm mÊt ®i c©n b»ng sinh th¸i, lμm cho ®Êt ®ai sinh th¸i trång trät do con ng−êi thiÕt kÕ: C©y bÞ tho¸i ho¸, d©n ®Þa ph−¬ng bÞ dån ®i n¬i khç, muång lμm hμng rμo ch¾n giã cho c©y chuèi, h¹t cuéc sèng bÞ ®¶o lén.

muång lμm thøc ¨n cho gμ vμ c©y muång lμm chÊt GÇn ®©y, nhiÒu nhμ khoa häc, nhiÒu nhμ qu¶n che phñ ®Êt. C©y chuèi sinh tr−ëng cÇn nhiÒu chÊt lý kinh tÕ, nhiÒu tæ chøc quèc tÕ ®· phª ph¸n m«

dinh d−ìng vμ cè ®Þnh ®Êt chèng xãi mßn, nã cÇn h×nh trªn vμ vËn ®éng ®Êu tranh cho mét nÒn

®−îc ch¾n giã vμ phßng bÖnh. Gμ ¨n s©u g©y h¹i

"n«ng nghiÖp bÒn v÷ng".

cho chuèi (nguån protein) vμ lÊy n−íc tõ gèc c©y VËy nÒn n«ng nghiÖp bÒn v÷ng lμ g×?

chuèi. Gμ bæ sung ph©n bãn cho c©y vμ tù nu«i nã NÒn n«ng nghiÖp bÒn v÷ng do cç tç gi¶ ng−êi b»ng h¹t c©y muång.

¤xtr©ylia lμ Bill Mollison vμ David Holmgren x©y Còng cã thÓ nãi, n«ng nghiÖp bÒn v÷ng lμ mét nÒn dùng vμ ph¸t triÓn, nh»m môc tiªu chèng « nhiÔm n«ng nghiÖp trong qu¸ tr×nh ph¸t triÓn cÇn ph¶i:

®Êt, n−íc vμ kh«ng khÝ cña tr¸i ®Êt do cç hÖ

- B¶o vÖ ®−îc m«i tr−êng, b¶o vÖ ®−îc c©n b»ng thèng c«ng nghiÖp vμ n«ng nghiÖp; chèng mÊt m¸t sinh th¸i.

cç loμi thùc vËt vμ ®éng vËt; chèng suy gi¶m cç

- VÒ mÆt kinh tÕ ®em l¹i hiÖu qu¶ l©u dμi, tμi nguyªn tù nhiªn kh«ng thÓ t¸i sinh vμ chèng kh«ng lμm c¹n kiÖt tμi nguyªn ®Êt, n−íc.

32

33

https://thuviensach.vn

- VÒ mÆt x· héi, kh«ng t¹o ra nh÷ng bÊt b×nh phÇn ®ñ vμ c©n ®èi vÒ dinh d−ìng, lμ nÒn n«ng

®¼ng vμ sù ph©n ho¸ x· héi ë n«ng th«n.

nghiÖp "s¹ch" ®−a ra thÞ tr−êng tiªu thô nh÷ng

§Ó x©y dùng nÒn n«ng nghiÖp bÒn v÷ng ë ViÖt s¶n phÈm kh«ng cã d− l−îng hoçhÊt ®éc h¹i, Nam cÇn l−u ý:

kh«ng cã mÇm bÖnh vi sinh vËt vμ ký sinh trïng.

- §èi víi viÖc s¶n xuÊt c©y l−¬ng thùc cÇn dïng

- VAC b¶o vÖ m«i tr−êng

ph©n h÷u c¬ kÕt hîp.

Theo tμi liÖu cña Liªn hîp quèc, mçi n¨m tr¸i

- §èi víi viÖc khai thç trung du vμ miÒn nói

®Êt mÊt ®i gÇn 20 triÖu ha mμu xanh, kho¶ng 25 tû cÇn thùc hiÖn n«ng - l©m kÕt hîp, trång c©y nhiÒu tÊn ®Êt mμu mì, rÊt nhiÒu lo¹i vi sinh vËt bÞ tiªu tÇng, trång xen c©y hä ®Ëu phñ ®Êt, chèng xãi diÖt. Tr−íc nguy c¬ m«i tr−êng sinh th¸i bÞ «

mßn, b¶o vÖ ®Êt, b¶o vÖ m«i tr−êng vμ tμi nguyªn, nhiÔm ngμy cμng t¨ng, khÝ hËu cã thÓ thay ®æi, æn ®Þnh ®êi sèng, thùc hiÖn tèt ®Þnh canh ®Þnh c−.

thÕ giíi ®ang kªu gäi: "H·y b¶o vÖ m«i tr−êng".

- §a d¹ng ho¸ n«ng nghiÖp: ChuyÓn nhanh tõ VËy, cÇn ph¶i ph¸t triÓn VAC mäi n¬i: tõ rõng

®éc canh lóa sang ®a canh c©y trång, tõ thuÇn nói, ®ång b»ng, duyªn h¶i ®Õn thμnh phè...

n«ng sang n«ng - c«ng - th−¬ng nghiÖp.

Mét Ýt mμu xanh vμ mμu s¾c khç trong m«i

- TËn dông cç tμi nguyªn sinh häc, t¸i sinh tr−êng chËt hÑp cña ®« thÞ còng c¶i thiÖn ®−îc n¨ng l−îng: Ph¸t huy truyÒn thèng th©m canh, phÇn nμo tiÓu khÝ hËu trong tõng khu phè, tõng gi÷ g×n vμ ph¸t triÓn cç gièng quý ®Þa ph−¬ng, ng«i nhμ, tõng c¨n hé lμm cho con ng−êi gÇn gòi tËn dông cç nguån vËt liÖu h÷u c¬, ®ång thêi ®−a víi thiªn nhiªn h¬n.

dÇn c«ng nghÖ sinh häc vμo s¶n xuÊt, nhÊt lμ

trong kh©u b¶o vÖ c©y trång vμ vËt nu«i h¹n chÕ

®Õn møc thÊp nhÊt viÖc dïng hoçhÊt ®éc h¹i.

CÇn sö dông cç nguån n¨ng l−îng t¹i chç, gi¶m chi phÝ mua n¨ng l−îng tõ ngoμi vμo, t¸i sinh n¨ng l−îng b»ng cçh tËn dông cç chÊt phÕ th¶i.

- C¶i thiÖn ®êi sèng - n©ng cao d©n trÝ: Cç ch−¬ng tr×nh xo¸ ®ãi, gi¶m nghÌo, an toμn l−¬ng thùc, thùc phÈm gia ®×nh, chØ cã thÓ thùc hiÖn cã hiÖu qu¶ nÕu x©y dùng nÒn n«ng nghiÖp bÒn v÷ng.

NÒn n«ng nghiÖp nμy ph¶i cung cÊp cho d©n khÈu 34

35

https://thuviensach.vn

- VÒ mÆt x· héi, kh«ng t¹o ra nh÷ng bÊt b×nh phÇn ®ñ vμ c©n ®èi vÒ dinh d−ìng, lμ nÒn n«ng

®¼ng vμ sù ph©n ho¸ x· héi ë n«ng th«n.

nghiÖp "s¹ch" ®−a ra thÞ tr−êng tiªu thô nh÷ng

§Ó x©y dùng nÒn n«ng nghiÖp bÒn v÷ng ë ViÖt s¶n phÈm kh«ng cã d− l−îng hoçhÊt ®éc h¹i, Nam cÇn l−u ý:

kh«ng cã mÇm bÖnh vi sinh vËt vμ ký sinh trïng.

- §èi víi viÖc s¶n xuÊt c©y l−¬ng thùc cÇn dïng

- VAC b¶o vÖ m«i tr−êng

ph©n h÷u c¬ kÕt hîp.

Theo tμi liÖu cña Liªn hîp quèc, mçi n¨m tr¸i

- §èi víi viÖc khai thç trung du vμ miÒn nói

®Êt mÊt ®i gÇn 20 triÖu ha mμu xanh, kho¶ng 25 tû cÇn thùc hiÖn n«ng - l©m kÕt hîp, trång c©y nhiÒu tÊn ®Êt mμu mì, rÊt nhiÒu lo¹i vi sinh vËt bÞ tiªu tÇng, trång xen c©y hä ®Ëu phñ ®Êt, chèng xãi diÖt. Tr−íc nguy c¬ m«i tr−êng sinh th¸i bÞ «

mßn, b¶o vÖ ®Êt, b¶o vÖ m«i tr−êng vμ tμi nguyªn, nhiÔm ngμy cμng t¨ng, khÝ hËu cã thÓ thay ®æi, æn ®Þnh ®êi sèng, thùc hiÖn tèt ®Þnh canh ®Þnh c−.

thÕ giíi ®ang kªu gäi: "H·y b¶o vÖ m«i tr−êng".

- §a d¹ng ho¸ n«ng nghiÖp: ChuyÓn nhanh tõ VËy, cÇn ph¶i ph¸t triÓn VAC mäi n¬i: tõ rõng

®éc canh lóa sang ®a canh c©y trång, tõ thuÇn nói, ®ång b»ng, duyªn h¶i ®Õn thμnh phè...

n«ng sang n«ng - c«ng - th−¬ng nghiÖp.

Mét Ýt mμu xanh vμ mμu s¾c khç trong m«i

- TËn dông cç tμi nguyªn sinh häc, t¸i sinh tr−êng chËt hÑp cña ®« thÞ còng c¶i thiÖn ®−îc n¨ng l−îng: Ph¸t huy truyÒn thèng th©m canh, phÇn nμo tiÓu khÝ hËu trong tõng khu phè, tõng gi÷ g×n vμ ph¸t triÓn cç gièng quý ®Þa ph−¬ng, ng«i nhμ, tõng c¨n hé lμm cho con ng−êi gÇn gòi tËn dông cç nguån vËt liÖu h÷u c¬, ®ång thêi ®−a víi thiªn nhiªn h¬n.

dÇn c«ng nghÖ sinh häc vμo s¶n xuÊt, nhÊt lμ

trong kh©u b¶o vÖ c©y trång vμ vËt nu«i h¹n chÕ

®Õn møc thÊp nhÊt viÖc dïng hoçhÊt ®éc h¹i.

CÇn sö dông cç nguån n¨ng l−îng t¹i chç, gi¶m chi phÝ mua n¨ng l−îng tõ ngoμi vμo, t¸i sinh n¨ng l−îng b»ng cçh tËn dông cç chÊt phÕ th¶i.

- C¶i thiÖn ®êi sèng - n©ng cao d©n trÝ: Cç ch−¬ng tr×nh xo¸ ®ãi, gi¶m nghÌo, an toμn l−¬ng thùc, thùc phÈm gia ®×nh, chØ cã thÓ thùc hiÖn cã hiÖu qu¶ nÕu x©y dùng nÒn n«ng nghiÖp bÒn v÷ng.

NÒn n«ng nghiÖp nμy ph¶i cung cÊp cho d©n khÈu 34

35

https://thuviensach.vn

c¸i xe thïng th× t¹o nªn mét hÖ thèng míi mμ xe ®¹p chØ lμ mét thμnh phÇn cña hÖ thèng míi nμy, hoÆc cßn gäi lμ hÖ thèng phô hoÆc mét phÇn cña hÖ thèng.

Mét ®éng vËt lμ mét vÝ dô (®iÓn h×nh) cho mét hÖ thèng sèng. Nã cã cÊu tróc râ rμng vμ hμnh ®éng

Ch−¬ng II

nh− mét tæng thÓ khi ph¶n øng l¹i cç kÝch thÝch hÖ thèng vac vμ cç

tõ bªn ngoμi vμ t−¬ng ®èi dÔ nh×n thÊy ®iÓm b¾t thμnh phÇn cña hÖ thèng

®Çu vμ ®iÓm kÕt thóc ®Ó ph©n biÖt ranh giíi gi÷a hÖ thèng vμ m«i tr−êng phi hÖ thèng bao quanh.

I. Kh¸i niÖm vÒ hÖ thèng

§iÓm cuèi cïng (kÕt thóc) nμy rÊt quan träng. SÏ

rÊt h¹n chÕ trong viÖc xç ®Þnh mét hÖ thèng nÕu 1. §Þnh nghÜa vÒ hÖ thèng

kh«ng thÓ chØ râ ®©u lμ n¬i kÕt thóc cña hÖ thèng.

Trong cuéc sèng, kh¸i niÖm ®¬n gi¶n vÒ hÖ thèng VÝ dô: Mét con gμ, th× ranh giíi râ rμng lμ líp

¸p dông cho nhiÒu vËt dông, tæ chøc x· héi, mét quÇn l«ng vò ngoμi cïng gåm c¶ líp kh«ng khÝ máng t¹o thÓ tù nhiªn hoÆc mét c«ng tr×nh cô thÓ. VÝ dô: chiÕc nªn miÒn tiÓu khÝ hËu "riªng" quanh con gμ. H×nh 4

«t« hay xe ®¹p, mét trang tr¹i, mét n«ng hé, mét lμ mét phç ®å tæng qu¸t chØ ra nh÷ng ®Çu vμo chñ c«ng tr×nh thuû lîi, mét v−ên c©y, mét con tr©u, v.v..

yÕu (n−íc vμ thøc ¨n) vμ ®Çu ra c¬ b¶n (chÊt th¶i vμ

Nh−ng kh¸i niÖm hÖ thèng ¸p dông cho mäi khÝ Êm). Trong hÇu hÕt mäi tr−êng hîp, nh÷ng ®Çu vËt dông, mäi hiÖn t−îng cô thÓ kh«ng thÓ lμ nh−

ra nμy kh«ng ¶nh h−ëng ngay hay trùc tiÕp hoÆc nhau. Mét hÖ thèng ph¶i cã nh÷ng tÝnh chÊt ®Æc gi¸n tiÕp ®Õn viÖc con gμ s¶n sinh ra chóng.

tr−ng nhÊt ®Þnh vμ mäi thμnh phÇn trong hÖ

H×nh 4: Con gμ lμ mét hÖ thèng sinh häc thèng ho¹t ®éng nh− mét tæng thÓ khi cã tç dông bªn ngoμi lªn bÊt cø bé phËn nμo cña hÖ thèng.

Mét tËp hîp cç vËt kh«ng cã liªn quan víi nhau kh«ng thÓ t¹o nªn mét hÖ thèng.

VÝ dô: Tõng phô kiÖn kh«ng ph¶i lμ hÖ thèng nh−ng tõ mét tËp hîp phô kiÖn ta cã thÓ l¾p r¸p thμnh mét chiÕc xe ®¹p th× chiÕc xe ®¹p lμ mét hÖ

thèng. Nh−ng nÕu chiÕc xe ®¹p ®−îc g¾n víi mét 36

37

https://thuviensach.vn

c¸i xe thïng th× t¹o nªn mét hÖ thèng míi mμ xe ®¹p chØ lμ mét thμnh phÇn cña hÖ thèng míi nμy, hoÆc cßn gäi lμ hÖ thèng phô hoÆc mét phÇn cña hÖ thèng.

Mét ®éng vËt lμ mét vÝ dô (®iÓn h×nh) cho mét hÖ thèng sèng. Nã cã cÊu tróc râ rμng vμ hμnh ®éng

Ch−¬ng II

nh− mét tæng thÓ khi ph¶n øng l¹i cç kÝch thÝch hÖ thèng vac vμ cç

tõ bªn ngoμi vμ t−¬ng ®èi dÔ nh×n thÊy ®iÓm b¾t thμnh phÇn cña hÖ thèng

®Çu vμ ®iÓm kÕt thóc ®Ó ph©n biÖt ranh giíi gi÷a hÖ thèng vμ m«i tr−êng phi hÖ thèng bao quanh.

I. Kh¸i niÖm vÒ hÖ thèng

§iÓm cuèi cïng (kÕt thóc) nμy rÊt quan träng. SÏ

rÊt h¹n chÕ trong viÖc xç ®Þnh mét hÖ thèng nÕu 1. §Þnh nghÜa vÒ hÖ thèng

kh«ng thÓ chØ râ ®©u lμ n¬i kÕt thóc cña hÖ thèng.

Trong cuéc sèng, kh¸i niÖm ®¬n gi¶n vÒ hÖ thèng VÝ dô: Mét con gμ, th× ranh giíi râ rμng lμ líp

¸p dông cho nhiÒu vËt dông, tæ chøc x· héi, mét quÇn l«ng vò ngoμi cïng gåm c¶ líp kh«ng khÝ máng t¹o thÓ tù nhiªn hoÆc mét c«ng tr×nh cô thÓ. VÝ dô: chiÕc nªn miÒn tiÓu khÝ hËu "riªng" quanh con gμ. H×nh 4

«t« hay xe ®¹p, mét trang tr¹i, mét n«ng hé, mét lμ mét phç ®å tæng qu¸t chØ ra nh÷ng ®Çu vμo chñ c«ng tr×nh thuû lîi, mét v−ên c©y, mét con tr©u, v.v..

yÕu (n−íc vμ thøc ¨n) vμ ®Çu ra c¬ b¶n (chÊt th¶i vμ

Nh−ng kh¸i niÖm hÖ thèng ¸p dông cho mäi khÝ Êm). Trong hÇu hÕt mäi tr−êng hîp, nh÷ng ®Çu vËt dông, mäi hiÖn t−îng cô thÓ kh«ng thÓ lμ nh−

ra nμy kh«ng ¶nh h−ëng ngay hay trùc tiÕp hoÆc nhau. Mét hÖ thèng ph¶i cã nh÷ng tÝnh chÊt ®Æc gi¸n tiÕp ®Õn viÖc con gμ s¶n sinh ra chóng.

tr−ng nhÊt ®Þnh vμ mäi thμnh phÇn trong hÖ

H×nh 4: Con gμ lμ mét hÖ thèng sinh häc thèng ho¹t ®éng nh− mét tæng thÓ khi cã tç dông bªn ngoμi lªn bÊt cø bé phËn nμo cña hÖ thèng.

Mét tËp hîp cç vËt kh«ng cã liªn quan víi nhau kh«ng thÓ t¹o nªn mét hÖ thèng.

VÝ dô: Tõng phô kiÖn kh«ng ph¶i lμ hÖ thèng nh−ng tõ mét tËp hîp phô kiÖn ta cã thÓ l¾p r¸p thμnh mét chiÕc xe ®¹p th× chiÕc xe ®¹p lμ mét hÖ

thèng. Nh−ng nÕu chiÕc xe ®¹p ®−îc g¾n víi mét 36

37

https://thuviensach.vn

Cô thÓ lμ bÇu khÝ quyÓn qu¸ réng lín ®Õn møc NhiÖt n¨ng do con gμ th¶i ra ¶nh h−ëng ®Õn h¬i Êm do con gμ th¶i ra kh«ng cã ¶nh h−ëng g×

tiÓu khÝ hËu quanh nã vμ nh− vËy ¶nh h−ëng ®Õn

®¸ng kÓ. Nh−ng gi¶ sö con gμ ®−îc ®Æt trong mét th©n nhiÖt cña nã. KÕt qu¶ lμ cã thÓ lμm gi¶m kh¶

hép kÝn (t¹m thêi kh«ng tÝnh ®Õn nguån oxy cung n¨ng tiÕp nhËn thøc ¨n, gi¶m chÊt th¶i ®−îc th¶i cÊp cho con gμ, nÕu oxy trong hép bÞ hÕt, sÏ g©y ra vμ n¨ng l−îng s¶n sinh ra.

Con gμ nhèt trong c¸i hép kh«ng cßn lμ mét c¬

nªn hËu qu¶ nghiªm träng). VÝ dô ë ®©y giíi h¹n thÓ ®éc lËp ®ñ ®Ó coi nh− lμ mét hÖ thèng: cÇn tËp trung vμo ®Çu ra h¬i Êm cña con gμ. BÇu ph¶i coi con gμ + hép vμ líp khÝ quyÓn bao quanh kh«ng khÝ trong hép nhanh chãng Êm lªn nhê con hép lμ mét hÖ thèng (xem H×nh 5). CÇn xç ®Þnh râ gμ vμ nã sÏ ¶nh h−ëng ngay, trùc tiÕp ®Õn con gμ, vÞ trÝ ranh giíi cña hÖ thèng, v× ®ã lμ cçh ®Ó xç tèc ®é s¶n sinh ra h¬i Êm cña con gμ. §©y gäi lμ

®Þnh néi dung cña mét hÖ thèng.

"c¬ chÕ ph¶n håi" vμ nÕu chóng ta lμm ng¬ tr−íc H·y t−ëng t−îng r»ng: Khi nghiªn cøu cç bé c¬ chÕ ph¶n håi th× sÏ hiÓu sai vÒ hÖ thèng cña phËn khç nhau cña c¬ thÓ con ng−êi (nh− tay, chóng ta (con gμ) sÏ ph¶n øng l¹i nh− thÕ nμo ®Õn ch©n, v.v.) mét cçh riªng biÖt vμ tçh biÖt chóng bÊt cø tç ®éng nμo.

víi nhau, sÏ kh«ng bao giê hiÓu râ toμn bé c¬ chÕ

H×nh 5: HÖ thèng con gμ trong hép ho¹t ®éng nh− thÕ nμo, thËm chÝ còng kh«ng hiÓu

®−îc tõng bé phËn ho¹t ®éng nh− thÕ nμo khi NhiÖt n¨ng bÞ mÊt

vµo kh«ng gian

chóng kÕt hîp l¹i t¹o thμnh mét c¬ thÓ. HiÓu ®−îc chøc n¨ng cña tõng bé phËn vμ ho¹t ®éng cña bé phËn ®ã trong c¶ hÖ thèng nh− mét c¬ thÓ thèng H¬i Êm

nhÊt lμ ®iÒu rÊt quan träng. Tõ ®ã cã thÓ hiÓu

®−îc sù ho¹t ®éng cña toμn bé hÖ thèng.

VËy cã thÓ ®Þnh nghÜa vÒ hÖ thèng: "HÖ thèng Thøc ¨n

to c¬ thÓ

lμ mét nhãm cç bé phËn t−¬ng tç víi nhau, cïng ChÊt th¶i

ho¹t ®éng cho mét môc ®Ých chung, cã kh¶ n¨ng

®¸p l¹i tç ®éng bªn ngoμi nh− mét tæng thÓ, kh«ng bÞ ¶nh h−ëng trùc tiÕp bëi ®Çu ra cña chÝnh m×nh vμ cã ranh giíi râ rμng dùa trªn tæng thÓ tÊt HÖ thèng ranh giíi

c¶ cç ph¶n håi cã ý nghÜa".

38

39

https://thuviensach.vn

Cô thÓ lμ bÇu khÝ quyÓn qu¸ réng lín ®Õn møc NhiÖt n¨ng do con gμ th¶i ra ¶nh h−ëng ®Õn h¬i Êm do con gμ th¶i ra kh«ng cã ¶nh h−ëng g×

tiÓu khÝ hËu quanh nã vμ nh− vËy ¶nh h−ëng ®Õn

®¸ng kÓ. Nh−ng gi¶ sö con gμ ®−îc ®Æt trong mét th©n nhiÖt cña nã. KÕt qu¶ lμ cã thÓ lμm gi¶m kh¶

hép kÝn (t¹m thêi kh«ng tÝnh ®Õn nguån oxy cung n¨ng tiÕp nhËn thøc ¨n, gi¶m chÊt th¶i ®−îc th¶i cÊp cho con gμ, nÕu oxy trong hép bÞ hÕt, sÏ g©y ra vμ n¨ng l−îng s¶n sinh ra.

Con gμ nhèt trong c¸i hép kh«ng cßn lμ mét c¬

nªn hËu qu¶ nghiªm träng). VÝ dô ë ®©y giíi h¹n thÓ ®éc lËp ®ñ ®Ó coi nh− lμ mét hÖ thèng: cÇn tËp trung vμo ®Çu ra h¬i Êm cña con gμ. BÇu ph¶i coi con gμ + hép vμ líp khÝ quyÓn bao quanh kh«ng khÝ trong hép nhanh chãng Êm lªn nhê con hép lμ mét hÖ thèng (xem H×nh 5). CÇn xç ®Þnh râ gμ vμ nã sÏ ¶nh h−ëng ngay, trùc tiÕp ®Õn con gμ, vÞ trÝ ranh giíi cña hÖ thèng, v× ®ã lμ cçh ®Ó xç tèc ®é s¶n sinh ra h¬i Êm cña con gμ. §©y gäi lμ

®Þnh néi dung cña mét hÖ thèng.

"c¬ chÕ ph¶n håi" vμ nÕu chóng ta lμm ng¬ tr−íc H·y t−ëng t−îng r»ng: Khi nghiªn cøu cç bé c¬ chÕ ph¶n håi th× sÏ hiÓu sai vÒ hÖ thèng cña phËn khç nhau cña c¬ thÓ con ng−êi (nh− tay, chóng ta (con gμ) sÏ ph¶n øng l¹i nh− thÕ nμo ®Õn ch©n, v.v.) mét cçh riªng biÖt vμ tçh biÖt chóng bÊt cø tç ®éng nμo.

víi nhau, sÏ kh«ng bao giê hiÓu râ toμn bé c¬ chÕ

H×nh 5: HÖ thèng con gμ trong hép ho¹t ®éng nh− thÕ nμo, thËm chÝ còng kh«ng hiÓu

®−îc tõng bé phËn ho¹t ®éng nh− thÕ nμo khi NhiÖt n¨ng bÞ mÊt

vµo kh«ng gian

chóng kÕt hîp l¹i t¹o thμnh mét c¬ thÓ. HiÓu ®−îc chøc n¨ng cña tõng bé phËn vμ ho¹t ®éng cña bé phËn ®ã trong c¶ hÖ thèng nh− mét c¬ thÓ thèng H¬i Êm

nhÊt lμ ®iÒu rÊt quan träng. Tõ ®ã cã thÓ hiÓu

®−îc sù ho¹t ®éng cña toμn bé hÖ thèng.

VËy cã thÓ ®Þnh nghÜa vÒ hÖ thèng: "HÖ thèng Thøc ¨n

to c¬ thÓ

lμ mét nhãm cç bé phËn t−¬ng tç víi nhau, cïng ChÊt th¶i

ho¹t ®éng cho mét môc ®Ých chung, cã kh¶ n¨ng

®¸p l¹i tç ®éng bªn ngoμi nh− mét tæng thÓ, kh«ng bÞ ¶nh h−ëng trùc tiÕp bëi ®Çu ra cña chÝnh m×nh vμ cã ranh giíi râ rμng dùa trªn tæng thÓ tÊt HÖ thèng ranh giíi

c¶ cç ph¶n håi cã ý nghÜa".

38

39

https://thuviensach.vn

2. Cç hÖ thèng phô H×nh 6: §Çu vμo vμ ®Çu ra tèi thiÓu ë phÇn ®Þnh nghÜa ta ®· ®Ò cËp: Mét hÖ thèng trong dinh d−ìng cña bß

cã thÓ lμ thμnh phÇn cña mét hÖ thèng khç réng NhiÖt l−îng

h¬n b¶n th©n hÖ thèng ®ã. Mét c©y ¨n qu¶ lμ mét O2

hÖ thèng, nh−ng nÕu ®Æt c©y ®ã vμo mét v−ên c©y th× v−ên c©y lμ mét hÖ thèng réng h¬n vμ lóc nμy Methane

c©y ®ã chØ lμ mét thμnh phÇn cña hÖ thèng nμy.

N−íc tiÓu

CO2

ViÖc nghiªn cøu c¶ v−ên c©y nh− mét hÖ thèng sÏ

Ph©n

Thøc ¨n

cã ý nghÜa h¬n nhiÒu trong viÖc ®−a ra cç quyÕt N−íc

®Þnh s¶n xuÊt ®èi víi v−ên c©y: ®Çu t−, c¶i thiÖn hÖ thèng v−ên c©y, marketing s¶n phÈm, v.v..

Nh−ng nÕu ®ã lμ mét con bß ch¨n th¶ trªn Nh− vËy, mét c©y ¨n qu¶ trong v−ên lμ mét hÖ

®ång cá, chóng ta kh«ng thÓ thê ¬ vÒ mét ®iÒu lμ

thèng phô cña v−ên c©y vμ khi nghiªn cøu hÖ

ph©n cña nã cã thÓ ¶nh h−ëng ®Õn viÖc cá sinh thèng v−ên chóng ta kh«ng thÓ kh«ng tÝnh ®Õn tr−ëng nhanh hay chËm vμ bß sÏ ¨n bao nhiªu cá.

cç hÖ thèng phô nh− tõng c©y ¨n qu¶ trong v−ên.

Chóng ta kh«ng thÓ nghiªn cøu ¶nh h−ëng nμy ë

§Æc ®iÓm träng yÕu cña hÖ thèng phô lμ møc ®é ph¹m vi chØ nghiªn cøu tõng con bß mμ ph¶i

®éc lËp:

nghiªn cøu hÖ thèng lín h¬n - ®ã lμ hÖ thèng tr¹i VÝ dô: NÕu chóng ta coi mét trang tr¹i nu«i bß nu«i bß (H×nh 7).

s÷a lμ mét hÖ thèng th× rÊt dÔ dμng nhËn thÊy H×nh 7: §Çu vμo vμ ®Çu ra tèi thiÓu mçi con bß lμ mét thμnh phÇn cña hÖ thèng ®ã vμ

®èi víi mét con bß ch¨n th¶

cã thÓ coi ®ã lμ nh÷ng hÖ thèng riªng biÖt. Nh−

vËy, c¨n cø vμo lý thuyÕt: mçi hÖ thèng cã thÓ lμ

M−a

mét thμnh phÇn cña hÖ thèng khç, réng h¬n ta cã N −íc tiÓu

thÓ tiÕn hμnh nhiÒu nghiªn cøu víi mét con bß mμ

Ph©n

Thøc ¨n

kh«ng nhÊt thiÕt ph¶i nghiªn cøu c¶ hÖ thèng trang tr¹i nu«i bß s÷a nh−: nghiªn cøu ph¶n øng N−íc

cña con bß ®Õn ®iÒu kiÖn ngo¹i c¶nh hoÆc thøc ¨n mμ kh«ng cÇn ph¶i tÝnh ®Õn viÖc nghiªn cøu c¶

trang tr¹i (H×nh 6).

40

41

https://thuviensach.vn

2. Cç hÖ thèng phô H×nh 6: §Çu vμo vμ ®Çu ra tèi thiÓu ë phÇn ®Þnh nghÜa ta ®· ®Ò cËp: Mét hÖ thèng trong dinh d−ìng cña bß

cã thÓ lμ thμnh phÇn cña mét hÖ thèng khç réng NhiÖt l−îng

h¬n b¶n th©n hÖ thèng ®ã. Mét c©y ¨n qu¶ lμ mét O2

hÖ thèng, nh−ng nÕu ®Æt c©y ®ã vμo mét v−ên c©y th× v−ên c©y lμ mét hÖ thèng réng h¬n vμ lóc nμy Methane

c©y ®ã chØ lμ mét thμnh phÇn cña hÖ thèng nμy.

N−íc tiÓu

CO2

ViÖc nghiªn cøu c¶ v−ên c©y nh− mét hÖ thèng sÏ

Ph©n

Thøc ¨n

cã ý nghÜa h¬n nhiÒu trong viÖc ®−a ra cç quyÕt N−íc

®Þnh s¶n xuÊt ®èi víi v−ên c©y: ®Çu t−, c¶i thiÖn hÖ thèng v−ên c©y, marketing s¶n phÈm, v.v..

Nh−ng nÕu ®ã lμ mét con bß ch¨n th¶ trªn Nh− vËy, mét c©y ¨n qu¶ trong v−ên lμ mét hÖ

®ång cá, chóng ta kh«ng thÓ thê ¬ vÒ mét ®iÒu lμ

thèng phô cña v−ên c©y vμ khi nghiªn cøu hÖ

ph©n cña nã cã thÓ ¶nh h−ëng ®Õn viÖc cá sinh thèng v−ên chóng ta kh«ng thÓ kh«ng tÝnh ®Õn tr−ëng nhanh hay chËm vμ bß sÏ ¨n bao nhiªu cá.

cç hÖ thèng phô nh− tõng c©y ¨n qu¶ trong v−ên.

Chóng ta kh«ng thÓ nghiªn cøu ¶nh h−ëng nμy ë

§Æc ®iÓm träng yÕu cña hÖ thèng phô lμ møc ®é ph¹m vi chØ nghiªn cøu tõng con bß mμ ph¶i

®éc lËp:

nghiªn cøu hÖ thèng lín h¬n - ®ã lμ hÖ thèng tr¹i VÝ dô: NÕu chóng ta coi mét trang tr¹i nu«i bß nu«i bß (H×nh 7).

s÷a lμ mét hÖ thèng th× rÊt dÔ dμng nhËn thÊy H×nh 7: §Çu vμo vμ ®Çu ra tèi thiÓu mçi con bß lμ mét thμnh phÇn cña hÖ thèng ®ã vμ

®èi víi mét con bß ch¨n th¶

cã thÓ coi ®ã lμ nh÷ng hÖ thèng riªng biÖt. Nh−

vËy, c¨n cø vμo lý thuyÕt: mçi hÖ thèng cã thÓ lμ

M−a

mét thμnh phÇn cña hÖ thèng khç, réng h¬n ta cã N −íc tiÓu

thÓ tiÕn hμnh nhiÒu nghiªn cøu víi mét con bß mμ

Ph©n

Thøc ¨n

kh«ng nhÊt thiÕt ph¶i nghiªn cøu c¶ hÖ thèng trang tr¹i nu«i bß s÷a nh−: nghiªn cøu ph¶n øng N−íc

cña con bß ®Õn ®iÒu kiÖn ngo¹i c¶nh hoÆc thøc ¨n mμ kh«ng cÇn ph¶i tÝnh ®Õn viÖc nghiªn cøu c¶

trang tr¹i (H×nh 6).

40

41

https://thuviensach.vn

3. TrËt tù hÖ thèng s¶n xuÊt n«ng nghiÖp. ë ®©y nÕu ta coi hÖ thèng Nh− ®· ®Ò cËp ®Õn ë phÇn ®Þnh nghÜa hÖ thèng, trång trät lμ mét hÖ thèng th× nã cã thÓ cã cç mçi hÖ thèng cã thÓ lμ mét thμnh phÇn cña mét hÖ

thμnh phÇn t¹o nªn hÖ thèng nh−: ngμnh trång c©y l−¬ng thùc, c©y rau, c©y ¨n qu¶, ngμnh trång thèng khç réng h¬n. Nh− vËy, mét hÖ thèng vμ

hoa - c©y c¶nh, v.v.. Nh−ng nÕu ta coi n«ng hé lμ

ranh giíi cña nã thay ®æi tuú theo träng t©m vμ

mét hÖ thèng th× trång trät vμ ch¨n nu«i, nu«i môc ®Ých cña ng−êi nghiªn cøu hÖ thèng. Khi ®·

trång thuû s¶n, v.v. l¹i lμ cç hÖ thèng thμnh xç ®Þnh ®−îc hÖ thèng vμ ranh giíi cña hÖ thèng phÇn cña hÖ thèng n«ng hé.

®ã chóng ta cã thÓ dÔ dμng xç ®Þnh ®−îc nh÷ng thμnh phÇn c¬ b¶n cña hÖ thèng, cç mèi quan hÖ

H×nh 9: Cç møc träng ®iÓm

qua l¹i trong hÖ thèng ®ã, ®ång thêi còng xç ®Þnh trong ph¸t triÓn n«ng nghiÖp

®−îc nh÷ng mèi quan hÖ qua l¹i gi÷a hÖ thèng Cç nhµ chÝnh trÞ,

Th−¬ng m¹i vÒ n«ng s¶n

nghiªn cøu víi m«i tr−êng bªn ngoμi. Tuy nhiªn, kinh tÕ, th−¬ng gia

Th−¬ng m¹i n«ng s¶n ë ph¹m vi

viÖc xç ®Þnh ®−îc mét hÖ thèng kh«ng ph¶i lμ dÔ

quèc gia

dμng nÕu chóng ta kh«ng biÕt ®Õn vÞ trÝ cña nã N«ng d©n, cç nhµ

HÖ thèng n«ng nghiÖp

trong mét trËt tù nhÊt ®Þnh.

n«ng häc, th−¬ng gia

HÖ thèng trang tr¹i

H×nh 8: TrËt tù hÖ thèng

HÖ thèng phô

HÖ thèng ë møc quèc gia

Cç chuyªn gia,

Cç hÖ thèng

nhµ khoa häc,

thµnh phÇn

HÖ thèng vïng

chuyªn ngµnh ch¨n

nu«i, trång trät

HÖ thèng trang tr¹i

H×nh 9 cho thÊy, ë cç møc hÖ thèng khç nhau HÖ thèng n«ng hé

nÒn n«ng nghiÖp cã nh÷ng träng t©m ph¸t triÓn khç nhau.

Bu«n b¸n n«ng s¶n cña mét quèc gia trªn thÞ

HÖ thèng trång trät

HÖ thèng ch¨n nu«i

tr−êng quèc tÕ vμ néi ®Þa kh«ng ph¶i do ng−êi s¶n xuÊt ®¶m trçh mμ do cç nhμ chÝnh trÞ, cç H×nh 8 cho thÊy, mét trËt tù hÖ thèng trong 42

43

https://thuviensach.vn

3. TrËt tù hÖ thèng s¶n xuÊt n«ng nghiÖp. ë ®©y nÕu ta coi hÖ thèng Nh− ®· ®Ò cËp ®Õn ë phÇn ®Þnh nghÜa hÖ thèng, trång trät lμ mét hÖ thèng th× nã cã thÓ cã cç mçi hÖ thèng cã thÓ lμ mét thμnh phÇn cña mét hÖ

thμnh phÇn t¹o nªn hÖ thèng nh−: ngμnh trång c©y l−¬ng thùc, c©y rau, c©y ¨n qu¶, ngμnh trång thèng khç réng h¬n. Nh− vËy, mét hÖ thèng vμ

hoa - c©y c¶nh, v.v.. Nh−ng nÕu ta coi n«ng hé lμ

ranh giíi cña nã thay ®æi tuú theo träng t©m vμ

mét hÖ thèng th× trång trät vμ ch¨n nu«i, nu«i môc ®Ých cña ng−êi nghiªn cøu hÖ thèng. Khi ®·

trång thuû s¶n, v.v. l¹i lμ cç hÖ thèng thμnh xç ®Þnh ®−îc hÖ thèng vμ ranh giíi cña hÖ thèng phÇn cña hÖ thèng n«ng hé.

®ã chóng ta cã thÓ dÔ dμng xç ®Þnh ®−îc nh÷ng thμnh phÇn c¬ b¶n cña hÖ thèng, cç mèi quan hÖ

H×nh 9: Cç møc träng ®iÓm

qua l¹i trong hÖ thèng ®ã, ®ång thêi còng xç ®Þnh trong ph¸t triÓn n«ng nghiÖp

®−îc nh÷ng mèi quan hÖ qua l¹i gi÷a hÖ thèng Cç nhµ chÝnh trÞ,

Th−¬ng m¹i vÒ n«ng s¶n

nghiªn cøu víi m«i tr−êng bªn ngoμi. Tuy nhiªn, kinh tÕ, th−¬ng gia

Th−¬ng m¹i n«ng s¶n ë ph¹m vi

viÖc xç ®Þnh ®−îc mét hÖ thèng kh«ng ph¶i lμ dÔ

quèc gia

dμng nÕu chóng ta kh«ng biÕt ®Õn vÞ trÝ cña nã N«ng d©n, cç nhµ

HÖ thèng n«ng nghiÖp

trong mét trËt tù nhÊt ®Þnh.

n«ng häc, th−¬ng gia

HÖ thèng trang tr¹i

H×nh 8: TrËt tù hÖ thèng

HÖ thèng phô

HÖ thèng ë møc quèc gia

Cç chuyªn gia,

Cç hÖ thèng

nhµ khoa häc,

thµnh phÇn

HÖ thèng vïng

chuyªn ngµnh ch¨n

nu«i, trång trät

HÖ thèng trang tr¹i

H×nh 9 cho thÊy, ë cç møc hÖ thèng khç nhau HÖ thèng n«ng hé

nÒn n«ng nghiÖp cã nh÷ng träng t©m ph¸t triÓn khç nhau.

Bu«n b¸n n«ng s¶n cña mét quèc gia trªn thÞ

HÖ thèng trång trät

HÖ thèng ch¨n nu«i

tr−êng quèc tÕ vμ néi ®Þa kh«ng ph¶i do ng−êi s¶n xuÊt ®¶m trçh mμ do cç nhμ chÝnh trÞ, cç H×nh 8 cho thÊy, mét trËt tù hÖ thèng trong 42

43

https://thuviensach.vn

nhμ kinh tÕ vμ cç th−¬ng gia ho¹ch ®Þnh vμ tiÕn tr¹i, hÖ thèng trång trät, hÖ thèng ch¨n nu«i, hÖ

hμnh. Cç ®èi t−îng nμy ®ãng vai trß rÊt quan thèng nu«i trång thuû s¶n, hÖ thèng n«ng hé, v.v.

träng trong viÖc ®Ò ra cç kÕ ho¹ch tiªu thô, s¶n VËy cç hÖ thèng ®ã lμ g×?

xuÊt cç s¶n phÈm n«ng nghiÖp ë ph¹m vi vÜ m«.

4.1. HÖ thèng trang tr¹i

Trong cç hÖ thèng s¶n xuÊt cô thÓ nh− hÖ thèng HÖ thèng trang tr¹i lμ mét d¶i ®Êt hoÆc mÆt n«ng nghiÖp, hÖ thèng trang tr¹i th× cç nhμ

n−íc bÊt kú t¹o nªn bëi mét hoÆc nhiÒu h¬n cç n«ng häc vμ ng−êi n«ng d©n ®ãng vai trß quan kho¶nh ®Êt dïng ®Ó trång trät vμ ch¨n nu«i d−íi träng trong viÖc ®iÒu hμnh hÖ thèng. Cç nhμ

sù qu¶n lý cña chñ ®Êt hoÆc ng−êi thuª ®Êt.

th−¬ng gia gióp cho viÖc tiªu thô s¶n phÈm, cung Theo Harwood (1979), ®ã lμ sù s¾p ®Æt æn ®Þnh øng vËt t−, v.v. gi÷a cç hÖ thèng trong vïng, vμ thèng nhÊt cç ho¹t ®éng s¶n xuÊt do n«ng hé gi÷a thμnh phÇn hÖ thèng nμy víi thμnh phÇn hÖ

qu¶n lý phï hîp víi tr×nh ®é kü thuËt, m«i tr−êng thèng khç.

tù nhiªn, sinh häc vμ kinh tÕ - x· héi; phï hîp víi ë møc hÖ thèng thÊp h¬n, tøc lμ hÖ thèng s¶n môc tiªu, së thÝch vμ nguån lùc cña n«ng hé. Cç xuÊt ra cç s¶n phÈm cô thÓ nh− c©y trång, vËt yÕu tè nμy ¶nh h−ëng chung ®Õn s¶n l−îng vμ

nu«i, v.v. th× cç nhμ khoa häc chuyªn ngμnh l¹i ph−¬ng thøc s¶n xuÊt. HÖ thèng trang tr¹i lμ mét lμ ng−êi ®ãng vai trß tÝch cùc. Hä gióp cho hÖ

bé phËn cña hÖ thèng lín h¬n - ®ã lμ hÖ thèng thèng ph¸t triÓn th«ng qua viÖc ¸p dông cç kü n«ng nghiÖp vμ cã thÓ chia thμnh cç hÖ thèng thuËt thÝch hîp, gi¶i quyÕt cç m©u thuÉn néi t¹i thμnh phÇn - ®ã lμ hÖ thèng trång trät, ch¨n nu«i, trong hÖ thèng vμ ®−a ra cç hÖ thèng s¶n xuÊt nu«i trång thuû s¶n, v.v..

phï hîp cho tõng vïng.

4.2. HÖ thèng n«ng nghiÖp

Nh− vËy, hÖ thèng cμng réng th× cç mèi quan HÖ thèng n«ng nghiÖp lμ mét tËp hîp cç hÖ

hÖ, tç ®éng qua l¹i gi÷a cç thμnh phÇn trong hÖ

thèng trang tr¹i bao gåm c¶ cç hÖ thèng ph©n thèng vμ gi÷a hÖ thèng víi m«i tr−êng cμng cao vμ

phèi ®Ó cung cÊp cç vËt t− vμ dÞch vô cÇn thiÕt phøc t¹p; träng t©m cña hÖ thèng còng thay ®æi

®Õn ng−êi n«ng d©n vμ ®−a n«ng phÈm ®Õn víi tuú theo môc tiªu cña hÖ thèng.

ng−êi tiªu dïng (theo Gartner - 1984 vμ Grigg -

4. Mét sè hÖ thèng trong n«ng nghiÖp 1974). HÖ thèng n«ng nghiÖp kh«ng chØ chó träng Trong n«ng nghiÖp, cç hÖ thèng th−êng ®−îc

®Õn ho¹t ®éng cña cç thμnh phÇn trong s¶n xuÊt nh¾c ®Õn nh−: hÖ thèng n«ng nghiÖp, hÖ thèng trang n«ng nghiÖp d−íi tç ®éng cña m«i tr−êng, mμ cßn 44

45

https://thuviensach.vn

nhμ kinh tÕ vμ cç th−¬ng gia ho¹ch ®Þnh vμ tiÕn tr¹i, hÖ thèng trång trät, hÖ thèng ch¨n nu«i, hÖ

hμnh. Cç ®èi t−îng nμy ®ãng vai trß rÊt quan thèng nu«i trång thuû s¶n, hÖ thèng n«ng hé, v.v.

träng trong viÖc ®Ò ra cç kÕ ho¹ch tiªu thô, s¶n VËy cç hÖ thèng ®ã lμ g×?

xuÊt cç s¶n phÈm n«ng nghiÖp ë ph¹m vi vÜ m«.

4.1. HÖ thèng trang tr¹i

Trong cç hÖ thèng s¶n xuÊt cô thÓ nh− hÖ thèng HÖ thèng trang tr¹i lμ mét d¶i ®Êt hoÆc mÆt n«ng nghiÖp, hÖ thèng trang tr¹i th× cç nhμ

n−íc bÊt kú t¹o nªn bëi mét hoÆc nhiÒu h¬n cç n«ng häc vμ ng−êi n«ng d©n ®ãng vai trß quan kho¶nh ®Êt dïng ®Ó trång trät vμ ch¨n nu«i d−íi träng trong viÖc ®iÒu hμnh hÖ thèng. Cç nhμ

sù qu¶n lý cña chñ ®Êt hoÆc ng−êi thuª ®Êt.

th−¬ng gia gióp cho viÖc tiªu thô s¶n phÈm, cung Theo Harwood (1979), ®ã lμ sù s¾p ®Æt æn ®Þnh øng vËt t−, v.v. gi÷a cç hÖ thèng trong vïng, vμ thèng nhÊt cç ho¹t ®éng s¶n xuÊt do n«ng hé gi÷a thμnh phÇn hÖ thèng nμy víi thμnh phÇn hÖ

qu¶n lý phï hîp víi tr×nh ®é kü thuËt, m«i tr−êng thèng khç.

tù nhiªn, sinh häc vμ kinh tÕ - x· héi; phï hîp víi ë møc hÖ thèng thÊp h¬n, tøc lμ hÖ thèng s¶n môc tiªu, së thÝch vμ nguån lùc cña n«ng hé. Cç xuÊt ra cç s¶n phÈm cô thÓ nh− c©y trång, vËt yÕu tè nμy ¶nh h−ëng chung ®Õn s¶n l−îng vμ

nu«i, v.v. th× cç nhμ khoa häc chuyªn ngμnh l¹i ph−¬ng thøc s¶n xuÊt. HÖ thèng trang tr¹i lμ mét lμ ng−êi ®ãng vai trß tÝch cùc. Hä gióp cho hÖ

bé phËn cña hÖ thèng lín h¬n - ®ã lμ hÖ thèng thèng ph¸t triÓn th«ng qua viÖc ¸p dông cç kü n«ng nghiÖp vμ cã thÓ chia thμnh cç hÖ thèng thuËt thÝch hîp, gi¶i quyÕt cç m©u thuÉn néi t¹i thμnh phÇn - ®ã lμ hÖ thèng trång trät, ch¨n nu«i, trong hÖ thèng vμ ®−a ra cç hÖ thèng s¶n xuÊt nu«i trång thuû s¶n, v.v..

phï hîp cho tõng vïng.

4.2. HÖ thèng n«ng nghiÖp

Nh− vËy, hÖ thèng cμng réng th× cç mèi quan HÖ thèng n«ng nghiÖp lμ mét tËp hîp cç hÖ

hÖ, tç ®éng qua l¹i gi÷a cç thμnh phÇn trong hÖ

thèng trang tr¹i bao gåm c¶ cç hÖ thèng ph©n thèng vμ gi÷a hÖ thèng víi m«i tr−êng cμng cao vμ

phèi ®Ó cung cÊp cç vËt t− vμ dÞch vô cÇn thiÕt phøc t¹p; träng t©m cña hÖ thèng còng thay ®æi

®Õn ng−êi n«ng d©n vμ ®−a n«ng phÈm ®Õn víi tuú theo môc tiªu cña hÖ thèng.

ng−êi tiªu dïng (theo Gartner - 1984 vμ Grigg -

4. Mét sè hÖ thèng trong n«ng nghiÖp 1974). HÖ thèng n«ng nghiÖp kh«ng chØ chó träng Trong n«ng nghiÖp, cç hÖ thèng th−êng ®−îc

®Õn ho¹t ®éng cña cç thμnh phÇn trong s¶n xuÊt nh¾c ®Õn nh−: hÖ thèng n«ng nghiÖp, hÖ thèng trang n«ng nghiÖp d−íi tç ®éng cña m«i tr−êng, mμ cßn 44

45

https://thuviensach.vn

bao gåm c¶ cç thμnh phÇn cung øng vËt t− vμ

m·n cç nhu cÇu cÇn thiÕt khç nh− häc hμnh, tiªu thô s¶n phÈm - mét phÇn kh«ng thÓ thiÕu mÆc, ë... vμ ®Ó b¸n.

®−îc cho mét nÒn n«ng nghiÖp hμng hãa nh− hiÖn ë hÇu hÕt cç n−íc ®ang ph¸t triÓn (trong ®ã cã nay. Do vËy, hÖ thèng n«ng nghiÖp lμ mét hÖ

ViÖt Nam), ®¬n vÞ s¶n xuÊt n«ng nghiÖp c¬ b¶n lμ

thèng réng h¬n vμ bao trïm lªn nhiÒu mèi quan hÖ thèng s¶n xuÊt n«ng hé vμ mäi quyÕt ®Þnh vÒ

hÖ, trong ®ã cã c¶ quan hÖ gi÷a cç hÖ thèng n«ng s¶n xuÊt ®Òu diÔn ra ë møc n«ng hé. N«ng hé cßn tr¹i vμ quan hÖ víi cç bé phËn khç ngoμi ph¹m lμ ®¬n vÞ kiÓm so¸t sù chuyÓn ho¸ ®Çu vμo thμnh vi s¶n xuÊt n«ng nghiÖp.

cç n«ng s¶n c¬ b¶n.

4.3. HÖ thèng trång trät

Nh− vËy, cã thÓ ®Þnh nghÜa hÖ thèng n«ng hé: HÖ thèng n«ng hé lμ mét hÖ thèng c¬ b¶n vμ träng HÖ thèng trång trät lμ mét tËp hîp cña mét hay yÕu cña nÒn n«ng nghiÖp n−íc ta vμ cç n−íc khç nhiÒu lo¹i c©y trång, bao gåm cç thμnh phÇn cÇn cã nÒn kinh tÕ thÞ tr−êng.

thiÕt cho s¶n xuÊt, kÓ c¶ mèi quan hÖ gi÷a cç HÖ thèng n«ng hé gåm cã 3 hÖ thèng thμnh ho¹t ®éng s¶n xuÊt cña n«ng hé vμ cç m«i tr−êng phÇn liªn quan chÆt chÏ vμ tç ®éng qua l¹i lÉn tù nhiªn, sinh häc vμ kinh tÕ - x· héi.

nhau, ®ã lμ:

4.4. HÖ thèng ch¨n nu«i

- N«ng hé lμ ®¬n vÞ ®−a ra quyÕt ®Þnh s¶n xuÊt, HÖ thèng ch¨n nu«i cã thÓ ®−îc ®Þnh nghÜa môc ®Ých ho¹t ®éng cña hÖ thèng, kiÓm so¸t sù ho¹t ®éng cña hÖ thèng vμ cung cÊp lao ®éng cho t−¬ng tù nh− hÖ thèng trång trät.

hÖ thèng; ®ång thêi ®ßi hái l−¬ng thùc, thùc phÈm

4.5. HÖ thèng n«ng hé

vμ tiÒn mÆt tõ hÖ thèng ®Ó hoμn thμnh cç môc Hé lμ mét tæ chøc x· héi trong ®ã cç thμnh tiªu ®· ®Æt ra.

viªn th−êng sèng, ¨n vμ ngñ cïng d−íi mét m¸i

- Trang tr¹i víi cç ho¹t ®éng s¶n xuÊt trång nhμ. Trong hé cã chñ hé vμ chñ hé cã thÓ lμ phô trät, ch¨n nu«i, nu«i trång thuû s¶n, t¹o viÖc lμm, n÷ (vî) hoÆc nam giíi (chång).

l−¬ng thùc, thùc phÈm vμ tiÒn mÆt cho n«ng hé.

ë cç n−íc ph¸t triÓn, n«ng hé cã thÓ do mét

- Thμnh phÇn ngoμi trang tr¹i cung cÊp viÖc lμm hoÆc hai gia ®×nh cïng víi cç thÕ hÖ khç nhau vμ cç ho¹t ®éng sinh lîi, tuy cã sù c¹nh tranh lao t¹o nªn. PhÇn lín n«ng hé ë cç n−íc nμy phÊn

®éng gia ®×nh víi cç ho¹t ®éng trang tr¹i nh−ng

®Êu s¶n xuÊt ra mét l−îng l−¬ng thùc liªn tôc vμ

thμnh phÇn nμy ngμy cμng trë nªn quan träng h¬n æn ®Þnh cung cÊp cho nhu cÇu cña hä vμ ®Ó tho¶

trong viÖc lμm cho n«ng hé cμng trë nªn giμu cã h¬n, 46

47

https://thuviensach.vn

bao gåm c¶ cç thμnh phÇn cung øng vËt t− vμ

m·n cç nhu cÇu cÇn thiÕt khç nh− häc hμnh, tiªu thô s¶n phÈm - mét phÇn kh«ng thÓ thiÕu mÆc, ë... vμ ®Ó b¸n.

®−îc cho mét nÒn n«ng nghiÖp hμng hãa nh− hiÖn ë hÇu hÕt cç n−íc ®ang ph¸t triÓn (trong ®ã cã nay. Do vËy, hÖ thèng n«ng nghiÖp lμ mét hÖ

ViÖt Nam), ®¬n vÞ s¶n xuÊt n«ng nghiÖp c¬ b¶n lμ

thèng réng h¬n vμ bao trïm lªn nhiÒu mèi quan hÖ thèng s¶n xuÊt n«ng hé vμ mäi quyÕt ®Þnh vÒ

hÖ, trong ®ã cã c¶ quan hÖ gi÷a cç hÖ thèng n«ng s¶n xuÊt ®Òu diÔn ra ë møc n«ng hé. N«ng hé cßn tr¹i vμ quan hÖ víi cç bé phËn khç ngoμi ph¹m lμ ®¬n vÞ kiÓm so¸t sù chuyÓn ho¸ ®Çu vμo thμnh vi s¶n xuÊt n«ng nghiÖp.

cç n«ng s¶n c¬ b¶n.

4.3. HÖ thèng trång trät

Nh− vËy, cã thÓ ®Þnh nghÜa hÖ thèng n«ng hé: HÖ thèng n«ng hé lμ mét hÖ thèng c¬ b¶n vμ träng HÖ thèng trång trät lμ mét tËp hîp cña mét hay yÕu cña nÒn n«ng nghiÖp n−íc ta vμ cç n−íc khç nhiÒu lo¹i c©y trång, bao gåm cç thμnh phÇn cÇn cã nÒn kinh tÕ thÞ tr−êng.

thiÕt cho s¶n xuÊt, kÓ c¶ mèi quan hÖ gi÷a cç HÖ thèng n«ng hé gåm cã 3 hÖ thèng thμnh ho¹t ®éng s¶n xuÊt cña n«ng hé vμ cç m«i tr−êng phÇn liªn quan chÆt chÏ vμ tç ®éng qua l¹i lÉn tù nhiªn, sinh häc vμ kinh tÕ - x· héi.

nhau, ®ã lμ:

4.4. HÖ thèng ch¨n nu«i

- N«ng hé lμ ®¬n vÞ ®−a ra quyÕt ®Þnh s¶n xuÊt, HÖ thèng ch¨n nu«i cã thÓ ®−îc ®Þnh nghÜa môc ®Ých ho¹t ®éng cña hÖ thèng, kiÓm so¸t sù ho¹t ®éng cña hÖ thèng vμ cung cÊp lao ®éng cho t−¬ng tù nh− hÖ thèng trång trät.

hÖ thèng; ®ång thêi ®ßi hái l−¬ng thùc, thùc phÈm

4.5. HÖ thèng n«ng hé

vμ tiÒn mÆt tõ hÖ thèng ®Ó hoμn thμnh cç môc Hé lμ mét tæ chøc x· héi trong ®ã cç thμnh tiªu ®· ®Æt ra.

viªn th−êng sèng, ¨n vμ ngñ cïng d−íi mét m¸i

- Trang tr¹i víi cç ho¹t ®éng s¶n xuÊt trång nhμ. Trong hé cã chñ hé vμ chñ hé cã thÓ lμ phô trät, ch¨n nu«i, nu«i trång thuû s¶n, t¹o viÖc lμm, n÷ (vî) hoÆc nam giíi (chång).

l−¬ng thùc, thùc phÈm vμ tiÒn mÆt cho n«ng hé.

ë cç n−íc ph¸t triÓn, n«ng hé cã thÓ do mét

- Thμnh phÇn ngoμi trang tr¹i cung cÊp viÖc lμm hoÆc hai gia ®×nh cïng víi cç thÕ hÖ khç nhau vμ cç ho¹t ®éng sinh lîi, tuy cã sù c¹nh tranh lao t¹o nªn. PhÇn lín n«ng hé ë cç n−íc nμy phÊn

®éng gia ®×nh víi cç ho¹t ®éng trang tr¹i nh−ng

®Êu s¶n xuÊt ra mét l−îng l−¬ng thùc liªn tôc vμ

thμnh phÇn nμy ngμy cμng trë nªn quan träng h¬n æn ®Þnh cung cÊp cho nhu cÇu cña hä vμ ®Ó tho¶

trong viÖc lμm cho n«ng hé cμng trë nªn giμu cã h¬n, 46

47

https://thuviensach.vn

®Æc biÖt khi quy m« trang tr¹i nhá, kh«ng cung cÊp b¶n th©n s¶n xuÊt n«ng nghiÖp ë quy m« hé gia

®ñ viÖc lμm cho lao ®éng gia ®×nh.

®×nh nh− hiÖn nay ë n−íc ta hÇu hÕt lμ cç hÖ

thèng s¶n xuÊt kÕt hîp. M« h×nh kÕt hîp phæ biÕn II. Kh¸i niÖm vÒ s¶n xuÊt kÕt hîp vμ

lμ kÕt hîp trång trät vμ ch¨n nu«i. MÆc dï trong cç ®Æc ®iÓm cña hÖ thèng s¶n xuÊt sù kÕt hîp nμy, ngμnh trång trät hoÆc ch¨n nu«i kÕt hîp trong n«ng nghiÖp

cã thÓ chiÕm −u thÕ tïy theo ®iÒu kiÖn s¶n xuÊt Nh− chóng ta ®· biÕt, VAC lμ mét hÖ thèng, cña tõng hé gia ®×nh.

trong ®ã V, A, C lμ cç hÖ thèng thμnh phÇn. V lμ

2. §Æc ®iÓm c¬ b¶n cña hÖ thèng s¶n xuÊt hÖ thèng trång trät trªn v−ên nh− v−ên nhμ, v−ên kÕt hîp

ruéng, v−ên rõng, v−ên rÉy,... A lμ hÖ thèng nu«i trång thñy s¶n; C lμ hÖ thèng ch¨n nu«i cç lo¹i

- TÝnh tù cung tù cÊp cao vμ b¶o ®¶m an toμn gia sóc, gia cÇm.

l−¬ng thùc, thùc phÈm cho gia ®×nh quanh n¨m.

Qu¸ tr×nh s¶n xuÊt ®−îc tiÕn hμnh ®ång thêi B¶n th©n hÖ thèng s¶n xuÊt kÕt hîp lμ cung cÊp trªn cç hÖ thèng nμy gäi lμ s¶n xuÊt kÕt hîp. VËy hai hoÆc nhiÒu h¬n cç s¶n phÈm chÝnh, ®ã lμ cç s¶n xuÊt kÕt hîp lμ g×?

s¶n phÈm trång trät vμ ch¨n nu«i. Nh÷ng s¶n phÈm nμy, tr−íc hÕt lμ ®Ó tháa m·n nhu cÇu tiªu 1. S¶n xuÊt kÕt hîp

dïng trong gia ®×nh, sè cßn l¹i ®Ó dù tr÷ vμ trao Trong hÖ thèng s¶n xuÊt cã sù kÕt hîp hoμn

®æi trªn thÞ tr−êng.

toμn gi÷a cç ngμnh s¶n xuÊt chÝnh nh»m hç trî Ngμy nay, víi sù ph¸t triÓn vμ th©m nhËp ngμy lÉn nhau ph¸t triÓn gäi lμ hÖ thèng s¶n xuÊt kÕt hîp.

cμng cao cña nÒn kinh tÕ thÞ tr−êng, cç hÖ thèng Trong hÖ thèng nμy, cç ngμnh th−êng cã tÇm quan s¶n xuÊt kÕt hîp còng ngμy cμng ph¸t triÓn cao träng ngang nhau vμ ®Òu mang l¹i lîi nhuËn cho h¬n víi cç s¶n phÈm mang tÝnh th−¬ng m¹i cao.

ng−êi s¶n xuÊt. Cç lo¹i h×nh kÕt hîp th−êng gÆp

- T¨ng hiÖu qu¶ sö dông cç nguån lùc s¶n

®ã lμ: kÕt hîp gi÷a ngμnh trång trät vμ ch¨n nu«i, xuÊt, ®Æc biÖt ®èi víi cç gia ®×nh tiÓu n«ng cã gi÷a ch¨n nu«i vμ trång rõng, trång c©y ¨n qu¶; nguån lùc h¹n chÕ th«ng qua viÖc tËn dông kh¸

gi÷a trång trät vμ chÕ biÕn; ch¨n nu«i vμ chÕ biÕn triÖt ®Ó cç nguån lùc ®ã nh− ®Êt, vèn vμ s¶n hoÆc ch¨n nu«i vμ nu«i trång thñy s¶n, VAC, v.v..

phÈm phô cña cç thμnh phÇn trong hÖ thèng.

NghÒ lμm v−ên (VAC) lμ mét trong nh÷ng m«

Thªm vμo ®ã, ®Çu ra cña thμnh phÇn nμy còng cã h×nh s¶n xuÊt kÕt hîp ®iÓn h×nh. Còng ph¶i nãi r»ng, thÓ sö dông lμm ®Çu vμo cña thμnh phÇn khç cã 48

49

https://thuviensach.vn

®Æc biÖt khi quy m« trang tr¹i nhá, kh«ng cung cÊp b¶n th©n s¶n xuÊt n«ng nghiÖp ë quy m« hé gia

®ñ viÖc lμm cho lao ®éng gia ®×nh.

®×nh nh− hiÖn nay ë n−íc ta hÇu hÕt lμ cç hÖ

thèng s¶n xuÊt kÕt hîp. M« h×nh kÕt hîp phæ biÕn II. Kh¸i niÖm vÒ s¶n xuÊt kÕt hîp vμ

lμ kÕt hîp trång trät vμ ch¨n nu«i. MÆc dï trong cç ®Æc ®iÓm cña hÖ thèng s¶n xuÊt sù kÕt hîp nμy, ngμnh trång trät hoÆc ch¨n nu«i kÕt hîp trong n«ng nghiÖp

cã thÓ chiÕm −u thÕ tïy theo ®iÒu kiÖn s¶n xuÊt Nh− chóng ta ®· biÕt, VAC lμ mét hÖ thèng, cña tõng hé gia ®×nh.

trong ®ã V, A, C lμ cç hÖ thèng thμnh phÇn. V lμ

2. §Æc ®iÓm c¬ b¶n cña hÖ thèng s¶n xuÊt hÖ thèng trång trät trªn v−ên nh− v−ên nhμ, v−ên kÕt hîp

ruéng, v−ên rõng, v−ên rÉy,... A lμ hÖ thèng nu«i trång thñy s¶n; C lμ hÖ thèng ch¨n nu«i cç lo¹i

- TÝnh tù cung tù cÊp cao vμ b¶o ®¶m an toμn gia sóc, gia cÇm.

l−¬ng thùc, thùc phÈm cho gia ®×nh quanh n¨m.

Qu¸ tr×nh s¶n xuÊt ®−îc tiÕn hμnh ®ång thêi B¶n th©n hÖ thèng s¶n xuÊt kÕt hîp lμ cung cÊp trªn cç hÖ thèng nμy gäi lμ s¶n xuÊt kÕt hîp. VËy hai hoÆc nhiÒu h¬n cç s¶n phÈm chÝnh, ®ã lμ cç s¶n xuÊt kÕt hîp lμ g×?

s¶n phÈm trång trät vμ ch¨n nu«i. Nh÷ng s¶n phÈm nμy, tr−íc hÕt lμ ®Ó tháa m·n nhu cÇu tiªu 1. S¶n xuÊt kÕt hîp

dïng trong gia ®×nh, sè cßn l¹i ®Ó dù tr÷ vμ trao Trong hÖ thèng s¶n xuÊt cã sù kÕt hîp hoμn

®æi trªn thÞ tr−êng.

toμn gi÷a cç ngμnh s¶n xuÊt chÝnh nh»m hç trî Ngμy nay, víi sù ph¸t triÓn vμ th©m nhËp ngμy lÉn nhau ph¸t triÓn gäi lμ hÖ thèng s¶n xuÊt kÕt hîp.

cμng cao cña nÒn kinh tÕ thÞ tr−êng, cç hÖ thèng Trong hÖ thèng nμy, cç ngμnh th−êng cã tÇm quan s¶n xuÊt kÕt hîp còng ngμy cμng ph¸t triÓn cao träng ngang nhau vμ ®Òu mang l¹i lîi nhuËn cho h¬n víi cç s¶n phÈm mang tÝnh th−¬ng m¹i cao.

ng−êi s¶n xuÊt. Cç lo¹i h×nh kÕt hîp th−êng gÆp

- T¨ng hiÖu qu¶ sö dông cç nguån lùc s¶n

®ã lμ: kÕt hîp gi÷a ngμnh trång trät vμ ch¨n nu«i, xuÊt, ®Æc biÖt ®èi víi cç gia ®×nh tiÓu n«ng cã gi÷a ch¨n nu«i vμ trång rõng, trång c©y ¨n qu¶; nguån lùc h¹n chÕ th«ng qua viÖc tËn dông kh¸

gi÷a trång trät vμ chÕ biÕn; ch¨n nu«i vμ chÕ biÕn triÖt ®Ó cç nguån lùc ®ã nh− ®Êt, vèn vμ s¶n hoÆc ch¨n nu«i vμ nu«i trång thñy s¶n, VAC, v.v..

phÈm phô cña cç thμnh phÇn trong hÖ thèng.

NghÒ lμm v−ên (VAC) lμ mét trong nh÷ng m«

Thªm vμo ®ã, ®Çu ra cña thμnh phÇn nμy còng cã h×nh s¶n xuÊt kÕt hîp ®iÓn h×nh. Còng ph¶i nãi r»ng, thÓ sö dông lμm ®Çu vμo cña thμnh phÇn khç cã 48

49

https://thuviensach.vn

hiÖu qu¶ h¬n lμ b¸n trùc tiÕp ra thÞ tr−êng III. Tç dông cña hÖ thèng VAC víi (th−êng lμ cç s¶n phÈm trång trät dïng cho ch¨n ph¸t triÓn kinh tÕ hé gia ®×nh trong nu«i, nu«i trång thñy s¶n).

mét nÒn n«ng nghiÖp bÒn v÷ng

- Lμ hÖ thèng s¶n xuÊt bÒn v÷ng nhÊt v× sö dông Nh÷ng n¨m gÇn ®©y, hÖ thèng c©y trång + vËt Ýt ®Çu t− tõ ngoμi vμo nh− ph©n hãa häc, thuèc b¶o nu«i + nu«i thñy s¶n thu hót sù chó ý ngμy cμng vÖ thùc vËt vμ tËn dông triÖt ®Ó cç chÊt th¶i, s¶n cao cña nhiÒu n«ng d©n, ®Æc biÖt lμ ë Trung Quèc phÈm phô trong hÖ thèng, h¹n chÕ viÖc g©y «

vμ §«ng Nam ¸, bëi nã cã thÓ thu ®−îc tæng s¶n nhiÔm m«i tr−êng. VÒ ph−¬ng diÖn thu nhËp th× hÖ

l−îng cao th«ng qua t¸i sö dông chÊt th¶i vμ s¶n thèng nμy th−êng cho thu nhËp cao h¬n vμ æn ®Þnh, phÈm phô, v.v..

thu nhËp r¶i ®Òu quanh n¨m nhê sù ®a d¹ng vμ

Träng t©m cña hÖ thèng lμ viÖc t¸i sö dông cç tÝnh r¶i vô cña s¶n phÈm trong hÖ thèng.

chÊt th¶i gi÷a cç thμnh phÇn trong hÖ thèng, tËn dông triÖt ®Ó cç s¶n phÈm phô cña hÖ thèng vμ

- Sö dông lao ®éng Ýt c¨ng th¼ng vÒ thêi vô h¬n sù linh ho¹t trong viÖc sö dông ®Çu vμo - ®Çu ra so víi cç hÖ thèng khç, nhÊt lμ hÖ thèng trång trong hÖ thèng. §Çu ra cña thμnh phÇn nμy cã thÓ

c©y l−¬ng thùc, do trong hÖ thèng cã cç thμnh lμ ®Çu vμo cña thμnh phÇn kia.

phÇn khç nhau. Tuy nhiªn, trong cç hÖ thèng

- T¸i sö dông chÊt th¶i vμ s¶n phÈm phô: lμ

kÕt hîp th©m canh cao, nhu cÇu vÒ lao ®éng còng nguån bæ sung ®Çu vμo t¹i chç ®¸ng kÓ, gãp phÇn rÊt cao nh−ng phÇn lín ®−îc ph©n bè t−¬ng ®èi gi¶m bít chi phÝ ®Çu vμo cho hÖ thèng, nhê ®ã

®ång ®Òu quanh n¨m.

gi¶m bít sù phô thuéc cña hÖ thèng vμo ®Çu t− tõ

- §ßi hái ng−êi n«ng d©n cã hiÓu biÕt réng h¬n ngoμi vμo.

vμ cã kü n¨ng vÒ qu¶n lý, ph©n bè lao ®éng hîp lý Nu«i trång thñy s¶n, chñ yÕu lμ nu«i c¸ ë n−íc cho cç thμnh phÇn hÖ thèng vμ kü thuËt, ®Æc biÖt ta hiÖn nay phÇn lín ë møc ®é b¸n th©m canh, lμ sù hiÓu biÕt vÒ hÖ thèng trång trät, lu©n canh trong ®ã ®Çu t− chñ yÕu cho thøc ¨n lμ rau, cá, c©y trång, vÒ viÖc duy tr× ®é mμu mì cña ®Êt, kü ph©n b¾c, ph©n chuång, ph©n gμ vÞt vμ c¸m gμ.

thuËt ch¨n nu«i, nu«i trång thñy s¶n. §Ó cã ®−îc Cç s¶n phÈm phô cña trång trät nh− l¸ rau, sù kÕt hîp hμi hßa gi÷a cç thμnh phÇn trong hÖ

n−íc th¶i vμ thøc ¨n thõa tõ bÕp gia ®×nh còng lμ

thèng vμ hiÖu qu¶ kÕt hîp cao ®ßi hái kü n¨ng nh÷ng nguån thøc ¨n kh«ng thÓ thiÕu ®èi víi ch¨n qu¶n lý ®iÒu hμnh cao.

nu«i, v.v.. §èi víi nh÷ng n«ng hé nghÌo vμ cã thu 50

51

https://thuviensach.vn

hiÖu qu¶ h¬n lμ b¸n trùc tiÕp ra thÞ tr−êng III. Tç dông cña hÖ thèng VAC víi (th−êng lμ cç s¶n phÈm trång trät dïng cho ch¨n ph¸t triÓn kinh tÕ hé gia ®×nh trong nu«i, nu«i trång thñy s¶n).

mét nÒn n«ng nghiÖp bÒn v÷ng

- Lμ hÖ thèng s¶n xuÊt bÒn v÷ng nhÊt v× sö dông Nh÷ng n¨m gÇn ®©y, hÖ thèng c©y trång + vËt Ýt ®Çu t− tõ ngoμi vμo nh− ph©n hãa häc, thuèc b¶o nu«i + nu«i thñy s¶n thu hót sù chó ý ngμy cμng vÖ thùc vËt vμ tËn dông triÖt ®Ó cç chÊt th¶i, s¶n cao cña nhiÒu n«ng d©n, ®Æc biÖt lμ ë Trung Quèc phÈm phô trong hÖ thèng, h¹n chÕ viÖc g©y «

vμ §«ng Nam ¸, bëi nã cã thÓ thu ®−îc tæng s¶n nhiÔm m«i tr−êng. VÒ ph−¬ng diÖn thu nhËp th× hÖ

l−îng cao th«ng qua t¸i sö dông chÊt th¶i vμ s¶n thèng nμy th−êng cho thu nhËp cao h¬n vμ æn ®Þnh, phÈm phô, v.v..

thu nhËp r¶i ®Òu quanh n¨m nhê sù ®a d¹ng vμ

Träng t©m cña hÖ thèng lμ viÖc t¸i sö dông cç tÝnh r¶i vô cña s¶n phÈm trong hÖ thèng.

chÊt th¶i gi÷a cç thμnh phÇn trong hÖ thèng, tËn dông triÖt ®Ó cç s¶n phÈm phô cña hÖ thèng vμ

- Sö dông lao ®éng Ýt c¨ng th¼ng vÒ thêi vô h¬n sù linh ho¹t trong viÖc sö dông ®Çu vμo - ®Çu ra so víi cç hÖ thèng khç, nhÊt lμ hÖ thèng trång trong hÖ thèng. §Çu ra cña thμnh phÇn nμy cã thÓ

c©y l−¬ng thùc, do trong hÖ thèng cã cç thμnh lμ ®Çu vμo cña thμnh phÇn kia.

phÇn khç nhau. Tuy nhiªn, trong cç hÖ thèng

- T¸i sö dông chÊt th¶i vμ s¶n phÈm phô: lμ

kÕt hîp th©m canh cao, nhu cÇu vÒ lao ®éng còng nguån bæ sung ®Çu vμo t¹i chç ®¸ng kÓ, gãp phÇn rÊt cao nh−ng phÇn lín ®−îc ph©n bè t−¬ng ®èi gi¶m bít chi phÝ ®Çu vμo cho hÖ thèng, nhê ®ã

®ång ®Òu quanh n¨m.

gi¶m bít sù phô thuéc cña hÖ thèng vμo ®Çu t− tõ

- §ßi hái ng−êi n«ng d©n cã hiÓu biÕt réng h¬n ngoμi vμo.

vμ cã kü n¨ng vÒ qu¶n lý, ph©n bè lao ®éng hîp lý Nu«i trång thñy s¶n, chñ yÕu lμ nu«i c¸ ë n−íc cho cç thμnh phÇn hÖ thèng vμ kü thuËt, ®Æc biÖt ta hiÖn nay phÇn lín ë møc ®é b¸n th©m canh, lμ sù hiÓu biÕt vÒ hÖ thèng trång trät, lu©n canh trong ®ã ®Çu t− chñ yÕu cho thøc ¨n lμ rau, cá, c©y trång, vÒ viÖc duy tr× ®é mμu mì cña ®Êt, kü ph©n b¾c, ph©n chuång, ph©n gμ vÞt vμ c¸m gμ.

thuËt ch¨n nu«i, nu«i trång thñy s¶n. §Ó cã ®−îc Cç s¶n phÈm phô cña trång trät nh− l¸ rau, sù kÕt hîp hμi hßa gi÷a cç thμnh phÇn trong hÖ

n−íc th¶i vμ thøc ¨n thõa tõ bÕp gia ®×nh còng lμ

thèng vμ hiÖu qu¶ kÕt hîp cao ®ßi hái kü n¨ng nh÷ng nguån thøc ¨n kh«ng thÓ thiÕu ®èi víi ch¨n qu¶n lý ®iÒu hμnh cao.

nu«i, v.v.. §èi víi nh÷ng n«ng hé nghÌo vμ cã thu 50

51

https://thuviensach.vn

nhËp trung b×nh th× viÖc duy tr× hÖ thèng kÕt hîp Cç s¶n phÈm cña nghÒ thñy s¶n nh− cçon, cã ®Çu t− thÊp lμ thÝch hîp. §èi víi cç hé giμu, t«m, tÐp, cua, èc lμ nguån thøc ¨n bæ sung giμu th©m canh cao lμ gi¶i ph¸p tèt ®Ó t¨ng n¨ng suÊt dinh d−ìng cho nghÒ ch¨n nu«i, ®Æc biÖt lμ nu«i hÖ thèng.

®Æc s¶n nh− ba ba, Õch, r¾n, v.v..

T¸i sö dông chÊt th¶i vμ s¶n phÈm phô cßn cã Nh− vËy, hÖ thèng VAC lμ mét hÖ thèng mμ ë ý nghÜa to lín vÒ ph−¬ng diÖn b¶o vÖ m«i tr−êng,

®ã ng−êi n«ng d©n cã thÓ sö dông mét cçh linh kÓ c¶ m«i tr−êng trong hÖ thèng vμ bªn ngoμi.

ho¹t vμ cã hiÖu qu¶ ®Çu vμo - ®Çu ra gi÷a cç Më réng ch¨n nu«i trong hÖ thèng VAC cßn cã thμnh phÇn trong hÖ thèng. §©y còng lμ bÝ quyÕt nghÜa lμ t¨ng nguån bæ sung ph©n h÷u c¬ thay thÕ

thμnh c«ng cña cç m« h×nh s¶n xuÊt VAC, bëi v×: mét phÇn ph©n hãa häc mμ hiÖn nay ngμy cμng

+ Chñ ®éng mét phÇn ®Çu vμo cho s¶n xuÊt.

®−îc sö dông nhiÒu trong trång trät, gi¶m bít «

+ TiÕt kiÖm chi phÝ trong viÖc mua, b¸n cç lo¹i nhiÔm m«i tr−êng s¶n xuÊt vμ gióp duy tr× ®é

®Çu vμo, ®Çu ra ®−îc sö dông t¹i chç nμy.

mμu mì cña ®Êt, lμm cho hÖ thèng VAC bÒn v÷ng

+ Tr¸nh ®−îc rñi ro vÒ giç¶ ®èi víi s¶n phÈm h¬n. Sö dông ph©n h÷u c¬ cho ao c¸ kÝch thÝch sù trong thêi vô thu ho¹ch vμ ®èi víi vËt t− trong cç ph¸t triÓn cña cç sinh vËt phï du, t¨ng nguån thêi kú khan hiÕm.

thøc ¨n bæ sung cho c¸ t¹i chç.

+ N©ng cao hiÖu qu¶ sö dông cç s¶n phÈm

- Sö dông linh ho¹t vμ cã hiÖu qu¶ cao ®Çu vμo -

trung gian trong hÖ thèng.

®Çu ra trong hÖ thèng (cßn gäi lμ s¶n phÈm trung

+ Gi¶m bít c¨ng th¼ng vÒ tiÒn mÆt vμ gióp gian - lμ nh÷ng s¶n phÈm dïng ®Ó ®Çu t− trùc

®iÒu hßa sù chu chuyÓn tiÒn mÆt cña n«ng hé.

tiÕp vμo ngμnh s¶n xuÊt khç trong hÖ thèng, HiÖu qu¶ cña hÖ thèng cßn cã thÓ ®¸nh gi¸ dùa thay v× cung cÊp trùc tiÕp cho ng−êi tiªu dïng).

trªn chØ tiªu: "Tû lÖ chuyÓn ®æi" (®Çu ra/®Çu vμo) Trong thùc tÕ, cã nhiÒu lo¹i s¶n phÈm cña gi÷a ®Çu ra cuèi cïng vμ ®Çu vμo.

trång trät ®−îc sö dông lμm ®Çu vμo cho ch¨n Cã thÓ nãi, hÖ thèng VAC lμ mét hÖ thèng cã nu«i vμ thñy s¶n. §ã lμ cç s¶n phÈm l−¬ng thùc: tÝnh bÒn v÷ng cao, cã tû lÖ chuyÓn ®æi cao, nghÜa g¹o, ng«, ®Ëu ®ç, mét sè lo¹i rau ¨n l¸ vμ qu¶, c©y lμ ®Ó t¹o ra 1 ®¬n vÞ ®Çu ra hÖ thèng nμy cÇn Ýt lÊy cñ nh− khoai lang, s¾n, khoai t©y, v.v. ®Òu lμ

n¨ng l−îng vμ vèn h¬n so víi cç hÖ thèng n«ng nh÷ng thøc ¨n chÝnh cho ch¨n nu«i gia ®×nh.

nghiÖp khç (xem H×nh 10).

52

53

https://thuviensach.vn

nhËp trung b×nh th× viÖc duy tr× hÖ thèng kÕt hîp Cç s¶n phÈm cña nghÒ thñy s¶n nh− cçon, cã ®Çu t− thÊp lμ thÝch hîp. §èi víi cç hé giμu, t«m, tÐp, cua, èc lμ nguån thøc ¨n bæ sung giμu th©m canh cao lμ gi¶i ph¸p tèt ®Ó t¨ng n¨ng suÊt dinh d−ìng cho nghÒ ch¨n nu«i, ®Æc biÖt lμ nu«i hÖ thèng.

®Æc s¶n nh− ba ba, Õch, r¾n, v.v..

T¸i sö dông chÊt th¶i vμ s¶n phÈm phô cßn cã Nh− vËy, hÖ thèng VAC lμ mét hÖ thèng mμ ë ý nghÜa to lín vÒ ph−¬ng diÖn b¶o vÖ m«i tr−êng,

®ã ng−êi n«ng d©n cã thÓ sö dông mét cçh linh kÓ c¶ m«i tr−êng trong hÖ thèng vμ bªn ngoμi.

ho¹t vμ cã hiÖu qu¶ ®Çu vμo - ®Çu ra gi÷a cç Më réng ch¨n nu«i trong hÖ thèng VAC cßn cã thμnh phÇn trong hÖ thèng. §©y còng lμ bÝ quyÕt nghÜa lμ t¨ng nguån bæ sung ph©n h÷u c¬ thay thÕ

thμnh c«ng cña cç m« h×nh s¶n xuÊt VAC, bëi v×: mét phÇn ph©n hãa häc mμ hiÖn nay ngμy cμng

+ Chñ ®éng mét phÇn ®Çu vμo cho s¶n xuÊt.

®−îc sö dông nhiÒu trong trång trät, gi¶m bít «

+ TiÕt kiÖm chi phÝ trong viÖc mua, b¸n cç lo¹i nhiÔm m«i tr−êng s¶n xuÊt vμ gióp duy tr× ®é

®Çu vμo, ®Çu ra ®−îc sö dông t¹i chç nμy.

mμu mì cña ®Êt, lμm cho hÖ thèng VAC bÒn v÷ng

+ Tr¸nh ®−îc rñi ro vÒ giç¶ ®èi víi s¶n phÈm h¬n. Sö dông ph©n h÷u c¬ cho ao c¸ kÝch thÝch sù trong thêi vô thu ho¹ch vμ ®èi víi vËt t− trong cç ph¸t triÓn cña cç sinh vËt phï du, t¨ng nguån thêi kú khan hiÕm.

thøc ¨n bæ sung cho c¸ t¹i chç.

+ N©ng cao hiÖu qu¶ sö dông cç s¶n phÈm

- Sö dông linh ho¹t vμ cã hiÖu qu¶ cao ®Çu vμo -

trung gian trong hÖ thèng.

®Çu ra trong hÖ thèng (cßn gäi lμ s¶n phÈm trung

+ Gi¶m bít c¨ng th¼ng vÒ tiÒn mÆt vμ gióp gian - lμ nh÷ng s¶n phÈm dïng ®Ó ®Çu t− trùc

®iÒu hßa sù chu chuyÓn tiÒn mÆt cña n«ng hé.

tiÕp vμo ngμnh s¶n xuÊt khç trong hÖ thèng, HiÖu qu¶ cña hÖ thèng cßn cã thÓ ®¸nh gi¸ dùa thay v× cung cÊp trùc tiÕp cho ng−êi tiªu dïng).

trªn chØ tiªu: "Tû lÖ chuyÓn ®æi" (®Çu ra/®Çu vμo) Trong thùc tÕ, cã nhiÒu lo¹i s¶n phÈm cña gi÷a ®Çu ra cuèi cïng vμ ®Çu vμo.

trång trät ®−îc sö dông lμm ®Çu vμo cho ch¨n Cã thÓ nãi, hÖ thèng VAC lμ mét hÖ thèng cã nu«i vμ thñy s¶n. §ã lμ cç s¶n phÈm l−¬ng thùc: tÝnh bÒn v÷ng cao, cã tû lÖ chuyÓn ®æi cao, nghÜa g¹o, ng«, ®Ëu ®ç, mét sè lo¹i rau ¨n l¸ vμ qu¶, c©y lμ ®Ó t¹o ra 1 ®¬n vÞ ®Çu ra hÖ thèng nμy cÇn Ýt lÊy cñ nh− khoai lang, s¾n, khoai t©y, v.v. ®Òu lμ

n¨ng l−îng vμ vèn h¬n so víi cç hÖ thèng n«ng nh÷ng thøc ¨n chÝnh cho ch¨n nu«i gia ®×nh.

nghiÖp khç (xem H×nh 10).

52

53

https://thuviensach.vn

H×nh 10: HÖ thèng s¶n xuÊt kÕt hîp vμ cç IV. Cç thμnh phÇn cña VAC vμ cç

thμnh phÇn cña hÖ thèng

lo¹i h×nh s¶n xuÊt VAC

S¶n xuÊt VAC trong hÖ thèng s¶n xuÊt hé gia

®×nh rÊt phong phó vμ ®a d¹ng. Cç lo¹i h×nh s¶n xuÊt trong hÖ thèng VAC lμ mét bøc tranh thu nhá cña cç lo¹i h×nh s¶n xuÊt n«ng nghiÖp truyÒn thèng nh− trång trät, ch¨n nu«i vμ nu«i trång thñy s¶n.

1. S¶n xuÊt c©y trong v−ên

V−ên trong hÖ thèng VAC chñ yÕu lμ v−ên quanh nhμ. V× v−ên ë gÇn nhμ nªn con ng−êi th−êng cè g¾ng tËn dông ®Êt trong v−ên ®Ó trång nhiÒu lo¹i c©y khç nhau, −u tiªn ®¸p øng nhu cÇu sö dông trong gia ®×nh vμ tËn dông lao ®éng gia

®×nh nh÷ng lóc n«ng nhμn, nh÷ng lóc r¶nh rçi trong ngμy. V× vËy, c©y trong v−ên ®−îc ch¨m sãc th−êng xuyªn vμ chu ®¸o. ë trong v−ên hay gÆp nh÷ng hÖ thèng canh tç ®a canh ®iÓn h×nh thu nhá víi cç lo¹i h×nh bè trÝ vμ lu©n canh c©y trång khç nhau nh− trång xen, trång hçn hîp cç loμi khç nhau.

1.1. Cã thÓ xem v−ên nh− lμ mét æ sinh th¸i

H×nh mÉu chung cña v−ên cã thÓ m« t¶ lμ mét quÇn hîp nhiÒu loμi c©y, cã gi¸ trÞ kinh tÕ, cã nh÷ng ®Æc tr−ng sinh lý vμ h×nh th¸i khç nhau, nªn yªu cÇu ®èi víi tμi nguyªn trong m«i tr−êng kh«ng gièng nhau, cïng céng sinh trªn mét diÖn 54

55

https://thuviensach.vn

H×nh 10: HÖ thèng s¶n xuÊt kÕt hîp vμ cç IV. Cç thμnh phÇn cña VAC vμ cç

thμnh phÇn cña hÖ thèng

lo¹i h×nh s¶n xuÊt VAC

S¶n xuÊt VAC trong hÖ thèng s¶n xuÊt hé gia

®×nh rÊt phong phó vμ ®a d¹ng. Cç lo¹i h×nh s¶n xuÊt trong hÖ thèng VAC lμ mét bøc tranh thu nhá cña cç lo¹i h×nh s¶n xuÊt n«ng nghiÖp truyÒn thèng nh− trång trät, ch¨n nu«i vμ nu«i trång thñy s¶n.

1. S¶n xuÊt c©y trong v−ên

V−ên trong hÖ thèng VAC chñ yÕu lμ v−ên quanh nhμ. V× v−ên ë gÇn nhμ nªn con ng−êi th−êng cè g¾ng tËn dông ®Êt trong v−ên ®Ó trång nhiÒu lo¹i c©y khç nhau, −u tiªn ®¸p øng nhu cÇu sö dông trong gia ®×nh vμ tËn dông lao ®éng gia

®×nh nh÷ng lóc n«ng nhμn, nh÷ng lóc r¶nh rçi trong ngμy. V× vËy, c©y trong v−ên ®−îc ch¨m sãc th−êng xuyªn vμ chu ®¸o. ë trong v−ên hay gÆp nh÷ng hÖ thèng canh tç ®a canh ®iÓn h×nh thu nhá víi cç lo¹i h×nh bè trÝ vμ lu©n canh c©y trång khç nhau nh− trång xen, trång hçn hîp cç loμi khç nhau.

1.1. Cã thÓ xem v−ên nh− lμ mét æ sinh th¸i

H×nh mÉu chung cña v−ên cã thÓ m« t¶ lμ mét quÇn hîp nhiÒu loμi c©y, cã gi¸ trÞ kinh tÕ, cã nh÷ng ®Æc tr−ng sinh lý vμ h×nh th¸i khç nhau, nªn yªu cÇu ®èi víi tμi nguyªn trong m«i tr−êng kh«ng gièng nhau, cïng céng sinh trªn mét diÖn 54

55

https://thuviensach.vn

tÝch. Khi ®Þnh h×nh, quÇn hîp nμy ph¸t triÓn thμnh ë ruéng c¹n cã cç lo¹i cá gμ, cá gÊu, cá mÇn trÇu, mét æ sinh th¸i, trong ®ã tμi nguyªn trong m«i c©y cøt lîn, v.v.

tr−êng - diÖn tÝch vμ chÊt ph× cña nÒn ®Êt, ®é Èm, Cç c«ng tr×nh nghiªn cøu vÒ mèi quan hÖ gi÷a

¸nh s¸ng - ®−îc sö dông víi hiÖu qu¶ tèi −u.

m«i tr−êng vμ thùc vËt ®· ®i ®Õn kÕt luËn: Kh«ng VÝ dô: Rõng nhiÖt ®íi cã nhiÒu tÇng c©y, nh÷ng mét loμi c©y nμo ®¬n lÎ mét m×nh sö dông hÕt tμi c©y cao cÇn nhiÒu ¸nh s¸ng v−ît lªn tÇng trªn nguyªn trong m«i tr−êng. Nghiªn cøu vμ ph©n cïng, nh÷ng c©y cã nhu cÇu ¸nh s¸ng trung tÝnh ë lo¹i cç loμi c©y thμnh nh÷ng nhãm thÝch nghi víi tÇng gi÷a, nh÷ng c©y chÞu bãng ë tÇng d−íi cïng.

nh÷ng ®iÒu kiÖn m«i tr−êng khç nhau lμ c¬ së Th¶m thùc vËt nhiÒu tÇng sö dông bøc x¹ mÆt khoa häc ®Ó thiÕt lËp c¬ cÊu c©y trång trong v−ên.

trêi mét cçh triÖt ®Ó. Trong quÇn x· thùc vËt rËm VËy c¬ cÊu c©y trång trong v−ên lμ thμnh phÇn r¹p, nhê sù ph¶n x¹ lÆp l¹i vμ sù hÊp thu liªn tôc, vμ loμi gièng c©y trång bè trÝ theo kh«ng gian vμ

nªn ®Õn mÆt ®Êt th× ¸nh s¸ng cßn l¹i rÊt Ýt, chØ vμi thêi gian nh»m tËn dông hîp lý nhÊt cç ®iÒu phÇn tr¨m ®é chiÕu s¸ng bªn ngoμi. Cç thùc vËt kiÖn, nguån lîi tù nhiªn s½n cã.

chÞu bãng thÝch nghi víi bøc x¹ rÊt yÕu vμ mäc C¬ cÊu c©y trång lu«n lu«n biÕn ®æi theo tr×nh

®−îc c¶ trong ®iÒu kiÖn ®¸p øng ¸nh s¸ng kho¶ng

®é ph¸t triÓn cña lùc l−îng s¶n xuÊt vμ quan hÖ

5-20%. Ngoμi ra, nh÷ng c©y bôi, c©y bß, cç lo¹i cá s¶n xuÊt mang tÝnh vËn ®éng tÊt yÕu khçh quan

®¬n tö diÖp vμ song tö diÖp, thªm nh÷ng lo¹i d©y bªn trong.

leo, c©y mäc gÇn ®Çm lÇy - cç c©y nμy còng cã bé B¶n chÊt cña c¬ cÊu c©y trång hîp lý lμ bè trÝ

rÔ ¨n n«ng s©u khç nhau ®Ó chia nhau chÊt dinh c©y trång phï hîp víi nh÷ng ®iÒu kiÖn vμ tμi d−ìng vμ n−íc ë cç tÇng ®Êt.

nguyªn thiªn nhiªn, tr−íc hÕt lμ cç ®èi t−îng Trªn ®ång ruéng, dï c©y hoa mμu ®−îc trång sinh vËt cã thêi gian sinh tr−ëng vμ ®Æc ®iÓm sinh víi mËt ®é cao, bao giê còng cã cç loμi cá ph¸t triÓn häc nhÊt ®Þnh.

xen lÉn c©y trång, ®ßi hái c«ng lμm cá. Mçi gièng c©y trång trªn ®ång ruéng t¹o ra mét ®iÒu kiÖn Thiªn nhiªn cho nh÷ng kh¶ n¨ng g× th× lao m«i tr−êng ®Æc thï thÝch hîp cho mét hoÆc nhiÒu

®éng con ng−êi bè trÝ thÝch øng víi kh¶ n¨ng Êy.

loμi c©y d¹i. N«ng d©n nhËn thøc râ hiÖn t−îng Mçi loμi c©y cã nh÷ng ®Æc tr−ng h×nh th¸i, sinh thÝch nghi bæ sung nμy, ph©n biÖt vμ gäi tªn cá lý riªng vμ cã nh÷ng yªu cÇu ®Æc thï ®èi víi ®iÒu khç nhau vÒ chñng loμi vμ tËp tÝnh. VÝ dô: ë ruéng kiÖn m«i tr−êng: ¸nh s¸ng, tÇng ®Êt s©u n«ng, ®é lóa n−íc cã cç lo¹i cá n¨n, cá lç, cá l«ng lîn, v.v..

Èm vμ chÊt dinh d−ìng, v.v..

56

57

https://thuviensach.vn

tÝch. Khi ®Þnh h×nh, quÇn hîp nμy ph¸t triÓn thμnh ë ruéng c¹n cã cç lo¹i cá gμ, cá gÊu, cá mÇn trÇu, mét æ sinh th¸i, trong ®ã tμi nguyªn trong m«i c©y cøt lîn, v.v.

tr−êng - diÖn tÝch vμ chÊt ph× cña nÒn ®Êt, ®é Èm, Cç c«ng tr×nh nghiªn cøu vÒ mèi quan hÖ gi÷a

¸nh s¸ng - ®−îc sö dông víi hiÖu qu¶ tèi −u.

m«i tr−êng vμ thùc vËt ®· ®i ®Õn kÕt luËn: Kh«ng VÝ dô: Rõng nhiÖt ®íi cã nhiÒu tÇng c©y, nh÷ng mét loμi c©y nμo ®¬n lÎ mét m×nh sö dông hÕt tμi c©y cao cÇn nhiÒu ¸nh s¸ng v−ît lªn tÇng trªn nguyªn trong m«i tr−êng. Nghiªn cøu vμ ph©n cïng, nh÷ng c©y cã nhu cÇu ¸nh s¸ng trung tÝnh ë lo¹i cç loμi c©y thμnh nh÷ng nhãm thÝch nghi víi tÇng gi÷a, nh÷ng c©y chÞu bãng ë tÇng d−íi cïng.

nh÷ng ®iÒu kiÖn m«i tr−êng khç nhau lμ c¬ së Th¶m thùc vËt nhiÒu tÇng sö dông bøc x¹ mÆt khoa häc ®Ó thiÕt lËp c¬ cÊu c©y trång trong v−ên.

trêi mét cçh triÖt ®Ó. Trong quÇn x· thùc vËt rËm VËy c¬ cÊu c©y trång trong v−ên lμ thμnh phÇn r¹p, nhê sù ph¶n x¹ lÆp l¹i vμ sù hÊp thu liªn tôc, vμ loμi gièng c©y trång bè trÝ theo kh«ng gian vμ

nªn ®Õn mÆt ®Êt th× ¸nh s¸ng cßn l¹i rÊt Ýt, chØ vμi thêi gian nh»m tËn dông hîp lý nhÊt cç ®iÒu phÇn tr¨m ®é chiÕu s¸ng bªn ngoμi. Cç thùc vËt kiÖn, nguån lîi tù nhiªn s½n cã.

chÞu bãng thÝch nghi víi bøc x¹ rÊt yÕu vμ mäc C¬ cÊu c©y trång lu«n lu«n biÕn ®æi theo tr×nh

®−îc c¶ trong ®iÒu kiÖn ®¸p øng ¸nh s¸ng kho¶ng

®é ph¸t triÓn cña lùc l−îng s¶n xuÊt vμ quan hÖ

5-20%. Ngoμi ra, nh÷ng c©y bôi, c©y bß, cç lo¹i cá s¶n xuÊt mang tÝnh vËn ®éng tÊt yÕu khçh quan

®¬n tö diÖp vμ song tö diÖp, thªm nh÷ng lo¹i d©y bªn trong.

leo, c©y mäc gÇn ®Çm lÇy - cç c©y nμy còng cã bé B¶n chÊt cña c¬ cÊu c©y trång hîp lý lμ bè trÝ

rÔ ¨n n«ng s©u khç nhau ®Ó chia nhau chÊt dinh c©y trång phï hîp víi nh÷ng ®iÒu kiÖn vμ tμi d−ìng vμ n−íc ë cç tÇng ®Êt.

nguyªn thiªn nhiªn, tr−íc hÕt lμ cç ®èi t−îng Trªn ®ång ruéng, dï c©y hoa mμu ®−îc trång sinh vËt cã thêi gian sinh tr−ëng vμ ®Æc ®iÓm sinh víi mËt ®é cao, bao giê còng cã cç loμi cá ph¸t triÓn häc nhÊt ®Þnh.

xen lÉn c©y trång, ®ßi hái c«ng lμm cá. Mçi gièng c©y trång trªn ®ång ruéng t¹o ra mét ®iÒu kiÖn Thiªn nhiªn cho nh÷ng kh¶ n¨ng g× th× lao m«i tr−êng ®Æc thï thÝch hîp cho mét hoÆc nhiÒu

®éng con ng−êi bè trÝ thÝch øng víi kh¶ n¨ng Êy.

loμi c©y d¹i. N«ng d©n nhËn thøc râ hiÖn t−îng Mçi loμi c©y cã nh÷ng ®Æc tr−ng h×nh th¸i, sinh thÝch nghi bæ sung nμy, ph©n biÖt vμ gäi tªn cá lý riªng vμ cã nh÷ng yªu cÇu ®Æc thï ®èi víi ®iÒu khç nhau vÒ chñng loμi vμ tËp tÝnh. VÝ dô: ë ruéng kiÖn m«i tr−êng: ¸nh s¸ng, tÇng ®Êt s©u n«ng, ®é lóa n−íc cã cç lo¹i cá n¨n, cá lç, cá l«ng lîn, v.v..

Èm vμ chÊt dinh d−ìng, v.v..

56

57

https://thuviensach.vn

Cç loμi cÇn ¸nh s¸ng cao nh− c©y l©u n¨m: ë vïng ®åi nói th−êng tån t¹i m« h×nh v−ên dõa, v¶i, nh·n, cau vμ cç c©y ng¾n ngμy trong hä rõng ®a tÇng, trong ®ã cã thÓ trång cμ phª gi÷a hßa th¶o: ng«, mÝa, cao l−¬ng, kª, v.v.. Cã nh÷ng cç hμng cao su, d−íi t¸n cμ phª lμ c©y hä ®Ëu c¶i c©y chÞu ®iÒu kiÖn ¸nh s¸ng h¹n chÕ nh− hå tiªu, t¹o ®Êt. HoÆc cã thÓ trång døa d−íi cç c©y mÝt, chuèi, døa, chanh, cμ phª, gõng, nghÖ, v.v..

tr¸m. HoÆc ®Ønh ®åi trång c©y l©m nghiÖp, s−ên Nh×n chung, trong qu¸ tr×nh ph¸t triÓn cña c©y

®åi trång chÌ, v.v..

cç qu¸ tr×nh sinh dôc (ra hoa, kÕt qu¶, lμm h¹t)

- Trång xen: lμ h×nh thøc phæ biÕn trong v−ên.

yªu cÇu ¸nh s¸ng cao; cç qu¸ tr×nh sinh tr−ëng

§©y lμ m« h×nh canh tç tËn dông ®Êt cao vμ còng cμnh l¸, tÝch lòy chÊt dù tr÷ trong th©n hoÆc rÔ

gãp phÇn ®a d¹ng hãa s¶n phÈm v−ên, song ph¶i thÝch nghi víi ¸nh s¸ng h¹n chÕ.

trªn nguyªn t¾c b¶o ®¶m kh«ng cã sù c¹nh tranh Cç loμi c©y cã khung cμnh vμ t¸n l¸ ph¸t triÓn vÒ n−íc, dinh d−ìng, ¸nh s¸ng vμ nh©n c«ng cña cao, thÊp, xße, gän khç nhau, bé rÔ ¨n réng, hÑp, c©y trång xen ®èi víi c©y trång chÝnh.

n«ng, s©u khç nhau cã thÓ hîp nh÷ng mÆt khç Cç m« h×nh xen canh cã thÓ gÆp lμ: nhau bæ sung ®Ó tËn dông mÆt ®Êt, ®é Èm vμ chÊt

+ C©y ¨n qu¶ dμi ngμy vμ c©y ¨n qu¶ ng¾n ph× ë cç tÇng ®Êt khç nhau cña nÒn ®Êt.

ngμy h¬n: Trång døa xen trong v−ên mÝt, v¶i,

1.2. Mét sè ph−¬ng thøc trång c©y trong

nh·n. Trång ®u ®ñ gi÷a cç hμng c©y b−ëi, cam,

v−ên ë ViÖt Nam

quýt, v¶i, nh·n, v.v.. Trång chanh, quÊt gi÷a cç

- Trång hçn hîp: lμ khi trång hai hoÆc nhiÒu hμng c©y hång xiªm, æi, roi, t¸o, v.v..

lo¹i c©y trång trªn cïng mét v−ên, trong cïng mét

+ C©y ¨n qu¶ vμ cç lo¹i c©y rau: C©y rau lμ

thêi gian. Trång hçn hîp cç lo¹i c©y khç nhau c©y ng¾n ngμy, cho thu ho¹ch nhanh, nªn nhiÒu trong v−ên cã tç dông ®a d¹ng hãa s¶n phÈm lo¹i rau thÝch hîp trång xen d−íi gèc c©y ¨n qu¶

v−ên vμ r¶i vô thu ho¹ch cña cç s¶n phÈm ®ã.

hay gi÷a cç hμng, nhÊt lμ khi c©y ch−a giao t¸n.

Cç c«ng thøc canh tç hçn hîp cã thÓ lμ: Cç lo¹i rau trång xen thÝch hîp lμ su hμo, c¶i

+ Hçn hîp gi÷a cç loμi c©y ¨n qu¶ khç nhau, l¸, rau diÕp, xμ lçh, rau muèng, rau gia vÞ (nh−

tïy vμo ®iÒu kiÖn sinh th¸i tõng vïng.

th× lμ, tái, hμnh, hóng, mïi tμu)...

+ Hçn hîp gi÷a c©y ¨n qu¶ - c©y rau.

+ C©y ¨n qu¶ víi cç lo¹i c©y hä ®Ëu: ®Ëu xanh, ®Ëu

+ Hçn hîp gi÷a c©y rau - c©y gia vÞ.

t−¬ng lμ c©y trång xen thÝch hîp trong v−ên t¸o (vô

+ Hçn hîp gi÷a cç lo¹i c©y rau.

xu©n), chuèi, hång xiªm, mËn, m¬, ®μo, cam, quýt.

58

59

https://thuviensach.vn

Cç loμi cÇn ¸nh s¸ng cao nh− c©y l©u n¨m: ë vïng ®åi nói th−êng tån t¹i m« h×nh v−ên dõa, v¶i, nh·n, cau vμ cç c©y ng¾n ngμy trong hä rõng ®a tÇng, trong ®ã cã thÓ trång cμ phª gi÷a hßa th¶o: ng«, mÝa, cao l−¬ng, kª, v.v.. Cã nh÷ng cç hμng cao su, d−íi t¸n cμ phª lμ c©y hä ®Ëu c¶i c©y chÞu ®iÒu kiÖn ¸nh s¸ng h¹n chÕ nh− hå tiªu, t¹o ®Êt. HoÆc cã thÓ trång døa d−íi cç c©y mÝt, chuèi, døa, chanh, cμ phª, gõng, nghÖ, v.v..

tr¸m. HoÆc ®Ønh ®åi trång c©y l©m nghiÖp, s−ên Nh×n chung, trong qu¸ tr×nh ph¸t triÓn cña c©y

®åi trång chÌ, v.v..

cç qu¸ tr×nh sinh dôc (ra hoa, kÕt qu¶, lμm h¹t)

- Trång xen: lμ h×nh thøc phæ biÕn trong v−ên.

yªu cÇu ¸nh s¸ng cao; cç qu¸ tr×nh sinh tr−ëng

§©y lμ m« h×nh canh tç tËn dông ®Êt cao vμ còng cμnh l¸, tÝch lòy chÊt dù tr÷ trong th©n hoÆc rÔ

gãp phÇn ®a d¹ng hãa s¶n phÈm v−ên, song ph¶i thÝch nghi víi ¸nh s¸ng h¹n chÕ.

trªn nguyªn t¾c b¶o ®¶m kh«ng cã sù c¹nh tranh Cç loμi c©y cã khung cμnh vμ t¸n l¸ ph¸t triÓn vÒ n−íc, dinh d−ìng, ¸nh s¸ng vμ nh©n c«ng cña cao, thÊp, xße, gän khç nhau, bé rÔ ¨n réng, hÑp, c©y trång xen ®èi víi c©y trång chÝnh.

n«ng, s©u khç nhau cã thÓ hîp nh÷ng mÆt khç Cç m« h×nh xen canh cã thÓ gÆp lμ: nhau bæ sung ®Ó tËn dông mÆt ®Êt, ®é Èm vμ chÊt

+ C©y ¨n qu¶ dμi ngμy vμ c©y ¨n qu¶ ng¾n ph× ë cç tÇng ®Êt khç nhau cña nÒn ®Êt.

ngμy h¬n: Trång døa xen trong v−ên mÝt, v¶i,

1.2. Mét sè ph−¬ng thøc trång c©y trong

nh·n. Trång ®u ®ñ gi÷a cç hμng c©y b−ëi, cam,

v−ên ë ViÖt Nam

quýt, v¶i, nh·n, v.v.. Trång chanh, quÊt gi÷a cç

- Trång hçn hîp: lμ khi trång hai hoÆc nhiÒu hμng c©y hång xiªm, æi, roi, t¸o, v.v..

lo¹i c©y trång trªn cïng mét v−ên, trong cïng mét

+ C©y ¨n qu¶ vμ cç lo¹i c©y rau: C©y rau lμ

thêi gian. Trång hçn hîp cç lo¹i c©y khç nhau c©y ng¾n ngμy, cho thu ho¹ch nhanh, nªn nhiÒu trong v−ên cã tç dông ®a d¹ng hãa s¶n phÈm lo¹i rau thÝch hîp trång xen d−íi gèc c©y ¨n qu¶

v−ên vμ r¶i vô thu ho¹ch cña cç s¶n phÈm ®ã.

hay gi÷a cç hμng, nhÊt lμ khi c©y ch−a giao t¸n.

Cç c«ng thøc canh tç hçn hîp cã thÓ lμ: Cç lo¹i rau trång xen thÝch hîp lμ su hμo, c¶i

+ Hçn hîp gi÷a cç loμi c©y ¨n qu¶ khç nhau, l¸, rau diÕp, xμ lçh, rau muèng, rau gia vÞ (nh−

tïy vμo ®iÒu kiÖn sinh th¸i tõng vïng.

th× lμ, tái, hμnh, hóng, mïi tμu)...

+ Hçn hîp gi÷a c©y ¨n qu¶ - c©y rau.

+ C©y ¨n qu¶ víi cç lo¹i c©y hä ®Ëu: ®Ëu xanh, ®Ëu

+ Hçn hîp gi÷a c©y rau - c©y gia vÞ.

t−¬ng lμ c©y trång xen thÝch hîp trong v−ên t¸o (vô

+ Hçn hîp gi÷a cç lo¹i c©y rau.

xu©n), chuèi, hång xiªm, mËn, m¬, ®μo, cam, quýt.

58

59

https://thuviensach.vn

+ C©y c«ng nghiÖp, c©y l©m nghiÖp víi cç c©y

1.4. VÒ thμnh phÇn c©y trong v−ên

ng¾n ngμy ë vïng ®åi nói: b¹ch ®μn tr¾ng, th«ng, c©y Thμnh phÇn c©y trong v−ên rÊt ®a d¹ng, chñ mì, bå ®Ò, trÈu, keo l¸ trμm xen l¹c, ®ç t−¬ng, s¾n, yÕu lμ nh÷ng c©y l©u n¨m vμ c©y trång c¹n. Tuy khoai, lóa n−¬ng. Tr¸m, däc, trÈu, së, cèt khÝ cßn nhiªn còng cã sè Ýt c©y trång ë ao nu«i c¸ hoÆc lμ nh÷ng c©y che bãng tèt cho v−ên chÌ nªn chóng m−¬ng, r·nh tho¸t n−íc trong v−ên.

lμ nh÷ng c©y trång xen tèt võa cã tç dông b¶o vÖ

Mét sè lo¹i c©y th−êng ®−îc trång trong v−ên:

®Êt, t¨ng ®é ph× cña ®Êt võa che bãng cho chÌ.

- C©y ¨n qu¶: lμ c©y trång chÝnh ®èi víi phÇn lín

- ¦¬m c©y gièng rau, qu¶, c©y l©m nghiÖp d−íi cç v−ên, v× ®©y lμ nguån cung cÊp qu¶ t−¬i t¹i chç t¸n c©y l©u n¨m còng lμ h×nh thøc trång xen.

cho gia ®×nh. Cã thÓ gÆp tÊt c¶ cç chñng lo¹i c©y ¨n

- Trång gèi: ChØ trång hai hoÆc nhiÒu h¬n c©y qu¶ cã trong s¶n xuÊt ®−îc trång ë trong v−ên nhμ.

trång liªn tiÕp nhau trªn mét m¶nh ®Êt mμ viÖc Cç gièng, loμi c©y ¨n qu¶ phæ biÕn lμ chuèi, cam, trång c©y trång sau ®−îc tiÕn hμnh trong kho¶ng quýt, chanh, b−ëi, v¶i, nh·n, hång xiªm, ®u ®ñ, mÝt, thêi gian sau khi në hoa vμ tr−íc khi thu ho¹ch na, mËn, m¬, ®μo, t¸o, v.v..

c©y trång tr−íc ®ã.

- C©y c«ng nghiÖp: cμ phª, chÌ, h¹t tiªu, dõa, H×nh thøc canh tç nμy th−êng ®−îc ¸p dông cho l¹c, ®ç t−¬ng...

cç c©y trång ng¾n ngμy nh− rau, ®Ëu vμ mét sè c©y

- C©y l©m nghiÖp: cç c©y trÈu, së, mì, tr¸m, l−¬ng thùc.

tre, cèt khÝ, phi lao, b¹ch ®μn, cã thÓ trång hçn ë mét sè v−ên thuéc huyÖn Tõ Liªm, Hμ Néi, ng−êi hîp víi c©y ¨n qu¶ hoÆc c©y c«ng nghiÖp dμi ngμy ta trång xen vμ gèi cç lo¹i rau, ®Ëu gi÷a cç hμng ë trong v−ên, hoÆc cã thÓ trång lμm hμng c©y ch¾n c©y t¸o, cam, quýt, hång xiªm khi c©y ¨n qu¶ ch−a giã, c¶i t¹o ®Êt vμ lμm hμng rμo b¶o vÖ quanh giao t¸n. Mét sè c«ng thøc xen, gèi ®ã lμ d−a chuét, v−ên, ®Æc biÖt vïng ®åi nói. Phi lao, b¹ch ®μn lμ

d−a lª trång gèi trªn ruéng cμ chua xu©n hÌ, v.v..

nh÷ng lo¹i c©y cã tç dông ch¾n giã vμ c¸t tèt cho cç v−ên ë vïng ven biÓn.

1.3. VÒ lu©n canh ë v−ên

- C©y rau: cïng víi c©y ¨n qu¶, c©y rau còng lμ

ViÖc lu©n canh ë v−ên cã nh÷ng ®iÓm khç biÖt c©y trång chÝnh trong v−ên. Tïy theo mïa vô vμ

so víi lu©n canh c©y trång ë ruéng lμ ®Êt v−ên vïng sinh th¸i cã thÓ gÆp nhiÒu lo¹i rau ë trong quanh n¨m kh«ng ®−îc nghØ ng¬i nªn viÖc cung v−ên nh− cç lo¹i rau trong hä thËp tù: su hμo, b¾p cÊp liªn tôc vμ ®Çy ®ñ chÊt h÷u c¬ cho v−ên ®Ó

c¶i, cç lo¹i c¶i ¨n l¸, rau diÕp, cç lo¹i c©y rau ¨n duy tr× ®é mμu mì cña ®Êt lμ rÊt cÇn thiÕt.

qu¶ nh− cμ tÝm, cμ chua, bÇu, bÝ, d−a chuét, d−a lª, 60

61

https://thuviensach.vn

+ C©y c«ng nghiÖp, c©y l©m nghiÖp víi cç c©y

1.4. VÒ thμnh phÇn c©y trong v−ên

ng¾n ngμy ë vïng ®åi nói: b¹ch ®μn tr¾ng, th«ng, c©y Thμnh phÇn c©y trong v−ên rÊt ®a d¹ng, chñ mì, bå ®Ò, trÈu, keo l¸ trμm xen l¹c, ®ç t−¬ng, s¾n, yÕu lμ nh÷ng c©y l©u n¨m vμ c©y trång c¹n. Tuy khoai, lóa n−¬ng. Tr¸m, däc, trÈu, së, cèt khÝ cßn nhiªn còng cã sè Ýt c©y trång ë ao nu«i c¸ hoÆc lμ nh÷ng c©y che bãng tèt cho v−ên chÌ nªn chóng m−¬ng, r·nh tho¸t n−íc trong v−ên.

lμ nh÷ng c©y trång xen tèt võa cã tç dông b¶o vÖ

Mét sè lo¹i c©y th−êng ®−îc trång trong v−ên:

®Êt, t¨ng ®é ph× cña ®Êt võa che bãng cho chÌ.

- C©y ¨n qu¶: lμ c©y trång chÝnh ®èi víi phÇn lín

- ¦¬m c©y gièng rau, qu¶, c©y l©m nghiÖp d−íi cç v−ên, v× ®©y lμ nguån cung cÊp qu¶ t−¬i t¹i chç t¸n c©y l©u n¨m còng lμ h×nh thøc trång xen.

cho gia ®×nh. Cã thÓ gÆp tÊt c¶ cç chñng lo¹i c©y ¨n

- Trång gèi: ChØ trång hai hoÆc nhiÒu h¬n c©y qu¶ cã trong s¶n xuÊt ®−îc trång ë trong v−ên nhμ.

trång liªn tiÕp nhau trªn mét m¶nh ®Êt mμ viÖc Cç gièng, loμi c©y ¨n qu¶ phæ biÕn lμ chuèi, cam, trång c©y trång sau ®−îc tiÕn hμnh trong kho¶ng quýt, chanh, b−ëi, v¶i, nh·n, hång xiªm, ®u ®ñ, mÝt, thêi gian sau khi në hoa vμ tr−íc khi thu ho¹ch na, mËn, m¬, ®μo, t¸o, v.v..

c©y trång tr−íc ®ã.

- C©y c«ng nghiÖp: cμ phª, chÌ, h¹t tiªu, dõa, H×nh thøc canh tç nμy th−êng ®−îc ¸p dông cho l¹c, ®ç t−¬ng...

cç c©y trång ng¾n ngμy nh− rau, ®Ëu vμ mét sè c©y

- C©y l©m nghiÖp: cç c©y trÈu, së, mì, tr¸m, l−¬ng thùc.

tre, cèt khÝ, phi lao, b¹ch ®μn, cã thÓ trång hçn ë mét sè v−ên thuéc huyÖn Tõ Liªm, Hμ Néi, ng−êi hîp víi c©y ¨n qu¶ hoÆc c©y c«ng nghiÖp dμi ngμy ta trång xen vμ gèi cç lo¹i rau, ®Ëu gi÷a cç hμng ë trong v−ên, hoÆc cã thÓ trång lμm hμng c©y ch¾n c©y t¸o, cam, quýt, hång xiªm khi c©y ¨n qu¶ ch−a giã, c¶i t¹o ®Êt vμ lμm hμng rμo b¶o vÖ quanh giao t¸n. Mét sè c«ng thøc xen, gèi ®ã lμ d−a chuét, v−ên, ®Æc biÖt vïng ®åi nói. Phi lao, b¹ch ®μn lμ

d−a lª trång gèi trªn ruéng cμ chua xu©n hÌ, v.v..

nh÷ng lo¹i c©y cã tç dông ch¾n giã vμ c¸t tèt cho cç v−ên ë vïng ven biÓn.

1.3. VÒ lu©n canh ë v−ên

- C©y rau: cïng víi c©y ¨n qu¶, c©y rau còng lμ

ViÖc lu©n canh ë v−ên cã nh÷ng ®iÓm khç biÖt c©y trång chÝnh trong v−ên. Tïy theo mïa vô vμ

so víi lu©n canh c©y trång ë ruéng lμ ®Êt v−ên vïng sinh th¸i cã thÓ gÆp nhiÒu lo¹i rau ë trong quanh n¨m kh«ng ®−îc nghØ ng¬i nªn viÖc cung v−ên nh− cç lo¹i rau trong hä thËp tù: su hμo, b¾p cÊp liªn tôc vμ ®Çy ®ñ chÊt h÷u c¬ cho v−ên ®Ó

c¶i, cç lo¹i c¶i ¨n l¸, rau diÕp, cç lo¹i c©y rau ¨n duy tr× ®é mμu mì cña ®Êt lμ rÊt cÇn thiÕt.

qu¶ nh− cμ tÝm, cμ chua, bÇu, bÝ, d−a chuét, d−a lª, 60

61

https://thuviensach.vn

d−a gang, d−a hÊu, v.v.. Rau muèng, rau cÇn, däc

+ Cç lo¹i rau leo giμn cã thÓ trång tËn dông mïng lμ nh÷ng lo¹i rau hay ®−îc trång ë cç r·nh

®Êt (m−íp, bÇu trªn hμng rμo, mÆt ao, v.v.).

tho¸t n−íc quanh v−ên vμ ë gãc ao.

+ C©y rau gia vÞ: Th−êng ®−îc trång víi sè ë v−ên nªn trång cç lo¹i rau Ýt bÞ s©u bÖnh l−îng Ýt, xen gi÷a cç luèng rau, d−íi gèc c©y ¨n ph¸ ho¹i hoÆc cç gièng chèng chÞu s©u bÖnh ®Ó

qu¶, hai bªn cç lèi ®i trong v−ên. Cç lo¹i rau gia tr¸nh dïng nhiÒu thuèc trõ s©u bÖnh ¶nh h−ëng vÞ th−êng gÆp lμ ít, tái hμnh, th× lμ, cÇn t©y, mïi xÊu ®Õn ng−êi, gia sóc vμ c¸.

ta, mïi tμu, rau r¨m, rau hóng ta, hóng quÕ, kinh LÞch gieo trång mét sè lo¹i rau, ®Ëu ®ç dÔ ch¨m giíi, tÝa t«, v.v..

sãc, Ýt chiÕm ®Êt, dÔ trång xen, trång gèi mμ cã gi¸

- C©y hoa - c©y c¶nh cç lo¹i.

trÞ dinh d−ìng kh¸, thu ho¹ch kÐo dμi:

- C©y lμm thuèc cç lo¹i.

+ Rau ngãt: Nªn trång nhiÒu xung quanh v−ên,

- C©y b¶o vÖ v−ên: V−ên quanh nhμ th−êng cã

®−îc ¨n l©u, tõ th¸ng 2 ®Õn th¸ng 11.

nhiÒu loμi sinh vËt ph¸ ho¹i: s©u, chuét, sªn, gia

+ Rau dÒn, rau ®ay, mång t¬i, rau muèng c¹n: sóc, ®«i khi cã c¶ d· thó, nªn cÇn ph¶i cã hμng rμo trång mïa hÌ.

b¶o vÖ. Nh÷ng c©y lμm hμng rμo th−êng cã gai:

+ Xμ lçh, rau diÕp: gieo trång tõ th¸ng 8 ®Õn song, m©y, tre, x−¬ng r¾n, «r«, cä,... NhiÒu khi th¸ng 4 n¨m sau. Trång xen, trång viÒn quanh cç nh÷ng c©y nμy cßn cã gi¸ trÞ kinh tÕ lín. VÝ dô: c©y luèng rau.

m©y, sau khi trång ®−îc 3-4 n¨m, c¾t m©y lÇn 1,

+ C¶i canh: cã thÓ trång quanh n¨m, trõ 3

2 n¨m sau c¾t m©y lÇn 2. Trªn 1 ha (diÖn tÝch th¸ng nãng nhÊt (th¸ng 6, 7, 8).

®«ng ®Æc) mçi lÇn c¾t (thu ho¹ch) sÏ ®−îc 150-200

+ C¶i cóc: gieo vμo th¸ng 9, 10.

tÊn m©y t−¬i. §¸ng chó ý lμ song vμ m©y chØ mäc

+ §Ëu c«ve, c«b¬: gieo tõ th¸ng 9 ®Õn th¸ng 11.

vμ ph¸t triÓn ë vïng §«ng Nam ¸, ®ã lμ thÕ m¹nh

+ Cç lo¹i cμ ph¸o, cμ b¸t gieo tõ th¸ng 10 ®Õn cña ta. Cø 1 ha m©y, song sau 3,5-4 n¨m tõ v−ên th¸ng 1 n¨m sau.

−¬m cho kho¶ng 75.000 USD. ë In®«nªxia chØ víi

+ Su hμo: trång th¸ng 9 ®Õn th¸ng 11.

1.200 ha m©y, h»ng n¨m cã thÓ thu ®−îc 80-120

+ C¶i b¾p: trång th¸ng 9, 10, thu ho¹ch th¸ng 12

triÖu USD.

hoÆc th¸ng 1, 2 n¨m sau.

NghÒ thñ c«ng ®an m©y, song l¹i lμ nghÒ thñ

+ Cμ chua: trång th¸ng 9, 10, 11 thu ho¹ch tõ c«ng truyÒn thèng cña ViÖt Nam. Ph¸t triÓn song, th¸ng 11 ®Õn th¸ng 3 n¨m sau, cã thÓ kÐo dμi ®Õn m©y sÏ gi¶i quyÕt ®−îc nhiÒu viÖc lμm, t¨ng thu th¸ng 4, 5 (cμ chua xu©n hÌ).

nhËp, gãp phÇn æn ®Þnh x· héi.

62

63

https://thuviensach.vn

d−a gang, d−a hÊu, v.v.. Rau muèng, rau cÇn, däc

+ Cç lo¹i rau leo giμn cã thÓ trång tËn dông mïng lμ nh÷ng lo¹i rau hay ®−îc trång ë cç r·nh

®Êt (m−íp, bÇu trªn hμng rμo, mÆt ao, v.v.).

tho¸t n−íc quanh v−ên vμ ë gãc ao.

+ C©y rau gia vÞ: Th−êng ®−îc trång víi sè ë v−ên nªn trång cç lo¹i rau Ýt bÞ s©u bÖnh l−îng Ýt, xen gi÷a cç luèng rau, d−íi gèc c©y ¨n ph¸ ho¹i hoÆc cç gièng chèng chÞu s©u bÖnh ®Ó

qu¶, hai bªn cç lèi ®i trong v−ên. Cç lo¹i rau gia tr¸nh dïng nhiÒu thuèc trõ s©u bÖnh ¶nh h−ëng vÞ th−êng gÆp lμ ít, tái hμnh, th× lμ, cÇn t©y, mïi xÊu ®Õn ng−êi, gia sóc vμ c¸.

ta, mïi tμu, rau r¨m, rau hóng ta, hóng quÕ, kinh LÞch gieo trång mét sè lo¹i rau, ®Ëu ®ç dÔ ch¨m giíi, tÝa t«, v.v..

sãc, Ýt chiÕm ®Êt, dÔ trång xen, trång gèi mμ cã gi¸

- C©y hoa - c©y c¶nh cç lo¹i.

trÞ dinh d−ìng kh¸, thu ho¹ch kÐo dμi:

- C©y lμm thuèc cç lo¹i.

+ Rau ngãt: Nªn trång nhiÒu xung quanh v−ên,

- C©y b¶o vÖ v−ên: V−ên quanh nhμ th−êng cã

®−îc ¨n l©u, tõ th¸ng 2 ®Õn th¸ng 11.

nhiÒu loμi sinh vËt ph¸ ho¹i: s©u, chuét, sªn, gia

+ Rau dÒn, rau ®ay, mång t¬i, rau muèng c¹n: sóc, ®«i khi cã c¶ d· thó, nªn cÇn ph¶i cã hμng rμo trång mïa hÌ.

b¶o vÖ. Nh÷ng c©y lμm hμng rμo th−êng cã gai:

+ Xμ lçh, rau diÕp: gieo trång tõ th¸ng 8 ®Õn song, m©y, tre, x−¬ng r¾n, «r«, cä,... NhiÒu khi th¸ng 4 n¨m sau. Trång xen, trång viÒn quanh cç nh÷ng c©y nμy cßn cã gi¸ trÞ kinh tÕ lín. VÝ dô: c©y luèng rau.

m©y, sau khi trång ®−îc 3-4 n¨m, c¾t m©y lÇn 1,

+ C¶i canh: cã thÓ trång quanh n¨m, trõ 3

2 n¨m sau c¾t m©y lÇn 2. Trªn 1 ha (diÖn tÝch th¸ng nãng nhÊt (th¸ng 6, 7, 8).

®«ng ®Æc) mçi lÇn c¾t (thu ho¹ch) sÏ ®−îc 150-200

+ C¶i cóc: gieo vμo th¸ng 9, 10.

tÊn m©y t−¬i. §¸ng chó ý lμ song vμ m©y chØ mäc

+ §Ëu c«ve, c«b¬: gieo tõ th¸ng 9 ®Õn th¸ng 11.

vμ ph¸t triÓn ë vïng §«ng Nam ¸, ®ã lμ thÕ m¹nh

+ Cç lo¹i cμ ph¸o, cμ b¸t gieo tõ th¸ng 10 ®Õn cña ta. Cø 1 ha m©y, song sau 3,5-4 n¨m tõ v−ên th¸ng 1 n¨m sau.

−¬m cho kho¶ng 75.000 USD. ë In®«nªxia chØ víi

+ Su hμo: trång th¸ng 9 ®Õn th¸ng 11.

1.200 ha m©y, h»ng n¨m cã thÓ thu ®−îc 80-120

+ C¶i b¾p: trång th¸ng 9, 10, thu ho¹ch th¸ng 12

triÖu USD.

hoÆc th¸ng 1, 2 n¨m sau.

NghÒ thñ c«ng ®an m©y, song l¹i lμ nghÒ thñ

+ Cμ chua: trång th¸ng 9, 10, 11 thu ho¹ch tõ c«ng truyÒn thèng cña ViÖt Nam. Ph¸t triÓn song, th¸ng 11 ®Õn th¸ng 3 n¨m sau, cã thÓ kÐo dμi ®Õn m©y sÏ gi¶i quyÕt ®−îc nhiÒu viÖc lμm, t¨ng thu th¸ng 4, 5 (cμ chua xu©n hÌ).

nhËp, gãp phÇn æn ®Þnh x· héi.

62

63

https://thuviensach.vn

2. Ch¨n nu«i gia ®×nh

- Cung cÊp søc kÐo: Tr©u, bß, ngùa lμ nh÷ng vËt nu«i gióp ng−êi n«ng d©n lμm ®Êt ®Ó gieo

2.1. Vai trß cña ch¨n nu«i

trång c©y n«ng nghiÖp, vËn chuyÓn l−¬ng thùc cñi HiÖn nay nguån thùc phÈm cung cÊp cho x· héi gç, nguyªn vËt liÖu x©y dùng, vËn chuyÓn n«ng chñ yÕu tõ khu vùc ch¨n nu«i gia ®×nh. Ch¨n nu«i s¶n tõ ngoμi ®ång vÒ nhμ vμ ph©n bãn ra ®ång gia ®×nh ph¸t triÓn sÏ gi¶i quyÕt ®−îc nh÷ng vÊn ruéng. ë miÒn nói chóng cßn lμ ph−¬ng tiÖn ®i l¹i,

®Ò sau:

kÐo xe, v.v..

- Cung cÊp nguån thùc phÈm ®a d¹ng nh− thÞt,

- Trong hÖ thèng VAC vËt nu«i cßn cã cç chøc s÷a, trøng cho tiªu dïng.

n¨ng ®a d¹ng khç vμ còng kh«ng kÐm phÇn quan

- Cung cÊp nguyªn liÖu cho cç nhμ m¸y chÕ

träng nh−: cung cÊp ph©n bãn chÊt l−îng cao, lμm biÕn thùc phÈm.

cá, xíi ®Êt vμ bãn ph©n trªn diÖn tÝch v−ên ®−îc

- Thu thËp nguån thøc ¨n ph©n t¸n r¶i rç, ®©y nhèt chóng, diÖt trõ s©u h¹i (vÝ dô: gμ ¨n trøng lμ mét chøc n¨ng quan träng. Cç lo¹i ®éng vËt s©u vμ nhéng s©u trong v−ên, ¨n s©u trong qu¶

nhai l¹i nh− tr©u, bß, dª, h−¬u cã kh¶ n¨ng tiªu rông...). Nu«i ong lÊy mËt gióp c©y thô phÊn t¨ng hãa cç lo¹i thøc ¨n nhiÒu sîi nh− cá, c©y bôi mμ

tû lÖ ®Ëu qu¶, v.v..

con ng−êi kh«ng thÓ sö dông ®−îc; do vËy chóng kh«ng c¹nh tranh víi con ng−êi vÒ mÆt dinh

2.2. Thμnh phÇn vËt nu«i vμ cç hÖ thèng

d−ìng nh− cç lo¹i vËt nu«i cã d¹ dμy ®¬n gi¶n

ch¨n th¶

nh− gμ, vÞt, lîn, v.v.. - nh÷ng vËt nu«i ®ßi hái thøc VËt nu«i lμ thμnh phÇn chñ yÕu vμ kh«ng thÓ

¨n nh− g¹o, thãc, ng«, v.v..

thiÕu ®−îc trong hÖ thèng VAC còng nh− trong hÖ

- ChuyÓn hãa vμ tËp trung dinh d−ìng: VËt thèng s¶n xuÊt n«ng hé. Ng−êi n«ng d©n ViÖt nu«i cã thÓ chuyÓn hãa ®−îc cç lo¹i thøc ¨n mμ

Nam nu«i gia sóc nh»m hai môc tiªu: con ng−êi kh«ng sö dông ®−îc nh− ®· ®Ò cËp ë

- §Ó lÊy thÞt, s÷a, trøng cung cÊp cho gia ®×nh trªn, vμ cç lo¹i phô phÈm nh− c¸ t¹p, ®Çu c¸, vμ b¸n ra thÞ tr−êng.

thøc ¨n thõa, nh÷ng lo¹i l−¬ng thùc rÎ tiÒn nh−

- §Ó lÊy ph©n bãn ruéng, môc tiªu nμy ®«i khi khoai, s¾n, ng«, v.v.. TËp trung dinh d−ìng tõ cç kh«ng kÐm phÇn quan träng so víi môc tiªu trªn.

lo¹i thùc vËt, th«ng qua qu¸ tr×nh chuyÓn hãa ®Ó

ë ViÖt Nam khã cã thÓ t×m thÊy mét gia t¹o thμnh nguån ®¹m ®éng vËt cao cÊp lμ chøc

®×nh n«ng d©n nμo l¹i kh«ng nu«i cç vËt nu«i n¨ng chñ yÕu cña vËt nu«i.

quanh nhμ.

64

65

https://thuviensach.vn

2. Ch¨n nu«i gia ®×nh

- Cung cÊp søc kÐo: Tr©u, bß, ngùa lμ nh÷ng vËt nu«i gióp ng−êi n«ng d©n lμm ®Êt ®Ó gieo

2.1. Vai trß cña ch¨n nu«i

trång c©y n«ng nghiÖp, vËn chuyÓn l−¬ng thùc cñi HiÖn nay nguån thùc phÈm cung cÊp cho x· héi gç, nguyªn vËt liÖu x©y dùng, vËn chuyÓn n«ng chñ yÕu tõ khu vùc ch¨n nu«i gia ®×nh. Ch¨n nu«i s¶n tõ ngoμi ®ång vÒ nhμ vμ ph©n bãn ra ®ång gia ®×nh ph¸t triÓn sÏ gi¶i quyÕt ®−îc nh÷ng vÊn ruéng. ë miÒn nói chóng cßn lμ ph−¬ng tiÖn ®i l¹i,

®Ò sau:

kÐo xe, v.v..

- Cung cÊp nguån thùc phÈm ®a d¹ng nh− thÞt,

- Trong hÖ thèng VAC vËt nu«i cßn cã cç chøc s÷a, trøng cho tiªu dïng.

n¨ng ®a d¹ng khç vμ còng kh«ng kÐm phÇn quan

- Cung cÊp nguyªn liÖu cho cç nhμ m¸y chÕ

träng nh−: cung cÊp ph©n bãn chÊt l−îng cao, lμm biÕn thùc phÈm.

cá, xíi ®Êt vμ bãn ph©n trªn diÖn tÝch v−ên ®−îc

- Thu thËp nguån thøc ¨n ph©n t¸n r¶i rç, ®©y nhèt chóng, diÖt trõ s©u h¹i (vÝ dô: gμ ¨n trøng lμ mét chøc n¨ng quan träng. Cç lo¹i ®éng vËt s©u vμ nhéng s©u trong v−ên, ¨n s©u trong qu¶

nhai l¹i nh− tr©u, bß, dª, h−¬u cã kh¶ n¨ng tiªu rông...). Nu«i ong lÊy mËt gióp c©y thô phÊn t¨ng hãa cç lo¹i thøc ¨n nhiÒu sîi nh− cá, c©y bôi mμ

tû lÖ ®Ëu qu¶, v.v..

con ng−êi kh«ng thÓ sö dông ®−îc; do vËy chóng kh«ng c¹nh tranh víi con ng−êi vÒ mÆt dinh

2.2. Thμnh phÇn vËt nu«i vμ cç hÖ thèng

d−ìng nh− cç lo¹i vËt nu«i cã d¹ dμy ®¬n gi¶n

ch¨n th¶

nh− gμ, vÞt, lîn, v.v.. - nh÷ng vËt nu«i ®ßi hái thøc VËt nu«i lμ thμnh phÇn chñ yÕu vμ kh«ng thÓ

¨n nh− g¹o, thãc, ng«, v.v..

thiÕu ®−îc trong hÖ thèng VAC còng nh− trong hÖ

- ChuyÓn hãa vμ tËp trung dinh d−ìng: VËt thèng s¶n xuÊt n«ng hé. Ng−êi n«ng d©n ViÖt nu«i cã thÓ chuyÓn hãa ®−îc cç lo¹i thøc ¨n mμ

Nam nu«i gia sóc nh»m hai môc tiªu: con ng−êi kh«ng sö dông ®−îc nh− ®· ®Ò cËp ë

- §Ó lÊy thÞt, s÷a, trøng cung cÊp cho gia ®×nh trªn, vμ cç lo¹i phô phÈm nh− c¸ t¹p, ®Çu c¸, vμ b¸n ra thÞ tr−êng.

thøc ¨n thõa, nh÷ng lo¹i l−¬ng thùc rÎ tiÒn nh−

- §Ó lÊy ph©n bãn ruéng, môc tiªu nμy ®«i khi khoai, s¾n, ng«, v.v.. TËp trung dinh d−ìng tõ cç kh«ng kÐm phÇn quan träng so víi môc tiªu trªn.

lo¹i thùc vËt, th«ng qua qu¸ tr×nh chuyÓn hãa ®Ó

ë ViÖt Nam khã cã thÓ t×m thÊy mét gia t¹o thμnh nguån ®¹m ®éng vËt cao cÊp lμ chøc

®×nh n«ng d©n nμo l¹i kh«ng nu«i cç vËt nu«i n¨ng chñ yÕu cña vËt nu«i.

quanh nhμ.

64

65

https://thuviensach.vn

Tïy thuéc vμo môc ®Ých cña n«ng hé, kh¶ n¨ng chñ yÕu lμ nguån gèc thùc vËt nh− cç lo¹i rau, l¸

®Çu t− vμ kh¶ n¨ng lao ®éng mμ thμnh phÇn vËt c©y. HiÖn nay ®©y lμ mét ngμnh ®Çu t− cã l·i cao, nu«i trong n«ng hé rÊt ®a d¹ng. ë vïng ®ång b»ng nh−ng cÇn rÊt nhiÒu vèn ®Çu t− ban ®Çu, h¬n n÷a chóng ta gÆp cç loμi gia sóc quen thuéc nh− tr©u, thÞ tr−êng tiªu thô s¶n phÈm nhung h−¬u cßn bß, dª, lîn; cç loμi gia cÇm nh− gμ, vÞt, ngan, ch−a æn ®Þnh.

ngçng, chim, v.v.. Tr©u, bß chñ yÕu ®−îc nu«i ®Ó

Mét sè hÖ thèng ch¨n nu«i phæ biÕn: lÊy søc kÐo vμ ph©n bãn. Tuy nhiªn, hiÖn nay ë

* HÖ thèng nu«i gμ

mét sè gia ®×nh ven ®« ®· b¾t ®Çu nu«i bß s÷a ®Ó

Gμ s¶n xuÊt ra trøng, thÞt, l«ng vμ ph©n. Gμ ¨n lÊy s÷a t−¬i. Nu«i bß s÷a ®ßi hái ®Çu t− cao c¶ vÒ

s©u bä, l¸ xanh, qu¶ vμ h¹t rông trong v−ên.

vËt t− vμ lao ®éng.

Gμ cã thÓ nu«i theo cç h×nh thøc: nu«i nhèt Lîn vμ gμ lμ hai lo¹i vËt nu«i phæ biÕn ë kh¾p hoÆc nu«i th¶ tïy theo ®iÒu kiÖn ch¨m sãc vμ

mäi vïng. Chóng lμ cç thμnh phÇn quan träng gièng gμ. C¶ hai h×nh thøc nμy ®Òu rÊt phæ biÕn ë trong hÖ thèng VAC v× gμ vμ lîn th−êng ®−îc nu«i n−íc ta. Ngoμi ra cßn cã h×nh thøc nu«i nhèt kÕt c¹nh hoÆc trªn ao c¸, ®Æc biÖt lμ gμ c«ng nghiÖp hîp víi ch¨n th¶ khi ®iÒu kiÖn cho phÐp mμ kh«ng chÊt l−îng cao ®Ó cung cÊp ph©n - nguån thøc ¨n lμm tæn h¹i ®Õn viÖc trång c©y trong v−ên.

bæ sung vμ rÎ tiÒn cho ao c¸.

- HÖ thèng nu«i nhèt ë chuång (chñ yÕu ¸p ë vïng ®åi nói, bß lÊy thÞt, s÷a, lμm søc kÐo; dª

dông cho s¶n xuÊt gμ c«ng nghiÖp).

lÊy thÞt lμ nh÷ng vËt nu«i cã thÓ ph¸t triÓn víi sè

¦u thÕ cña viÖc nu«i gμ nhèt trong hÖ thèng l−îng nhiÒu h¬n ë vïng ®ång b»ng v× cã nhiÒu diÖn VAC lμ: tiÕt kiÖm ®−îc diÖn tÝch ch¨n th¶, cã ®iÒu tÝch ch¨n th¶ lμ hÖ thèng nu«i trång thñy s¶n h¬n.

kiÖn ®Ó ®Çu t− cao vμ ch¨m sãc tËp trung; kiÓm Lîn vμ gμ còng lμ nh÷ng vËt nu«i kh«ng thÓ thiÕu tra ®−îc chÕ ®é ¨n cña gμ, dÔ kiÓm so¸t vμ khèng

®−îc ë vïng nμy. ë vïng ®åi nói, do diÖn tÝch canh chÕ t×nh h×nh bÖnh dÞch. Cã thÓ nu«i gμ cã hiÖu tç réng vμ s½n b·i ch¨n th¶ nªn cã ®iÒu kiÖn ph¸t qu¶ cao ë khu vùc thμnh phè, n¬i kh«ng cã v−ên triÓn ch¨n nu«i tèt h¬n ë vïng ®ång b»ng, nguån

®Ó ch¨n th¶.

thøc ¨n cho vËt nu«i (kÓ c¶ thøc ¨n tù nhiªn vμ

Nh−îc ®iÓm lμ ®ßi hái ®Çu t− cao vÒ vèn nªn thøc ¨n gia sóc tù s¶n xuÊt) còng dåi dμo h¬n.

kh«ng thÝch hîp víi cç hé n«ng d©n nghÌo, kh«ng Cç vïng ven biÓn miÒn Trung ph¸t triÓn nghÒ

cã kh¶ n¨ng ®Çu t−.

nu«i h−¬u lÊy nhung trong ph¹m vi gia ®×nh víi Trong thùc tÕ vÉn tån t¹i h×nh thøc nu«i nhèt h×nh thøc nu«i nhèt chuång. Thøc ¨n cho h−¬u t¹m thêi ®èi víi cç gièng gμ ®Þa ph−¬ng ë cç 66

67

https://thuviensach.vn

Tïy thuéc vμo môc ®Ých cña n«ng hé, kh¶ n¨ng chñ yÕu lμ nguån gèc thùc vËt nh− cç lo¹i rau, l¸

®Çu t− vμ kh¶ n¨ng lao ®éng mμ thμnh phÇn vËt c©y. HiÖn nay ®©y lμ mét ngμnh ®Çu t− cã l·i cao, nu«i trong n«ng hé rÊt ®a d¹ng. ë vïng ®ång b»ng nh−ng cÇn rÊt nhiÒu vèn ®Çu t− ban ®Çu, h¬n n÷a chóng ta gÆp cç loμi gia sóc quen thuéc nh− tr©u, thÞ tr−êng tiªu thô s¶n phÈm nhung h−¬u cßn bß, dª, lîn; cç loμi gia cÇm nh− gμ, vÞt, ngan, ch−a æn ®Þnh.

ngçng, chim, v.v.. Tr©u, bß chñ yÕu ®−îc nu«i ®Ó

Mét sè hÖ thèng ch¨n nu«i phæ biÕn: lÊy søc kÐo vμ ph©n bãn. Tuy nhiªn, hiÖn nay ë

* HÖ thèng nu«i gμ

mét sè gia ®×nh ven ®« ®· b¾t ®Çu nu«i bß s÷a ®Ó

Gμ s¶n xuÊt ra trøng, thÞt, l«ng vμ ph©n. Gμ ¨n lÊy s÷a t−¬i. Nu«i bß s÷a ®ßi hái ®Çu t− cao c¶ vÒ

s©u bä, l¸ xanh, qu¶ vμ h¹t rông trong v−ên.

vËt t− vμ lao ®éng.

Gμ cã thÓ nu«i theo cç h×nh thøc: nu«i nhèt Lîn vμ gμ lμ hai lo¹i vËt nu«i phæ biÕn ë kh¾p hoÆc nu«i th¶ tïy theo ®iÒu kiÖn ch¨m sãc vμ

mäi vïng. Chóng lμ cç thμnh phÇn quan träng gièng gμ. C¶ hai h×nh thøc nμy ®Òu rÊt phæ biÕn ë trong hÖ thèng VAC v× gμ vμ lîn th−êng ®−îc nu«i n−íc ta. Ngoμi ra cßn cã h×nh thøc nu«i nhèt kÕt c¹nh hoÆc trªn ao c¸, ®Æc biÖt lμ gμ c«ng nghiÖp hîp víi ch¨n th¶ khi ®iÒu kiÖn cho phÐp mμ kh«ng chÊt l−îng cao ®Ó cung cÊp ph©n - nguån thøc ¨n lμm tæn h¹i ®Õn viÖc trång c©y trong v−ên.

bæ sung vμ rÎ tiÒn cho ao c¸.

- HÖ thèng nu«i nhèt ë chuång (chñ yÕu ¸p ë vïng ®åi nói, bß lÊy thÞt, s÷a, lμm søc kÐo; dª

dông cho s¶n xuÊt gμ c«ng nghiÖp).

lÊy thÞt lμ nh÷ng vËt nu«i cã thÓ ph¸t triÓn víi sè

¦u thÕ cña viÖc nu«i gμ nhèt trong hÖ thèng l−îng nhiÒu h¬n ë vïng ®ång b»ng v× cã nhiÒu diÖn VAC lμ: tiÕt kiÖm ®−îc diÖn tÝch ch¨n th¶, cã ®iÒu tÝch ch¨n th¶ lμ hÖ thèng nu«i trång thñy s¶n h¬n.

kiÖn ®Ó ®Çu t− cao vμ ch¨m sãc tËp trung; kiÓm Lîn vμ gμ còng lμ nh÷ng vËt nu«i kh«ng thÓ thiÕu tra ®−îc chÕ ®é ¨n cña gμ, dÔ kiÓm so¸t vμ khèng

®−îc ë vïng nμy. ë vïng ®åi nói, do diÖn tÝch canh chÕ t×nh h×nh bÖnh dÞch. Cã thÓ nu«i gμ cã hiÖu tç réng vμ s½n b·i ch¨n th¶ nªn cã ®iÒu kiÖn ph¸t qu¶ cao ë khu vùc thμnh phè, n¬i kh«ng cã v−ên triÓn ch¨n nu«i tèt h¬n ë vïng ®ång b»ng, nguån

®Ó ch¨n th¶.

thøc ¨n cho vËt nu«i (kÓ c¶ thøc ¨n tù nhiªn vμ

Nh−îc ®iÓm lμ ®ßi hái ®Çu t− cao vÒ vèn nªn thøc ¨n gia sóc tù s¶n xuÊt) còng dåi dμo h¬n.

kh«ng thÝch hîp víi cç hé n«ng d©n nghÌo, kh«ng Cç vïng ven biÓn miÒn Trung ph¸t triÓn nghÒ

cã kh¶ n¨ng ®Çu t−.

nu«i h−¬u lÊy nhung trong ph¹m vi gia ®×nh víi Trong thùc tÕ vÉn tån t¹i h×nh thøc nu«i nhèt h×nh thøc nu«i nhèt chuång. Thøc ¨n cho h−¬u t¹m thêi ®èi víi cç gièng gμ ®Þa ph−¬ng ë cç 66

67

https://thuviensach.vn

vïng n«ng th«n, nh−ng do kh«ng cã chÕ ®é cho ¨n Ngoμi cç gièng gμ c«ng nghiÖp, gμ ta (tøc lμ

thÝch hîp nªn gμ lín chËm, ®Î Ýt trøng.

cç gièng gμ ®Þa ph−¬ng) vÉn cã thÓ nu«i ë h×nh Chuång gμ trong hÖ thèng nu«i nhèt cã thÓ ®Æt ë thøc kÕt hîp nμy vμ cho hiÖu qu¶ kinh tÕ cao.

trong v−ên, ®−îc che n¾ng, m−a cÈn thËn vμ hîp vÖ

- HÖ thèng nu«i nhèt lu©n phiªn trong v−ên.

sinh, tho¸ng khÝ. Nªn nu«i gμ trong cç lång bäc ë nh÷ng v−ên cã diÖn tÝch kh¸ réng (tõ 2 sμo l−íi s¾t hoÆc khung tre gç, cã chç dän ph©n riªng trë lªn) cã thÓ ¸p dông h×nh thøc nμy. Trong v−ên h»ng ngμy ®Ó b¶o ®¶m vÖ sinh cho chuång gμ.

nªn trång cç lo¹i c©y ¨n qu¶ l©u n¨m, d−íi t¸n Chuång gμ cã thÓ ®Æt trªn ao nu«i c¸ ®Ó cung trång cç lo¹i c©y lμm thøc ¨n vμ n¬i tró Èn cho gμ.

cÊp chÊt th¶i hoÆc thøc ¨n thõa cña gμ trùc tiÕp

§ã lμ nh÷ng c©y lÊy h¹t (nh− ng«, kª, cç lo¹i ®Ëu cho ao c¸. Do nu«i chñ yÕu b»ng thøc ¨n tæng c¶i t¹o ®Êt nh− ®Ëu triÒu, ®Ëu lablab, c©y keo, v.v.), hîp, th−êng gμ c«ng nghiÖp kh«ng hÊp thu hÕt c©y ¨n qu¶ (nh− mét sè rau ¨n l¸ dÔ trång: rau dinh d−ìng cã trong thøc ¨n nªn trong ph©n gμ

dÒn, rau c¶i, cç lo¹i c©y hä ®Ëu...).

th¶i ra vÉn cßn mét l−îng dinh d−ìng nhÊt ®Þnh, Trong hÖ thèng nμy, nªn nu«i cç gièng gμ ®Þa

®©y lμ nguån thøc ¨n bæ sung tèt cho cç lo¹i c¸

ph−¬ng biÕt kiÕm ¨n tèt vμ chän ®Ó trång xen nh− trª lai, chÐp, tr¾m, v.v.. VÒ mïa hÌ, n−íc ao trong v−ên cç c©y lμm thøc ¨n cho gμ thÝch hîp cã tç dông ®iÒu hßa nhiÖt ®é vμ gi¶m bít nãng víi ®Þa ph−¬ng.

bøc trong chuång gμ, t¹o ®iÒu kiÖn cho gμ vÉn Ngoμi nguån thøc ¨n kÓ trªn, gμ cßn cã thÓ ¨n t¨ng träng nhanh. Trong h×nh thøc nu«i kÕt hîp qu¶ rông, bíi ®Êt t×m s©u, ¨n s¹ch cá d¹i ë diÖn gμ - c¸ nμy cÇn chó ý ®Õn mËt ®é cña gμ nu«i trªn ao, thêi gian nu«i vμ thu ho¹ch c¶ gμ vμ cçho tÝch qu©y chuång.

thÝch hîp, tr¸nh lμm « nhiÔm n−íc ao qu¸ møc

§iÒu cÇn chó ý lμ lu©n phiªn th¶ gμ ë cç vÞ trÝ

chÞu ®ùng cña cç loμi c¸ trong ao.

khç nhau trong v−ên sao cho b¶o ®¶m cung cÊp C¸ trª lai lμ lo¹i c¸ thÝch hîp nhÊt cho m« h×nh nguån thøc ¨n s½n cã trong v−ên, gi¶m ®Çu t−

nμy, bëi v× chóng chÞu ®−îc ®é « nhiÔm cao h¬n thªm vμ b¶o ®¶m t¨ng träng, tû lÖ ®Î trøng cña cç lo¹i c¸ khç vμ chÞu ®−îc nång ®é oxy trong

®μn gμ.

n−íc thÊp h¬n. Dï sao còng cÇn cã hÖ thèng thay

¦u ®iÓm cña hÖ thèng nμy lμ gi¶m bít ®Çu t−

n−íc trong ao vμ dïng n−íc bÈn t−íi cho v−ên ®Ó

vÒ thøc ¨n cho gμ nªn thÝch hîp cho cç hé Ýt vèn b¶o ®¶m nång ®é oxy thÝch hîp trong ao nu«i cçã

®Çu t− cho ch¨n nu«i; tËn dông thøc ¨n s½n cã th©m canh cao.

trong v−ên ®Ó nu«i gμ, ®ì c«ng lμm cá, bãn ph©n 68

69

https://thuviensach.vn

vïng n«ng th«n, nh−ng do kh«ng cã chÕ ®é cho ¨n Ngoμi cç gièng gμ c«ng nghiÖp, gμ ta (tøc lμ

thÝch hîp nªn gμ lín chËm, ®Î Ýt trøng.

cç gièng gμ ®Þa ph−¬ng) vÉn cã thÓ nu«i ë h×nh Chuång gμ trong hÖ thèng nu«i nhèt cã thÓ ®Æt ë thøc kÕt hîp nμy vμ cho hiÖu qu¶ kinh tÕ cao.

trong v−ên, ®−îc che n¾ng, m−a cÈn thËn vμ hîp vÖ

- HÖ thèng nu«i nhèt lu©n phiªn trong v−ên.

sinh, tho¸ng khÝ. Nªn nu«i gμ trong cç lång bäc ë nh÷ng v−ên cã diÖn tÝch kh¸ réng (tõ 2 sμo l−íi s¾t hoÆc khung tre gç, cã chç dän ph©n riªng trë lªn) cã thÓ ¸p dông h×nh thøc nμy. Trong v−ên h»ng ngμy ®Ó b¶o ®¶m vÖ sinh cho chuång gμ.

nªn trång cç lo¹i c©y ¨n qu¶ l©u n¨m, d−íi t¸n Chuång gμ cã thÓ ®Æt trªn ao nu«i c¸ ®Ó cung trång cç lo¹i c©y lμm thøc ¨n vμ n¬i tró Èn cho gμ.

cÊp chÊt th¶i hoÆc thøc ¨n thõa cña gμ trùc tiÕp

§ã lμ nh÷ng c©y lÊy h¹t (nh− ng«, kª, cç lo¹i ®Ëu cho ao c¸. Do nu«i chñ yÕu b»ng thøc ¨n tæng c¶i t¹o ®Êt nh− ®Ëu triÒu, ®Ëu lablab, c©y keo, v.v.), hîp, th−êng gμ c«ng nghiÖp kh«ng hÊp thu hÕt c©y ¨n qu¶ (nh− mét sè rau ¨n l¸ dÔ trång: rau dinh d−ìng cã trong thøc ¨n nªn trong ph©n gμ

dÒn, rau c¶i, cç lo¹i c©y hä ®Ëu...).

th¶i ra vÉn cßn mét l−îng dinh d−ìng nhÊt ®Þnh, Trong hÖ thèng nμy, nªn nu«i cç gièng gμ ®Þa

®©y lμ nguån thøc ¨n bæ sung tèt cho cç lo¹i c¸

ph−¬ng biÕt kiÕm ¨n tèt vμ chän ®Ó trång xen nh− trª lai, chÐp, tr¾m, v.v.. VÒ mïa hÌ, n−íc ao trong v−ên cç c©y lμm thøc ¨n cho gμ thÝch hîp cã tç dông ®iÒu hßa nhiÖt ®é vμ gi¶m bít nãng víi ®Þa ph−¬ng.

bøc trong chuång gμ, t¹o ®iÒu kiÖn cho gμ vÉn Ngoμi nguån thøc ¨n kÓ trªn, gμ cßn cã thÓ ¨n t¨ng träng nhanh. Trong h×nh thøc nu«i kÕt hîp qu¶ rông, bíi ®Êt t×m s©u, ¨n s¹ch cá d¹i ë diÖn gμ - c¸ nμy cÇn chó ý ®Õn mËt ®é cña gμ nu«i trªn ao, thêi gian nu«i vμ thu ho¹ch c¶ gμ vμ cçho tÝch qu©y chuång.

thÝch hîp, tr¸nh lμm « nhiÔm n−íc ao qu¸ møc

§iÒu cÇn chó ý lμ lu©n phiªn th¶ gμ ë cç vÞ trÝ

chÞu ®ùng cña cç loμi c¸ trong ao.

khç nhau trong v−ên sao cho b¶o ®¶m cung cÊp C¸ trª lai lμ lo¹i c¸ thÝch hîp nhÊt cho m« h×nh nguån thøc ¨n s½n cã trong v−ên, gi¶m ®Çu t−

nμy, bëi v× chóng chÞu ®−îc ®é « nhiÔm cao h¬n thªm vμ b¶o ®¶m t¨ng träng, tû lÖ ®Î trøng cña cç lo¹i c¸ khç vμ chÞu ®−îc nång ®é oxy trong

®μn gμ.

n−íc thÊp h¬n. Dï sao còng cÇn cã hÖ thèng thay

¦u ®iÓm cña hÖ thèng nμy lμ gi¶m bít ®Çu t−

n−íc trong ao vμ dïng n−íc bÈn t−íi cho v−ên ®Ó

vÒ thøc ¨n cho gμ nªn thÝch hîp cho cç hé Ýt vèn b¶o ®¶m nång ®é oxy thÝch hîp trong ao nu«i cçã

®Çu t− cho ch¨n nu«i; tËn dông thøc ¨n s½n cã th©m canh cao.

trong v−ên ®Ó nu«i gμ, ®ì c«ng lμm cá, bãn ph©n 68

69

https://thuviensach.vn

cho v−ên c©y; mang l¹i hiÖu qu¶ kinh tÕ cao nÕu thªm dinh d−ìng, nhÊt lμ ®èi víi gμ cßn nhá, ch−a biÕt lu©n canh hîp lý.

®ñ kh¶ n¨ng kiÕm måi.

- HÖ thèng nu«i nhèt - ch¨n th¶ kÕt hîp.

* HÖ thèng nu«i th¶ vÞt:

H×nh thøc nμy ¸p dông cho cç v−ên cã trång Nu«i vÞt cã nhiÒu lîi Ých t−¬ng ®èi dÔ nu«i vμ Ýt rau theo mïa. Gμ thÝch ¨n hÇu hÕt cç lo¹i rau ¨n bÞ bÖnh h¬n gμ. VÞt cã thÓ nu«i th¶, tù kiÕm ¨n.

l¸ vμ rau ¨n qu¶, bíi ®Êt t×m thøc ¨n trong v−ên Khi kiÕm ¨n, chóng lμm s¹ch dßng n−íc b»ng cçh rau, lμm bËt rÔ, cñ rau nªn ®èi víi cç v−ên cã

¨n cá n−íc, rong, t¶o, th©n cñ. Ph©n vÞt lμm thøc trång xen rau hoÆc trång rau thuÇn kh«ng nªn

¨n cho c¸ trong ao. VÞt th¶ trong v−ên ¨n s©u bä, th¶ gμ tù kiÕm ¨n trong v−ên.

sªn, èc. Khç víi gμ, vÞt kh«ng bíi ®Êt t×m thøc ¨n Vμo mïa trång rau, nu«i gμ trong chuång vμ

vμ kh«ng ¨n c©y tr−ëng thμnh nªn cã thÓ th¶ vÞt cung cÊp cç lo¹i thøc ¨n cho gμ nh− l−¬ng thùc: vμo v−ên trong nh÷ng thêi gian thÝch hîp. Tuy thãc, ng«, c¸m, ®Ëu, rau phÕ th¶i ë v−ên ®Ó b¶o nhiªn, vÞt cã thÓ giÉm n¸t c©y con, nhÊt lμ c©y

®¶m gμ t¨ng träng vμ ®Î trøng.

rau, nªn ë cç v−ên trång rau hoÆc xen rau, kh«ng Sau khi thu ho¹ch rau ë v−ên th× th¶ gμ kiÕm th¶ vÞt trong v−ên khi c©y cßn nhá.

¨n trong v−ên. Víi nguån thøc ¨n Ýt ái trong v−ên,

§èi víi ao nu«i c¸, kh«ng nªn th¶ vÞt khi cçßn cÇn bæ sung thªm thøc ¨n cho gμ h»ng ngμy tr−íc lóc nhá. Cã thÓ th¶ bÌo tÊm, bÌo d©u ë mét gãc ao lμm lªn chuång.

nguån thñy sinh bæ sung cho vÞt. M« h×nh kÕt hîp

¦u ®iÓm cña m« h×nh nμy lμ võa tËn dông v−ên - ao lμ m« h×nh tèt ®Ó ®−a vÞt vμo hÖ thèng nμy.

®Êt ®Ó trång rau ¨n trong v−ên, võa duy tr× ®−îc Víi nh÷ng vïng cã ao th¶ c¸ réng mμ kh«ng cã

®μn gμ mét cçh cã hiÖu qu¶, tiÕt kiÖm chi phÝ

v−ên th× m« h×nh ao - vÞt còng lμ lo¹i m« h×nh tèt vÒ thøc ¨n.

vμ cã hiÖu qu¶ cao.

Nh−îc ®iÓm cña m« h×nh nμy lμ chØ thÝch hîp Cç ®ång lóa quanh nhμ hoÆc xa nhμ còng lμ

cho cç gièng gμ néi ®Þa biÕt tù kiÕm ¨n, kh«ng nh÷ng n¬i ch¨n th¶ vÞt tèt. Vμo nh÷ng thêi kú lóa thÝch hîp cho cç gièng gμ c«ng nghiÖp, cã kh¶

con g¸i vμ sau thu ho¹ch, nªn cho vÞt ®i ¨n ngoμi n¨ng t¨ng träng nhanh.

®ång lóa ®Ó bæ sung thªm nguån thøc ¨n tù nhiªn

- HÖ thèng nu«i th¶ hoμn toμn.

vμ gi¶m bít sù c¨ng th¼ng vÒ thêi gian ch¨n th¶

¸p dông cho cç v−ên c©y ¨n qu¶ l©u n¨m, v−ên trong ao - v−ên, gióp cho nguån thøc ¨n ë ®©y rõng cã diÖn tÝch réng. Tuy nhiªn, h»ng ngμy còng

®−îc t¸i sinh. Buæi tèi, nhèt vÞt vμo v−ên ®Ó lÊy nªn cho ¨n bæ sung ®Ó gäi gμ vÒ chuång vμ cung cÊp ph©n, lÊy trøng (nÕu lμ ®μn vÞt ®Î).

70

71

https://thuviensach.vn

cho v−ên c©y; mang l¹i hiÖu qu¶ kinh tÕ cao nÕu thªm dinh d−ìng, nhÊt lμ ®èi víi gμ cßn nhá, ch−a biÕt lu©n canh hîp lý.

®ñ kh¶ n¨ng kiÕm måi.

- HÖ thèng nu«i nhèt - ch¨n th¶ kÕt hîp.

* HÖ thèng nu«i th¶ vÞt:

H×nh thøc nμy ¸p dông cho cç v−ên cã trång Nu«i vÞt cã nhiÒu lîi Ých t−¬ng ®èi dÔ nu«i vμ Ýt rau theo mïa. Gμ thÝch ¨n hÇu hÕt cç lo¹i rau ¨n bÞ bÖnh h¬n gμ. VÞt cã thÓ nu«i th¶, tù kiÕm ¨n.

l¸ vμ rau ¨n qu¶, bíi ®Êt t×m thøc ¨n trong v−ên Khi kiÕm ¨n, chóng lμm s¹ch dßng n−íc b»ng cçh rau, lμm bËt rÔ, cñ rau nªn ®èi víi cç v−ên cã

¨n cá n−íc, rong, t¶o, th©n cñ. Ph©n vÞt lμm thøc trång xen rau hoÆc trång rau thuÇn kh«ng nªn

¨n cho c¸ trong ao. VÞt th¶ trong v−ên ¨n s©u bä, th¶ gμ tù kiÕm ¨n trong v−ên.

sªn, èc. Khç víi gμ, vÞt kh«ng bíi ®Êt t×m thøc ¨n Vμo mïa trång rau, nu«i gμ trong chuång vμ

vμ kh«ng ¨n c©y tr−ëng thμnh nªn cã thÓ th¶ vÞt cung cÊp cç lo¹i thøc ¨n cho gμ nh− l−¬ng thùc: vμo v−ên trong nh÷ng thêi gian thÝch hîp. Tuy thãc, ng«, c¸m, ®Ëu, rau phÕ th¶i ë v−ên ®Ó b¶o nhiªn, vÞt cã thÓ giÉm n¸t c©y con, nhÊt lμ c©y

®¶m gμ t¨ng träng vμ ®Î trøng.

rau, nªn ë cç v−ên trång rau hoÆc xen rau, kh«ng Sau khi thu ho¹ch rau ë v−ên th× th¶ gμ kiÕm th¶ vÞt trong v−ên khi c©y cßn nhá.

¨n trong v−ên. Víi nguån thøc ¨n Ýt ái trong v−ên,

§èi víi ao nu«i c¸, kh«ng nªn th¶ vÞt khi cçßn cÇn bæ sung thªm thøc ¨n cho gμ h»ng ngμy tr−íc lóc nhá. Cã thÓ th¶ bÌo tÊm, bÌo d©u ë mét gãc ao lμm lªn chuång.

nguån thñy sinh bæ sung cho vÞt. M« h×nh kÕt hîp

¦u ®iÓm cña m« h×nh nμy lμ võa tËn dông v−ên - ao lμ m« h×nh tèt ®Ó ®−a vÞt vμo hÖ thèng nμy.

®Êt ®Ó trång rau ¨n trong v−ên, võa duy tr× ®−îc Víi nh÷ng vïng cã ao th¶ c¸ réng mμ kh«ng cã

®μn gμ mét cçh cã hiÖu qu¶, tiÕt kiÖm chi phÝ

v−ên th× m« h×nh ao - vÞt còng lμ lo¹i m« h×nh tèt vÒ thøc ¨n.

vμ cã hiÖu qu¶ cao.

Nh−îc ®iÓm cña m« h×nh nμy lμ chØ thÝch hîp Cç ®ång lóa quanh nhμ hoÆc xa nhμ còng lμ

cho cç gièng gμ néi ®Þa biÕt tù kiÕm ¨n, kh«ng nh÷ng n¬i ch¨n th¶ vÞt tèt. Vμo nh÷ng thêi kú lóa thÝch hîp cho cç gièng gμ c«ng nghiÖp, cã kh¶

con g¸i vμ sau thu ho¹ch, nªn cho vÞt ®i ¨n ngoμi n¨ng t¨ng träng nhanh.

®ång lóa ®Ó bæ sung thªm nguån thøc ¨n tù nhiªn

- HÖ thèng nu«i th¶ hoμn toμn.

vμ gi¶m bít sù c¨ng th¼ng vÒ thêi gian ch¨n th¶

¸p dông cho cç v−ên c©y ¨n qu¶ l©u n¨m, v−ên trong ao - v−ên, gióp cho nguån thøc ¨n ë ®©y rõng cã diÖn tÝch réng. Tuy nhiªn, h»ng ngμy còng

®−îc t¸i sinh. Buæi tèi, nhèt vÞt vμo v−ên ®Ó lÊy nªn cho ¨n bæ sung ®Ó gäi gμ vÒ chuång vμ cung cÊp ph©n, lÊy trøng (nÕu lμ ®μn vÞt ®Î).

70

71

https://thuviensach.vn

Khi nhèt vÞt trong v−ên, cÇn dïng r¬m hay cá Chuång lîn cã thÓ ®Æt trong v−ên phÝa sau nhμ

kh« ®én nÒn ®Ó tr¸nh vÞt giÉm ®Êt v−ên thμnh hoÆc cã thÓ x©y dùng chuång lîn c¹nh ao nu«i c¸

bïn, ¶nh h−ëng ®Õn bé rÔ cña c©y. Nªn cho vÞt ¨n

®Ó lÊy ph©n lîn lμm thøc ¨n cho c¸. Thøc ¨n thõa thªm thøc ¨n bæ sung ®Ó b¶o ®¶m t¨ng träng vμ

h»ng ngμy cña lîn còng lμ nguån thøc ¨n bæ sung

®Î trøng.

cho c¸.

Cç gièng vÞt ®Þa ph−¬ng, vÞt bÇu hoÆc cç

§èi víi ®μn lîn sinh s¶n th× v−ên lμ s©n ch¬i gièng míi nhËp néi siªu thÞt vμ siªu trøng (nh−

cho lîn con. ChØ nªn th¶ lîn vμo v−ên c©y ®· lín v×

khaki campbell) ®Òu cã thÓ nu«i ®−îc trong hÖ

lîn cã thÓ ®μo bíi ®Êt lμm tæn th−¬ng ®Õn bé rÔ

thèng kÕt hîp nμy.

cña c©y. Kh«ng nªn th¶ lîn lín vμo v−ên.

* HÖ thèng nu«i lîn:

- HÖ thèng nu«i th¶.

Lîn lμ vËt nu«i phæ biÕn vμ hÇu nh− kh«ng thÓ

H×nh thøc nu«i nμy cã thÓ ¸p dông cho v−ên thiÕu ®−îc ë cç gia ®×nh n«ng d©n. Lîn cßn ®−îc c©y l©m nghiÖp ®· l©u n¨m cã trång xen c©y thøc nu«i trong cç gia ®×nh phi n«ng nghiÖp ë n«ng

¨n cho lîn nh− cç lo¹i cá mÒm, c©y rau ¨n l¸

th«n vμ ®« thÞ. Lîn nu«i nhèt chuång lμ chñ yÕu.

(khoai lang, ®Ëu c¶i t¹o ®Êt), cç lo¹i c©y ¨n qu¶

Tuy nhiªn, ë nh÷ng n¬i cã v−ên réng, vÉn cã thÓ

nh− d©u, hång, cËy, ®Ëu lÊy qu¶. Lîn th¶ kiÕm ¨n nu«i lîn th¶ ®Ó tù kiÕm ¨n.

kháe h¬n lîn nhèt, thÞt Ýt mì, nhiÒu n¹c vμ ch¾c.

- HÖ thèng nu«i nhèt ë chuång.

Tr−íc khi b¸n lîn vμi th¸ng nªn cho ¨n thªm thøc Lîn t¹p ¨n, chóng cã thÓ ¨n cç thøc ¨n tinh

¨n tinh ®Ó vç bÐo.

nh− c¸m, g¹o, ng«; thøc ¨n bæ sung giμu ®¹m nh−

Nu«i lîn th¶ tiÕt kiÖm c«ng ch¨m sãc vμ ®Çu

®Ëu t−¬ng, b· l¹c, b· ®Ëu phô, c¸, m¾m, m¾m t− vÒ thøc ¨n nh−ng ph¶i chñ ®éng t¹o nguån t«m, v.v.. Nguån thøc ¨n th« cho lîn lμ cç lo¹i thøc ¨n tù nhiªn cho lîn. ë nh÷ng n¬i cã ®iÒu rau, qu¶, cñ, cá... cç lo¹i thøc ¨n thõa tõ bÕp gia kiÖn ch¨n th¶ lîn quy m« lín (>10 con/n¨m) cÇn

®×nh nh− c¬m, rau, thÞt, c¸, n−íc vo g¹o.

cã kÕ ho¹ch gieo trång c©y thøc ¨n h»ng n¨m vμ

Trong hÖ thèng VAC, nguån thøc ¨n bæ sung cho ch¨m sãc c©y thøc ¨n l©u n¨m ®Ó b¶o ®¶m lîn tõ ao còng kh¸ phong phó. §ã lμ c¸, cç lo¹i bÌo, nguån thøc ¨n th−êng xuyªn cho lîn, ®ång thêi rau trång ë ao, rau trªn v−ên, cñ khoai lang, khoai

¸p dông h×nh thøc ch¨n th¶ lu©n phiªn ë cç t©y, khoai n−íc lμ nguån thøc ¨n giμu tinh bét.

diÖn tÝch khç nhau trong v−ên nh»m b¶o ®¶m Lîn nu«i nhèt t¨ng träng nhanh, tËn dông tèt thêi gian gieo trång vμ t¸i sinh nguån thøc ¨n nguån thøc ¨n cã trong hÖ thèng VAC.

cho lîn.

72

73

https://thuviensach.vn

Khi nhèt vÞt trong v−ên, cÇn dïng r¬m hay cá Chuång lîn cã thÓ ®Æt trong v−ên phÝa sau nhμ

kh« ®én nÒn ®Ó tr¸nh vÞt giÉm ®Êt v−ên thμnh hoÆc cã thÓ x©y dùng chuång lîn c¹nh ao nu«i c¸

bïn, ¶nh h−ëng ®Õn bé rÔ cña c©y. Nªn cho vÞt ¨n

®Ó lÊy ph©n lîn lμm thøc ¨n cho c¸. Thøc ¨n thõa thªm thøc ¨n bæ sung ®Ó b¶o ®¶m t¨ng träng vμ

h»ng ngμy cña lîn còng lμ nguån thøc ¨n bæ sung

®Î trøng.

cho c¸.

Cç gièng vÞt ®Þa ph−¬ng, vÞt bÇu hoÆc cç

§èi víi ®μn lîn sinh s¶n th× v−ên lμ s©n ch¬i gièng míi nhËp néi siªu thÞt vμ siªu trøng (nh−

cho lîn con. ChØ nªn th¶ lîn vμo v−ên c©y ®· lín v×

khaki campbell) ®Òu cã thÓ nu«i ®−îc trong hÖ

lîn cã thÓ ®μo bíi ®Êt lμm tæn th−¬ng ®Õn bé rÔ

thèng kÕt hîp nμy.

cña c©y. Kh«ng nªn th¶ lîn lín vμo v−ên.

* HÖ thèng nu«i lîn:

- HÖ thèng nu«i th¶.

Lîn lμ vËt nu«i phæ biÕn vμ hÇu nh− kh«ng thÓ

H×nh thøc nu«i nμy cã thÓ ¸p dông cho v−ên thiÕu ®−îc ë cç gia ®×nh n«ng d©n. Lîn cßn ®−îc c©y l©m nghiÖp ®· l©u n¨m cã trång xen c©y thøc nu«i trong cç gia ®×nh phi n«ng nghiÖp ë n«ng

¨n cho lîn nh− cç lo¹i cá mÒm, c©y rau ¨n l¸

th«n vμ ®« thÞ. Lîn nu«i nhèt chuång lμ chñ yÕu.

(khoai lang, ®Ëu c¶i t¹o ®Êt), cç lo¹i c©y ¨n qu¶

Tuy nhiªn, ë nh÷ng n¬i cã v−ên réng, vÉn cã thÓ

nh− d©u, hång, cËy, ®Ëu lÊy qu¶. Lîn th¶ kiÕm ¨n nu«i lîn th¶ ®Ó tù kiÕm ¨n.

kháe h¬n lîn nhèt, thÞt Ýt mì, nhiÒu n¹c vμ ch¾c.

- HÖ thèng nu«i nhèt ë chuång.

Tr−íc khi b¸n lîn vμi th¸ng nªn cho ¨n thªm thøc Lîn t¹p ¨n, chóng cã thÓ ¨n cç thøc ¨n tinh

¨n tinh ®Ó vç bÐo.

nh− c¸m, g¹o, ng«; thøc ¨n bæ sung giμu ®¹m nh−

Nu«i lîn th¶ tiÕt kiÖm c«ng ch¨m sãc vμ ®Çu

®Ëu t−¬ng, b· l¹c, b· ®Ëu phô, c¸, m¾m, m¾m t− vÒ thøc ¨n nh−ng ph¶i chñ ®éng t¹o nguån t«m, v.v.. Nguån thøc ¨n th« cho lîn lμ cç lo¹i thøc ¨n tù nhiªn cho lîn. ë nh÷ng n¬i cã ®iÒu rau, qu¶, cñ, cá... cç lo¹i thøc ¨n thõa tõ bÕp gia kiÖn ch¨n th¶ lîn quy m« lín (>10 con/n¨m) cÇn

®×nh nh− c¬m, rau, thÞt, c¸, n−íc vo g¹o.

cã kÕ ho¹ch gieo trång c©y thøc ¨n h»ng n¨m vμ

Trong hÖ thèng VAC, nguån thøc ¨n bæ sung cho ch¨m sãc c©y thøc ¨n l©u n¨m ®Ó b¶o ®¶m lîn tõ ao còng kh¸ phong phó. §ã lμ c¸, cç lo¹i bÌo, nguån thøc ¨n th−êng xuyªn cho lîn, ®ång thêi rau trång ë ao, rau trªn v−ên, cñ khoai lang, khoai

¸p dông h×nh thøc ch¨n th¶ lu©n phiªn ë cç t©y, khoai n−íc lμ nguån thøc ¨n giμu tinh bét.

diÖn tÝch khç nhau trong v−ên nh»m b¶o ®¶m Lîn nu«i nhèt t¨ng träng nhanh, tËn dông tèt thêi gian gieo trång vμ t¸i sinh nguån thøc ¨n nguån thøc ¨n cã trong hÖ thèng VAC.

cho lîn.

72

73

https://thuviensach.vn

* HÖ thèng ch¨n th¶ gia sóc lín: chñ ®éng trång thªm cç lo¹i cá cã hμm l−îng dinh Tr©u vμ bß lμ hai lo¹i gia sóc lín ®−îc nu«i phæ d−ìng cao nh− cá voi, cá dμy, cá l«ng, ng« non, ®Æc biÕn ë cç vïng n«ng th«n n−íc ta.

biÖt lμ c©y ng« rau. KÕt hîp s¶n xuÊt ng« rau ë vïng ®ång b»ng, tr©u, bß lμ nguån søc kÐo hμng hãa vμ nu«i bß s÷a sÏ cho hiÖu qu¶ kinh tÕ

quan träng gióp ng−êi n«ng d©n lμm ®Êt, vËn rÊt cao.

chuyÓn vËt t−, hμng hãa vμ cung cÊp nguån ph©n ë vïng ®åi nói, nhê cã diÖn tÝch ch¨n th¶ réng bãn ®¸ng kÓ cho trång trät. Thøc ¨n chÝnh cña tr©u, hoÆc ®ång cá tù nhiªn cã thÓ ph¸t triÓn ch¨n nu«i bß lμ cá, r¬m, r¹, th©n c©y ng«, c©y l¹c, c¸m, v.v.

bß s÷a, bß thÞt. Chóng ta kh«ng nªn ch¨n th¶ bß Cá trong v−ên, quanh hμng rμo vμ cç lo¹i phÕ

trong v−ên c©y, v× bß t¹p ¨n vμ giÉm n¸t ®Êt, háng phÈm cña v−ên còng lμ nguån thøc ¨n tèt.

c©y. Do vËy, cÇn ph¶i cã b·i ch¨n th¶ cã hè ñ ph©n Khç víi nhiÒu lo¹i vËt nu«i, tr©u, bß ®ßi hái thÝch hîp ®Ó kh«ng bÞ l·ng phÝ ph©n vμ g©y «

ph¶i ®−îc ch¨n th¶ h»ng ngμy. V× vËy, nh÷ng nhiÔm m«i tr−êng.

vïng cã diÖn tÝch ch¨n th¶ réng, cã lîi thÕ trong Cç n¬i cã ®ång cá ch¨n th¶ nªn ¸p dông hÖ

viÖc ph¸t triÓn ®μn gia sóc lín. Cç vïng ven ®« cã thèng ch¨n th¶ lu©n phiªn trªn ®ång cá ®Ó t¹o thÓ ph¸t triÓn ch¨n nu«i bß s÷a quy m« trang tr¹i

®iÒu kiÖn t¸i sinh nguån thøc ¨n vμ tr¸nh t×nh gia ®×nh. Tïy theo kh¶ n¨ng ®Çu t− vμ diÖn tÝch tr¹ng ch¨n th¶ l©u mét chç dÉn ®Õn tr©u, bß giÉm chuång tr¹i mμ mçi hé gia ®×nh cã thÓ nu«i 5-10

n¸t cá trång.

con bß s÷a. HiÖn nay, nghÒ nu«i bß s÷a ë mét sè Ngoμi ra, hÖ thèng ®ång cá xen víi c©y thøc ¨n n¬i thuéc ngo¹i thμnh Hμ Néi nh− Phï §æng, Héi gia sóc, c©y hä ®Ëu l©u n¨m cã thÓ b¶o ®¶m liªn X¸, Phó Thôy vμ mét sè x· khç ë huyÖn Gia L©m tôc quay vßng chu kú dinh d−ìng khÐp kÝn tõ c©y

®· mang l¹i hiÖu qu¶ kinh tÕ cao.

®Õn sóc vËt, ®Õn ®Êt, qua ph©n sóc vËt vμ qua vi Cç hÖ thèng s¶n xuÊt kÕt hîp: bß s÷a - ao c¸ -

sinh vËt cè ®Þnh ®¹m cña cç c©y hä ®Ëu. S¶n v−ên c©y hoÆc lîn h−íng n¹c - ao c¸ - v−ên c©y phÈm cña hÖ thèng nμy cã gi¸ trÞ vμ ®a d¹ng h¬n hiÖn nay ë cç vïng ven ®« lμ nh÷ng hÖ thèng s¶n ph−¬ng thøc ch¨n nu«i ®¬n thuÇn trªn ®ång cá.

xuÊt cã hiÖu qu¶ cao, thu hót nh©n c«ng nhμn rçi Ngoμi cç s¶n phÈm tõ ch¨n nu«i nh− thÞt, s÷a trong n«ng th«n, ®¸p øng nhu cÇu vÒ s÷a, thÞt cho cßn cã cç s¶n phÈm khç nh− cñi, nguyªn liÖu thÞ tr−êng.

lμm bét giÊy, gç. Ng−êi ch¨n nu«i trong hÖ thèng

§èi víi bß s÷a, ngoμi cç thøc ¨n tinh nh− bét rõng - ®ång cá - gia sóc cã lîi thÕ h¬n ng−êi ch¨n ng«, c¸m g¹o, ®Ëu t−¬ng vμ cç chÊt kho¸ng cÇn nu«i trªn ®ång cá ®¬n thuÇn. Hä kh«ng phô 74

75

https://thuviensach.vn

* HÖ thèng ch¨n th¶ gia sóc lín: chñ ®éng trång thªm cç lo¹i cá cã hμm l−îng dinh Tr©u vμ bß lμ hai lo¹i gia sóc lín ®−îc nu«i phæ d−ìng cao nh− cá voi, cá dμy, cá l«ng, ng« non, ®Æc biÕn ë cç vïng n«ng th«n n−íc ta.

biÖt lμ c©y ng« rau. KÕt hîp s¶n xuÊt ng« rau ë vïng ®ång b»ng, tr©u, bß lμ nguån søc kÐo hμng hãa vμ nu«i bß s÷a sÏ cho hiÖu qu¶ kinh tÕ

quan träng gióp ng−êi n«ng d©n lμm ®Êt, vËn rÊt cao.

chuyÓn vËt t−, hμng hãa vμ cung cÊp nguån ph©n ë vïng ®åi nói, nhê cã diÖn tÝch ch¨n th¶ réng bãn ®¸ng kÓ cho trång trät. Thøc ¨n chÝnh cña tr©u, hoÆc ®ång cá tù nhiªn cã thÓ ph¸t triÓn ch¨n nu«i bß lμ cá, r¬m, r¹, th©n c©y ng«, c©y l¹c, c¸m, v.v.

bß s÷a, bß thÞt. Chóng ta kh«ng nªn ch¨n th¶ bß Cá trong v−ên, quanh hμng rμo vμ cç lo¹i phÕ

trong v−ên c©y, v× bß t¹p ¨n vμ giÉm n¸t ®Êt, háng phÈm cña v−ên còng lμ nguån thøc ¨n tèt.

c©y. Do vËy, cÇn ph¶i cã b·i ch¨n th¶ cã hè ñ ph©n Khç víi nhiÒu lo¹i vËt nu«i, tr©u, bß ®ßi hái thÝch hîp ®Ó kh«ng bÞ l·ng phÝ ph©n vμ g©y «

ph¶i ®−îc ch¨n th¶ h»ng ngμy. V× vËy, nh÷ng nhiÔm m«i tr−êng.

vïng cã diÖn tÝch ch¨n th¶ réng, cã lîi thÕ trong Cç n¬i cã ®ång cá ch¨n th¶ nªn ¸p dông hÖ

viÖc ph¸t triÓn ®μn gia sóc lín. Cç vïng ven ®« cã thèng ch¨n th¶ lu©n phiªn trªn ®ång cá ®Ó t¹o thÓ ph¸t triÓn ch¨n nu«i bß s÷a quy m« trang tr¹i

®iÒu kiÖn t¸i sinh nguån thøc ¨n vμ tr¸nh t×nh gia ®×nh. Tïy theo kh¶ n¨ng ®Çu t− vμ diÖn tÝch tr¹ng ch¨n th¶ l©u mét chç dÉn ®Õn tr©u, bß giÉm chuång tr¹i mμ mçi hé gia ®×nh cã thÓ nu«i 5-10

n¸t cá trång.

con bß s÷a. HiÖn nay, nghÒ nu«i bß s÷a ë mét sè Ngoμi ra, hÖ thèng ®ång cá xen víi c©y thøc ¨n n¬i thuéc ngo¹i thμnh Hμ Néi nh− Phï §æng, Héi gia sóc, c©y hä ®Ëu l©u n¨m cã thÓ b¶o ®¶m liªn X¸, Phó Thôy vμ mét sè x· khç ë huyÖn Gia L©m tôc quay vßng chu kú dinh d−ìng khÐp kÝn tõ c©y

®· mang l¹i hiÖu qu¶ kinh tÕ cao.

®Õn sóc vËt, ®Õn ®Êt, qua ph©n sóc vËt vμ qua vi Cç hÖ thèng s¶n xuÊt kÕt hîp: bß s÷a - ao c¸ -

sinh vËt cè ®Þnh ®¹m cña cç c©y hä ®Ëu. S¶n v−ên c©y hoÆc lîn h−íng n¹c - ao c¸ - v−ên c©y phÈm cña hÖ thèng nμy cã gi¸ trÞ vμ ®a d¹ng h¬n hiÖn nay ë cç vïng ven ®« lμ nh÷ng hÖ thèng s¶n ph−¬ng thøc ch¨n nu«i ®¬n thuÇn trªn ®ång cá.

xuÊt cã hiÖu qu¶ cao, thu hót nh©n c«ng nhμn rçi Ngoμi cç s¶n phÈm tõ ch¨n nu«i nh− thÞt, s÷a trong n«ng th«n, ®¸p øng nhu cÇu vÒ s÷a, thÞt cho cßn cã cç s¶n phÈm khç nh− cñi, nguyªn liÖu thÞ tr−êng.

lμm bét giÊy, gç. Ng−êi ch¨n nu«i trong hÖ thèng

§èi víi bß s÷a, ngoμi cç thøc ¨n tinh nh− bét rõng - ®ång cá - gia sóc cã lîi thÕ h¬n ng−êi ch¨n ng«, c¸m g¹o, ®Ëu t−¬ng vμ cç chÊt kho¸ng cÇn nu«i trªn ®ång cá ®¬n thuÇn. Hä kh«ng phô 74

75

https://thuviensach.vn

thuéc vμo thÞ tr−êng cña mét s¶n phÈm ®¬n ®éc.

c¸, t«m, Õch, v.v.), nh−ng ®iÒu quan träng lμ ph¶i Hä cã thÓ b¸n ra thÞ tr−êng thÞt, da, s÷a, gç, chÊt kÕt hîp môc tiªu ®ã víi viÖc ph¸t triÓn cç loμi

®èt, v.v..

thñy s¶n khç nh»m tËn dông cç æ sinh th¸i trong ao ®Ó hç trî cho s¶n xuÊt chÝnh cña ao.

3. Nu«i trång thñy s¶n ë quy m« gia ®×nh Thñy s¶n cã thÓ chia lμm ba lo¹i: cç loμi ¨n Ao, hå cã tç dông nh− mét mÆt g−¬ng, lμ n¬i chÊt th¶i ë ®¸y; loμi ¨n sinh vËt næi, loμi ¨n cá, tÝch nhiÖt vμ tr÷ n¨ng l−îng, mét vïng chèng «

rong ë tÇng mÆt; tÇng gi÷a lμ cç loμi s¨n b¾t måi.

nhiÔm, mét hÖ thèng vËn chuyÓn, mét hÖ thèng Cç loμi vÑm, ngao, trai n−íc ngät sèng trong phßng chèng háa, n¬i gi¶i trÝ, mét c«ng tr×nh t−íi bïn, ¨n chÊt th¶i vμ cã thÓ läc tíi 700-800 lÝt n−íc vμ lμ mét c¬ së s¶n xuÊt.

n−íc/ngμy vμ tiÕt ra mét dung dÞch cç chÊt hßa Ao, hå nu«i trång thñy s¶n cã tiÒm n¨ng vμ

tan (th−êng lμ photpho) vμo bïn ao. Cç loμi gi¸p hiÖu suÊt cao h¬n ®Êt trång trät, lu«n cung cÊp xç (t«m, cua) ¨n sinh vËt næi ë ®¸y ao.

n−íc vμ chÊt dinh d−ìng cho nhiÒu loμi c©y vμ

* Cç loμi c¸ ¨n ë tÇng ®¸y ao:

®éng vËt sö dông trong gia ®×nh hoÆc b¸n ra thÞ

- Tr¾m ®en ¨n èc, hÕn vμ cç loμi nhuyÔn thÓ khç.

tr−êng. Mét tæ hîp c¸, t«m, trai, èc, c©y thñy

- CçhÐp ¨n cç ®éng vËt ë ®¸y ao nh− giun, sinh cã thÓ cïng ph¸t triÓn trong mét hÖ thèng Êu trïng.

ao gia ®×nh.

- C¸ tr«i ¨n phÇn lín mïn, b· h÷u c¬, t¶o, cç Ao trong gia ®×nh th−êng cã diÖn tÝch nhá loμi gi¸p xç.

kho¶ng 20-300 m2. Cç hé thÇu diÖn tÝch mÆt n−íc

- C¸ r« phi ¨n mïn b· h÷u c¬ vμ cç lo¹i t¶o ë c«ng céng th−êng cã ao, hå s¶n xuÊt réng h¬n

®¸y ao. Ngoμi ra chóng cßn ¨n cç chÊt thèi r÷a cã nhiÒu. Tïy thuéc vμo diÖn tÝch ao mμ xç ®Þnh nguån gèc ®éng vËt vμ thùc vËt.

môc ®Ých s¶n xuÊt vμ lo¹i thñy s¶n. Nh÷ng ao nhá

* Cç loμi c¸ ¨n ë tÇng gi÷a: tr¾m cá, c¸ vªn.

(< 30 m2) cã thÓ dïng ®Ó x©y bÓ nu«i ba ba, r¾n, Chóng ¨n chñ yÕu cç loμi cá d¹i, thùc vËt khç nhau.

Õch hoÆc th¶ cç lo¹i c¸ phôc vô cho gia ®×nh. Ao

* Cç loμi c¸ ¨n næi ë bÒ mÆt ao: mÌ hoa, mÌ

tõ 50 m2 trë lªn cã thÓ nu«i th¶ cç lo¹i cçã gi¸

tr¾ng vμ cçhμy. Chóng ¨n cç lo¹i thñy sinh phï trÞ b¸n ra thÞ tr−êng.

du næi trong n−íc.

Khi ph¸t triÓn ao c¸ gia ®×nh nªn sö dông lîi Nh− vËy cã loμi ¨n thøc ¨n trùc tiÕp bãn hoÆc thÕ ®a canh. MÆc dï mçi hÖ thèng s¶n xuÊt thñy sau khi ph©n gi¶i, thËm chÝ chÊt th¶i cña c¸ nμy s¶n ®Òu h−íng vÒ mét s¶n phÈm chÝnh (mét lo¹i l¹i lμ thøc ¨n trùc tiÕp hoÆc gi¸n tiÕp cña c¸ khç.

76

77

https://thuviensach.vn

thuéc vμo thÞ tr−êng cña mét s¶n phÈm ®¬n ®éc.

c¸, t«m, Õch, v.v.), nh−ng ®iÒu quan träng lμ ph¶i Hä cã thÓ b¸n ra thÞ tr−êng thÞt, da, s÷a, gç, chÊt kÕt hîp môc tiªu ®ã víi viÖc ph¸t triÓn cç loμi

®èt, v.v..

thñy s¶n khç nh»m tËn dông cç æ sinh th¸i trong ao ®Ó hç trî cho s¶n xuÊt chÝnh cña ao.

3. Nu«i trång thñy s¶n ë quy m« gia ®×nh Thñy s¶n cã thÓ chia lμm ba lo¹i: cç loμi ¨n Ao, hå cã tç dông nh− mét mÆt g−¬ng, lμ n¬i chÊt th¶i ë ®¸y; loμi ¨n sinh vËt næi, loμi ¨n cá, tÝch nhiÖt vμ tr÷ n¨ng l−îng, mét vïng chèng «

rong ë tÇng mÆt; tÇng gi÷a lμ cç loμi s¨n b¾t måi.

nhiÔm, mét hÖ thèng vËn chuyÓn, mét hÖ thèng Cç loμi vÑm, ngao, trai n−íc ngät sèng trong phßng chèng háa, n¬i gi¶i trÝ, mét c«ng tr×nh t−íi bïn, ¨n chÊt th¶i vμ cã thÓ läc tíi 700-800 lÝt n−íc vμ lμ mét c¬ së s¶n xuÊt.

n−íc/ngμy vμ tiÕt ra mét dung dÞch cç chÊt hßa Ao, hå nu«i trång thñy s¶n cã tiÒm n¨ng vμ

tan (th−êng lμ photpho) vμo bïn ao. Cç loμi gi¸p hiÖu suÊt cao h¬n ®Êt trång trät, lu«n cung cÊp xç (t«m, cua) ¨n sinh vËt næi ë ®¸y ao.

n−íc vμ chÊt dinh d−ìng cho nhiÒu loμi c©y vμ

* Cç loμi c¸ ¨n ë tÇng ®¸y ao:

®éng vËt sö dông trong gia ®×nh hoÆc b¸n ra thÞ

- Tr¾m ®en ¨n èc, hÕn vμ cç loμi nhuyÔn thÓ khç.

tr−êng. Mét tæ hîp c¸, t«m, trai, èc, c©y thñy

- CçhÐp ¨n cç ®éng vËt ë ®¸y ao nh− giun, sinh cã thÓ cïng ph¸t triÓn trong mét hÖ thèng Êu trïng.

ao gia ®×nh.

- C¸ tr«i ¨n phÇn lín mïn, b· h÷u c¬, t¶o, cç Ao trong gia ®×nh th−êng cã diÖn tÝch nhá loμi gi¸p xç.

kho¶ng 20-300 m2. Cç hé thÇu diÖn tÝch mÆt n−íc

- C¸ r« phi ¨n mïn b· h÷u c¬ vμ cç lo¹i t¶o ë c«ng céng th−êng cã ao, hå s¶n xuÊt réng h¬n

®¸y ao. Ngoμi ra chóng cßn ¨n cç chÊt thèi r÷a cã nhiÒu. Tïy thuéc vμo diÖn tÝch ao mμ xç ®Þnh nguån gèc ®éng vËt vμ thùc vËt.

môc ®Ých s¶n xuÊt vμ lo¹i thñy s¶n. Nh÷ng ao nhá

* Cç loμi c¸ ¨n ë tÇng gi÷a: tr¾m cá, c¸ vªn.

(< 30 m2) cã thÓ dïng ®Ó x©y bÓ nu«i ba ba, r¾n, Chóng ¨n chñ yÕu cç loμi cá d¹i, thùc vËt khç nhau.

Õch hoÆc th¶ cç lo¹i c¸ phôc vô cho gia ®×nh. Ao

* Cç loμi c¸ ¨n næi ë bÒ mÆt ao: mÌ hoa, mÌ

tõ 50 m2 trë lªn cã thÓ nu«i th¶ cç lo¹i cçã gi¸

tr¾ng vμ cçhμy. Chóng ¨n cç lo¹i thñy sinh phï trÞ b¸n ra thÞ tr−êng.

du næi trong n−íc.

Khi ph¸t triÓn ao c¸ gia ®×nh nªn sö dông lîi Nh− vËy cã loμi ¨n thøc ¨n trùc tiÕp bãn hoÆc thÕ ®a canh. MÆc dï mçi hÖ thèng s¶n xuÊt thñy sau khi ph©n gi¶i, thËm chÝ chÊt th¶i cña c¸ nμy s¶n ®Òu h−íng vÒ mét s¶n phÈm chÝnh (mét lo¹i l¹i lμ thøc ¨n trùc tiÕp hoÆc gi¸n tiÕp cña c¸ khç.

76

77

https://thuviensach.vn

VÝ dô: C¸ tr¾m cá ®−îc mÖnh danh lμ "m¸y dän r« phi, chÐp theo tû lÖ thÝch hîp. Cã n¬i nu«i thªm cá", chóng tiªu thô l−îng rau cá rÊt lín trong mét c¸ r« hu (Ên §é) cã tÝnh ¨n måi gÇn gièng c¸ tr«i ngμy vμ khèi l−îng ph©n th¶i ra còng lín (b»ng nh−ng kh«ng nªn ghÐp qu¸ 10% thμnh phÇn c¸

20-30% l−îng thøc ¨n vμo). ChÊt th¶i cña cçòng nu«i. Muèn c¸ nu«i chãng lín cÇn ph¶i chñ ®éng lμ nguån s¶n sinh ra cç sinh vËt næi lμm thøc ¨n thøc ¨n cho c¸, xç ®Þnh thêi gian th¶ vμ thu cho c¸ mÌ.

ho¹ch tõng lo¹i c¸. Trong hÖ thèng ®a canh nμy ë Th¸i B×nh ®· tæng kÕt: C«ng thøc ao nu«i c¸

ng−êi ta th−êng nu«i mét hay hai loμi cçhÝnh, tr¾m cá kÕt hîp th¶ ghÐp víi c¸ khç (mÌ, tr«i, r«

cç lo¹i c¸ khç lμ nu«i bæ sung. ViÖc xç ®Þnh loμi phi, v.v.) cho hiÖu qu¶ cao. Cø ®Çu t− 30-40 kg cá cçhÝnh nu«i ë ao phô thuéc vμo nguån c¸ gièng, cho c¸ sÏ ®−îc 1,5 kg c¸ thÞt trong ®ã cã 1 kg c¸

thøc ¨n vμ dinh d−ìng tù nhiªn trong ao vμ chÊt tr¾m cá vμ 0,5 kg c¸ khç (¨n theo c¸ tr¾m cá).

l−îng n−íc.

ë Trung Quèc cã tËp qu¸n ®a canh c¸ trong ao.

ë Hawaii, ng−êi ta nu«i t«m lμm s¶n phÈm

§©y lμ hÖ thèng nu«i kÕt hîp cç loμi c¸ khç nhau chÝnh, s¶n phÈm phô lμ cç loμi c¸ ¨n cá nh− c¸

trong cïng mét ao nh−ng dùa trªn nguyªn lý chóng tr¾m cá.

kiÕm ¨n ë cç tÇng ao khç nhau vμ ¨n cç lo¹i

* HÖ thèng vÞt - c¸: lμ mét hÖ thèng cã hiÖu qu¶

thøc ¨n khç nhau. C¸ ¨n ë tÇng ®¸y ao cã thÓ tËn cao v× vÞt cung cÊp nguån thøc ¨n ®¸ng kÓ cho ao.

dông c¶ thøc ¨n thõa vμ ph©n cña c¸ ¨n ë tÇng Trong cç hÖ thèng thñy s¶n, cÇn ph¶i bãn gi÷a vμ tÇng trªn. §©y lμ mét hÖ thèng nu«i trång ph©n cho ao ®Ó cung cÊp nguån thøc ¨n cho thñy thñy s¶n cã hiÖu qu¶ cao vÒ mÆt sö dông diÖn tÝch s¶n nu«i trong ao, lμm cho c©y cá vμ sinh vËt phï ao vμ sö dông thøc ¨n. HiÖn nay m« h×nh th©m du ph¸t triÓn m¹nh trong ao. §©y còng lμ nguån canh nμy ®−îc ¸p dông ë nhiÒu n−íc ch©u ¸.

thøc ¨n cho c¸.

Bªn c¹nh viÖc xç ®Þnh thμnh phÇn c¸ nu«i, Quanh bê ao, cã thÓ trång cç lo¹i c©y lμm thøc viÖc xç ®Þnh tû lÖ nu«i ghÐp, diÖn tÝch ao, ®é s©u

¨n cho c¸ hoÆc cç lo¹i rau võa lμm rau ¨n cho gia vμ ®iÒu kiÖn cÊp n−íc còng rÊt cÇn ®−îc quan

®×nh, võa cho c¸ ¨n. §ång thêi, nã lu«n b¶o ®¶m t©m. Ao nhá vμ n«ng (1 m n−íc) kh«ng nªn th¶

®é chua cña n−íc ao ë møc trung tÝnh hoÆc h¬i ghÐp nhiÒu loμi, nhÊt lμ h¹n chÕ th¶ ghÐp nhiÒu kiÒm (pH = 7-8).

cçhÐp, c¸ mÌ. Ao réng vμ s©u (2 m n−íc) cã ®iÒu Bªn c¹nh nguån thøc ¨n lμ ph©n bãn, rau, cá nªn kiÖn cÊp n−íc míi nªn th¶ ghÐp mÌ, tr¾m, tr«i, cho c¸ ¨n thªm thøc ¨n giμu tinh bét nh− c¸m g¹o, 78

79

https://thuviensach.vn

VÝ dô: C¸ tr¾m cá ®−îc mÖnh danh lμ "m¸y dän r« phi, chÐp theo tû lÖ thÝch hîp. Cã n¬i nu«i thªm cá", chóng tiªu thô l−îng rau cá rÊt lín trong mét c¸ r« hu (Ên §é) cã tÝnh ¨n måi gÇn gièng c¸ tr«i ngμy vμ khèi l−îng ph©n th¶i ra còng lín (b»ng nh−ng kh«ng nªn ghÐp qu¸ 10% thμnh phÇn c¸

20-30% l−îng thøc ¨n vμo). ChÊt th¶i cña cçòng nu«i. Muèn c¸ nu«i chãng lín cÇn ph¶i chñ ®éng lμ nguån s¶n sinh ra cç sinh vËt næi lμm thøc ¨n thøc ¨n cho c¸, xç ®Þnh thêi gian th¶ vμ thu cho c¸ mÌ.

ho¹ch tõng lo¹i c¸. Trong hÖ thèng ®a canh nμy ë Th¸i B×nh ®· tæng kÕt: C«ng thøc ao nu«i c¸

ng−êi ta th−êng nu«i mét hay hai loμi cçhÝnh, tr¾m cá kÕt hîp th¶ ghÐp víi c¸ khç (mÌ, tr«i, r«

cç lo¹i c¸ khç lμ nu«i bæ sung. ViÖc xç ®Þnh loμi phi, v.v.) cho hiÖu qu¶ cao. Cø ®Çu t− 30-40 kg cá cçhÝnh nu«i ë ao phô thuéc vμo nguån c¸ gièng, cho c¸ sÏ ®−îc 1,5 kg c¸ thÞt trong ®ã cã 1 kg c¸

thøc ¨n vμ dinh d−ìng tù nhiªn trong ao vμ chÊt tr¾m cá vμ 0,5 kg c¸ khç (¨n theo c¸ tr¾m cá).

l−îng n−íc.

ë Trung Quèc cã tËp qu¸n ®a canh c¸ trong ao.

ë Hawaii, ng−êi ta nu«i t«m lμm s¶n phÈm

§©y lμ hÖ thèng nu«i kÕt hîp cç loμi c¸ khç nhau chÝnh, s¶n phÈm phô lμ cç loμi c¸ ¨n cá nh− c¸

trong cïng mét ao nh−ng dùa trªn nguyªn lý chóng tr¾m cá.

kiÕm ¨n ë cç tÇng ao khç nhau vμ ¨n cç lo¹i

* HÖ thèng vÞt - c¸: lμ mét hÖ thèng cã hiÖu qu¶

thøc ¨n khç nhau. C¸ ¨n ë tÇng ®¸y ao cã thÓ tËn cao v× vÞt cung cÊp nguån thøc ¨n ®¸ng kÓ cho ao.

dông c¶ thøc ¨n thõa vμ ph©n cña c¸ ¨n ë tÇng Trong cç hÖ thèng thñy s¶n, cÇn ph¶i bãn gi÷a vμ tÇng trªn. §©y lμ mét hÖ thèng nu«i trång ph©n cho ao ®Ó cung cÊp nguån thøc ¨n cho thñy thñy s¶n cã hiÖu qu¶ cao vÒ mÆt sö dông diÖn tÝch s¶n nu«i trong ao, lμm cho c©y cá vμ sinh vËt phï ao vμ sö dông thøc ¨n. HiÖn nay m« h×nh th©m du ph¸t triÓn m¹nh trong ao. §©y còng lμ nguån canh nμy ®−îc ¸p dông ë nhiÒu n−íc ch©u ¸.

thøc ¨n cho c¸.

Bªn c¹nh viÖc xç ®Þnh thμnh phÇn c¸ nu«i, Quanh bê ao, cã thÓ trång cç lo¹i c©y lμm thøc viÖc xç ®Þnh tû lÖ nu«i ghÐp, diÖn tÝch ao, ®é s©u

¨n cho c¸ hoÆc cç lo¹i rau võa lμm rau ¨n cho gia vμ ®iÒu kiÖn cÊp n−íc còng rÊt cÇn ®−îc quan

®×nh, võa cho c¸ ¨n. §ång thêi, nã lu«n b¶o ®¶m t©m. Ao nhá vμ n«ng (1 m n−íc) kh«ng nªn th¶

®é chua cña n−íc ao ë møc trung tÝnh hoÆc h¬i ghÐp nhiÒu loμi, nhÊt lμ h¹n chÕ th¶ ghÐp nhiÒu kiÒm (pH = 7-8).

cçhÐp, c¸ mÌ. Ao réng vμ s©u (2 m n−íc) cã ®iÒu Bªn c¹nh nguån thøc ¨n lμ ph©n bãn, rau, cá nªn kiÖn cÊp n−íc míi nªn th¶ ghÐp mÌ, tr¾m, tr«i, cho c¸ ¨n thªm thøc ¨n giμu tinh bét nh− c¸m g¹o, 78

79

https://thuviensach.vn

c¸m ng«; thøc ¨n giμu ®¹m nh− c«n trïng, c¸ lo¹i mét sè loμi h¹i c¸ nh− Õch, nh¸i, rªu xanh,...; diÖt

®Ó c¸ t¨ng träng nhanh. CÇn l−u ý r»ng: NÕu mÇm g©y bÖnh (®èm ®á, loÐt mang). Lμm s¹ch kh«ng ®−îc cho ¨n tèt, c¸ sÏ t¨ng träng rÊt chËm n−íc ao, nhÊt lμ nh÷ng ao cã nhiÒu chÊt h÷u c¬ l¬

hoÆc vÉn gi÷ nguyªn träng l−îng ban ®Çu.

löng h¹n chÕ ho¹t ®éng cña c¸. Khi v«i ®−îc r¶i Ngoμi ra, cÇn ph¶i chó ý kiÓm tra ®Þnh kú ®Ó

xuèng ao cã tç dông gi¶i phãng mét sè nguyªn tè c¶i t¹o ao vμ b¶o ®¶m mét sè biÖn ph¸p kü thuËt dinh d−ìng cã trong bïn ao, ®ång thêi lμm cho nu«i c¸ tèi thiÓu.

bïn t¬i xèp, c¶i thiÖn ®iÒu kiÖn th«ng tho¸ng khÝ

ë ao nhiÒu bïn, n−íc sÏ chua hoÆc qu¸ kiÒm.

cña ®¸y ao, t¨ng nhanh tç dông ph©n gi¶i chÊt h÷u c¬. §Æc biÖt lμ gi÷ æn ®Þnh chØ sè pH b¶o ®¶m Thùc tÕ cçhØ sèng ®−îc ë ®iÒu kiÖn n−íc cã ®é tÝnh kiÒm nhÑ cña n−íc cã lîi cho ®êi sèng cña c¸.

pH = 6-9 vμ tèt nhÊt lμ pH = 7-8. Khi thêi tiÕt Chó ý: CÇn r¶i v«i ngμy n¾ng, ®óng l−îng (7-10

nãng bøc, n¾ng hoÆc Èm −ít kÐo dμi, qu¸ tr×nh kg/100 m2). R¶i v«i khi ao ®· ®−îc lμm c¹n n−íc ph©n gi¶i chÊt h÷u c¬ ®ét ngét lμm cho oxy hßa (tr¸nh ®Ó v«i bÞ hót Èm biÕn thμnh bét).

tan trong n−íc tiªu hao lín, c¸ bÞ ng¹t, ®ång thêi Sau khi r¶i v«i, ph¬i ao 2-3 ngμy cho ®Õn khi còng sinh ra cç chÊt ®éc; nh− khÝ H S, CH

2

4

líp bïn ®¸y ao se l¹i míi dÉn n−íc vμo ngËp ®¸y (methan), n−íc ao bÞ ®en, cã mïi thèi g©y ®éc, ao kho¶ng 20-30 cm trong thêi gian 2-3 ngμy.

n−íc cßn chøa cç mÇm bÖnh nÊm, bÖnh trïng má Bãn lãt cho ao b»ng ph©n chuång vμ ph©n xanh neo, ®èm ®á, v.v. ®èi víi c¸.

theo tû lÖ 20 kg ph©n chuång môc vμ 8 kg ph©n VËy biÖn ph¸p quan träng cã tÝnh quyÕt ®Þnh xanh cho 100 m2 ®¸y ao. Sau 6-7 ngμy dÉn ®ñ

®Õn n¨ng suÊt c¸ lμ c¶i t¹o ao, b»ng cçh: n−íc vμo ao vμ th¶ c¸ gièng.

+ Ph¸t quang, t¹o mÆt tho¸ng, h¹n chÕ l¸ rông Mét sè biÖn ph¸p kü thuËt th¶ c¸ vμ ch¨m sãc vμ tÝch tô bïn.

c¸ trong ao nh− sau:

+ §μo m−¬ng xÎ r·nh quanh ao hoÆc bê ao ph¶i

- ë ao nu«i c¸ b»ng n−íc th¶i vμ cç chÊt th¶i cao h¬n mÆt v−ên ®Ó h¹n chÕ cá rç, bïn xuèng ao cña lîn, gμ... th× th¶ c¸ víi mËt ®é 2-3 con/m2, gåm khi m−a.

c¸ mÌ tr¾ng 25%, mÌ hoa 5%, tr¾m cá 4%, tr«i

+ Sau khi thu ho¹ch cçÇn vÐt bïn chØ ®Ó l¹i 10%, r« phi 50%, chÐp lai 6%.

møc bïn  15 cm.

- ë ao nu«i c¸ b»ng ph©n xanh kÕt hîp ph©n chuång

+ Dïng v«i sèng r¶i xuèng ao lμ biÖn ph¸p cã th× th¶ c¸ víi mËt ®é 1-2 con/m2, gåm c¸ mÌ tr¾ng 60%, tç dông tæng hîp. Bëi v× v«i sèng cã tç dông diÖt mÌ hoa 2%, tr¾m cá 20%, tr«i 10%, chÐp lai 8%.

80

81

https://thuviensach.vn

c¸m ng«; thøc ¨n giμu ®¹m nh− c«n trïng, c¸ lo¹i mét sè loμi h¹i c¸ nh− Õch, nh¸i, rªu xanh,...; diÖt

®Ó c¸ t¨ng träng nhanh. CÇn l−u ý r»ng: NÕu mÇm g©y bÖnh (®èm ®á, loÐt mang). Lμm s¹ch kh«ng ®−îc cho ¨n tèt, c¸ sÏ t¨ng träng rÊt chËm n−íc ao, nhÊt lμ nh÷ng ao cã nhiÒu chÊt h÷u c¬ l¬

hoÆc vÉn gi÷ nguyªn träng l−îng ban ®Çu.

löng h¹n chÕ ho¹t ®éng cña c¸. Khi v«i ®−îc r¶i Ngoμi ra, cÇn ph¶i chó ý kiÓm tra ®Þnh kú ®Ó

xuèng ao cã tç dông gi¶i phãng mét sè nguyªn tè c¶i t¹o ao vμ b¶o ®¶m mét sè biÖn ph¸p kü thuËt dinh d−ìng cã trong bïn ao, ®ång thêi lμm cho nu«i c¸ tèi thiÓu.

bïn t¬i xèp, c¶i thiÖn ®iÒu kiÖn th«ng tho¸ng khÝ

ë ao nhiÒu bïn, n−íc sÏ chua hoÆc qu¸ kiÒm.

cña ®¸y ao, t¨ng nhanh tç dông ph©n gi¶i chÊt h÷u c¬. §Æc biÖt lμ gi÷ æn ®Þnh chØ sè pH b¶o ®¶m Thùc tÕ cçhØ sèng ®−îc ë ®iÒu kiÖn n−íc cã ®é tÝnh kiÒm nhÑ cña n−íc cã lîi cho ®êi sèng cña c¸.

pH = 6-9 vμ tèt nhÊt lμ pH = 7-8. Khi thêi tiÕt Chó ý: CÇn r¶i v«i ngμy n¾ng, ®óng l−îng (7-10

nãng bøc, n¾ng hoÆc Èm −ít kÐo dμi, qu¸ tr×nh kg/100 m2). R¶i v«i khi ao ®· ®−îc lμm c¹n n−íc ph©n gi¶i chÊt h÷u c¬ ®ét ngét lμm cho oxy hßa (tr¸nh ®Ó v«i bÞ hót Èm biÕn thμnh bét).

tan trong n−íc tiªu hao lín, c¸ bÞ ng¹t, ®ång thêi Sau khi r¶i v«i, ph¬i ao 2-3 ngμy cho ®Õn khi còng sinh ra cç chÊt ®éc; nh− khÝ H S, CH

2

4

líp bïn ®¸y ao se l¹i míi dÉn n−íc vμo ngËp ®¸y (methan), n−íc ao bÞ ®en, cã mïi thèi g©y ®éc, ao kho¶ng 20-30 cm trong thêi gian 2-3 ngμy.

n−íc cßn chøa cç mÇm bÖnh nÊm, bÖnh trïng má Bãn lãt cho ao b»ng ph©n chuång vμ ph©n xanh neo, ®èm ®á, v.v. ®èi víi c¸.

theo tû lÖ 20 kg ph©n chuång môc vμ 8 kg ph©n VËy biÖn ph¸p quan träng cã tÝnh quyÕt ®Þnh xanh cho 100 m2 ®¸y ao. Sau 6-7 ngμy dÉn ®ñ

®Õn n¨ng suÊt c¸ lμ c¶i t¹o ao, b»ng cçh: n−íc vμo ao vμ th¶ c¸ gièng.

+ Ph¸t quang, t¹o mÆt tho¸ng, h¹n chÕ l¸ rông Mét sè biÖn ph¸p kü thuËt th¶ c¸ vμ ch¨m sãc vμ tÝch tô bïn.

c¸ trong ao nh− sau:

+ §μo m−¬ng xÎ r·nh quanh ao hoÆc bê ao ph¶i

- ë ao nu«i c¸ b»ng n−íc th¶i vμ cç chÊt th¶i cao h¬n mÆt v−ên ®Ó h¹n chÕ cá rç, bïn xuèng ao cña lîn, gμ... th× th¶ c¸ víi mËt ®é 2-3 con/m2, gåm khi m−a.

c¸ mÌ tr¾ng 25%, mÌ hoa 5%, tr¾m cá 4%, tr«i

+ Sau khi thu ho¹ch cçÇn vÐt bïn chØ ®Ó l¹i 10%, r« phi 50%, chÐp lai 6%.

møc bïn  15 cm.

- ë ao nu«i c¸ b»ng ph©n xanh kÕt hîp ph©n chuång

+ Dïng v«i sèng r¶i xuèng ao lμ biÖn ph¸p cã th× th¶ c¸ víi mËt ®é 1-2 con/m2, gåm c¸ mÌ tr¾ng 60%, tç dông tæng hîp. Bëi v× v«i sèng cã tç dông diÖt mÌ hoa 2%, tr¾m cá 20%, tr«i 10%, chÐp lai 8%.

80

81

https://thuviensach.vn

CÇn gi÷ bê cÈn thËn ®Ó chèng c¸ ®i. Trong V. H¹ch to¸n kinh tÕ trong s¶n xuÊt nh÷ng ngμy oi bøc vμ khi thay ®æi thêi tiÕt cÇn 1. Mét sè chØ tiªu c¬ b¶n

cho thªm n−íc míi vμo ao hay khuÊy ®éng, ®¸nh sãng n−íc ao ®Ó gi÷ cho c¸ kh«ng bÞ chÕt ng¹t do

1.1. Gi¸ trÞ s¶n phÈm

thiÕu oxy. Cø 15-20 ngμy trong mïa hÌ l¹i ®¶o Gi¸ trÞ s¶n phÈm cña mét ho¹t ®éng cña n«ng n−íc ao mét lÇn ®Ó ph©n t¸n mïn b· h÷u c¬.

hé (n«ng tr¹i) ®−îc tÝnh b»ng tæng s¶n phÈm nh©n Sau khi nu«i 5-6 th¸ng cã thÓ ®¸nh tØa th¶ bï.

víi ®¬n gi¸. NÕu muèn tÝnh tæng gi¸ trÞ s¶n phÈm Thu ho¹ch toμn bé c¸ trong ao 5-6 th¸ng sau khi cña toμn n«ng tr¹i ph¶i lÊy tæng gi¸ trÞ s¶n phÈm th¶ bï vμo tr−íc mïa l¹nh. §èi víi ao nu«i cçña toμn bé cç ho¹t ®éng cña n«ng tr¹i nh− trång

®−îc qu¶n lý tèt vμ ch¨m sãc tèt, cã thÓ nu«i c¸

trät, ch¨n nu«i, nu«i trång thñy s¶n, v.v..

l−u 2 n¨m vμ thùc hiÖn ®¸nh tØa th¶ bï ®Ó cã hiÖu Khi tÝnh gi¸ trÞ s¶n phÈm cÇn ph¶i tÝnh c¶ gi¸

qu¶ kü thuËt cao (5 tÊn c¸/n¨m/ha).

trÞ s¶n phÈm phô, mÆc dï s¶n phÈm ®ã kh«ng b¸n ë vïng ven biÓn ng−êi ta cã thÓ nu«i thñy s¶n

®−îc mμ chØ dïng ®Ó tiªu thô cho cç ho¹t ®éng n−íc triÒu: Cã thÓ x©y dùng mét ao c¸ phong phó ë n«ng tr¹i khç.

vïng n−íc lî hoÆc ao n−íc biÓn nh− c¸ biÓn, t«m

1.2. §¬n gi¸

biÓn, th©n mÒm, cua, t¶o biÓn. Nh÷ng ao t«m, c¸

TÊt c¶ ®Çu vμo vμ ®Çu ra cña bÊt cø ho¹t ®éng bªn cöa s«ng cã n−íc triÒu lªn xuèng lμ nh÷ng n¬i s¶n xuÊt nμo còng ®−îc ®Þnh l−îng tr−íc, sau ®ã nu«i thñy s¶n biÓn tèt.

míi tÝnh ®Õn gi¸ trÞ b»ng tiÒn. §¬n giçã hai lo¹i: N−íc triÒu ®−a vμo ao mét nguån thøc ¨n tõ biÓn gi¸ ®Çu vμo vμ gi¸ ®Çu ra.

nh− c¸ nhá, rong biÓn. T«m vμ cua biÓn lμ nh÷ng

§èi víi gi¸ ®Çu vμo, trong ph©n tÝch thu nhËp h¶i s¶n cã gi¸ trÞ kinh tÕ cao nªn ®−îc coi lμ ®èi cña mét n«ng tr¹i ®−îc tÝnh theo gi¸ mμ ng−êi t−îng ®Ó nu«i trång.

n«ng d©n ph¶i tr¶ bÊt kÓ hä mua trùc tiÕp tõ thÞ

Nguån thøc ¨n bæ sung cho cua vμ t«m chñ yÕu tr−êng hay mua qua nh÷ng ng−êi m«i giíi, cßn gi¸

lμ thøc ¨n cã nguån gèc ®éng vËt nh− c¸ t¹p, ®Çu

®Çu ra cã thÓ tÝnh theo gi¸ mμ ng−êi s¶n xuÊt b¸n t«m, moi, èc, hÕn trén cïng víi cç lo¹i thøc ¨n t¹i chç hoÆc theo gi¸ thÞ tr−êng ®ang thÞnh hμnh.

giμu tinh bét nh− khoai, s¾n, bét ng«, b· ®Ëu. Nªn S¶n phÈm do ng−êi n«ng d©n lμm ra nh−ng kh«ng chÕ biÕn thøc ¨n ë d¹ng viªn ®Ó dÔ b¶o qu¶n vμ

b¸n ra thÞ tr−êng mμ dïng ®Ó dù tr÷, lμm gièng cho t«m, cua ¨n dÔ dμng.

hoÆc tiªu thô trong gia ®×nh còng ph¶i ®−îc tÝnh 82

83

https://thuviensach.vn

CÇn gi÷ bê cÈn thËn ®Ó chèng c¸ ®i. Trong V. H¹ch to¸n kinh tÕ trong s¶n xuÊt nh÷ng ngμy oi bøc vμ khi thay ®æi thêi tiÕt cÇn 1. Mét sè chØ tiªu c¬ b¶n

cho thªm n−íc míi vμo ao hay khuÊy ®éng, ®¸nh sãng n−íc ao ®Ó gi÷ cho c¸ kh«ng bÞ chÕt ng¹t do

1.1. Gi¸ trÞ s¶n phÈm

thiÕu oxy. Cø 15-20 ngμy trong mïa hÌ l¹i ®¶o Gi¸ trÞ s¶n phÈm cña mét ho¹t ®éng cña n«ng n−íc ao mét lÇn ®Ó ph©n t¸n mïn b· h÷u c¬.

hé (n«ng tr¹i) ®−îc tÝnh b»ng tæng s¶n phÈm nh©n Sau khi nu«i 5-6 th¸ng cã thÓ ®¸nh tØa th¶ bï.

víi ®¬n gi¸. NÕu muèn tÝnh tæng gi¸ trÞ s¶n phÈm Thu ho¹ch toμn bé c¸ trong ao 5-6 th¸ng sau khi cña toμn n«ng tr¹i ph¶i lÊy tæng gi¸ trÞ s¶n phÈm th¶ bï vμo tr−íc mïa l¹nh. §èi víi ao nu«i cçña toμn bé cç ho¹t ®éng cña n«ng tr¹i nh− trång

®−îc qu¶n lý tèt vμ ch¨m sãc tèt, cã thÓ nu«i c¸

trät, ch¨n nu«i, nu«i trång thñy s¶n, v.v..

l−u 2 n¨m vμ thùc hiÖn ®¸nh tØa th¶ bï ®Ó cã hiÖu Khi tÝnh gi¸ trÞ s¶n phÈm cÇn ph¶i tÝnh c¶ gi¸

qu¶ kü thuËt cao (5 tÊn c¸/n¨m/ha).

trÞ s¶n phÈm phô, mÆc dï s¶n phÈm ®ã kh«ng b¸n ë vïng ven biÓn ng−êi ta cã thÓ nu«i thñy s¶n

®−îc mμ chØ dïng ®Ó tiªu thô cho cç ho¹t ®éng n−íc triÒu: Cã thÓ x©y dùng mét ao c¸ phong phó ë n«ng tr¹i khç.

vïng n−íc lî hoÆc ao n−íc biÓn nh− c¸ biÓn, t«m

1.2. §¬n gi¸

biÓn, th©n mÒm, cua, t¶o biÓn. Nh÷ng ao t«m, c¸

TÊt c¶ ®Çu vμo vμ ®Çu ra cña bÊt cø ho¹t ®éng bªn cöa s«ng cã n−íc triÒu lªn xuèng lμ nh÷ng n¬i s¶n xuÊt nμo còng ®−îc ®Þnh l−îng tr−íc, sau ®ã nu«i thñy s¶n biÓn tèt.

míi tÝnh ®Õn gi¸ trÞ b»ng tiÒn. §¬n giçã hai lo¹i: N−íc triÒu ®−a vμo ao mét nguån thøc ¨n tõ biÓn gi¸ ®Çu vμo vμ gi¸ ®Çu ra.

nh− c¸ nhá, rong biÓn. T«m vμ cua biÓn lμ nh÷ng

§èi víi gi¸ ®Çu vμo, trong ph©n tÝch thu nhËp h¶i s¶n cã gi¸ trÞ kinh tÕ cao nªn ®−îc coi lμ ®èi cña mét n«ng tr¹i ®−îc tÝnh theo gi¸ mμ ng−êi t−îng ®Ó nu«i trång.

n«ng d©n ph¶i tr¶ bÊt kÓ hä mua trùc tiÕp tõ thÞ

Nguån thøc ¨n bæ sung cho cua vμ t«m chñ yÕu tr−êng hay mua qua nh÷ng ng−êi m«i giíi, cßn gi¸

lμ thøc ¨n cã nguån gèc ®éng vËt nh− c¸ t¹p, ®Çu

®Çu ra cã thÓ tÝnh theo gi¸ mμ ng−êi s¶n xuÊt b¸n t«m, moi, èc, hÕn trén cïng víi cç lo¹i thøc ¨n t¹i chç hoÆc theo gi¸ thÞ tr−êng ®ang thÞnh hμnh.

giμu tinh bét nh− khoai, s¾n, bét ng«, b· ®Ëu. Nªn S¶n phÈm do ng−êi n«ng d©n lμm ra nh−ng kh«ng chÕ biÕn thøc ¨n ë d¹ng viªn ®Ó dÔ b¶o qu¶n vμ

b¸n ra thÞ tr−êng mμ dïng ®Ó dù tr÷, lμm gièng cho t«m, cua ¨n dÔ dμng.

hoÆc tiªu thô trong gia ®×nh còng ph¶i ®−îc tÝnh 82

83

https://thuviensach.vn

vμo gi¸ trÞ s¶n l−îng theo ®¬n gi¸ ®· nªu trªn. §èi Ng−êi ta chia chi phÝ thμnh hai nhãm lμ chi phÝ

víi s¶n phÈm phô nh− r¬m, r¹, ph©n h÷u c¬ tõ kh¶ biÕn vμ chi phÝ cè ®Þnh.

chuång tr¹i kh«ng cã gi¸ trÞ trao ®æi trªn thÞ

- Chi phÝ cè ®Þnh lμ nh÷ng chi phÝ kh«ng thay tr−êng ph¶i −íc l−îng theo gi¸ trÞ t¹i ®Þa ph−¬ng.

®æi khi møc ®é s¶n xuÊt thay ®æi. §ã lμ cç chi phÝ

Gi¸ trÞ cña lao ®éng gia ®×nh ®−îc xç ®Þnh vÒ tμi s¶n cè ®Þnh nh− m¸y mãc, ®Êt ®ai, v.v.. CÇn b»ng chi phÝ c¬ héi cña lao ®éng, nghÜa lμ tÝnh l−u ý r»ng kh¸i niÖm vÒ chi phÝ cè ®Þnh lμ kh¸i b»ng gi¸ trÞ mμ lao ®éng ®ã ®−îc sö dông cho cç niÖm t−¬ng ®èi trong mét thêi gian nhÊt ®Þnh, ®ã ho¹t ®éng s¶n xuÊt khç thay v× sö dông cho cç lμ kho¶ng thêi gian mμ cç tμi s¶n cè ®Þnh nμy ho¹t ®éng s¶n xuÊt n«ng tr¹i. Trong thùc tÕ, gi¸

kh«ng thay ®æi vÒ sè l−îng. Chi phÝ cè ®Þnh liªn lao ®éng th−êng biÕn ®éng trong n¨m theo mïa vô tôc, thËm chÝ c¶ khi kh«ng s¶n xuÊt ra s¶n phÈm.

vμ theo t×nh h×nh cung - cÇu lao ®éng trªn thÞ

Chi phÝ cè ®Þnh th−êng ®−îc tÝnh b»ng viÖc khÊu tr−êng. §Ó ®¬n gi¶n hãa viÖc tÝnh to¸n, ng−êi ta hao cç tμi s¶n cè ®Þnh h»ng n¨m, do vËy chi phÝ

th−êng lÊy gi¸ trÞ trung b×nh.

nμy lμ chi phÝ phi tiÒn mÆt.

Gi¸ trÞ cña ®Êt ®ai còng ®−îc tÝnh dùa trªn Cç ph−¬ng ph¸p tÝnh khÊu hao tμi s¶n cè ®Þnh: c¬ së chi phÝ c¬ héi. Nªn sö dông gi¸ h»ng n¨m

* Ph−¬ng ph¸p 1: Ph−¬ng ph¸p tÝnh th¼ng mμ ng−êi n«ng d©n ph¶i thuª cña Nhμ n−íc Gi¸ mua - Gi¸ thanh lý

KhÊu hao

=

hoÆc t− nh©n.

Thêi gian sö dông

1.3. Chi phÝ

Ph−¬ng ph¸p nμy ®−îc ¸p dông khi chóng ta cho r»ng giçña tμi s¶n cè ®Þnh kh«ng thay ®æi.

VÒ ph−¬ng diÖn kinh tÕ, bÊt cø viÖc sö dông

* Ph−¬ng ph¸p 2: KhÊu hao gi¶m dÇn cç nguån lùc h¹n chÕ nμo cho cç ho¹t ®éng s¶n KhÊu hao giai ®o¹n ®Çu = Gi¸ mua  Tû lÖ

xuÊt ®Òu dÉn ®Õn chi phÝ. NÕu nguån lùc ®ã lμ v«

khÊu hao

tËn (nh− n¨ng l−îng mÆt trêi, kh«ng khÝ...) th×

viÖc sö dông nã sÏ kh«ng dÉn ®Õn chi phÝ nμo.

1

Tû lÖ khÊu hao

=

Trong thùc tÕ, mét sè chi phÝ cã thÓ thÊy râ nh−

Thêi gian sö dông

viÖc sö dông tiÒn mÆt ®Ó mua vËt t−, tr¶ c«ng lao

®éng,... nh−ng còng cã nh÷ng chi phÝ tiÒm Èn Gi¸ trÞ cña TSC§

nh− viÖc khÊu hao tμi s¶n cè ®Þnh (m¸y cμy, m¸y cßn l¹i sau giai = Gi¸ mua - KhÊu hao giai ®o¹n ®Çu kÐo, v−ên c©y l©u n¨m...).

®o¹n ®Çu

84

85

https://thuviensach.vn

vμo gi¸ trÞ s¶n l−îng theo ®¬n gi¸ ®· nªu trªn. §èi Ng−êi ta chia chi phÝ thμnh hai nhãm lμ chi phÝ

víi s¶n phÈm phô nh− r¬m, r¹, ph©n h÷u c¬ tõ kh¶ biÕn vμ chi phÝ cè ®Þnh.

chuång tr¹i kh«ng cã gi¸ trÞ trao ®æi trªn thÞ

- Chi phÝ cè ®Þnh lμ nh÷ng chi phÝ kh«ng thay tr−êng ph¶i −íc l−îng theo gi¸ trÞ t¹i ®Þa ph−¬ng.

®æi khi møc ®é s¶n xuÊt thay ®æi. §ã lμ cç chi phÝ

Gi¸ trÞ cña lao ®éng gia ®×nh ®−îc xç ®Þnh vÒ tμi s¶n cè ®Þnh nh− m¸y mãc, ®Êt ®ai, v.v.. CÇn b»ng chi phÝ c¬ héi cña lao ®éng, nghÜa lμ tÝnh l−u ý r»ng kh¸i niÖm vÒ chi phÝ cè ®Þnh lμ kh¸i b»ng gi¸ trÞ mμ lao ®éng ®ã ®−îc sö dông cho cç niÖm t−¬ng ®èi trong mét thêi gian nhÊt ®Þnh, ®ã ho¹t ®éng s¶n xuÊt khç thay v× sö dông cho cç lμ kho¶ng thêi gian mμ cç tμi s¶n cè ®Þnh nμy ho¹t ®éng s¶n xuÊt n«ng tr¹i. Trong thùc tÕ, gi¸

kh«ng thay ®æi vÒ sè l−îng. Chi phÝ cè ®Þnh liªn lao ®éng th−êng biÕn ®éng trong n¨m theo mïa vô tôc, thËm chÝ c¶ khi kh«ng s¶n xuÊt ra s¶n phÈm.

vμ theo t×nh h×nh cung - cÇu lao ®éng trªn thÞ

Chi phÝ cè ®Þnh th−êng ®−îc tÝnh b»ng viÖc khÊu tr−êng. §Ó ®¬n gi¶n hãa viÖc tÝnh to¸n, ng−êi ta hao cç tμi s¶n cè ®Þnh h»ng n¨m, do vËy chi phÝ

th−êng lÊy gi¸ trÞ trung b×nh.

nμy lμ chi phÝ phi tiÒn mÆt.

Gi¸ trÞ cña ®Êt ®ai còng ®−îc tÝnh dùa trªn Cç ph−¬ng ph¸p tÝnh khÊu hao tμi s¶n cè ®Þnh: c¬ së chi phÝ c¬ héi. Nªn sö dông gi¸ h»ng n¨m

* Ph−¬ng ph¸p 1: Ph−¬ng ph¸p tÝnh th¼ng mμ ng−êi n«ng d©n ph¶i thuª cña Nhμ n−íc Gi¸ mua - Gi¸ thanh lý

KhÊu hao

=

hoÆc t− nh©n.

Thêi gian sö dông

1.3. Chi phÝ

Ph−¬ng ph¸p nμy ®−îc ¸p dông khi chóng ta cho r»ng giçña tμi s¶n cè ®Þnh kh«ng thay ®æi.

VÒ ph−¬ng diÖn kinh tÕ, bÊt cø viÖc sö dông

* Ph−¬ng ph¸p 2: KhÊu hao gi¶m dÇn cç nguån lùc h¹n chÕ nμo cho cç ho¹t ®éng s¶n KhÊu hao giai ®o¹n ®Çu = Gi¸ mua  Tû lÖ

xuÊt ®Òu dÉn ®Õn chi phÝ. NÕu nguån lùc ®ã lμ v«

khÊu hao

tËn (nh− n¨ng l−îng mÆt trêi, kh«ng khÝ...) th×

viÖc sö dông nã sÏ kh«ng dÉn ®Õn chi phÝ nμo.

1

Tû lÖ khÊu hao

=

Trong thùc tÕ, mét sè chi phÝ cã thÓ thÊy râ nh−

Thêi gian sö dông

viÖc sö dông tiÒn mÆt ®Ó mua vËt t−, tr¶ c«ng lao

®éng,... nh−ng còng cã nh÷ng chi phÝ tiÒm Èn Gi¸ trÞ cña TSC§

nh− viÖc khÊu hao tμi s¶n cè ®Þnh (m¸y cμy, m¸y cßn l¹i sau giai = Gi¸ mua - KhÊu hao giai ®o¹n ®Çu kÐo, v−ên c©y l©u n¨m...).

®o¹n ®Çu

84

85

https://thuviensach.vn

Gi¸ trÞ cña TSC§

Tû lÖ

Trong ®ã:

KhÊu hao

=

cßn l¹i sau giai



khÊu

A: lμ tiÒn ph¶i tr¶ cho ng©n hμng hμng n¨m giai ®o¹n 2

®o¹n ®Çu

hao

(hay lμ khÊu hao hμng n¨m);

Z: lμ gi¸ trÞ tμi s¶n lóc mua;

Gi¸ trÞ cña

Tû lÖ

KhÊu hao

n: lμ thêi gian sö dông tμi s¶n ®ã;

=

TSC§ cßn l¹i



khÊu

giai ®o¹n n

i: lμ l·i suÊt.

sau giai ®o¹n n

hao

Z



VÝ dô: 1 m¸y cμy cã gi¸ mua ban ®Çu lμ 10.000

A

n





HoÆc: (1 i)

1

USD vμ sÏ ®−îc sö dông trong 10 n¨m.

+ Chi phÝ kh¶ biÕn lμ nh÷ng chi phÝ thay ®æi VËy:

khi møc ®Çu ra thay ®æi hoÆc khi quy m« cña ho¹t KhÊu hao n¨m ®Çu tiªn = 10.000  0,1 = 1.000 USD

®éng s¶n xuÊt thay ®æi. Chi phÝ nμy cÇn ph¶i ®−îc Gi¸ trÞ TSC§ cßn l¹i = 10.000 - 1.000 = 9.000 USD

tÝnh to¸n ®Çy ®ñ cho tõng ho¹t ®éng s¶n xuÊt.

sau n¨m ®Çu tiªn

VÝ dô vÒ chi phÝ kh¶ biÕn:

KhÊu hao n¨m

= 9.000  0,1 = 900 USD

Gièng: gièng c©y con, h¹t gièng, gièng gia sóc, thø hai

c¸...; ph©n bãn: ph©n hãa häc + ph©n h÷u c¬; Gi¸ trÞ TSC§ cßn l¹i = 9.000 - 900 = 8.100 USD

thuèc b¶o vÖ thùc vËt: thuèc trõ s©u, bÖnh; thñy sau n¨m thø hai

lîi phÝ; dÞch vô thó y vμ thuèc thó y; cç dông cô KhÊu hao n¨m

= 8.100  0,1 = 810 USD

rÎ tiÒn mau háng; thuª m−ín lao ®éng, m¸y thø ba

mãc, gia sóc cμy kÐo; x¨ng, dÇu; chi phÝ tiÕp thÞ

Gi¸ trÞ TSC§ cßn l¹i

vμ cç lÖ phÝ khç; chi phÝ vËn chuyÓn s¶n

= 8.100 - 810 = 7.290 USD

sau n¨m thø ba

phÈm, hμng hãa.

...

- L·i suÊt c¬ héi cña vèn l−u ®éng: l·i suÊt nμy

* Ph−¬ng ph¸p 3: NÕu TSC§ ®−îc mua b»ng vèn

®−îc tÝnh b»ng cçh lÊy tæng chi phÝ kh¶ biÕn vay ng©n hμng vμ hμng n¨m ph¶i tr¶ mét tû lÖ l·i nh©n víi l·i suÊt ng¾n h¹n cña ng©n hμng. L«gic suÊt nhÊt ®Þnh nμo ®ã th× khÊu hao TSC§ ®−îc tÝnh cña viÖc tÝnh l·i suÊt c¬ héi lμ nÕu ng−êi n«ng d©n b»ng c«ng thøc:

kh«ng dïng tiÒn ®Ó mua vËt t− nh− ph©n bãn,



1



thuèc trõ s©u... th× ng−êi ®ã cã thÓ göi tiÒn ®ã vμo A  Z



2

n 1

 1 (1 i)  (1 i)  ...  (1 i)  

ng©n hμng ®Ó lÊy l·i.

86

87

https://thuviensach.vn

Gi¸ trÞ cña TSC§

Tû lÖ

Trong ®ã:

KhÊu hao

=

cßn l¹i sau giai



khÊu

A: lμ tiÒn ph¶i tr¶ cho ng©n hμng hμng n¨m giai ®o¹n 2

®o¹n ®Çu

hao

(hay lμ khÊu hao hμng n¨m);

Z: lμ gi¸ trÞ tμi s¶n lóc mua;

Gi¸ trÞ cña

Tû lÖ

KhÊu hao

n: lμ thêi gian sö dông tμi s¶n ®ã;

=

TSC§ cßn l¹i



khÊu

giai ®o¹n n

i: lμ l·i suÊt.

sau giai ®o¹n n

hao

Z



VÝ dô: 1 m¸y cμy cã gi¸ mua ban ®Çu lμ 10.000

A

n





HoÆc: (1 i)

1

USD vμ sÏ ®−îc sö dông trong 10 n¨m.

+ Chi phÝ kh¶ biÕn lμ nh÷ng chi phÝ thay ®æi VËy:

khi møc ®Çu ra thay ®æi hoÆc khi quy m« cña ho¹t KhÊu hao n¨m ®Çu tiªn = 10.000  0,1 = 1.000 USD

®éng s¶n xuÊt thay ®æi. Chi phÝ nμy cÇn ph¶i ®−îc Gi¸ trÞ TSC§ cßn l¹i = 10.000 - 1.000 = 9.000 USD

tÝnh to¸n ®Çy ®ñ cho tõng ho¹t ®éng s¶n xuÊt.

sau n¨m ®Çu tiªn

VÝ dô vÒ chi phÝ kh¶ biÕn:

KhÊu hao n¨m

= 9.000  0,1 = 900 USD

Gièng: gièng c©y con, h¹t gièng, gièng gia sóc, thø hai

c¸...; ph©n bãn: ph©n hãa häc + ph©n h÷u c¬; Gi¸ trÞ TSC§ cßn l¹i = 9.000 - 900 = 8.100 USD

thuèc b¶o vÖ thùc vËt: thuèc trõ s©u, bÖnh; thñy sau n¨m thø hai

lîi phÝ; dÞch vô thó y vμ thuèc thó y; cç dông cô KhÊu hao n¨m

= 8.100  0,1 = 810 USD

rÎ tiÒn mau háng; thuª m−ín lao ®éng, m¸y thø ba

mãc, gia sóc cμy kÐo; x¨ng, dÇu; chi phÝ tiÕp thÞ

Gi¸ trÞ TSC§ cßn l¹i

vμ cç lÖ phÝ khç; chi phÝ vËn chuyÓn s¶n

= 8.100 - 810 = 7.290 USD

sau n¨m thø ba

phÈm, hμng hãa.

...

- L·i suÊt c¬ héi cña vèn l−u ®éng: l·i suÊt nμy

* Ph−¬ng ph¸p 3: NÕu TSC§ ®−îc mua b»ng vèn

®−îc tÝnh b»ng cçh lÊy tæng chi phÝ kh¶ biÕn vay ng©n hμng vμ hμng n¨m ph¶i tr¶ mét tû lÖ l·i nh©n víi l·i suÊt ng¾n h¹n cña ng©n hμng. L«gic suÊt nhÊt ®Þnh nμo ®ã th× khÊu hao TSC§ ®−îc tÝnh cña viÖc tÝnh l·i suÊt c¬ héi lμ nÕu ng−êi n«ng d©n b»ng c«ng thøc:

kh«ng dïng tiÒn ®Ó mua vËt t− nh− ph©n bãn,



1



thuèc trõ s©u... th× ng−êi ®ã cã thÓ göi tiÒn ®ã vμo A  Z



2

n 1

 1 (1 i)  (1 i)  ...  (1 i)  

ng©n hμng ®Ó lÊy l·i.

86

87

https://thuviensach.vn

2. Ph©n tÝch kÕt qu¶ s¶n xuÊt cña n«ng tr¹i VÝ dô: mét n«ng hé trong mét n¨m b¸n ®−îc Tr−íc khi x©y dùng kÕ ho¹ch s¶n xuÊt hoÆc ¸p 1 tÊn thãc trÞ gi¸ 2.000.000 ®ång, thu tõ v−ên dông cç tiÕn bé kü thuËt ®Ó c¶i thiÖn hÖ thèng n«ng 500.000 ®ång vμ thu tõ ao 300.000 ®ång. Chi phÝ

hé cÇn ph¶i ph©n tÝch hiÖu qu¶ ho¹t ®éng cña hÖ

cho ph©n bãn, lμm ®Êt, thu ho¹ch, gièng vμ chi thèng ®Ó cã thÓ chØ ra nh÷ng tån t¹i vμ h¹n chÕ. §Ó

phÝ cè ®Þnh lμ 1.800.000 ®ång.

lμm ®−îc ®iÒu nμy cÇn tiÕn hμnh tÝnh to¸n mét sè Chu

chØ tiªu kinh tÕ dùa vμo nh÷ng ghi chÐp cña n«ng hé chuyÓn

vμ cç th«ng tin mμ hä ghi nhí ®−îc. Nh÷ng th«ng tiÒn mÆt = (2.000.000 + 500.000 + 300.000) - 1.800.000

tin nμy sÏ lμ c¬ së cho viÖc lËp kÕ ho¹ch s¶n xuÊt.

rßng cña

n«ng hé

BiÖn ph¸p ®¸nh gi¸ kÕt qu¶ s¶n xuÊt cña n«ng hé ®−îc ¸p dông réng r·i gåm ba nhãm

= 1.000.000

®ång

biÖn ph¸p: chu chuyÓn tiÒn mÆt, thu nhËp vμ lîi 2) ThÆng d− tiÒn mÆt cña n«ng hé: nhuËn, th−íc ®o hiÖu qu¶.

ThÆng d−

Chu chuyÓn tiÒn

TiÒn

Tr¶ l·i

tiÒn mÆt cña =

mÆt rßng cña

+

-

2.1. Chu chuyÓn tiÒn mÆt

vay

vμ vèn

n«ng hé

n«ng hé

PhÇn lín n«ng d©n ë cç n−íc ph¸t triÓn khi VÝ dô: nÕu n«ng hé vay ng©n hμng 1.000.000 ®ång

®−îc hái vÒ t×nh h×nh thu nhËp trong gia ®×nh, hä víi l·i suÊt 2%/th¸ng trong thêi gian mét n¨m th×: th−êng nghÜ ®Õn sè l−îng tiÒn mμ hä nhËn ®−îc Tr¶ l·i vμ vèn = 1.000.000 + 240.000 = 1.240.000 ®ång sau mét vô s¶n xuÊt hoÆc mét qu·ng thêi gian VËy:

nhÊt ®Þnh nμo ®ã. ViÖc ph©n tÝch chu chuyÓn tiÒn ThÆng d− tiÒn

mÆt trong hÖ thèng n«ng hé cßn gióp chóng ta hiÓu

= 1.000.000 + 1.000.000 - 1.240.000

mÆt cña n«ng hé

®−îc t×nh tr¹ng sö dông tiÒn mÆt cña n«ng hé.

= 760.000

®ång

Cã ba chØ tiªu chung vÒ chu chuyÓn tiÒn mÆt, ChØ tiªu nμy chØ ra kh¶ n¨ng t¹o ra tiÒn mÆt ®Ó

®ã lμ:

phôc vô cç môc ®Ých chi tiªu cña n«ng hé.

1) Chu chuyÓn tiÒn mÆt rßng cña n«ng hé: 3) Thu nhËp tiÒn mÆt rßng cña n«ng hé: Chu chuyÓn

Tæng thu nhËp

Tæng tiÒn mÆt

Cç nguån

tiÒn mÆt

Thu nhËp

ThÆng d−

Cç

thu nhËp

=

vÒ tiÒn mÆt

-

mμ n«ng hé

tiÒn mÆt rßng =

tiÒn mÆt

+

-

kho¶n

rßng cña

tiÒn mÆt

cña n«ng hé

ph¶i thanh to¸n

cña n«ng hé

cña n«ng hé

tiªu khç

n«ng hé

khç

88

89

https://thuviensach.vn

2. Ph©n tÝch kÕt qu¶ s¶n xuÊt cña n«ng tr¹i VÝ dô: mét n«ng hé trong mét n¨m b¸n ®−îc Tr−íc khi x©y dùng kÕ ho¹ch s¶n xuÊt hoÆc ¸p 1 tÊn thãc trÞ gi¸ 2.000.000 ®ång, thu tõ v−ên dông cç tiÕn bé kü thuËt ®Ó c¶i thiÖn hÖ thèng n«ng 500.000 ®ång vμ thu tõ ao 300.000 ®ång. Chi phÝ

hé cÇn ph¶i ph©n tÝch hiÖu qu¶ ho¹t ®éng cña hÖ

cho ph©n bãn, lμm ®Êt, thu ho¹ch, gièng vμ chi thèng ®Ó cã thÓ chØ ra nh÷ng tån t¹i vμ h¹n chÕ. §Ó

phÝ cè ®Þnh lμ 1.800.000 ®ång.

lμm ®−îc ®iÒu nμy cÇn tiÕn hμnh tÝnh to¸n mét sè Chu

chØ tiªu kinh tÕ dùa vμo nh÷ng ghi chÐp cña n«ng hé chuyÓn

vμ cç th«ng tin mμ hä ghi nhí ®−îc. Nh÷ng th«ng tiÒn mÆt = (2.000.000 + 500.000 + 300.000) - 1.800.000

tin nμy sÏ lμ c¬ së cho viÖc lËp kÕ ho¹ch s¶n xuÊt.

rßng cña

n«ng hé

BiÖn ph¸p ®¸nh gi¸ kÕt qu¶ s¶n xuÊt cña n«ng hé ®−îc ¸p dông réng r·i gåm ba nhãm

= 1.000.000

®ång

biÖn ph¸p: chu chuyÓn tiÒn mÆt, thu nhËp vμ lîi 2) ThÆng d− tiÒn mÆt cña n«ng hé: nhuËn, th−íc ®o hiÖu qu¶.

ThÆng d−

Chu chuyÓn tiÒn

TiÒn

Tr¶ l·i

tiÒn mÆt cña =

mÆt rßng cña

+

-

2.1. Chu chuyÓn tiÒn mÆt

vay

vμ vèn

n«ng hé

n«ng hé

PhÇn lín n«ng d©n ë cç n−íc ph¸t triÓn khi VÝ dô: nÕu n«ng hé vay ng©n hμng 1.000.000 ®ång

®−îc hái vÒ t×nh h×nh thu nhËp trong gia ®×nh, hä víi l·i suÊt 2%/th¸ng trong thêi gian mét n¨m th×: th−êng nghÜ ®Õn sè l−îng tiÒn mμ hä nhËn ®−îc Tr¶ l·i vμ vèn = 1.000.000 + 240.000 = 1.240.000 ®ång sau mét vô s¶n xuÊt hoÆc mét qu·ng thêi gian VËy:

nhÊt ®Þnh nμo ®ã. ViÖc ph©n tÝch chu chuyÓn tiÒn ThÆng d− tiÒn

mÆt trong hÖ thèng n«ng hé cßn gióp chóng ta hiÓu

= 1.000.000 + 1.000.000 - 1.240.000

mÆt cña n«ng hé

®−îc t×nh tr¹ng sö dông tiÒn mÆt cña n«ng hé.

= 760.000

®ång

Cã ba chØ tiªu chung vÒ chu chuyÓn tiÒn mÆt, ChØ tiªu nμy chØ ra kh¶ n¨ng t¹o ra tiÒn mÆt ®Ó

®ã lμ:

phôc vô cç môc ®Ých chi tiªu cña n«ng hé.

1) Chu chuyÓn tiÒn mÆt rßng cña n«ng hé: 3) Thu nhËp tiÒn mÆt rßng cña n«ng hé: Chu chuyÓn

Tæng thu nhËp

Tæng tiÒn mÆt

Cç nguån

tiÒn mÆt

Thu nhËp

ThÆng d−

Cç

thu nhËp

=

vÒ tiÒn mÆt

-

mμ n«ng hé

tiÒn mÆt rßng =

tiÒn mÆt

+

-

kho¶n

rßng cña

tiÒn mÆt

cña n«ng hé

ph¶i thanh to¸n

cña n«ng hé

cña n«ng hé

tiªu khç

n«ng hé

khç

88

89

https://thuviensach.vn

VÝ dô: khi thêi vô n«ng nhμn, chñ hé ®i lμm Tæng chi phÝ lμ tÊt c¶ cç chi phÝ phôc vô cho thuª ë thμnh phè vμ kiÕm ®−îc sè tiÒn lμ 500.000

s¶n xuÊt trõ chi phÝ cè ®Þnh vμ lao ®éng gia ®×nh.

®ång, cç thμnh viªn khç tham gia dÖt th¶m cho Hay nãi cçh khç, ®ã lμ tæng chi phÝ kh¶ biÕn.

hîp tç x· thu ®−îc 500.000 ®ång. Khi cã tiÒn hä VÝ dô: ë vÝ dô tr−íc, trong tæng chi phÝ cã mua 1 c¸i xe ®¹p míi gi¸ 600.000 ®ång vμ 1 c¸i 300.000 ®ång chi phÝ cè ®Þnh nªn: c¸tset 1.000.000 ®ång. VËy:

Tæng chi phÝ kh¶ biÕn = 1.800.000 - 300.000

Thu nhËp

= 1.500.000 ®ång

760.000 + (500.000 + 500.000)

tiÒn mÆt rßng

=

Gia ®×nh ®· tiªu thô 1 tÊn thãc vμ 30 kg c¸ do

- 600.000 - 1.000.000

cña n«ng hé

hä s¶n xuÊt ra víi gi¸ trÞ lμ:

=

160.000

®ång

1 tÊn thãc = 2.000.000 ®ång

ChØ tiªu nμy nãi lªn sè l−îng tiÒn mÆt mμ n«ng 30 kg c¸ = 300.000 ®ång

hé cã cho cç chi tiªu khç.

VËy:

Tæng thu nhËp

2.2. Thu nhËp vμ lîi nhuËn

= 2.800.000 + 2.000.000 + 300.000

cña n«ng hé

Chu chuyÓn tiÒn tÖ kh«ng ph¶i lμ th−íc ®o hiÖu

=

5.100.000

®ång

qu¶ duy nhÊt, v× nã kh«ng tÝnh ®Õn kho¶n chi phÝ

tiÒn mÆt cña n«ng hé, do vËy ph¶i cÇn ®Õn cç chØ

Thu nhËp

tiªu khç nh− thu nhËp vμ lîi nhuËn.

thuÇn cña = 5.100.000 - 1.500.000 = 3.600.000 ®ång 1) Tæng thu nhËp thuÇn:

n«ng hé

Tæng thu

Tæng thu nhËp

Tæng chi phÝ

Tæng thu nhËp thuÇn cã thÓ ®−îc sö dông nh−

=

-

nhËp thuÇn

cña n«ng hé

kh¶ biÕn

mét chØ tiªu ®¸nh gi¸ hiÖu qu¶ cña cç hÖ thèng s¶n xuÊt n«ng hé cã cïng møc ®Çu t− kü thuËt hoÆc cã Tæng thu nhËp cña n«ng hé ®−îc coi nh− tæng thÓ dïng ®Ó so s¸nh hiÖu qu¶ cña cç ho¹t ®éng s¶n gi¸ trÞ s¶n phÈm trong mét kho¶ng thêi gian nhÊt xuÊt khç nhau trong n«ng tr¹i khi chØ tiªu nμy ®−îc

®Þnh (1/2 n¨m hay 1 n¨m,...), bÊt kÓ s¶n phÈm ®ã tÝnh riªng rÏ cho tõng ho¹t ®éng nh− trång lóa, trång

®−îc b¸n hay tiªu dïng trong gia ®×nh hay ®Çu t−

rau, trång c©y ¨n qu¶, ch¨n nu«i lîn, gμ, nu«i c¸...

trë l¹i vμo cç ho¹t ®éng s¶n xuÊt khç ë n«ng tr¹i.

2) L·i thuÇn:

S¶n phÈm phô còng ®−îc tÝnh vμo tæng thu nhËp L·i thuÇn = Thu nhËp thuÇn - Chi phÝ cè ®Þnh cña n«ng hé trªn c¬ së chi phÝ c¬ héi.

VÝ dô: 3.600.000 - 300.000 = 3.300.000 ®ång 90

91

https://thuviensach.vn

VÝ dô: khi thêi vô n«ng nhμn, chñ hé ®i lμm Tæng chi phÝ lμ tÊt c¶ cç chi phÝ phôc vô cho thuª ë thμnh phè vμ kiÕm ®−îc sè tiÒn lμ 500.000

s¶n xuÊt trõ chi phÝ cè ®Þnh vμ lao ®éng gia ®×nh.

®ång, cç thμnh viªn khç tham gia dÖt th¶m cho Hay nãi cçh khç, ®ã lμ tæng chi phÝ kh¶ biÕn.

hîp tç x· thu ®−îc 500.000 ®ång. Khi cã tiÒn hä VÝ dô: ë vÝ dô tr−íc, trong tæng chi phÝ cã mua 1 c¸i xe ®¹p míi gi¸ 600.000 ®ång vμ 1 c¸i 300.000 ®ång chi phÝ cè ®Þnh nªn: c¸tset 1.000.000 ®ång. VËy:

Tæng chi phÝ kh¶ biÕn = 1.800.000 - 300.000

Thu nhËp

= 1.500.000 ®ång

760.000 + (500.000 + 500.000)

tiÒn mÆt rßng

=

Gia ®×nh ®· tiªu thô 1 tÊn thãc vμ 30 kg c¸ do

- 600.000 - 1.000.000

cña n«ng hé

hä s¶n xuÊt ra víi gi¸ trÞ lμ:

=

160.000

®ång

1 tÊn thãc = 2.000.000 ®ång

ChØ tiªu nμy nãi lªn sè l−îng tiÒn mÆt mμ n«ng 30 kg c¸ = 300.000 ®ång

hé cã cho cç chi tiªu khç.

VËy:

Tæng thu nhËp

2.2. Thu nhËp vμ lîi nhuËn

= 2.800.000 + 2.000.000 + 300.000

cña n«ng hé

Chu chuyÓn tiÒn tÖ kh«ng ph¶i lμ th−íc ®o hiÖu

=

5.100.000

®ång

qu¶ duy nhÊt, v× nã kh«ng tÝnh ®Õn kho¶n chi phÝ

tiÒn mÆt cña n«ng hé, do vËy ph¶i cÇn ®Õn cç chØ

Thu nhËp

tiªu khç nh− thu nhËp vμ lîi nhuËn.

thuÇn cña = 5.100.000 - 1.500.000 = 3.600.000 ®ång 1) Tæng thu nhËp thuÇn:

n«ng hé

Tæng thu

Tæng thu nhËp

Tæng chi phÝ

Tæng thu nhËp thuÇn cã thÓ ®−îc sö dông nh−

=

-

nhËp thuÇn

cña n«ng hé

kh¶ biÕn

mét chØ tiªu ®¸nh gi¸ hiÖu qu¶ cña cç hÖ thèng s¶n xuÊt n«ng hé cã cïng møc ®Çu t− kü thuËt hoÆc cã Tæng thu nhËp cña n«ng hé ®−îc coi nh− tæng thÓ dïng ®Ó so s¸nh hiÖu qu¶ cña cç ho¹t ®éng s¶n gi¸ trÞ s¶n phÈm trong mét kho¶ng thêi gian nhÊt xuÊt khç nhau trong n«ng tr¹i khi chØ tiªu nμy ®−îc

®Þnh (1/2 n¨m hay 1 n¨m,...), bÊt kÓ s¶n phÈm ®ã tÝnh riªng rÏ cho tõng ho¹t ®éng nh− trång lóa, trång

®−îc b¸n hay tiªu dïng trong gia ®×nh hay ®Çu t−

rau, trång c©y ¨n qu¶, ch¨n nu«i lîn, gμ, nu«i c¸...

trë l¹i vμo cç ho¹t ®éng s¶n xuÊt khç ë n«ng tr¹i.

2) L·i thuÇn:

S¶n phÈm phô còng ®−îc tÝnh vμo tæng thu nhËp L·i thuÇn = Thu nhËp thuÇn - Chi phÝ cè ®Þnh cña n«ng hé trªn c¬ së chi phÝ c¬ héi.

VÝ dô: 3.600.000 - 300.000 = 3.300.000 ®ång 90

91

https://thuviensach.vn

3) L·i thùc tõ cç ho¹t ®éng n«ng tr¹i: n«ng víi cç nguån lùc Ýt ái. V× vËy, viÖc sö dông L·i thùc tõ cç ho¹t

L·i

L·i suÊt cña

cç nguån lùc h¹n chÕ nμy cã hiÖu qu¶ cao hay

=

-

®éng n«ng tr¹i

thuÇn

vèn vay

thÊp lμ th−íc ®o hiÖu qu¶ s¶n xuÊt quan träng.

1) HiÖu qu¶ sö dông vèn:

VÝ dô: nÕu n«ng hé vay ng©n hμng 1.000.000

®ång víi l·i suÊt 2%/th¸ng. L·i suÊt ph¶i tr¶

Gi¸ trÞ cña lao ®éng

L·i thuÇn -

HiÖu qu¶ sö

trong 1 n¨m lμ:

gia ®×nh

dông vèn

=

0,02  1.000.000  12 = 240.000 ®ång

 Vèn cña n«ng hé

VËy:

VÝ dô: vèn cña n«ng hé lμ 2.500.000 ®ång th× tæng L·i thùc tõ

sè vèn cña n«ng hé lμ 2.500.000 + 1.000.000 (vay) cç ho¹t ®éng = 3.300.000 - 240.000 = 3.060.000 ®ång

= 3.500.000 ®ång

n«ng tr¹i

Lao ®éng gia ®×nh: 200 ngμy c«ng.

4) Thu nhËp gia ®×nh:

TiÒn c«ng: 8.000 ®ång/ngμy

Gi¸ trÞ lao ®éng lμ: 200  8.000 = 1.600.000 ®ång L·i thùc tõ

Thu nhËp

Thu nhËp

HiÖu qu¶ sö dông vèn lμ:

=

cç ho¹t ®éng

+

phi n«ng

gia ®×nh

n«ng tr¹i

nghiÖp khç

3.300.000 - 1.600.000

= 0,48 = 48%

Trong cç chØ tiªu trªn th× tæng thu nhËp 3.500.000

thuÇn lμ mét chØ tiªu quan träng, bëi nã chØ ra 2) HiÖu qu¶ sö dông vèn tù cã:

r»ng n«ng hé cã thÓ thu ®−îc bao nhiªu tõ cç Vèn tù cã lμ tÊt c¶ tμi s¶n phôc vô cho s¶n xuÊt ho¹t ®éng s¶n xuÊt n«ng nghiÖp ë møc ®Çu t−

mμ n«ng hé cã:

kü thuËt vμ lao ®éng nhÊt ®Þnh. Riªng chØ tiªu HiÖu qu¶ s¶n L·i thuÇn - Gi¸ trÞ lao ®éng gia ®×nh l·i thuÇn cã thÓ dïng ®Ó so s¸nh hiÖu qu¶ ho¹t

=

xuÊt vèn tù cã

Vèn tù cã

®éng cña cç trang tr¹i cã møc ®Çu t− kü thuËt 3.300.000 - 1.600.000

khç nhau v× chØ tiªu nμy cã tÝnh ®Õn chi phÝ cho

=

= 0,68 hay 68%

2.500.000

cç tμi s¶n cè ®Þnh.

ChØ tiªu nμy cho chóng ta biÕt r»ng cã nªn ®Çu

2.3. Th−íc ®o hiÖu qu¶ s¶n xuÊt

t− vèn tù cã vμo s¶n xuÊt n«ng nghiÖp t¹i n«ng N«ng d©n ë n−íc ta còng nh− ë phÇn lín cç tr¹i hay nªn göi tiÒn ®ã vμo ng©n hμng ®Ó lÊy l·i, n−íc ®ang ph¸t triÓn khç th−êng lμ nh÷ng tiÓu hay lμ ®Çu t− vμo cç ho¹t ®éng khç.

92

93

https://thuviensach.vn

3) L·i thùc tõ cç ho¹t ®éng n«ng tr¹i: n«ng víi cç nguån lùc Ýt ái. V× vËy, viÖc sö dông L·i thùc tõ cç ho¹t

L·i

L·i suÊt cña

cç nguån lùc h¹n chÕ nμy cã hiÖu qu¶ cao hay

=

-

®éng n«ng tr¹i

thuÇn

vèn vay

thÊp lμ th−íc ®o hiÖu qu¶ s¶n xuÊt quan träng.

1) HiÖu qu¶ sö dông vèn:

VÝ dô: nÕu n«ng hé vay ng©n hμng 1.000.000

®ång víi l·i suÊt 2%/th¸ng. L·i suÊt ph¶i tr¶

Gi¸ trÞ cña lao ®éng

L·i thuÇn -

HiÖu qu¶ sö

trong 1 n¨m lμ:

gia ®×nh

dông vèn

=

0,02  1.000.000  12 = 240.000 ®ång

 Vèn cña n«ng hé

VËy:

VÝ dô: vèn cña n«ng hé lμ 2.500.000 ®ång th× tæng L·i thùc tõ

sè vèn cña n«ng hé lμ 2.500.000 + 1.000.000 (vay) cç ho¹t ®éng = 3.300.000 - 240.000 = 3.060.000 ®ång

= 3.500.000 ®ång

n«ng tr¹i

Lao ®éng gia ®×nh: 200 ngμy c«ng.

4) Thu nhËp gia ®×nh:

TiÒn c«ng: 8.000 ®ång/ngμy

Gi¸ trÞ lao ®éng lμ: 200  8.000 = 1.600.000 ®ång L·i thùc tõ

Thu nhËp

Thu nhËp

HiÖu qu¶ sö dông vèn lμ:

=

cç ho¹t ®éng

+

phi n«ng

gia ®×nh

n«ng tr¹i

nghiÖp khç

3.300.000 - 1.600.000

= 0,48 = 48%

Trong cç chØ tiªu trªn th× tæng thu nhËp 3.500.000

thuÇn lμ mét chØ tiªu quan träng, bëi nã chØ ra 2) HiÖu qu¶ sö dông vèn tù cã:

r»ng n«ng hé cã thÓ thu ®−îc bao nhiªu tõ cç Vèn tù cã lμ tÊt c¶ tμi s¶n phôc vô cho s¶n xuÊt ho¹t ®éng s¶n xuÊt n«ng nghiÖp ë møc ®Çu t−

mμ n«ng hé cã:

kü thuËt vμ lao ®éng nhÊt ®Þnh. Riªng chØ tiªu HiÖu qu¶ s¶n L·i thuÇn - Gi¸ trÞ lao ®éng gia ®×nh l·i thuÇn cã thÓ dïng ®Ó so s¸nh hiÖu qu¶ ho¹t

=

xuÊt vèn tù cã

Vèn tù cã

®éng cña cç trang tr¹i cã møc ®Çu t− kü thuËt 3.300.000 - 1.600.000

khç nhau v× chØ tiªu nμy cã tÝnh ®Õn chi phÝ cho

=

= 0,68 hay 68%

2.500.000

cç tμi s¶n cè ®Þnh.

ChØ tiªu nμy cho chóng ta biÕt r»ng cã nªn ®Çu

2.3. Th−íc ®o hiÖu qu¶ s¶n xuÊt

t− vèn tù cã vμo s¶n xuÊt n«ng nghiÖp t¹i n«ng N«ng d©n ë n−íc ta còng nh− ë phÇn lín cç tr¹i hay nªn göi tiÒn ®ã vμo ng©n hμng ®Ó lÊy l·i, n−íc ®ang ph¸t triÓn khç th−êng lμ nh÷ng tiÓu hay lμ ®Çu t− vμo cç ho¹t ®éng khç.

92

93

https://thuviensach.vn

3) HiÖu qu¶ sö dông lao ®éng gia ®×nh:

®¬n gi¶n nhÊt lμ mét danh sçh liÖt kª mäi ®Çu vμo vμ ®Çu ra cña ho¹t ®éng s¶n xuÊt nμo ®ã.

HiÖu qu¶

L·i thùc tõ cç

L·i suÊt c¬

Muèn lËp ®−îc b¶n ng©n sçh ®ã cÇn ph¶i tr¶ lêi sö dông

ho¹t ®éng

- héi cña vèn

lao ®éng

n«ng tr¹i

tù cã

®−îc cç c©u hái sau:

=

gia ®×nh

- Lo¹i vμ sè l−îng ®Çu vμo.

Sè l−îng ngμy lao ®éng

- Lo¹i vμ sè l−îng ®Çu ra.

L·i suÊt c¬ héi vèn tù cã = 2.500.000  0,68

- Giç¶ cña ®Çu vμo, ®Çu ra.

=

1.700.000

®ång

§èi víi ®Çu ra cÇn ph©n biÖt ®Çu ra b¸n ®−îc vμ kh«ng b¸n ®−îc. §èi víi ®Çu ra b¸n ®−îc, cÇn HiÖu qu¶ lao

3.060.000 - 1.700.000

=

ph¶i ®−îc tÝnh b»ng gi¸ b¸n cña n«ng d©n, cßn ®èi

®éng gia ®×nh

200

víi ®Çu ra kh«ng b¸n ®−îc th× ®Þnh gi¸ b»ng chi

=

6.800

®ång/ngμy c«ng

phÝ c¬ héi nh− ®· ®Ò cËp ë phÇn tr−íc (®Çu ra

§©y lμ mét chØ tiªu kh¸ phæ biÕn vμ quan kh«ng b¸n ®−îc th−êng lμ cç s¶n phÈm phô).

träng, nã cho thÊy hiÖu qu¶ sö dông lao ®éng cho

§èi víi ®Çu vμo, nªn gép vμo thμnh cç nhãm cç ho¹t ®éng n«ng tr¹i.

nh− søc kÐo, vËt t−, chi phÝ lao ®éng vμ cç dÞch vô hç trî. Giç¶ ®Çu vμo còng ®−îc tÝnh t−¬ng tù 3. Ph©n tÝch thu nhËp thuÇn

nh− cçh tÝnh gi¸ ®Çu ra.

3.1. Kh¸i niÖm

§èi víi nh÷ng chi phÝ mμ n«ng d©n kh«ng mua Thu nhËp thuÇn ®−îc sö dông ®Ó ®¸nh gi¸ hiÖu tõ chî (nh− h¹t gièng tù cã, ph©n h÷u c¬...) còng qu¶ cña cç ho¹t ®éng s¶n xuÊt khç nhau trong thêi ph¶i ®−îc tÝnh theo chi phÝ c¬ héi.

gian ®· qua lμm c¬ së ho¹ch ®Þnh kÕ ho¹ch s¶n xuÊt

§èi víi lao ®éng gia ®×nh cã thÓ cã hai cçh tÝnh: cho thêi gian tíi. VÝ dô: Dùa trªn kÕt qu¶ s¶n xuÊt

- TÝnh theo chi phÝ c¬ héi vμ ®−a vμo chi phÝ

cña n¨m tr−íc th× trong n¨m nay nªn trång bao kh¶ biÕn.

nhiªu lóa, ng«, rau, ®Ëu..., nu«i bao nhiªu lîn, gμ, v.v..

- Kh«ng tÝnh vμo chi phÝ kh¶ biÕn mμ vÉn ®Ó

Ph©n tÝch thu nhËp thuÇn th−êng ®−îc tÝnh cho nguyªn sè l−îng ngμy c«ng.

1 ®¬n vÞ nguån lùc sö dông trªn 1 ®¬n vÞ thêi gian, Chi phÝ c¬ héi cña vèn l−u ®éng lμ tæng chi phÝ

vÝ dô 1 sμo lóa trong 1 vô, 1 con bß s÷a/n¨m, v.v..

kh¶ biÕn cña tÊt c¶ cç ®Çu vμo cã gi¸ trÞ trao ®æi

§Ó tÝnh ®−îc thu nhËp thuÇn ph¶i lËp ra mét trªn thÞ tr−êng. V× nÕu vèn l−u ®éng ®ã kh«ng ®Çu b¶n ng©n sçh cho tõng ho¹t ®éng s¶n xuÊt, mμ

t− vμo s¶n xuÊt th× cã thÓ göi vμo ng©n hμng ®Ó

94

95

https://thuviensach.vn

3) HiÖu qu¶ sö dông lao ®éng gia ®×nh:

®¬n gi¶n nhÊt lμ mét danh sçh liÖt kª mäi ®Çu vμo vμ ®Çu ra cña ho¹t ®éng s¶n xuÊt nμo ®ã.

HiÖu qu¶

L·i thùc tõ cç

L·i suÊt c¬

Muèn lËp ®−îc b¶n ng©n sçh ®ã cÇn ph¶i tr¶ lêi sö dông

ho¹t ®éng

- héi cña vèn

lao ®éng

n«ng tr¹i

tù cã

®−îc cç c©u hái sau:

=

gia ®×nh

- Lo¹i vμ sè l−îng ®Çu vμo.

Sè l−îng ngμy lao ®éng

- Lo¹i vμ sè l−îng ®Çu ra.

L·i suÊt c¬ héi vèn tù cã = 2.500.000  0,68

- Giç¶ cña ®Çu vμo, ®Çu ra.

=

1.700.000

®ång

§èi víi ®Çu ra cÇn ph©n biÖt ®Çu ra b¸n ®−îc vμ kh«ng b¸n ®−îc. §èi víi ®Çu ra b¸n ®−îc, cÇn HiÖu qu¶ lao

3.060.000 - 1.700.000

=

ph¶i ®−îc tÝnh b»ng gi¸ b¸n cña n«ng d©n, cßn ®èi

®éng gia ®×nh

200

víi ®Çu ra kh«ng b¸n ®−îc th× ®Þnh gi¸ b»ng chi

=

6.800

®ång/ngμy c«ng

phÝ c¬ héi nh− ®· ®Ò cËp ë phÇn tr−íc (®Çu ra

§©y lμ mét chØ tiªu kh¸ phæ biÕn vμ quan kh«ng b¸n ®−îc th−êng lμ cç s¶n phÈm phô).

träng, nã cho thÊy hiÖu qu¶ sö dông lao ®éng cho

§èi víi ®Çu vμo, nªn gép vμo thμnh cç nhãm cç ho¹t ®éng n«ng tr¹i.

nh− søc kÐo, vËt t−, chi phÝ lao ®éng vμ cç dÞch vô hç trî. Giç¶ ®Çu vμo còng ®−îc tÝnh t−¬ng tù 3. Ph©n tÝch thu nhËp thuÇn

nh− cçh tÝnh gi¸ ®Çu ra.

3.1. Kh¸i niÖm

§èi víi nh÷ng chi phÝ mμ n«ng d©n kh«ng mua Thu nhËp thuÇn ®−îc sö dông ®Ó ®¸nh gi¸ hiÖu tõ chî (nh− h¹t gièng tù cã, ph©n h÷u c¬...) còng qu¶ cña cç ho¹t ®éng s¶n xuÊt khç nhau trong thêi ph¶i ®−îc tÝnh theo chi phÝ c¬ héi.

gian ®· qua lμm c¬ së ho¹ch ®Þnh kÕ ho¹ch s¶n xuÊt

§èi víi lao ®éng gia ®×nh cã thÓ cã hai cçh tÝnh: cho thêi gian tíi. VÝ dô: Dùa trªn kÕt qu¶ s¶n xuÊt

- TÝnh theo chi phÝ c¬ héi vμ ®−a vμo chi phÝ

cña n¨m tr−íc th× trong n¨m nay nªn trång bao kh¶ biÕn.

nhiªu lóa, ng«, rau, ®Ëu..., nu«i bao nhiªu lîn, gμ, v.v..

- Kh«ng tÝnh vμo chi phÝ kh¶ biÕn mμ vÉn ®Ó

Ph©n tÝch thu nhËp thuÇn th−êng ®−îc tÝnh cho nguyªn sè l−îng ngμy c«ng.

1 ®¬n vÞ nguån lùc sö dông trªn 1 ®¬n vÞ thêi gian, Chi phÝ c¬ héi cña vèn l−u ®éng lμ tæng chi phÝ

vÝ dô 1 sμo lóa trong 1 vô, 1 con bß s÷a/n¨m, v.v..

kh¶ biÕn cña tÊt c¶ cç ®Çu vμo cã gi¸ trÞ trao ®æi

§Ó tÝnh ®−îc thu nhËp thuÇn ph¶i lËp ra mét trªn thÞ tr−êng. V× nÕu vèn l−u ®éng ®ã kh«ng ®Çu b¶n ng©n sçh cho tõng ho¹t ®éng s¶n xuÊt, mμ

t− vμo s¶n xuÊt th× cã thÓ göi vμo ng©n hμng ®Ó

94

95

https://thuviensach.vn

lÊy l·i. Theo kinh nghiÖm, chi phÝ c¬ héi cña vèn n¨m th× ph¶i tÝnh ®Õn chi phÝ cè ®Þnh, nÕu kh«ng l−u ®éng ®−îc tÝnh b»ng:

so s¸nh ®ã sÏ kh«ng ph¶n ¸nh hÕt khã kh¨n vμ

Vèn

Thêi gian

Tû lÖ

thuËn lîi. VÊn ®Ò nμy còng x¶y ra t−¬ng tù ®èi víi x

x

l−u ®éng

s¶n xuÊt

l·i suÊt

nu«i trång thñy s¶n.

Chi phÝ vÒ vèn =

2

3.3. Cç chØ tiªu ®¸nh gi¸ rót ra tõ ph©n

Chó ý: Thêi gian s¶n xuÊt vμ tû lÖ l·i suÊt ph¶i

tÝch thu nhËp thuÇn

dùa trªn cïng mét ®¬n vÞ thêi gian (th¸ng hay n¨m).

* Cç chØ tiªu vÒ hiÖu qu¶:

Thu nhËp thuÇn ®−îc tÝnh b»ng tæng gi¸ trÞ

Tõ ph©n tÝch thu nhËp thuÇn cã thÓ rót ra mét s¶n phÈm trõ ®i tæng chi phÝ kh¶ biÕn.

sè th−íc ®o t−¬ng ®èi vÒ hiÖu qu¶ s¶n xuÊt. §©y lμ

3.2. Mét sè vÊn ®Ò ®Æc biÖt liªn quan ®Õn

chØ tiªu ®Ó so s¸nh cç ho¹t ®éng s¶n xuÊt cïng phô

ph©n tÝch thu nhËp thuÇn

thuéc vμo mét hay mét nhãm cç yÕu tè h¹n chÕ

Thu nhËp thuÇn lμ mét c«ng cô lËp kÕ ho¹ch mμ

nh− lao ®éng gia ®×nh, tiÒn mÆt, ®Êt canh tç, v.v..

nhê ®ã ®Ó chän cç ho¹t ®éng s¶n xuÊt cho mét n«ng Cç chØ tiªu nμy gäi lμ l·i suÊt cho bÊt kú yÕu tè tr¹i vμ do vËy ®ßi hái xç ®Þnh ®¬n vÞ tÝnh vÒ mÆt sè s¶n xuÊt nμo mμ chóng ta muèn xem xÐt.

l−îng vμ thêi gian. Thêi gian vμ ®¬n vÞ tÝnh lμ khç C«ng thøc chung ®Ó tÝnh møc l·i suÊt cña yÕu tè nhau ®èi víi cç ho¹t ®éng s¶n xuÊt khç nhau. Do X lμ:

vËy, chu kú s¶n xuÊt cÇn ph¶i phï hîp víi giíi h¹n Tæng thu - Tæng chi phÝ kh¶ biÕn kh«ng kÓ yÕu tè X

lËp kÕ ho¹ch, nÕu dμi h¬n hoÆc ng¾n h¬n mét chu kú Sè l−îng yÕu tè X

s¶n xuÊt th× còng ph¶i kÕt thóc trong giíi h¹n ho¹ch Khi tÝnh ®−îc cç chØ tiªu hiÖu qu¶ nμy cho cç

®Þnh. VÝ dô: Trong nghÒ nu«i c¸, cã thÓ cã trªn mét ngμnh s¶n xuÊt khç nhau ®èi víi tõng nhãm yÕu tè chu kú s¶n xuÊt, nh− vËy nÕu kÕ ho¹ch s¶n xuÊt giíi quan t©m th× chóng ®−îc sö dông ®Ó chän cç h¹n trong mét n¨m th× chóng ta ph¶i xç ®Þnh cã ngμnh s¶n xuÊt sao cho tèi ®a hãa l·i suÊt ®èi víi bao nhiªu chu kú s¶n xuÊt trong mét n¨m vμ tÝnh yÕu tè s¶n xuÊt h¹n chÕ nhÊt. VÝ dô: NÕu ®Êt ®ai lμ

to¸n thu nhËp thuÇn cho c¶ thêi gian ®ã.

yÕu tè h¹n chÕ nhÊt th× chóng ta sÏ chän ngμnh s¶n Mét vÊn ®Ò khç, trong ch¨n nu«i cã mét l−îng xuÊt cã thu nhËp thuÇn cao nhÊt trªn mét hÐcta.

kh¸ lín vèn cè ®Þnh mμ khi tÝnh to¸n thu nhËp NÕu trang tr¹i tiÕn hμnh ®ång thêi nhiÒu ho¹t ®éng thuÇn kh«ng ®−îc tÝnh ®Õn. Tuy nhiªn, nÕu muèn s¶n xuÊt khç nhau nh− ch¨n nu«i, trång trät, nu«i so s¸nh ngμnh ch¨n nu«i víi cç c©y trång hμng t«m, c¸... vμ cç ngμnh s¶n xuÊt nμy ®Òu c¹nh tranh 96

97

https://thuviensach.vn

lÊy l·i. Theo kinh nghiÖm, chi phÝ c¬ héi cña vèn n¨m th× ph¶i tÝnh ®Õn chi phÝ cè ®Þnh, nÕu kh«ng l−u ®éng ®−îc tÝnh b»ng:

so s¸nh ®ã sÏ kh«ng ph¶n ¸nh hÕt khã kh¨n vμ

Vèn

Thêi gian

Tû lÖ

thuËn lîi. VÊn ®Ò nμy còng x¶y ra t−¬ng tù ®èi víi x

x

l−u ®éng

s¶n xuÊt

l·i suÊt

nu«i trång thñy s¶n.

Chi phÝ vÒ vèn =

2

3.3. Cç chØ tiªu ®¸nh gi¸ rót ra tõ ph©n

Chó ý: Thêi gian s¶n xuÊt vμ tû lÖ l·i suÊt ph¶i

tÝch thu nhËp thuÇn

dùa trªn cïng mét ®¬n vÞ thêi gian (th¸ng hay n¨m).

* Cç chØ tiªu vÒ hiÖu qu¶:

Thu nhËp thuÇn ®−îc tÝnh b»ng tæng gi¸ trÞ

Tõ ph©n tÝch thu nhËp thuÇn cã thÓ rót ra mét s¶n phÈm trõ ®i tæng chi phÝ kh¶ biÕn.

sè th−íc ®o t−¬ng ®èi vÒ hiÖu qu¶ s¶n xuÊt. §©y lμ

3.2. Mét sè vÊn ®Ò ®Æc biÖt liªn quan ®Õn

chØ tiªu ®Ó so s¸nh cç ho¹t ®éng s¶n xuÊt cïng phô

ph©n tÝch thu nhËp thuÇn

thuéc vμo mét hay mét nhãm cç yÕu tè h¹n chÕ

Thu nhËp thuÇn lμ mét c«ng cô lËp kÕ ho¹ch mμ

nh− lao ®éng gia ®×nh, tiÒn mÆt, ®Êt canh tç, v.v..

nhê ®ã ®Ó chän cç ho¹t ®éng s¶n xuÊt cho mét n«ng Cç chØ tiªu nμy gäi lμ l·i suÊt cho bÊt kú yÕu tè tr¹i vμ do vËy ®ßi hái xç ®Þnh ®¬n vÞ tÝnh vÒ mÆt sè s¶n xuÊt nμo mμ chóng ta muèn xem xÐt.

l−îng vμ thêi gian. Thêi gian vμ ®¬n vÞ tÝnh lμ khç C«ng thøc chung ®Ó tÝnh møc l·i suÊt cña yÕu tè nhau ®èi víi cç ho¹t ®éng s¶n xuÊt khç nhau. Do X lμ:

vËy, chu kú s¶n xuÊt cÇn ph¶i phï hîp víi giíi h¹n Tæng thu - Tæng chi phÝ kh¶ biÕn kh«ng kÓ yÕu tè X

lËp kÕ ho¹ch, nÕu dμi h¬n hoÆc ng¾n h¬n mét chu kú Sè l−îng yÕu tè X

s¶n xuÊt th× còng ph¶i kÕt thóc trong giíi h¹n ho¹ch Khi tÝnh ®−îc cç chØ tiªu hiÖu qu¶ nμy cho cç

®Þnh. VÝ dô: Trong nghÒ nu«i c¸, cã thÓ cã trªn mét ngμnh s¶n xuÊt khç nhau ®èi víi tõng nhãm yÕu tè chu kú s¶n xuÊt, nh− vËy nÕu kÕ ho¹ch s¶n xuÊt giíi quan t©m th× chóng ®−îc sö dông ®Ó chän cç h¹n trong mét n¨m th× chóng ta ph¶i xç ®Þnh cã ngμnh s¶n xuÊt sao cho tèi ®a hãa l·i suÊt ®èi víi bao nhiªu chu kú s¶n xuÊt trong mét n¨m vμ tÝnh yÕu tè s¶n xuÊt h¹n chÕ nhÊt. VÝ dô: NÕu ®Êt ®ai lμ

to¸n thu nhËp thuÇn cho c¶ thêi gian ®ã.

yÕu tè h¹n chÕ nhÊt th× chóng ta sÏ chän ngμnh s¶n Mét vÊn ®Ò khç, trong ch¨n nu«i cã mét l−îng xuÊt cã thu nhËp thuÇn cao nhÊt trªn mét hÐcta.

kh¸ lín vèn cè ®Þnh mμ khi tÝnh to¸n thu nhËp NÕu trang tr¹i tiÕn hμnh ®ång thêi nhiÒu ho¹t ®éng thuÇn kh«ng ®−îc tÝnh ®Õn. Tuy nhiªn, nÕu muèn s¶n xuÊt khç nhau nh− ch¨n nu«i, trång trät, nu«i so s¸nh ngμnh ch¨n nu«i víi cç c©y trång hμng t«m, c¸... vμ cç ngμnh s¶n xuÊt nμy ®Òu c¹nh tranh 96

97

https://thuviensach.vn

nhau vÒ mét sè nguån lùc nh− ®Êt, vèn, lao ®éng gia VÝ dô 2: tæng chi phÝ kh¶ biÕn cña mét ao nu«i

®×nh th× cã thÓ dïng cç kü thuËt lËp kÕ ho¹ch nh−

cçã diÖn tÝch lμ 300 m2 lμ 1.000.000 ®ång sau 6

quy ho¹ch tuyÕn tÝnh ®Ó ph©n bæ cç nguån lùc th¸ng thu ho¹ch ®−îc 100 kg c¸ th−¬ng phÈm.

khan hiÕm ®Ó tèi −u hãa thu nhËp thuÇn.

Tõ ®ã ta cã thÓ tÝnh ®−îc gi¸ hßa vèn cña ao c¸ lμ:

* Cç ®iÓm hßa vèn:

1.000.000

Khi kh«ng cã ®ñ sè liÖu cÇn thiÕt ®Ó tÝnh to¸n

= 10.000 ®ång

100

thu nhËp thuÇn th× cã thÓ tÝnh møc n¨ng suÊt Trªn thÞ tr−êng lo¹i c¸ nh− vËy còng cã gi¸ lμ

hoÆc gi¸ mμ ë ®ã võa ®ñ ®Ó bï vμo chi phÝ. ViÖc 10.000 ®ång/kg.

tÝnh to¸n nμy rÊt ®¬n gi¶n nh−ng rÊt bæ Ých v× nã Ng−êi n«ng d©n muèn cã l·i ph¶i xem xÐt ®Çu cho biÕt møc n¨ng suÊt hoÆc møc gi¸ ®Çu ra cÇn t− c¶i tiÕn kü thuËt ®Ó t¨ng n¨ng suÊt c¸ th× míi

®¹t ®Ó cã thÓ bï l¹i chi phÝ, hoÆc ®¹t tíi mét møc cã thÓ thu ®−îc l·i. ë møc ®Çu ra 100 kg th× thu thu nhËp thuÇn ®Þnh tr−íc nμo ®ã.

nhËp thuÇn cña ao c¸ lμ 0.

N¨ng suÊt hßa vèn ®−îc tÝnh nh− sau: Gi¸ hßa vèn cμng thÊp h¬n nhiÒu so víi gi¸ thÞ

Tæng chi phÝ kh¶ biÕn

N¨ng suÊt hßa vèn

=

tr−êng bao nhiªu th× møc l·i sÏ t¨ng theo t−¬ng

§¬n gi¸ ®Çu ra

øng bÊy nhiªu.

Tæng chi phÝ kh¶ biÕn

* Ph©n tÝch ng©n sçh tõng phÇn: Gi¸ hßa vèn

=

Trong thùc tÕ, s¶n xuÊt n«ng nghiÖp, kü thuËt S¶n l−îng

lu«n lu«n thay ®æi. Mét kü thuËt míi vÒ ph−¬ng VÝ dô 1: tæng chi phÝ kh¶ biÕn cho mét sμo b¾p diÖn kinh tÕ, cã nghÜa lμ mét sù dÞch chuyÓn hμm c¶i lμ 400.000 ®ång vμ giçho 1 kg b¾p c¶i lμ 1.000 ®ång.

s¶n xuÊt víi cç kÕt qu¶ cã thÓ x¶y ra nh−: 400.000

- Cïng mét l−îng ®Çu vμo nh−ng ®Çu ra cao h¬n.

VËy, n¨ng suÊt hßa vèn =

= 400 kg

- Cïng mét l−îng ®Çu ra nh−ng ®Çu vμo Ýt h¬n.

1.000

- §Çu vμo cao h¬n vμ ®Çu ra còng cao h¬n.

Nh− vËy, thu nhËp thuÇn b»ng 0 (kh«ng).

§Çu vμo Ýt h¬n nh−ng ®Çu ra cao h¬n.

Muèn cã tæng thu nhËp thuÇn 100.000 ®ång/sμo Nh÷ng thay ®æi vÒ kü thuËt nh− vËy th−êng b¾p c¶i th×:

kh«ng lμm ¶nh h−ëng ®Õn toμn bé ngμnh s¶n xuÊt 400.000 + 100.000

N¨ng suÊt ph¶i ®¹t tíi =

mμ chØ ¶nh h−ëng mét phÇn nμo cña ho¹t ®éng 1.000

s¶n xuÊt ®ã. Do vËy, nÕu cÇn xç ®Þnh cã nªn ¸p

= 500

kg

dông kü thuËt míi ®ã hay kh«ng th× kh«ng cÇn 98

99

https://thuviensach.vn

nhau vÒ mét sè nguån lùc nh− ®Êt, vèn, lao ®éng gia VÝ dô 2: tæng chi phÝ kh¶ biÕn cña mét ao nu«i

®×nh th× cã thÓ dïng cç kü thuËt lËp kÕ ho¹ch nh−

cçã diÖn tÝch lμ 300 m2 lμ 1.000.000 ®ång sau 6

quy ho¹ch tuyÕn tÝnh ®Ó ph©n bæ cç nguån lùc th¸ng thu ho¹ch ®−îc 100 kg c¸ th−¬ng phÈm.

khan hiÕm ®Ó tèi −u hãa thu nhËp thuÇn.

Tõ ®ã ta cã thÓ tÝnh ®−îc gi¸ hßa vèn cña ao c¸ lμ:

* Cç ®iÓm hßa vèn:

1.000.000

Khi kh«ng cã ®ñ sè liÖu cÇn thiÕt ®Ó tÝnh to¸n

= 10.000 ®ång

100

thu nhËp thuÇn th× cã thÓ tÝnh møc n¨ng suÊt Trªn thÞ tr−êng lo¹i c¸ nh− vËy còng cã gi¸ lμ

hoÆc gi¸ mμ ë ®ã võa ®ñ ®Ó bï vμo chi phÝ. ViÖc 10.000 ®ång/kg.

tÝnh to¸n nμy rÊt ®¬n gi¶n nh−ng rÊt bæ Ých v× nã Ng−êi n«ng d©n muèn cã l·i ph¶i xem xÐt ®Çu cho biÕt møc n¨ng suÊt hoÆc møc gi¸ ®Çu ra cÇn t− c¶i tiÕn kü thuËt ®Ó t¨ng n¨ng suÊt c¸ th× míi

®¹t ®Ó cã thÓ bï l¹i chi phÝ, hoÆc ®¹t tíi mét møc cã thÓ thu ®−îc l·i. ë møc ®Çu ra 100 kg th× thu thu nhËp thuÇn ®Þnh tr−íc nμo ®ã.

nhËp thuÇn cña ao c¸ lμ 0.

N¨ng suÊt hßa vèn ®−îc tÝnh nh− sau: Gi¸ hßa vèn cμng thÊp h¬n nhiÒu so víi gi¸ thÞ

Tæng chi phÝ kh¶ biÕn

N¨ng suÊt hßa vèn

=

tr−êng bao nhiªu th× møc l·i sÏ t¨ng theo t−¬ng

§¬n gi¸ ®Çu ra

øng bÊy nhiªu.

Tæng chi phÝ kh¶ biÕn

* Ph©n tÝch ng©n sçh tõng phÇn: Gi¸ hßa vèn

=

Trong thùc tÕ, s¶n xuÊt n«ng nghiÖp, kü thuËt S¶n l−îng

lu«n lu«n thay ®æi. Mét kü thuËt míi vÒ ph−¬ng VÝ dô 1: tæng chi phÝ kh¶ biÕn cho mét sμo b¾p diÖn kinh tÕ, cã nghÜa lμ mét sù dÞch chuyÓn hμm c¶i lμ 400.000 ®ång vμ giçho 1 kg b¾p c¶i lμ 1.000 ®ång.

s¶n xuÊt víi cç kÕt qu¶ cã thÓ x¶y ra nh−: 400.000

- Cïng mét l−îng ®Çu vμo nh−ng ®Çu ra cao h¬n.

VËy, n¨ng suÊt hßa vèn =

= 400 kg

- Cïng mét l−îng ®Çu ra nh−ng ®Çu vμo Ýt h¬n.

1.000

- §Çu vμo cao h¬n vμ ®Çu ra còng cao h¬n.

Nh− vËy, thu nhËp thuÇn b»ng 0 (kh«ng).

§Çu vμo Ýt h¬n nh−ng ®Çu ra cao h¬n.

Muèn cã tæng thu nhËp thuÇn 100.000 ®ång/sμo Nh÷ng thay ®æi vÒ kü thuËt nh− vËy th−êng b¾p c¶i th×:

kh«ng lμm ¶nh h−ëng ®Õn toμn bé ngμnh s¶n xuÊt 400.000 + 100.000

N¨ng suÊt ph¶i ®¹t tíi =

mμ chØ ¶nh h−ëng mét phÇn nμo cña ho¹t ®éng 1.000

s¶n xuÊt ®ã. Do vËy, nÕu cÇn xç ®Þnh cã nªn ¸p

= 500

kg

dông kü thuËt míi ®ã hay kh«ng th× kh«ng cÇn 98

99

https://thuviensach.vn

ph¶i x©y dùng hai b¶n ng©n sçh hoμn chØnh: mét c«ng, nhê ®ã thu ®−îc n¨ng suÊt cao h¬n vμ tiÕt b¶n cho kü thuËt hiÖn hμnh vμ mét b¶n cho kü kiÖm ®−îc c«ng lμm cá.

thuËt míi ®Ó so s¸nh hiÖu qu¶ kinh tÕ cña kü VËy ng−êi n«ng d©n cÇn biÕt nh÷ng th«ng tin thuËt míi so víi kü thuËt hiÖn hμnh, mμ chØ cÇn g× ®Ó xem xÐt xem nÕu ¸p dông kü thuËt míi nμy x©y dùng mét b¶n ng©n sçh tõng phÇn.

th× cã lîi nhuËn g× kh«ng?

§Ó lËp b¶ng ng©n sçh nμy, cÇn ®Þnh l−îng Sau khi t×m hiÓu ng−êi n«ng d©n nμy kh¸m

®−îc cç yÕu tè thay ®æi do ¸p dông kü thuËt míi ph¸ ra r»ng viÖc sö dông thuèc diÖt cá lo¹i míi g©y ra. Th«ng th−êng chØ cã chi phÝ kh¶ biÕn lμ

thay cho lμm cá b»ng tay ë gia ®×nh ng−êi l¸ng thay ®æi cïng víi viÖc ¸p dông kü thuËt míi, giÒng ®· cã nh÷ng −u thÕ nh− sau: nh−ng ®«i khi còng cÇn tÝnh c¶ khÊu hao, nÕu kü

- DiÖt cá ®óng lóc vμ gi÷ cho v−ên s¹ch cá trong thuËt míi ®ßi hái ®Çu t− vèn cè ®Þnh.

suèt mét thêi gian dμi, nhê vËy c©y cèi trong v−ên VÝ dô: NÕu ng−êi n«ng d©n muèn ¸p dông kü sinh tr−ëng tèt, dÉn ®Õn n¨ng suÊt cao h¬n.

thuËt Êp trøng míi thay thÕ cho Êp trøng truyÒn

- TiÕt kiÖm c«ng lμm cá, tËn dông lao ®éng gia thèng th× hä ph¶i ®Çu t− mua m¸y Êp trøng. VËy

®×nh vμo cç ho¹t ®éng s¶n xuÊt khç.

chi phÝ mua m¸y vμ thêi gian sö dông m¸y cÇn

- Gi¸ mua thuèc diÖt cá ph¶i ch¨ng, phï hîp víi ph¶i tÝnh ®Õn th«ng qua khÊu hao. §èi víi viÖc sö kh¶ n¨ng cña nh÷ng tiÓu n«ng.

dông thuèc diÖt cá cho v−ên qu¶ ®Ó thay thÕ lμm Ph©n tÝch ng©n sçh tõng phÇn ®Æc biÖt thÝch cá thñ c«ng th× chØ cã chi phÝ kh¶ biÕn lμ thay ®æi hîp cho viÖc ®¸nh gi¸ ¶nh h−ëng cña viÖc: trong tr−êng hîp nμy.

- Thay ®æi ph−¬ng ph¸p s¶n xuÊt cña mét ho¹t Ng©n sçh tõng phÇn:

®éng s¶n xuÊt nμo ®ã trong hÖ thèng.

Chi phÝ

Lîi nhuËn

- Bæ sung mét c©y trång, vËt nu«i míi vμo hÖ thèng.

A = Chi phÝ thªm

C = Chi phÝ tiÕt kiÖm ®−îc

- Thay thÕ mét c©y trång hoÆc vËt nu«i b»ng B = Lîi nhuËn gi¶m ®i

D = Lîi nhuËn thªm

mét c©y trång hoÆc vËt nu«i khç.

NÕu (C + D) > (A + B) th× sù thay ®æi ®−a ra sÏ

Trong ph©n tÝch ng©n sçh tõng phÇn chØ cã cç lμm t¨ng tæng thu nhËp thuÇn (hoÆc l·i rßng nÕu chi phÝ vμ ®Çu ra thay ®æi do kÕt qu¶ cña viÖc ¸p cã tÝnh ®Õn chi phÝ cè ®Þnh).

dông kü thuËt tiÕn bé ®−îc ®−a vμo ph©n tÝch.

VÝ dô: Gi¶ sö mét n«ng d©n trång c©y ¨n qu¶

Cßn tÊt c¶ nh÷ng g× kh«ng thay ®æi hoÆc thay ®æi trong v−ên, biÕt r»ng hμng xãm cña ng−êi ®ã sö kh«ng ®¸ng kÓ sÏ kh«ng ®−îc ®−a vμo ph©n tÝch.

dông mét lo¹i thuèc diÖt cá thay cho lμm cá thñ 100

101

https://thuviensach.vn

ph¶i x©y dùng hai b¶n ng©n sçh hoμn chØnh: mét c«ng, nhê ®ã thu ®−îc n¨ng suÊt cao h¬n vμ tiÕt b¶n cho kü thuËt hiÖn hμnh vμ mét b¶n cho kü kiÖm ®−îc c«ng lμm cá.

thuËt míi ®Ó so s¸nh hiÖu qu¶ kinh tÕ cña kü VËy ng−êi n«ng d©n cÇn biÕt nh÷ng th«ng tin thuËt míi so víi kü thuËt hiÖn hμnh, mμ chØ cÇn g× ®Ó xem xÐt xem nÕu ¸p dông kü thuËt míi nμy x©y dùng mét b¶n ng©n sçh tõng phÇn.

th× cã lîi nhuËn g× kh«ng?

§Ó lËp b¶ng ng©n sçh nμy, cÇn ®Þnh l−îng Sau khi t×m hiÓu ng−êi n«ng d©n nμy kh¸m

®−îc cç yÕu tè thay ®æi do ¸p dông kü thuËt míi ph¸ ra r»ng viÖc sö dông thuèc diÖt cá lo¹i míi g©y ra. Th«ng th−êng chØ cã chi phÝ kh¶ biÕn lμ

thay cho lμm cá b»ng tay ë gia ®×nh ng−êi l¸ng thay ®æi cïng víi viÖc ¸p dông kü thuËt míi, giÒng ®· cã nh÷ng −u thÕ nh− sau: nh−ng ®«i khi còng cÇn tÝnh c¶ khÊu hao, nÕu kü

- DiÖt cá ®óng lóc vμ gi÷ cho v−ên s¹ch cá trong thuËt míi ®ßi hái ®Çu t− vèn cè ®Þnh.

suèt mét thêi gian dμi, nhê vËy c©y cèi trong v−ên VÝ dô: NÕu ng−êi n«ng d©n muèn ¸p dông kü sinh tr−ëng tèt, dÉn ®Õn n¨ng suÊt cao h¬n.

thuËt Êp trøng míi thay thÕ cho Êp trøng truyÒn

- TiÕt kiÖm c«ng lμm cá, tËn dông lao ®éng gia thèng th× hä ph¶i ®Çu t− mua m¸y Êp trøng. VËy

®×nh vμo cç ho¹t ®éng s¶n xuÊt khç.

chi phÝ mua m¸y vμ thêi gian sö dông m¸y cÇn

- Gi¸ mua thuèc diÖt cá ph¶i ch¨ng, phï hîp víi ph¶i tÝnh ®Õn th«ng qua khÊu hao. §èi víi viÖc sö kh¶ n¨ng cña nh÷ng tiÓu n«ng.

dông thuèc diÖt cá cho v−ên qu¶ ®Ó thay thÕ lμm Ph©n tÝch ng©n sçh tõng phÇn ®Æc biÖt thÝch cá thñ c«ng th× chØ cã chi phÝ kh¶ biÕn lμ thay ®æi hîp cho viÖc ®¸nh gi¸ ¶nh h−ëng cña viÖc: trong tr−êng hîp nμy.

- Thay ®æi ph−¬ng ph¸p s¶n xuÊt cña mét ho¹t Ng©n sçh tõng phÇn:

®éng s¶n xuÊt nμo ®ã trong hÖ thèng.

Chi phÝ

Lîi nhuËn

- Bæ sung mét c©y trång, vËt nu«i míi vμo hÖ thèng.

A = Chi phÝ thªm

C = Chi phÝ tiÕt kiÖm ®−îc

- Thay thÕ mét c©y trång hoÆc vËt nu«i b»ng B = Lîi nhuËn gi¶m ®i

D = Lîi nhuËn thªm

mét c©y trång hoÆc vËt nu«i khç.

NÕu (C + D) > (A + B) th× sù thay ®æi ®−a ra sÏ

Trong ph©n tÝch ng©n sçh tõng phÇn chØ cã cç lμm t¨ng tæng thu nhËp thuÇn (hoÆc l·i rßng nÕu chi phÝ vμ ®Çu ra thay ®æi do kÕt qu¶ cña viÖc ¸p cã tÝnh ®Õn chi phÝ cè ®Þnh).

dông kü thuËt tiÕn bé ®−îc ®−a vμo ph©n tÝch.

VÝ dô: Gi¶ sö mét n«ng d©n trång c©y ¨n qu¶

Cßn tÊt c¶ nh÷ng g× kh«ng thay ®æi hoÆc thay ®æi trong v−ên, biÕt r»ng hμng xãm cña ng−êi ®ã sö kh«ng ®¸ng kÓ sÏ kh«ng ®−îc ®−a vμo ph©n tÝch.

dông mét lo¹i thuèc diÖt cá thay cho lμm cá thñ 100

101

https://thuviensach.vn

- Cã hiÖu qu¶ kinh tÕ vμ s¶n phÈm mang tÝnh hμng hãa cao.

- Phï hîp víi yªu cÇu khÝ hËu, ®Êt ®ai, ®Þa h×nh.

- VÞ trÝ cña cç thμnh phÇn trong hÖ thèng ®−îc s¾p xÕp trong mèi quan hÖ hç trî cho nhau tÝch

Ch−¬ng III

cùc nhÊt vμ b¶o ®¶m sù hμi hßa vμ t−¬ng tç cã lîi X¢Y DùNG CÇ M¤ H×NH VAC

nhÊt gi÷a chóng.

TæNG QU¸T ë CÇ VïNG SINH TH¸I

- Mçi thμnh phÇn thùc hiÖn nhiÒu chøc n¨ng.

- §a canh vμ ®a d¹ng hãa c©y trång, vËt nu«i ®Ó

t¨ng s¶n l−îng vμ møc ®é t−¬ng tç trong hÖ

Tr−íc hÕt cÇn l−u ý r»ng, hÖ thèng canh tç VAC

thèng, gi¶m bít rñi ro cho ng−êi s¶n xuÊt. ¦u tiªn rÊt phong phó vμ ®a d¹ng. Sù ®a d¹ng nμy ph¶n ¸nh sö dông tμi nguyªn s½n cã t¹i chç ®Ó gi¶m bít chi tÝnh ®a d¹ng vÒ ®iÒu kiÖn sinh th¸i nh− khÝ hËu, ®Þa phÝ ®Çu vμo.

h×nh, ®Êt ®ai; tÝnh ®a d¹ng trong môc tiªu s¶n xuÊt,

- B¶o ®¶m sù bÒn v÷ng cña hÖ thèng vμ b¶o vÖ

kh¶ n¨ng ®Çu t−, tr×nh ®é th©m canh, qu¶n lý v−ên m«i tr−êng.

cña n«ng hé vμ thÞ tr−êng tiªu thô s¶n phÈm. Quy m« v−ên còng ¶nh h−ëng mang tÝnh quyÕt ®Þnh ®Õn

1.1. HiÖu qu¶ kinh tÕ vμ s¶n phÈm hμng hãa

m« h×nh v−ên. Th«ng th−êng, nh÷ng v−ên cã quy m«

S¶n phÈm hμng hãa lμ ®Çu ra cÇn thiÕt cña mét nhá chñ yÕu trång c©y vμ nu«i gia sóc, gia cÇm phôc hÖ thèng. NÕu s¶n xuÊt VAC chØ ®Ó phôc vô nhu vô cho nhu cÇu sö dông trong gia ®×nh. Nh÷ng v−ên cÇu trong gia ®×nh th× kh«ng thÓ coi VAC lμ mét réng th−êng lμ nh÷ng v−ên dμnh cho môc ®Ých s¶n ngμnh s¶n xuÊt quan träng gióp n«ng hé t¨ng thu xuÊt hμng hãa vμ cã mÆt ®Çy ®ñ thμnh phÇn cña hÖ

nhËp vμ c¶i thiÖn ®êi sèng. H¬n n÷a, trong ®iÒu thèng VAC. ë phÇn nμy sÏ tËp trung vμo giíi thiÖu kiÖn nÒn kinh tÕ thÞ tr−êng víi nhu cÇu ngμy cμng cç m« h×nh VAC s¶n xuÊt hμng hãa v× môc ®Ých cao vμ ®a d¹ng, n«ng hé kh«ng thÓ tù s¶n xuÊt ra kinh tÕ ë cç vïng sinh th¸i khç nhau.

mäi thø ®Ó tháa m·n nhu cÇu ®ã vμ cç nhu cÇu I. NGUY£N Lý CHUNG

khç cÇn ®Õn tiÒn nh− gi¸o dôc, dÞch vô y tÕ, ®i l¹i... §Ó cã ®−îc hiÖu qu¶ kinh tÕ vμ s¶n xuÊt VAC

1. Yªu cÇu cña thiÕt kÕ m« h×nh VAC

tån t¹i, cÇn ph¶i cã thÞ tr−êng cho ®Çu ra cña Gåm cã néi dung sau:

VAC, ®ã lμ nhu cÇu trong n−íc vμ xuÊt khÈu.

102

103

https://thuviensach.vn

- Cã hiÖu qu¶ kinh tÕ vμ s¶n phÈm mang tÝnh hμng hãa cao.

- Phï hîp víi yªu cÇu khÝ hËu, ®Êt ®ai, ®Þa h×nh.

- VÞ trÝ cña cç thμnh phÇn trong hÖ thèng ®−îc s¾p xÕp trong mèi quan hÖ hç trî cho nhau tÝch

Ch−¬ng III

cùc nhÊt vμ b¶o ®¶m sù hμi hßa vμ t−¬ng tç cã lîi X¢Y DùNG CÇ M¤ H×NH VAC

nhÊt gi÷a chóng.

TæNG QU¸T ë CÇ VïNG SINH TH¸I

- Mçi thμnh phÇn thùc hiÖn nhiÒu chøc n¨ng.

- §a canh vμ ®a d¹ng hãa c©y trång, vËt nu«i ®Ó

t¨ng s¶n l−îng vμ møc ®é t−¬ng tç trong hÖ

Tr−íc hÕt cÇn l−u ý r»ng, hÖ thèng canh tç VAC

thèng, gi¶m bít rñi ro cho ng−êi s¶n xuÊt. ¦u tiªn rÊt phong phó vμ ®a d¹ng. Sù ®a d¹ng nμy ph¶n ¸nh sö dông tμi nguyªn s½n cã t¹i chç ®Ó gi¶m bít chi tÝnh ®a d¹ng vÒ ®iÒu kiÖn sinh th¸i nh− khÝ hËu, ®Þa phÝ ®Çu vμo.

h×nh, ®Êt ®ai; tÝnh ®a d¹ng trong môc tiªu s¶n xuÊt,

- B¶o ®¶m sù bÒn v÷ng cña hÖ thèng vμ b¶o vÖ

kh¶ n¨ng ®Çu t−, tr×nh ®é th©m canh, qu¶n lý v−ên m«i tr−êng.

cña n«ng hé vμ thÞ tr−êng tiªu thô s¶n phÈm. Quy m« v−ên còng ¶nh h−ëng mang tÝnh quyÕt ®Þnh ®Õn

1.1. HiÖu qu¶ kinh tÕ vμ s¶n phÈm hμng hãa

m« h×nh v−ên. Th«ng th−êng, nh÷ng v−ên cã quy m«

S¶n phÈm hμng hãa lμ ®Çu ra cÇn thiÕt cña mét nhá chñ yÕu trång c©y vμ nu«i gia sóc, gia cÇm phôc hÖ thèng. NÕu s¶n xuÊt VAC chØ ®Ó phôc vô nhu vô cho nhu cÇu sö dông trong gia ®×nh. Nh÷ng v−ên cÇu trong gia ®×nh th× kh«ng thÓ coi VAC lμ mét réng th−êng lμ nh÷ng v−ên dμnh cho môc ®Ých s¶n ngμnh s¶n xuÊt quan träng gióp n«ng hé t¨ng thu xuÊt hμng hãa vμ cã mÆt ®Çy ®ñ thμnh phÇn cña hÖ

nhËp vμ c¶i thiÖn ®êi sèng. H¬n n÷a, trong ®iÒu thèng VAC. ë phÇn nμy sÏ tËp trung vμo giíi thiÖu kiÖn nÒn kinh tÕ thÞ tr−êng víi nhu cÇu ngμy cμng cç m« h×nh VAC s¶n xuÊt hμng hãa v× môc ®Ých cao vμ ®a d¹ng, n«ng hé kh«ng thÓ tù s¶n xuÊt ra kinh tÕ ë cç vïng sinh th¸i khç nhau.

mäi thø ®Ó tháa m·n nhu cÇu ®ã vμ cç nhu cÇu I. NGUY£N Lý CHUNG

khç cÇn ®Õn tiÒn nh− gi¸o dôc, dÞch vô y tÕ, ®i l¹i... §Ó cã ®−îc hiÖu qu¶ kinh tÕ vμ s¶n xuÊt VAC

1. Yªu cÇu cña thiÕt kÕ m« h×nh VAC

tån t¹i, cÇn ph¶i cã thÞ tr−êng cho ®Çu ra cña Gåm cã néi dung sau:

VAC, ®ã lμ nhu cÇu trong n−íc vμ xuÊt khÈu.

102

103

https://thuviensach.vn

Trong thùc tÕ, cã nh÷ng s¶n phÈm chñ yÕu do tuæi. TËn dông mäi løa tuæi lao ®éng trong gia kinh tÕ v−ên (gia ®×nh) cung cÊp: rau, qu¶, nÊm,

®×nh, ng−êi nμo viÖc Êy. KhÐo sö dông tiÒn vèn vËt hoa, c©y c¶nh, vËt c¶nh... Cã nh÷ng s¶n phÈm do t−, lÊy ng¾n nu«i dμi, quay vßng nhanh; vμ (3) BiÕt kinh tÕ v−ên cung cÊp phÇn lín: thÞt, trøng, s÷a, vËn dông cç chÝnh sçh vμ luËt ph¸p cña Nhμ

mËt ong, nguyªn liÖu cho nghÒ thñ c«ng. ë n−íc n−íc: quyÒn sö dông ruéng ®Êt l©u dμi; hîp tç ta, ®· b¾t ®Çu cã nh÷ng s¶n phÈm xuÊt khÈu tõ gi÷a ng−êi cã vèn vμ ng−êi cã c«ng; tù m×nh tiªu v−ên gia ®×nh: cμ phª, hå tiªu, dõa, d−îc liÖu.

thô s¶n phÈm hay th«ng qua cç c¬ quan.

§iÒu quan träng h¬n lμ tÝnh to¸n theo nhu cÇu

1.2. HÖ thèng VAC cÇn ph¶i phï hîp víi

thËt sù ë trong n−íc vμ xuÊt khÈu, nhÊt lμ theo

®iÒu kiÖn tù nhiªn cña vïng

thêi vô ë ®Þa ph−¬ng, s¶n phÈm v−ên gia ®×nh Cç ®èi t−îng trong hÖ thèng VAC ®Òu lμ cç (rau, qu¶, hoa) cã tç dông "lÊp" chç gi¸p vô, ch−a

®èi t−îng sèng (tõ c©y cèi ®Õn vËt nu«i, thñy s¶n), kÓ nh÷ng s¶n phÈm tr¸i vô, bao giê còng ®−îc gi¸

v× vËy chóng ®Òu yªu cÇu cç ®iÒu kiÖn tù nhiªn cao h¬n.

(khÝ hËu, ®Êt ®ai, n−íc, nguån thøc ¨n) vμ cç biÖn Muèn n©ng cao hiÖu qu¶ kinh tÕ cña v−ên gia ph¸p canh tç phï hîp. Nh×n chung, chóng ta cÇn

®×nh, chñ v−ên cÇn ph¶i: (1) N¾m v÷ng khoa häc, kü thuËt vμ qu¶n lý nghÒ nghiÖp. Tr−íc hÕt cÇn ph¶i chän cç c©y trång, vËt nu«i ®· thÝch nghi víi n¾m v÷ng kinh nghiÖm truyÒn thèng vÒ lo¹i s¶n

®iÒu kiÖn n¬i s¶n xuÊt th× míi cã kh¶ n¨ng ®¹t phÈm ®· cã tõ l©u ®êi ë ®Þa ph−¬ng; cÇn "nh¹y n¨ng suÊt, s¶n l−îng cao. ViÖc thiÕt kÕ v−ên c©y, bÐn" víi nh÷ng th«ng tin kinh tÕ vμ kü thuËt ë ao c¸, chuång tr¹i ph¶i phï hîp víi ®Þa h×nh, trong n−íc vμ n−íc ngoμi vÒ cç s¶n phÈm nghÒ

h−íng giã, nguån n−íc ®Ó gi¶m bít nh÷ng thiÖt v−ên. M¹nh d¹n thÝ nghiÖm mét kü thuËt míi h¹i vÒ xãi mßn, röa tr«i ®Êt, ngËp lôt hoÆc gÉy trªn quy m« nhá, nÕu thμnh c«ng sÏ më réng cμnh, rông qu¶ trong mïa m−a b·o hoÆc h¹n h¸n, ph¹m vi s¶n xuÊt. CÇn hiÓu biÕt thÞ tr−êng ë ®Þa kh«ng ®ñ n−íc t−íi cho c©y, cung cÊp n−íc cho ao ph−¬ng th× míi s¶n xuÊt ra s¶n phÈm ®óng lóc.

c¸ trong mïa ®«ng, v.v.. NÕu trong hÖ thèng VAC

HiÓu biÕt thÞ tr−êng thÕ giíi th× ®ãng gãp tèt h¬n cã ao c¸ th× ao c¸ ph¶i ë gÇn nguån cung cÊp n−íc cho xuÊt khÈu. (2) BiÕt sö dông lao ®éng, tiÒn vèn, s¹ch th−êng xuyªn. NÕu v−ên ë xa nguån n−íc, vËt t− hiÖu qu¶. Lao ®éng lμm v−ên lμ lo¹i lao viÖc thiÕt kÕ ao c¸ sÏ tèn kÐm vμ kh«ng cã hiÖu

®éng võa lμm ra s¶n phÈm cã gi¸ trÞ, võa t¹o ®iÒu qu¶ kinh tÕ. ë vïng ®åi nói ph¶i chó ý ®Æc biÖt kiÖn th− gi·n tinh thÇn, nhÊt lμ víi ng−êi cao

®Õn viÖc thiÕt kÕ v−ên c©y, nhÊt lμ c©y l©u n¨m, 104

105

https://thuviensach.vn

Trong thùc tÕ, cã nh÷ng s¶n phÈm chñ yÕu do tuæi. TËn dông mäi løa tuæi lao ®éng trong gia kinh tÕ v−ên (gia ®×nh) cung cÊp: rau, qu¶, nÊm,

®×nh, ng−êi nμo viÖc Êy. KhÐo sö dông tiÒn vèn vËt hoa, c©y c¶nh, vËt c¶nh... Cã nh÷ng s¶n phÈm do t−, lÊy ng¾n nu«i dμi, quay vßng nhanh; vμ (3) BiÕt kinh tÕ v−ên cung cÊp phÇn lín: thÞt, trøng, s÷a, vËn dông cç chÝnh sçh vμ luËt ph¸p cña Nhμ

mËt ong, nguyªn liÖu cho nghÒ thñ c«ng. ë n−íc n−íc: quyÒn sö dông ruéng ®Êt l©u dμi; hîp tç ta, ®· b¾t ®Çu cã nh÷ng s¶n phÈm xuÊt khÈu tõ gi÷a ng−êi cã vèn vμ ng−êi cã c«ng; tù m×nh tiªu v−ên gia ®×nh: cμ phª, hå tiªu, dõa, d−îc liÖu.

thô s¶n phÈm hay th«ng qua cç c¬ quan.

§iÒu quan träng h¬n lμ tÝnh to¸n theo nhu cÇu

1.2. HÖ thèng VAC cÇn ph¶i phï hîp víi

thËt sù ë trong n−íc vμ xuÊt khÈu, nhÊt lμ theo

®iÒu kiÖn tù nhiªn cña vïng

thêi vô ë ®Þa ph−¬ng, s¶n phÈm v−ên gia ®×nh Cç ®èi t−îng trong hÖ thèng VAC ®Òu lμ cç (rau, qu¶, hoa) cã tç dông "lÊp" chç gi¸p vô, ch−a

®èi t−îng sèng (tõ c©y cèi ®Õn vËt nu«i, thñy s¶n), kÓ nh÷ng s¶n phÈm tr¸i vô, bao giê còng ®−îc gi¸

v× vËy chóng ®Òu yªu cÇu cç ®iÒu kiÖn tù nhiªn cao h¬n.

(khÝ hËu, ®Êt ®ai, n−íc, nguån thøc ¨n) vμ cç biÖn Muèn n©ng cao hiÖu qu¶ kinh tÕ cña v−ên gia ph¸p canh tç phï hîp. Nh×n chung, chóng ta cÇn

®×nh, chñ v−ên cÇn ph¶i: (1) N¾m v÷ng khoa häc, kü thuËt vμ qu¶n lý nghÒ nghiÖp. Tr−íc hÕt cÇn ph¶i chän cç c©y trång, vËt nu«i ®· thÝch nghi víi n¾m v÷ng kinh nghiÖm truyÒn thèng vÒ lo¹i s¶n

®iÒu kiÖn n¬i s¶n xuÊt th× míi cã kh¶ n¨ng ®¹t phÈm ®· cã tõ l©u ®êi ë ®Þa ph−¬ng; cÇn "nh¹y n¨ng suÊt, s¶n l−îng cao. ViÖc thiÕt kÕ v−ên c©y, bÐn" víi nh÷ng th«ng tin kinh tÕ vμ kü thuËt ë ao c¸, chuång tr¹i ph¶i phï hîp víi ®Þa h×nh, trong n−íc vμ n−íc ngoμi vÒ cç s¶n phÈm nghÒ

h−íng giã, nguån n−íc ®Ó gi¶m bít nh÷ng thiÖt v−ên. M¹nh d¹n thÝ nghiÖm mét kü thuËt míi h¹i vÒ xãi mßn, röa tr«i ®Êt, ngËp lôt hoÆc gÉy trªn quy m« nhá, nÕu thμnh c«ng sÏ më réng cμnh, rông qu¶ trong mïa m−a b·o hoÆc h¹n h¸n, ph¹m vi s¶n xuÊt. CÇn hiÓu biÕt thÞ tr−êng ë ®Þa kh«ng ®ñ n−íc t−íi cho c©y, cung cÊp n−íc cho ao ph−¬ng th× míi s¶n xuÊt ra s¶n phÈm ®óng lóc.

c¸ trong mïa ®«ng, v.v.. NÕu trong hÖ thèng VAC

HiÓu biÕt thÞ tr−êng thÕ giíi th× ®ãng gãp tèt h¬n cã ao c¸ th× ao c¸ ph¶i ë gÇn nguån cung cÊp n−íc cho xuÊt khÈu. (2) BiÕt sö dông lao ®éng, tiÒn vèn, s¹ch th−êng xuyªn. NÕu v−ên ë xa nguån n−íc, vËt t− hiÖu qu¶. Lao ®éng lμm v−ên lμ lo¹i lao viÖc thiÕt kÕ ao c¸ sÏ tèn kÐm vμ kh«ng cã hiÖu

®éng võa lμm ra s¶n phÈm cã gi¸ trÞ, võa t¹o ®iÒu qu¶ kinh tÕ. ë vïng ®åi nói ph¶i chó ý ®Æc biÖt kiÖn th− gi·n tinh thÇn, nhÊt lμ víi ng−êi cao

®Õn viÖc thiÕt kÕ v−ên c©y, nhÊt lμ c©y l©u n¨m, 104

105

https://thuviensach.vn

®Ó gi¶m bít tç h¹i cña xãi mßn do m−a. ë vïng

1.4. B¶o ®¶m thùc hiÖn nhiÒu chøc n¨ng

®ång b»ng cÇn quan t©m ®Õn viÖc thiÕt kÕ hÖ

Mçi thμnh phÇn trong hÖ thèng ph¶i ®−îc chän thèng tiªu n−íc trong mïa m−a.

läc vμ ®Æt vμo vÞ trÝ ®Ó cã thÓ b¶o ®¶m ®−îc nhiÒu

1.3. VÞ trÝ cña cç thμnh phÇn trong hÖ

chøc n¨ng nhÊt: Hå ao cã thÓ dïng ®Ó t−íi n−íc,

thèng cÇn ph¶i hç trî nhau, b¶o ®¶m sù hμi

cung cÊp n−íc uèng cho gia sóc, dù tr÷ n−íc cho

hßa t−¬ng tç víi nhau cã lîi nhÊt

mïa kh« vμ còng lμ n¬i ®Ó nu«i trång thñy s¶n.

Trong hÖ thèng VAC kh«ng chØ ®¬n thuÇn lμ

V−ên c©y ¨n qu¶ cung cÊp s¶n phÈm qu¶, cñi, gç mét ao c¸, mét v−ên rau... mμ ao c¸ vμ v−ên rau cho ng−êi; cung cÊp thøc ¨n cho gia cÇm (qu¶

®ã liªn kÕt víi nhau nh− thÕ nμo.

mäng, s©u bä...), bãng m¸t cho vËt nu«i vμ ao c¸.

Nh÷ng yÕu tè trong mét hÖ thèng VAC th−êng Ch¨n nu«i gμ cung cÊp thÞt, trøng, l«ng cho ng−êi, lμ nhμ ë, chuång ch¨n nu«i, v−ên c©y, ao c¸. Cç ph©n bãn cho v−ên ao. Gμ ®−îc th¶ vμo v−ên gióp yÕu tè nμy cÇn ®−îc s¾p xÕp hîp lý phï hîp víi cho viÖc nhÆt cá, nhÆt s©u. Tuy nhiªn, kh«ng nªn

®iÒu kiÖn tù nhiªn vμ ®iÒu kiÖn s¶n xuÊt cô thÓ ®Ó

th¶ gμ mét chç trong v−ên trong thêi gian dμi, v×

mçi yÕu tè cã thÓ vËn hμnh tèt. VÝ dô: Ao c¸ nªn bè khi nguån thøc ¨n tù nhiªn trong v−ên c¹n kiÖt, trÝ c¹nh v−ên rau ®Ó lÊy n−íc t−íi rau thuËn tiÖn; gμ cã thÓ bíi tung ®Êt lμm ¶nh h−ëng xÊu ®Õn bé nh÷ng l¸ rau giμ hoÆc rau thõa cã thÓ th¶ xuèng ao rÔ c©y. §èi víi cç hμng c©y ch¾n giã, nªn trång cho c¸ ¨n. V−ên rau nªn s¾p xÕp ë gÇn nhμ ®Ó h»ng nh÷ng lo¹i c©y sinh tr−ëng nhanh cho gç hoÆc cç ngμy tiÖn ch¨m sãc vμ thu h¸i. Trong khi ®ã, v−ên lo¹i c©y cã thÓ cung cÊp lçho gia sóc, cç c©y bôi c©y ¨n qu¶ cã thÓ bè trÝ xa nhμ h¬n. NÕu lÊy ph©n dïng ®Ó lÊy cñi ®un, cung cÊp mËt hoa ong nu«i vËt nu«i bãn cho ao th× nªn x©y dùng chuång tr¹i (cç lo¹i keo) vμ nh÷ng c©y hä ®Ëu cã kh¶ n¨ng cè ngay s¸t ao hoÆc cã thÓ x©y dùng chuång gμ trªn ao

®Þnh ®¹m cho ®Êt.

®Ó th¶i ph©n xuèng ao cho c¸ ¨n, v.v..

CÇn ph¶i chän cç loμi c©y, con thÝch hîp cho Khi xç ®Þnh vÞ trÝ cña mçi thμnh phÇn trong hÖ thèng ®Ó ®¸p øng yªu cÇu ®a chøc n¨ng cña hÖ thèng cÇn tÝnh ®Õn cç vÊn ®Ò sau: chóng trong hÖ thèng. Muèn vËy, chñ v−ên cÇn cã

- S¶n phÈm cña mçi thμnh phÇn cã thÓ sö dông kiÕn thøc vÒ gièng c©y trång, vËt nu«i.

cho cç thμnh phÇn khç nh− thÕ nμo?

VÝ dô: §èi víi cç loμi c©y trång trong v−ên cã

- Mét thμnh phÇn cã thÓ cã lîi cho cç thμnh thÓ lùa chän chóng b»ng cç nh©n tè sau: phÇn khç ë nh÷ng mÆt nμo?

- ThÝch hîp víi khÝ hËu vμ ®Êt ®ai; 106

107

https://thuviensach.vn

®Ó gi¶m bít tç h¹i cña xãi mßn do m−a. ë vïng

1.4. B¶o ®¶m thùc hiÖn nhiÒu chøc n¨ng

®ång b»ng cÇn quan t©m ®Õn viÖc thiÕt kÕ hÖ

Mçi thμnh phÇn trong hÖ thèng ph¶i ®−îc chän thèng tiªu n−íc trong mïa m−a.

läc vμ ®Æt vμo vÞ trÝ ®Ó cã thÓ b¶o ®¶m ®−îc nhiÒu

1.3. VÞ trÝ cña cç thμnh phÇn trong hÖ

chøc n¨ng nhÊt: Hå ao cã thÓ dïng ®Ó t−íi n−íc,

thèng cÇn ph¶i hç trî nhau, b¶o ®¶m sù hμi

cung cÊp n−íc uèng cho gia sóc, dù tr÷ n−íc cho

hßa t−¬ng tç víi nhau cã lîi nhÊt

mïa kh« vμ còng lμ n¬i ®Ó nu«i trång thñy s¶n.

Trong hÖ thèng VAC kh«ng chØ ®¬n thuÇn lμ

V−ên c©y ¨n qu¶ cung cÊp s¶n phÈm qu¶, cñi, gç mét ao c¸, mét v−ên rau... mμ ao c¸ vμ v−ên rau cho ng−êi; cung cÊp thøc ¨n cho gia cÇm (qu¶

®ã liªn kÕt víi nhau nh− thÕ nμo.

mäng, s©u bä...), bãng m¸t cho vËt nu«i vμ ao c¸.

Nh÷ng yÕu tè trong mét hÖ thèng VAC th−êng Ch¨n nu«i gμ cung cÊp thÞt, trøng, l«ng cho ng−êi, lμ nhμ ë, chuång ch¨n nu«i, v−ên c©y, ao c¸. Cç ph©n bãn cho v−ên ao. Gμ ®−îc th¶ vμo v−ên gióp yÕu tè nμy cÇn ®−îc s¾p xÕp hîp lý phï hîp víi cho viÖc nhÆt cá, nhÆt s©u. Tuy nhiªn, kh«ng nªn

®iÒu kiÖn tù nhiªn vμ ®iÒu kiÖn s¶n xuÊt cô thÓ ®Ó

th¶ gμ mét chç trong v−ên trong thêi gian dμi, v×

mçi yÕu tè cã thÓ vËn hμnh tèt. VÝ dô: Ao c¸ nªn bè khi nguån thøc ¨n tù nhiªn trong v−ên c¹n kiÖt, trÝ c¹nh v−ên rau ®Ó lÊy n−íc t−íi rau thuËn tiÖn; gμ cã thÓ bíi tung ®Êt lμm ¶nh h−ëng xÊu ®Õn bé nh÷ng l¸ rau giμ hoÆc rau thõa cã thÓ th¶ xuèng ao rÔ c©y. §èi víi cç hμng c©y ch¾n giã, nªn trång cho c¸ ¨n. V−ên rau nªn s¾p xÕp ë gÇn nhμ ®Ó h»ng nh÷ng lo¹i c©y sinh tr−ëng nhanh cho gç hoÆc cç ngμy tiÖn ch¨m sãc vμ thu h¸i. Trong khi ®ã, v−ên lo¹i c©y cã thÓ cung cÊp lçho gia sóc, cç c©y bôi c©y ¨n qu¶ cã thÓ bè trÝ xa nhμ h¬n. NÕu lÊy ph©n dïng ®Ó lÊy cñi ®un, cung cÊp mËt hoa ong nu«i vËt nu«i bãn cho ao th× nªn x©y dùng chuång tr¹i (cç lo¹i keo) vμ nh÷ng c©y hä ®Ëu cã kh¶ n¨ng cè ngay s¸t ao hoÆc cã thÓ x©y dùng chuång gμ trªn ao

®Þnh ®¹m cho ®Êt.

®Ó th¶i ph©n xuèng ao cho c¸ ¨n, v.v..

CÇn ph¶i chän cç loμi c©y, con thÝch hîp cho Khi xç ®Þnh vÞ trÝ cña mçi thμnh phÇn trong hÖ thèng ®Ó ®¸p øng yªu cÇu ®a chøc n¨ng cña hÖ thèng cÇn tÝnh ®Õn cç vÊn ®Ò sau: chóng trong hÖ thèng. Muèn vËy, chñ v−ên cÇn cã

- S¶n phÈm cña mçi thμnh phÇn cã thÓ sö dông kiÕn thøc vÒ gièng c©y trång, vËt nu«i.

cho cç thμnh phÇn khç nh− thÕ nμo?

VÝ dô: §èi víi cç loμi c©y trång trong v−ên cã

- Mét thμnh phÇn cã thÓ cã lîi cho cç thμnh thÓ lùa chän chóng b»ng cç nh©n tè sau: phÇn khç ë nh÷ng mÆt nμo?

- ThÝch hîp víi khÝ hËu vμ ®Êt ®ai; 106

107

https://thuviensach.vn

- Cã gi¸ trÞ trao ®æi trªn thÞ tr−êng; viÖc cung cÊp s¶n phÈm cho thÞ tr−êng, hÖ thèng

- Cã thÓ dïng lμm thøc ¨n cho vËt nu«i;

®a canh VAC cßn cung cÊp s¶n phÈm cho tiªu

- DÔ trång, n¨ng suÊt cao, Ýt mÉn c¶m víi s©u dïng gia ®×nh quanh n¨m. Môc ®Ých nμy cã thÓ

bÖnh, cho thu ho¹ch sím.

®¹t ®−îc b»ng cç cçh sau:

1.5. §a canh vμ ®a d¹ng hãa s¶n phÈm v−ên

- Chän mét tËp ®oμn cç gièng c©y chÝn sím, chÝn chÝnh vô vμ chÝn muén.

§éc canh c©y trång hay vËt nu«i th−êng ®em

- Tç ®éng cç biÖn ph¸p kü thuËt r¶i vô khç nhau.

l¹i nh÷ng hËu qu¶ cã h¹i nh− dÔ bÞ bÖnh dÞch vμ

- Sö dông cç loμi c©y cã thÓ dù tr÷ s¶n phÈm cã tÝnh rñi ro cao, kÓ c¶ rñi ro vÒ s¶n l−îng vμ gi¸

trong thêi gian kh¸ dμi.

c¶, kh«ng tËn dông ®−îc t−¬ng tç cã lîi gi÷a cç

- ¸p dông cç biÖn ph¸p kü thuËt b¶o qu¶n, thμnh phÇn trong hÖ thèng. NÕu ®éc canh kÐo dμi ph¬i kh«, v.v..

sÏ dÉn ®Õn nh÷ng hËu qu¶ nghiªm träng h¬n nh−

thiÕu chÊt dinh d−ìng do ®Êt kh«ng ®−îc båi bæ,

1.6. B¶o ®¶m sù bÒn v÷ng cña hÖ thèng vμ

nghØ ng¬i, t¹o ra m«i tr−êng tiÓu khÝ hËu trong

b¶o vÖ m«i tr−êng

®Êt cã lîi cho mét sè bÖnh ®Æc biÖt, tÝch lòy nguån TÝnh ®a d¹ng th−êng liªn quan chÆt chÏ víi tÝnh s©u bÖnh tõ n¨m nμy qua n¨m khç, v.v..

bÒn v÷ng cña hÖ thèng. Ng−îc l¹i, ë cç hÖ thèng ®éc Cã thÓ nãi, ®a canh lμ ®Æc thï cña cç hÖ

canh, khã cã thÓ duy tr× ë thÕ c©n b»ng nªn tÝnh bÒn thèng VAC. §a canh th−êng ®i ®«i víi th©m v÷ng thÊp.

canh cao vμ cã mét lo¹t cç −u thÕ so víi ®éc Trong mét hÖ thèng víi nhiÒu loμi c©y, nhiÒu canh nh− sö dông hîp lý vμ cã hiÖu qu¶ cç lo¹i m«i tr−êng vμ tiÓu khÝ hËu th× cã nhiÒu c¬

nguån lùc tù nhiªn: ®Êt, n−íc, ¸nh s¸ng, gi¶m héi ®Ó tr¸nh thiÖt h¹i vÒ s©u bÖnh. Cç loμi c©y bít s©u bÖnh. Nhê lu©n canh cç c©y trång, vËt

®−îc trång r¶i rç xen kÏ lμm cho s©u bÖnh h¹i nu«i khç nhau t¹o ra nguån s¶n phÈm phong kh«ng thÓ dÔ dμng lan truyÒn nhanh chãng tõ phó nªn Ýt rñi ro c¶ vÒ n¨ng suÊt vμ giç¶ cho c©y nμy sang c©y khç. Khi dÞch bÖnh ph¸ ho¹i ng−êi s¶n xuÊt.

mét c©y, cç loμi s©u ¨n måi coi ®ã lμ nguån tËp MÆc dï ®èi víi mét lo¹i c©y nμo ®ã n¨ng suÊt trung thøc ¨n vμ chóng sÏ tô tËp l¹i ®Ó kiÕm ¨n.

trong hÖ thèng ®éc canh cã thÓ cao h¬n, nh−ng Trong tr−êng hîp ®éc canh, thøc ¨n cho s©u bÖnh n¨ng suÊt tæng sè cña cç thμnh phÇn trong hÖ

h¹i tËp trung, nªn chóng ph¸t triÓn vμ lan thèng ®a canh vÉn cao h¬n nhiÒu. H¬n n÷a, ngoμi nhanh; cßn trong tr−êng hîp ®a canh, chÝnh s©u 108

109

https://thuviensach.vn

- Cã gi¸ trÞ trao ®æi trªn thÞ tr−êng; viÖc cung cÊp s¶n phÈm cho thÞ tr−êng, hÖ thèng

- Cã thÓ dïng lμm thøc ¨n cho vËt nu«i;

®a canh VAC cßn cung cÊp s¶n phÈm cho tiªu

- DÔ trång, n¨ng suÊt cao, Ýt mÉn c¶m víi s©u dïng gia ®×nh quanh n¨m. Môc ®Ých nμy cã thÓ

bÖnh, cho thu ho¹ch sím.

®¹t ®−îc b»ng cç cçh sau:

1.5. §a canh vμ ®a d¹ng hãa s¶n phÈm v−ên

- Chän mét tËp ®oμn cç gièng c©y chÝn sím, chÝn chÝnh vô vμ chÝn muén.

§éc canh c©y trång hay vËt nu«i th−êng ®em

- Tç ®éng cç biÖn ph¸p kü thuËt r¶i vô khç nhau.

l¹i nh÷ng hËu qu¶ cã h¹i nh− dÔ bÞ bÖnh dÞch vμ

- Sö dông cç loμi c©y cã thÓ dù tr÷ s¶n phÈm cã tÝnh rñi ro cao, kÓ c¶ rñi ro vÒ s¶n l−îng vμ gi¸

trong thêi gian kh¸ dμi.

c¶, kh«ng tËn dông ®−îc t−¬ng tç cã lîi gi÷a cç

- ¸p dông cç biÖn ph¸p kü thuËt b¶o qu¶n, thμnh phÇn trong hÖ thèng. NÕu ®éc canh kÐo dμi ph¬i kh«, v.v..

sÏ dÉn ®Õn nh÷ng hËu qu¶ nghiªm träng h¬n nh−

thiÕu chÊt dinh d−ìng do ®Êt kh«ng ®−îc båi bæ,

1.6. B¶o ®¶m sù bÒn v÷ng cña hÖ thèng vμ

nghØ ng¬i, t¹o ra m«i tr−êng tiÓu khÝ hËu trong

b¶o vÖ m«i tr−êng

®Êt cã lîi cho mét sè bÖnh ®Æc biÖt, tÝch lòy nguån TÝnh ®a d¹ng th−êng liªn quan chÆt chÏ víi tÝnh s©u bÖnh tõ n¨m nμy qua n¨m khç, v.v..

bÒn v÷ng cña hÖ thèng. Ng−îc l¹i, ë cç hÖ thèng ®éc Cã thÓ nãi, ®a canh lμ ®Æc thï cña cç hÖ

canh, khã cã thÓ duy tr× ë thÕ c©n b»ng nªn tÝnh bÒn thèng VAC. §a canh th−êng ®i ®«i víi th©m v÷ng thÊp.

canh cao vμ cã mét lo¹t cç −u thÕ so víi ®éc Trong mét hÖ thèng víi nhiÒu loμi c©y, nhiÒu canh nh− sö dông hîp lý vμ cã hiÖu qu¶ cç lo¹i m«i tr−êng vμ tiÓu khÝ hËu th× cã nhiÒu c¬

nguån lùc tù nhiªn: ®Êt, n−íc, ¸nh s¸ng, gi¶m héi ®Ó tr¸nh thiÖt h¹i vÒ s©u bÖnh. Cç loμi c©y bít s©u bÖnh. Nhê lu©n canh cç c©y trång, vËt

®−îc trång r¶i rç xen kÏ lμm cho s©u bÖnh h¹i nu«i khç nhau t¹o ra nguån s¶n phÈm phong kh«ng thÓ dÔ dμng lan truyÒn nhanh chãng tõ phó nªn Ýt rñi ro c¶ vÒ n¨ng suÊt vμ giç¶ cho c©y nμy sang c©y khç. Khi dÞch bÖnh ph¸ ho¹i ng−êi s¶n xuÊt.

mét c©y, cç loμi s©u ¨n måi coi ®ã lμ nguån tËp MÆc dï ®èi víi mét lo¹i c©y nμo ®ã n¨ng suÊt trung thøc ¨n vμ chóng sÏ tô tËp l¹i ®Ó kiÕm ¨n.

trong hÖ thèng ®éc canh cã thÓ cao h¬n, nh−ng Trong tr−êng hîp ®éc canh, thøc ¨n cho s©u bÖnh n¨ng suÊt tæng sè cña cç thμnh phÇn trong hÖ

h¹i tËp trung, nªn chóng ph¸t triÓn vμ lan thèng ®a canh vÉn cao h¬n nhiÒu. H¬n n÷a, ngoμi nhanh; cßn trong tr−êng hîp ®a canh, chÝnh s©u 108

109

https://thuviensach.vn

h¹i lμ nguån thøc ¨n tËp trung cho cç lo¹i c«n

- X©y dùng v−ên ë cç vïng mμ nghÒ lμm v−ên trïng ¨n måi cã lîi.

®ang ph¸t triÓn gÇn cç trung t©m d©n c−, ven ®«

ViÖc sö dông qu¸ nhiÒu ®Çu vμo tõ ngoμi hÖ

thÞ cã nhiÒu lîi thÕ, ®ã lμ:

thèng (nh− dïng thuèc trõ s©u bÖnh vμ ph©n hãa

+ GÇn thÞ tr−êng, nªn cã lîi thÕ vÒ giç¶ trong häc liÒu l−îng cao vμ th−êng xuyªn) ngμy cμng viÖc mua s¾m vËt t− cÇn thiÕt cho s¶n xuÊt vμ tiªu lμm cho ®Êt c¹n kiÖt, « nhiÔm m«i tr−êng lan réng thô s¶n phÈm víi khèi l−îng ®¸ng kÓ.

ë cç hÖ thèng ®éc canh. Ng−îc l¹i, ë hÖ thèng ®a

+ Cã kÕt cÊu h¹ tÇng tèt nh− ®−êng giao th«ng, canh VAC sö dông tμi nguyªn t¹i chç cïng víi phÕ

gÇn cç c¬ së chÕ biÕn n«ng s¶n, trung t©m khoa phÈm cña cç hÖ thèng phô lμ biÖn ph¸p h÷u hiÖu häc, chuyÓn giao kü thuËt, v.v..

t¸i chu kú chÊt dinh d−ìng cho c©y trång, cho ®Êt,

+ Gi¶m chi phÝ vÒ vËn chuyÓn, ®i l¹i.

h¹n chÕ dÞch bÖnh, nªn h¹n chÕ ®−îc viÖc sö dông

+ æn ®Þnh vÒ thÞ tr−êng cho s¶n phÈm v−ên.

thuèc trõ s©u vμ ph©n hãa häc, tõ ®ã t¹o nªn sù bÒn v÷ng cho hÖ thèng vμ gi¶m « nhiÔm m«i

- X©y dùng v−ên r¶i rç ë xa cç trung t©m d©n tr−êng mét cçh thiÕt thùc nhÊt.

c−, thμnh thÞ còng cã nh÷ng lîi thÕ riªng: quy m«

v−ên th−êng nhá vμ cã thÞ tr−êng ®Þa ph−¬ng Ýt 2. Chän ®Þa ®iÓm x©y dùng v−ên nhiÒu ®éc lËp, Ýt ph¶i c¹nh tranh, gi¸ ®Êt v−ên Tr−íc khi quyÕt ®Þnh x©y dùng hÖ thèng VAC

hoÆc nh©n c«ng l¹i rÎ h¬n nhiÒu nªn gi¶m ®−îc ë møc ®é th©m canh khçao vμ chuyªn vÒ s¶n khÊu hao chi phÝ cè ®Þnh cho s¶n xuÊt. MÆt khç, ë phÈm hμng hãa cÇn tiÕn hμnh ®iÒu tra nghiªn cç v−ên r¶i rç th× nguy c¬ dÞch bÖnh lan truyÒn cøu cç ®iÒu kiÖn s¶n xuÊt vμ thÞ tr−êng tiªu thô tõ cç v−ên kh«ng ®−îc ch¨m sãc tèt còng Ýt h¬n.

nh− nhiÖt ®é, ®é Èm, ®é chiÕu s¸ng, ®Êt ®ai, thñy Tãm l¹i, gÇn cç trung t©m d©n c−, ng−êi lμm lîi, ®Þa h×nh, kÕt cÊu h¹ tÇng cña ®Þa ph−¬ng nh−

v−ên cã nhiÒu lîi thÕ cho s¶n xuÊt vμ tiªu thô s¶n

®iÒu kiÖn giao th«ng, ®iÒu kiÖn vÒ thÞ tr−êng cho phÈm h¬n nh÷ng ng−êi lμm v−ên ë xa thÞ tr−êng, vËt t− s¶n xuÊt vμ tiªu thô s¶n phÈm, cç c©y do vËy kh¶ n¨ng c¹nh tranh cña hä cao h¬n.

trång, vËt nu«i thÝch hîp víi ®Þa ph−¬ng, dÞch vô khuyÕn n«ng, cç ®iÒu kiÖn bÊt thuËn vÒ tù D−íi ®©y lμ cç yÕu tè cÇn ®iÒu tra: nhiªn vμ x· héi.

2.1. Cç yÕu tè khÝ hËu vμ ®Êt ®ai

Trong viÖc chän ®Þa ®iÓm x©y dùng v−ên

* NhiÖt ®é: lμ yÕu tè quan träng nhÊt, ¶nh th−êng gÆp hai tr−êng hîp:

h−ëng ®Õn sù ph©n bè c©y trång vμ vËt nu«i ë cç 110

111

https://thuviensach.vn

h¹i lμ nguån thøc ¨n tËp trung cho cç lo¹i c«n

- X©y dùng v−ên ë cç vïng mμ nghÒ lμm v−ên trïng ¨n måi cã lîi.

®ang ph¸t triÓn gÇn cç trung t©m d©n c−, ven ®«

ViÖc sö dông qu¸ nhiÒu ®Çu vμo tõ ngoμi hÖ

thÞ cã nhiÒu lîi thÕ, ®ã lμ:

thèng (nh− dïng thuèc trõ s©u bÖnh vμ ph©n hãa

+ GÇn thÞ tr−êng, nªn cã lîi thÕ vÒ giç¶ trong häc liÒu l−îng cao vμ th−êng xuyªn) ngμy cμng viÖc mua s¾m vËt t− cÇn thiÕt cho s¶n xuÊt vμ tiªu lμm cho ®Êt c¹n kiÖt, « nhiÔm m«i tr−êng lan réng thô s¶n phÈm víi khèi l−îng ®¸ng kÓ.

ë cç hÖ thèng ®éc canh. Ng−îc l¹i, ë hÖ thèng ®a

+ Cã kÕt cÊu h¹ tÇng tèt nh− ®−êng giao th«ng, canh VAC sö dông tμi nguyªn t¹i chç cïng víi phÕ

gÇn cç c¬ së chÕ biÕn n«ng s¶n, trung t©m khoa phÈm cña cç hÖ thèng phô lμ biÖn ph¸p h÷u hiÖu häc, chuyÓn giao kü thuËt, v.v..

t¸i chu kú chÊt dinh d−ìng cho c©y trång, cho ®Êt,

+ Gi¶m chi phÝ vÒ vËn chuyÓn, ®i l¹i.

h¹n chÕ dÞch bÖnh, nªn h¹n chÕ ®−îc viÖc sö dông

+ æn ®Þnh vÒ thÞ tr−êng cho s¶n phÈm v−ên.

thuèc trõ s©u vμ ph©n hãa häc, tõ ®ã t¹o nªn sù bÒn v÷ng cho hÖ thèng vμ gi¶m « nhiÔm m«i

- X©y dùng v−ên r¶i rç ë xa cç trung t©m d©n tr−êng mét cçh thiÕt thùc nhÊt.

c−, thμnh thÞ còng cã nh÷ng lîi thÕ riªng: quy m«

v−ên th−êng nhá vμ cã thÞ tr−êng ®Þa ph−¬ng Ýt 2. Chän ®Þa ®iÓm x©y dùng v−ên nhiÒu ®éc lËp, Ýt ph¶i c¹nh tranh, gi¸ ®Êt v−ên Tr−íc khi quyÕt ®Þnh x©y dùng hÖ thèng VAC

hoÆc nh©n c«ng l¹i rÎ h¬n nhiÒu nªn gi¶m ®−îc ë møc ®é th©m canh khçao vμ chuyªn vÒ s¶n khÊu hao chi phÝ cè ®Þnh cho s¶n xuÊt. MÆt khç, ë phÈm hμng hãa cÇn tiÕn hμnh ®iÒu tra nghiªn cç v−ên r¶i rç th× nguy c¬ dÞch bÖnh lan truyÒn cøu cç ®iÒu kiÖn s¶n xuÊt vμ thÞ tr−êng tiªu thô tõ cç v−ên kh«ng ®−îc ch¨m sãc tèt còng Ýt h¬n.

nh− nhiÖt ®é, ®é Èm, ®é chiÕu s¸ng, ®Êt ®ai, thñy Tãm l¹i, gÇn cç trung t©m d©n c−, ng−êi lμm lîi, ®Þa h×nh, kÕt cÊu h¹ tÇng cña ®Þa ph−¬ng nh−

v−ên cã nhiÒu lîi thÕ cho s¶n xuÊt vμ tiªu thô s¶n

®iÒu kiÖn giao th«ng, ®iÒu kiÖn vÒ thÞ tr−êng cho phÈm h¬n nh÷ng ng−êi lμm v−ên ë xa thÞ tr−êng, vËt t− s¶n xuÊt vμ tiªu thô s¶n phÈm, cç c©y do vËy kh¶ n¨ng c¹nh tranh cña hä cao h¬n.

trång, vËt nu«i thÝch hîp víi ®Þa ph−¬ng, dÞch vô khuyÕn n«ng, cç ®iÒu kiÖn bÊt thuËn vÒ tù D−íi ®©y lμ cç yÕu tè cÇn ®iÒu tra: nhiªn vμ x· héi.

2.1. Cç yÕu tè khÝ hËu vμ ®Êt ®ai

Trong viÖc chän ®Þa ®iÓm x©y dùng v−ên

* NhiÖt ®é: lμ yÕu tè quan träng nhÊt, ¶nh th−êng gÆp hai tr−êng hîp:

h−ëng ®Õn sù ph©n bè c©y trång vμ vËt nu«i ë cç 110

111

https://thuviensach.vn

vïng cã khÝ hËu khç nhau vμ còng lμ yÕu tè tù

* Giã: Dï ë ®Þa h×nh nμo còng cã thÓ bÞ ¶nh nhiªn mμ con ng−êi kh«ng ®iÒu khiÓn ®−îc. Do h−ëng xÊu cña giã thiªn tai nh− b·o, xo¸y, lèc. ChØ

vËy, khi chän c©y trång vμ vËt nu«i trong v−ên cã giã thÞnh hμnh lμ cÇn chó ý trong x©y dùng cÇn ph¶i quan t©m tíi yÕu tè nμy dùa vμo tr¹m v−ên. §Þa h×nh cã ¶nh h−ëng râ rÖt ®Õn giã thÞnh khÝ t−îng hoÆc trung t©m khuyÕn n«ng gÇn nhÊt, hμnh ë vïng vμ ®Þa ph−¬ng. ë vïng nói, giã thÞnh hoÆc t×m hiÓu kinh nghiÖm lμm v−ên cña nh©n hμnh cã thÓ chuyÓn h−íng do cç ®Þa h×nh ®Æc biÖt d©n trong vïng. Cç chØ tiªu quan träng lμ nhiÖt cña thung lòng. Th−êng vÒ mïa ®«ng, kh«ng khÝ

®é trung b×nh, nhiÖt ®é tèi cao, tèi thÊp trong n¨m l¹nh nÆng hay thæi xuèng cç thung lòng hoÆc ë ch©n ®åi, cßn kh«ng khÝ Êm nhÑ h¬n th× bay lªn vμ trong cç th¸ng.

®åi. Dùa vμo ®Æc ®iÓm nμy mμ chóng ta cã thÓ

* L−îng m−a vμ ®é Èm: lμ nh÷ng yÕu tè ¶nh ph©n bè c©y trång thÝch hîp ë vïng ®åi, gi¶m ®−îc h−ëng ®Õn viÖc thiÕt kÕ hÖ thèng t−íi vμ tiªu tç h¹i cña giã l¹nh vÒ mïa ®«ng.

n−íc. V−ên lu«n cÇn mét l−îng n−íc lín cho c©y GÇn cç hå lín vμ biÓn, giã nhÑ cã phÇn ¶nh vμ cho ao c¸. NÕu l−îng m−a ph©n bè kh«ng ®Òu h−ëng quan träng ®èi víi tiÓu khÝ hËu. Do cã sù trong n¨m cÇn ph¶i cã kÕ ho¹ch dù tr÷ n−íc trong chªnh lÖch nhiÖt ®é râ rÖt gi÷a mÆt ®Êt vμ mÆt mïa h¹n vμ tiªu thñy trong mïa m−a.

n−íc, luång kh«ng khÝ ®· h×nh thμnh mét chu ë nh÷ng vïng th−êng cã m−a lín tËp trung, kú giã nhÑ. Ban ngμy, kh«ng khÝ nãng nhÑ tõ cÇn chó ý ®Õn vÊn ®Ò röa tr«i ®Êt, nhÊt lμ ë cç mÆt ®Êt bay lªn cao, kh«ng khÝ m¸t nÆng trªn

®Þa h×nh dèc, ®åi nói. ë vïng ®ång b»ng cÇn cã hÖ

mÆt biÓn ïa vμo. §Õn ®ªm, ®Êt l¹nh ®i qu¸ tr×nh thèng tiªu n−íc tèt ®Ó v−ên kh«ng bÞ ngËp n−íc thæi ng−îc l¹i, kh«ng khÝ l¹nh thæi ra biÓn. Giã l©u. Nh÷ng sè liÖu cÇn cã lμ l−îng m−a trung biÓn cßn mang theo nh÷ng h¹t c¸t nhá nªn khi b×nh h»ng n¨m, trung b×nh h»ng th¸ng, l−îng giã thæi m¹nh cã thÓ lμm tæn h¹i ®Õn sinh m−a tèi cao vμ tèi thÊp ë cç th¸ng trong n¨m.

tr−ëng cña c©y trång.

V−ên ë gÇn nguån n−íc cã lîi thÕ cao cho viÖc Dùa vμo ®Æc ®iÓm cña giã thÞnh hμnh (nh−

x©y dùng ao ®Ó nu«i thñy s¶n. Nguån n−íc cã thÓ

c−êng ®é, h−íng giã) ®Ó x©y dùng cç vμnh ®ai lμ s«ng, hå, ao chøa n−íc lín, khe, suèi. Ngoμi ra ch¾n giã thÝch hîp cho v−ên.

cßn cã thÓ nu«i c¸ lång ë cç con s«ng lín mμ

- Tç dông cña ®ai rõng:

kh«ng cÇn ph¶i ®μo ao ë v−ên ®Ó t¨ng diÖn tÝch Ng−êi ta nghiªn cøu thÊy chØ nh÷ng chuyÓn ®éng cho trång trät vμ ch¨n nu«i.

nhá cña kh«ng khÝ míi cã lîi. Tèc ®é giã > 2-3 m/gi©y 112

113

https://thuviensach.vn

vïng cã khÝ hËu khç nhau vμ còng lμ yÕu tè tù

* Giã: Dï ë ®Þa h×nh nμo còng cã thÓ bÞ ¶nh nhiªn mμ con ng−êi kh«ng ®iÒu khiÓn ®−îc. Do h−ëng xÊu cña giã thiªn tai nh− b·o, xo¸y, lèc. ChØ

vËy, khi chän c©y trång vμ vËt nu«i trong v−ên cã giã thÞnh hμnh lμ cÇn chó ý trong x©y dùng cÇn ph¶i quan t©m tíi yÕu tè nμy dùa vμo tr¹m v−ên. §Þa h×nh cã ¶nh h−ëng râ rÖt ®Õn giã thÞnh khÝ t−îng hoÆc trung t©m khuyÕn n«ng gÇn nhÊt, hμnh ë vïng vμ ®Þa ph−¬ng. ë vïng nói, giã thÞnh hoÆc t×m hiÓu kinh nghiÖm lμm v−ên cña nh©n hμnh cã thÓ chuyÓn h−íng do cç ®Þa h×nh ®Æc biÖt d©n trong vïng. Cç chØ tiªu quan träng lμ nhiÖt cña thung lòng. Th−êng vÒ mïa ®«ng, kh«ng khÝ

®é trung b×nh, nhiÖt ®é tèi cao, tèi thÊp trong n¨m l¹nh nÆng hay thæi xuèng cç thung lòng hoÆc ë ch©n ®åi, cßn kh«ng khÝ Êm nhÑ h¬n th× bay lªn vμ trong cç th¸ng.

®åi. Dùa vμo ®Æc ®iÓm nμy mμ chóng ta cã thÓ

* L−îng m−a vμ ®é Èm: lμ nh÷ng yÕu tè ¶nh ph©n bè c©y trång thÝch hîp ë vïng ®åi, gi¶m ®−îc h−ëng ®Õn viÖc thiÕt kÕ hÖ thèng t−íi vμ tiªu tç h¹i cña giã l¹nh vÒ mïa ®«ng.

n−íc. V−ên lu«n cÇn mét l−îng n−íc lín cho c©y GÇn cç hå lín vμ biÓn, giã nhÑ cã phÇn ¶nh vμ cho ao c¸. NÕu l−îng m−a ph©n bè kh«ng ®Òu h−ëng quan träng ®èi víi tiÓu khÝ hËu. Do cã sù trong n¨m cÇn ph¶i cã kÕ ho¹ch dù tr÷ n−íc trong chªnh lÖch nhiÖt ®é râ rÖt gi÷a mÆt ®Êt vμ mÆt mïa h¹n vμ tiªu thñy trong mïa m−a.

n−íc, luång kh«ng khÝ ®· h×nh thμnh mét chu ë nh÷ng vïng th−êng cã m−a lín tËp trung, kú giã nhÑ. Ban ngμy, kh«ng khÝ nãng nhÑ tõ cÇn chó ý ®Õn vÊn ®Ò röa tr«i ®Êt, nhÊt lμ ë cç mÆt ®Êt bay lªn cao, kh«ng khÝ m¸t nÆng trªn

®Þa h×nh dèc, ®åi nói. ë vïng ®ång b»ng cÇn cã hÖ

mÆt biÓn ïa vμo. §Õn ®ªm, ®Êt l¹nh ®i qu¸ tr×nh thèng tiªu n−íc tèt ®Ó v−ên kh«ng bÞ ngËp n−íc thæi ng−îc l¹i, kh«ng khÝ l¹nh thæi ra biÓn. Giã l©u. Nh÷ng sè liÖu cÇn cã lμ l−îng m−a trung biÓn cßn mang theo nh÷ng h¹t c¸t nhá nªn khi b×nh h»ng n¨m, trung b×nh h»ng th¸ng, l−îng giã thæi m¹nh cã thÓ lμm tæn h¹i ®Õn sinh m−a tèi cao vμ tèi thÊp ë cç th¸ng trong n¨m.

tr−ëng cña c©y trång.

V−ên ë gÇn nguån n−íc cã lîi thÕ cao cho viÖc Dùa vμo ®Æc ®iÓm cña giã thÞnh hμnh (nh−

x©y dùng ao ®Ó nu«i thñy s¶n. Nguån n−íc cã thÓ

c−êng ®é, h−íng giã) ®Ó x©y dùng cç vμnh ®ai lμ s«ng, hå, ao chøa n−íc lín, khe, suèi. Ngoμi ra ch¾n giã thÝch hîp cho v−ên.

cßn cã thÓ nu«i c¸ lång ë cç con s«ng lín mμ

- Tç dông cña ®ai rõng:

kh«ng cÇn ph¶i ®μo ao ë v−ên ®Ó t¨ng diÖn tÝch Ng−êi ta nghiªn cøu thÊy chØ nh÷ng chuyÓn ®éng cho trång trät vμ ch¨n nu«i.

nhá cña kh«ng khÝ míi cã lîi. Tèc ®é giã > 2-3 m/gi©y 112

113

https://thuviensach.vn

(7,2-10,8 km/giê) ®· cã h¹i cho v−ên c©y nh− bÞ

Keo l¸ trμm (acacoa auriculiformis) mÊt h¬i n−íc, gi¶m tû lÖ CO nªn quang hîp yÕu.

Keo tai t−îng (keo mì) (acacia mangium) 2

Nh÷ng hμng rμo c¶n giã (hoÆc hμng c©y) cã thÓ

C©y b¬ (persea americana mill)

lμm t¨ng n¨ng suÊt 10-20%, ®Æc biÖt ë nh÷ng MÝt (artocarpus heterophyllus lam) v−ên dèc vÒ h−íng giã chÝnh.

Chay (artocarpus tonkinensis)

Ngoμi ra, hμng c©y ch¾n giã cßn gi÷ Èm trong Roi (mËn) (eugenia javanica lam)

mïa kh«, ®iÒu hßa nhiÖt ®é, chèng xãi mßn, t¨ng V¶i (litchi sinensis sonn)

c−êng ho¹t ®éng cña ong mËt lμm t¨ng kh¶ n¨ng Nh·n (euphorina longana lour)

thô phÊn cho c©y, h¹n chÕ tç h¹i cña s−¬ng muèi, Vó s÷a (chrysophyllium cainito L.) giã Lμo, b·o.

Xoμi (mangifera indica L.)

- Chän c©y lμm ®ai rõng:

§μo lén hét (®iÒu) (anacadium occidentale L.) C©y lμm ®ai rõng cÇn ®¸p øng nh÷ng yªu

- ThiÕt kÕ ®ai rõng:

cÇu sau:

Tèt nhÊt lμ trång rõng tr−íc khi trång c©y l©u

+ ThÝch hîp víi ®iÒu kiÖn khÝ hËu cña ®Þa ph−¬ng.

n¨m trong v−ên kho¶ng 3-5 n¨m.

+ Th©n, t¸n cao to, sinh tr−ëng nhanh, sím H−íng ®ai rõng th¼ng gãc víi h−íng giã h¹i h×nh thμnh b×nh phong ch¾n giã.

trong n¨m cña vïng ®ã hoÆc cã thÓ lÖch mét gãc 30O.

+ Kh«ng cã s©u bÖnh cïng víi s©u bÖnh cña c©y CÊu t¹o ®ai rõng: §ai chÝnh gåm hai hμng c©y trong v−ên.

cao to cçh nhau 2 - 2,5 m vμ c©y cçh c©y 1 - 1,5 m,

+ Cμnh, l¸ nhiÒu, kÝn; rÔ cã nèt sÇn cè ®Þnh ®¹m.

phÝa trong vμ ngoμi lμ hai hμng c©y nhì. Trong

+ Cã nguån mËt cho ong.

®ai rõng cÇn cã m−¬ng ng¨n kh«ng cho rÔ ®©m Cã thÓ dïng cç lo¹i c©y sau:

vμo v−ên. Tæng chiÒu dμy ®ai rõng tõ 5 - 20 m tïy Phi lao (casuarina equisetifolia) theo møc giã b·o tõng vïng. §ai phô ®−îc trång B¹ch ®μn (eucalyptus)

vu«ng gãc víi ®ai chÝnh.

Xμ cõ (khaya senegaliensis)

HiÖu qu¶ ch¾n giã cña ®ai rõng th−êng gÊp Muång ®en (cassia siamea)

10 lÇn chiÒu cao cña ®ai rõng. Cç nghiªn cøu cho Keo dËu (leucaena glauca benth)

thÊy: Sau ®ai rõng tèc ®é giã bÞ gi¶m chØ cßn 50-Cèt khÝ (tephrosia candida)

60% tèc ®é giã ban ®Çu vμ sau ®ã tèc ®é giã l¹i

§μi Loan t−¬ng t− (acacia confusa mers) gi¶m dÇn vμ ®¹t tèc ®é giã thÊp nhÊt ë kho¶ng Mμng tang (litsea sp.)

cçh sau ®ai rõng b»ng 3 lÇn chiÒu cao. Sau ®ã tèc 114

115

https://thuviensach.vn

(7,2-10,8 km/giê) ®· cã h¹i cho v−ên c©y nh− bÞ

Keo l¸ trμm (acacoa auriculiformis) mÊt h¬i n−íc, gi¶m tû lÖ CO nªn quang hîp yÕu.

Keo tai t−îng (keo mì) (acacia mangium) 2

Nh÷ng hμng rμo c¶n giã (hoÆc hμng c©y) cã thÓ

C©y b¬ (persea americana mill)

lμm t¨ng n¨ng suÊt 10-20%, ®Æc biÖt ë nh÷ng MÝt (artocarpus heterophyllus lam) v−ên dèc vÒ h−íng giã chÝnh.

Chay (artocarpus tonkinensis)

Ngoμi ra, hμng c©y ch¾n giã cßn gi÷ Èm trong Roi (mËn) (eugenia javanica lam)

mïa kh«, ®iÒu hßa nhiÖt ®é, chèng xãi mßn, t¨ng V¶i (litchi sinensis sonn)

c−êng ho¹t ®éng cña ong mËt lμm t¨ng kh¶ n¨ng Nh·n (euphorina longana lour)

thô phÊn cho c©y, h¹n chÕ tç h¹i cña s−¬ng muèi, Vó s÷a (chrysophyllium cainito L.) giã Lμo, b·o.

Xoμi (mangifera indica L.)

- Chän c©y lμm ®ai rõng:

§μo lén hét (®iÒu) (anacadium occidentale L.) C©y lμm ®ai rõng cÇn ®¸p øng nh÷ng yªu

- ThiÕt kÕ ®ai rõng:

cÇu sau:

Tèt nhÊt lμ trång rõng tr−íc khi trång c©y l©u

+ ThÝch hîp víi ®iÒu kiÖn khÝ hËu cña ®Þa ph−¬ng.

n¨m trong v−ên kho¶ng 3-5 n¨m.

+ Th©n, t¸n cao to, sinh tr−ëng nhanh, sím H−íng ®ai rõng th¼ng gãc víi h−íng giã h¹i h×nh thμnh b×nh phong ch¾n giã.

trong n¨m cña vïng ®ã hoÆc cã thÓ lÖch mét gãc 30O.

+ Kh«ng cã s©u bÖnh cïng víi s©u bÖnh cña c©y CÊu t¹o ®ai rõng: §ai chÝnh gåm hai hμng c©y trong v−ên.

cao to cçh nhau 2 - 2,5 m vμ c©y cçh c©y 1 - 1,5 m,

+ Cμnh, l¸ nhiÒu, kÝn; rÔ cã nèt sÇn cè ®Þnh ®¹m.

phÝa trong vμ ngoμi lμ hai hμng c©y nhì. Trong

+ Cã nguån mËt cho ong.

®ai rõng cÇn cã m−¬ng ng¨n kh«ng cho rÔ ®©m Cã thÓ dïng cç lo¹i c©y sau:

vμo v−ên. Tæng chiÒu dμy ®ai rõng tõ 5 - 20 m tïy Phi lao (casuarina equisetifolia) theo møc giã b·o tõng vïng. §ai phô ®−îc trång B¹ch ®μn (eucalyptus)

vu«ng gãc víi ®ai chÝnh.

Xμ cõ (khaya senegaliensis)

HiÖu qu¶ ch¾n giã cña ®ai rõng th−êng gÊp Muång ®en (cassia siamea)

10 lÇn chiÒu cao cña ®ai rõng. Cç nghiªn cøu cho Keo dËu (leucaena glauca benth)

thÊy: Sau ®ai rõng tèc ®é giã bÞ gi¶m chØ cßn 50-Cèt khÝ (tephrosia candida)

60% tèc ®é giã ban ®Çu vμ sau ®ã tèc ®é giã l¹i

§μi Loan t−¬ng t− (acacia confusa mers) gi¶m dÇn vμ ®¹t tèc ®é giã thÊp nhÊt ë kho¶ng Mμng tang (litsea sp.)

cçh sau ®ai rõng b»ng 3 lÇn chiÒu cao. Sau ®ã tèc 114

115

https://thuviensach.vn

®é giã t¨ng dÇn vμ phôc håi tèc ®é giã ban ®Çu ë H×nh 12: M« h×nh rõng phßng hé cho n«ng tr¹i kho¶ng cçh sau ®ai rõng b»ng 20-25 chiÒu cao vïng rõng nói

®ai rõng.

Chóng ta cã thÓ lîi dông nh÷ng c©y l©m nghiÖp cã s½n ®Ó lμm ®ai rõng phßng hé.

Ngoμi ®ai rõng ch¾n giã, cßn cã lo¹i rõng phßng hé ë cç tØnh miÒn nói cã tç dông chèng xãi mßn, gi¶m l−îng bèc h¬i tù do vμ b¶o vÖ ®Êt. Lo¹i rõng phßng hé nμy th−êng lμ rõng hçn giao vμ chiÕm mét diÖn tÝch kh¸ lín. Bªn c¹nh tç dông chèng xãi mßn, b¶o vÖ ®Êt, b¶o vÖ v−ên c©y l©u n¨m, ®ai rõng cßn lμ h−íng kinh doanh s¶n xuÊt chÝnh H×nh 11 vμ 12 lμ cç m« h×nh ®ai rõng phßng trong vïng trång c©y ¨n qu¶, theo h−íng n«ng -

hé cho quy m« n«ng tr¹i võa vμ nhá ë ®ång b»ng, l©m kÕt hîp.

miÒn nói vμ nh÷ng vïng hay cã giã c¸t.

* §Þa h×nh: liªn quan chÆt chÏ víi tiÓu khÝ hËu H×nh 11: M« h×nh ®ai rõng phßng hé cña ®Þa ph−¬ng vμ kiÓu v−ên. ë cç ®Þa h×nh b»ng cho quy m« n«ng tr¹i võa vμ nhá vïng ph¼ng hoÆc cã ®é dèc thÊp (< 5O), viÖc x©y dùng

®ång b»ng vμ ®Êt c¸t ven biÓn

v−ên sÏ ®¬n gi¶n h¬n nhiÒu so víi ®Þa h×nh ®åi dèc. NÕu ®é dèc > 5O vμ < 15O th× ph¶i bè trÝ c©y trong v−ên sao cho xãi mßn Ýt nhÊt b»ng cçh: trång c©y l©u n¨m theo ®−êng ®ång møc, trång c©y phñ ®Êt, trång xen kÏ cç hμng c©y bôi ®Ó

ng¨n ®Êt röa tr«i. Nªn trång cç lo¹i c©y hä ®Ëu

®Ó kÕt hîp c¶i t¹o ®Êt vμ lμm thøc ¨n gia sóc.

200m

§Þa h×nh lμ nÐt kh«ng thay ®æi cña vïng ®Êt ë chõng mùc nhÊt ®Þnh, chóng ta cã thÓ c¶i t¹o ®Þa h×nh nh− v−ît ®Êt lªn lμm v−ên, lμm ao ë vïng ë vïng ®ång b»ng nªn kÕt hîp cç c©y ¨n qu¶

tròng, lμm ruéng bËc thang, ®μo m−¬ng tiªu n−íc lμm ®ai rõng phßng hé.

ë vïng ®åi.

116

117

https://thuviensach.vn

®é giã t¨ng dÇn vμ phôc håi tèc ®é giã ban ®Çu ë H×nh 12: M« h×nh rõng phßng hé cho n«ng tr¹i kho¶ng cçh sau ®ai rõng b»ng 20-25 chiÒu cao vïng rõng nói

®ai rõng.

Chóng ta cã thÓ lîi dông nh÷ng c©y l©m nghiÖp cã s½n ®Ó lμm ®ai rõng phßng hé.

Ngoμi ®ai rõng ch¾n giã, cßn cã lo¹i rõng phßng hé ë cç tØnh miÒn nói cã tç dông chèng xãi mßn, gi¶m l−îng bèc h¬i tù do vμ b¶o vÖ ®Êt. Lo¹i rõng phßng hé nμy th−êng lμ rõng hçn giao vμ chiÕm mét diÖn tÝch kh¸ lín. Bªn c¹nh tç dông chèng xãi mßn, b¶o vÖ ®Êt, b¶o vÖ v−ên c©y l©u n¨m, ®ai rõng cßn lμ h−íng kinh doanh s¶n xuÊt chÝnh H×nh 11 vμ 12 lμ cç m« h×nh ®ai rõng phßng trong vïng trång c©y ¨n qu¶, theo h−íng n«ng -

hé cho quy m« n«ng tr¹i võa vμ nhá ë ®ång b»ng, l©m kÕt hîp.

miÒn nói vμ nh÷ng vïng hay cã giã c¸t.

* §Þa h×nh: liªn quan chÆt chÏ víi tiÓu khÝ hËu H×nh 11: M« h×nh ®ai rõng phßng hé cña ®Þa ph−¬ng vμ kiÓu v−ên. ë cç ®Þa h×nh b»ng cho quy m« n«ng tr¹i võa vμ nhá vïng ph¼ng hoÆc cã ®é dèc thÊp (< 5O), viÖc x©y dùng

®ång b»ng vμ ®Êt c¸t ven biÓn

v−ên sÏ ®¬n gi¶n h¬n nhiÒu so víi ®Þa h×nh ®åi dèc. NÕu ®é dèc > 5O vμ < 15O th× ph¶i bè trÝ c©y trong v−ên sao cho xãi mßn Ýt nhÊt b»ng cçh: trång c©y l©u n¨m theo ®−êng ®ång møc, trång c©y phñ ®Êt, trång xen kÏ cç hμng c©y bôi ®Ó

ng¨n ®Êt röa tr«i. Nªn trång cç lo¹i c©y hä ®Ëu

®Ó kÕt hîp c¶i t¹o ®Êt vμ lμm thøc ¨n gia sóc.

200m

§Þa h×nh lμ nÐt kh«ng thay ®æi cña vïng ®Êt ë chõng mùc nhÊt ®Þnh, chóng ta cã thÓ c¶i t¹o ®Þa h×nh nh− v−ît ®Êt lªn lμm v−ên, lμm ao ë vïng ë vïng ®ång b»ng nªn kÕt hîp cç c©y ¨n qu¶

tròng, lμm ruéng bËc thang, ®μo m−¬ng tiªu n−íc lμm ®ai rõng phßng hé.

ë vïng ®åi.

116

117

https://thuviensach.vn

ë ®Þa h×nh ®åi dèc, c−êng ®é chiÕu s¸ng còng tÇng canh tç dμy, mùc n−íc ngÇm > 1 m, nªn −u khç nhau. ë nh÷ng dèc d·i n¾ng nh− dèc tiªn cho viÖc trång c©y ¨n qu¶. §Êt cã tÇng ®Êt h−íng ®«ng vμ h−íng t©y nªn trång nh÷ng c©y canh tç máng, cã cÊu t−îng tèt dïng ®Ó trång

−a n¾ng, cßn ë nh÷ng dèc h−íng rîp bãng nh−

rau. ë ®Êt xÊu cã thÓ trång cç lo¹i c©y lμm thøc h−íng nam, h−íng b¾c nªn trång nh÷ng c©y −a

¨n cho gia sóc. Ngoμi ra, ®èi víi ®Êt cã thμnh phÇn bãng h¬n, v× h−íng dèc nμy nhËn ®−îc Ýt bøc x¹

c¬ giíi nÆng cã thÓ t¨ng c−êng bãn ph©n h÷u c¬

mÆt trêi trùc tiÕp h¬n. Chuång tr¹i ch¨n nu«i nh− ph©n chuång, ph©n xanh ñ vμ trång c©y hä nªn x©y dùng ë n¬i bãng m¸t nh−ng ph¶i tho¸ng

®Ëu võa c¶i t¹o ®Êt võa lμm thøc ¨n cho gia sóc vμ

khÝ, kh«ng nªn bè trÝ chuång tr¹i ë nh÷ng vÞ trÝ

c¸ trong ao. Trong hÖ thèng s¶n xuÊt kÕt hîp nμy, d·i n¾ng vμ Èm thÊp.

®Êt ®ai cã thÓ coi kh«ng ph¶i lμ yÕu tè h¹n chÕ

ë ®Þa h×nh dèc, cÇn cã b¶n ®å chi tiÕt vÒ ®é dèc chÝnh. §iÒu quan träng lμ cã ®−îc nh÷ng sè liÖu (nghÜa lμ ®−êng ®ång møc còng ®−îc thÓ hiÖn trªn cô thÓ vÒ ®Êt nh− quy m«, tÝnh chÊt lý, hãa cña b¶n ®å) th× míi cã thÓ thiÕt kÕ v−ên mét cçh hîp

®Êt, mùc n−íc ngÇm, ®é dμy tÇng canh tç, lo¹i lý nh−: bè trÝ hμng c©y, nh÷ng vÞ trÝ cÇn lμm

®Êt... ®Ó lμm c¬ së cho viÖc lùa chän h−íng s¶n ruéng bËc thang, m−¬ng tiªu n−íc, ®−êng ®i, chç xuÊt chÝnh cho hÖ thèng.

nhèt vμ ch¨n nu«i gia sóc, gia cÇm, v.v..

CÇn chó ý r»ng, ®Êt c¸t vμ ®Êt than bïn kh«ng

* Nguån n−íc: trong hÖ thèng VAC th−êng cã c¶

thÝch hîp cho ao v× cã ®é thÊm cao, kh«ng gi÷ ®−îc hÖ thèng nu«i trång thñy s¶n nªn n−íc rÊt cÇn cho n−íc trong ao.

hÖ thèng nμy. NÕu v−ên ë cçh xa nguån n−íc th×

2.2. Cç yÕu tè vÒ s¶n xuÊt

kh«ng nªn nu«i c¸ trong ao vμ ®μo ao chØ ®Ó gi÷

* C©y trång vμ vËt nu«i: cÇn thu thËp sè liÖu vÒ

n−íc cho vËt nu«i vμ t−íi v−ên. Tuy nhiªn, ë nh÷ng gièng c©y trång vμ vËt nu«i ®· thÝch nghi tèt víi n¬i cã thÓ khai thç n−íc ngÇm vμ n−íc ngÇm chÊt

®Þa ph−¬ng, cç gièng míi ®ang ®−îc sö dông.

l−îng tèt th× cã thÓ khoan giÕng phôc vô cho hÖ

VÒ c©y trång: cÇn cã sè liÖu vÒ thêi gian sinh thèng VAC. Nh− vËy, khi ®iÒu tra vÒ nguån n−íc, tr−ëng vμ ph¸t triÓn, n¨ng suÊt, kh¶ n¨ng chèng chóng ta cÇn cã sè liÖu vÒ cç nguån n−íc bÒ mÆt chÞu víi s©u bÖnh vμ cç ®iÒu kiÖn ngo¹i c¶nh bÊt nh− hå, ao, s«ng, suèi vμ vÒ nguån n−íc ngÇm, kh¶

thuËn, thêi vô gieo trång, thu ho¹ch, kh¶ n¨ng n¨ng khai thç lo¹i n−íc nμy cho s¶n xuÊt.

trång xen, gèi trong cç hÖ thèng khç nhau.

* §Êt ®ai: Trong hÖ thèng VAC, ®Êt ®ai ®−îc sö VÒ vËt nu«i: yªu cÇu vÒ thøc ¨n, kh¶ n¨ng t¨ng dông mét cçh linh ho¹t. ë ®Êt cã cÊu t−îng tèt, träng, kh¶ n¨ng chèng chÞu bÖnh, v.v..

118

119

https://thuviensach.vn

ë ®Þa h×nh ®åi dèc, c−êng ®é chiÕu s¸ng còng tÇng canh tç dμy, mùc n−íc ngÇm > 1 m, nªn −u khç nhau. ë nh÷ng dèc d·i n¾ng nh− dèc tiªn cho viÖc trång c©y ¨n qu¶. §Êt cã tÇng ®Êt h−íng ®«ng vμ h−íng t©y nªn trång nh÷ng c©y canh tç máng, cã cÊu t−îng tèt dïng ®Ó trång

−a n¾ng, cßn ë nh÷ng dèc h−íng rîp bãng nh−

rau. ë ®Êt xÊu cã thÓ trång cç lo¹i c©y lμm thøc h−íng nam, h−íng b¾c nªn trång nh÷ng c©y −a

¨n cho gia sóc. Ngoμi ra, ®èi víi ®Êt cã thμnh phÇn bãng h¬n, v× h−íng dèc nμy nhËn ®−îc Ýt bøc x¹

c¬ giíi nÆng cã thÓ t¨ng c−êng bãn ph©n h÷u c¬

mÆt trêi trùc tiÕp h¬n. Chuång tr¹i ch¨n nu«i nh− ph©n chuång, ph©n xanh ñ vμ trång c©y hä nªn x©y dùng ë n¬i bãng m¸t nh−ng ph¶i tho¸ng

®Ëu võa c¶i t¹o ®Êt võa lμm thøc ¨n cho gia sóc vμ

khÝ, kh«ng nªn bè trÝ chuång tr¹i ë nh÷ng vÞ trÝ

c¸ trong ao. Trong hÖ thèng s¶n xuÊt kÕt hîp nμy, d·i n¾ng vμ Èm thÊp.

®Êt ®ai cã thÓ coi kh«ng ph¶i lμ yÕu tè h¹n chÕ

ë ®Þa h×nh dèc, cÇn cã b¶n ®å chi tiÕt vÒ ®é dèc chÝnh. §iÒu quan träng lμ cã ®−îc nh÷ng sè liÖu (nghÜa lμ ®−êng ®ång møc còng ®−îc thÓ hiÖn trªn cô thÓ vÒ ®Êt nh− quy m«, tÝnh chÊt lý, hãa cña b¶n ®å) th× míi cã thÓ thiÕt kÕ v−ên mét cçh hîp

®Êt, mùc n−íc ngÇm, ®é dμy tÇng canh tç, lo¹i lý nh−: bè trÝ hμng c©y, nh÷ng vÞ trÝ cÇn lμm

®Êt... ®Ó lμm c¬ së cho viÖc lùa chän h−íng s¶n ruéng bËc thang, m−¬ng tiªu n−íc, ®−êng ®i, chç xuÊt chÝnh cho hÖ thèng.

nhèt vμ ch¨n nu«i gia sóc, gia cÇm, v.v..

CÇn chó ý r»ng, ®Êt c¸t vμ ®Êt than bïn kh«ng

* Nguån n−íc: trong hÖ thèng VAC th−êng cã c¶

thÝch hîp cho ao v× cã ®é thÊm cao, kh«ng gi÷ ®−îc hÖ thèng nu«i trång thñy s¶n nªn n−íc rÊt cÇn cho n−íc trong ao.

hÖ thèng nμy. NÕu v−ên ë cçh xa nguån n−íc th×

2.2. Cç yÕu tè vÒ s¶n xuÊt

kh«ng nªn nu«i c¸ trong ao vμ ®μo ao chØ ®Ó gi÷

* C©y trång vμ vËt nu«i: cÇn thu thËp sè liÖu vÒ

n−íc cho vËt nu«i vμ t−íi v−ên. Tuy nhiªn, ë nh÷ng gièng c©y trång vμ vËt nu«i ®· thÝch nghi tèt víi n¬i cã thÓ khai thç n−íc ngÇm vμ n−íc ngÇm chÊt

®Þa ph−¬ng, cç gièng míi ®ang ®−îc sö dông.

l−îng tèt th× cã thÓ khoan giÕng phôc vô cho hÖ

VÒ c©y trång: cÇn cã sè liÖu vÒ thêi gian sinh thèng VAC. Nh− vËy, khi ®iÒu tra vÒ nguån n−íc, tr−ëng vμ ph¸t triÓn, n¨ng suÊt, kh¶ n¨ng chèng chóng ta cÇn cã sè liÖu vÒ cç nguån n−íc bÒ mÆt chÞu víi s©u bÖnh vμ cç ®iÒu kiÖn ngo¹i c¶nh bÊt nh− hå, ao, s«ng, suèi vμ vÒ nguån n−íc ngÇm, kh¶

thuËn, thêi vô gieo trång, thu ho¹ch, kh¶ n¨ng n¨ng khai thç lo¹i n−íc nμy cho s¶n xuÊt.

trång xen, gèi trong cç hÖ thèng khç nhau.

* §Êt ®ai: Trong hÖ thèng VAC, ®Êt ®ai ®−îc sö VÒ vËt nu«i: yªu cÇu vÒ thøc ¨n, kh¶ n¨ng t¨ng dông mét cçh linh ho¹t. ë ®Êt cã cÊu t−îng tèt, träng, kh¶ n¨ng chèng chÞu bÖnh, v.v..

118

119

https://thuviensach.vn

* Nång ®é: lμ thμnh phÇn quyÕt ®Þnh cña hÖ

tæng hîp vμ sau cïng lμ x©y dùng v−ên theo cç thèng, mÆc dï chóng ta th−êng coi hÖ thèng VAC

b−íc sau:

chØ cã ba thμnh phÇn. N«ng hé quyÕt ®Þnh ®Õn kÕ

3.1. Xç ®Þnh m« h×nh v−ên thÝch hîp

ho¹ch vμ kh¶ n¨ng ®Çu t− c¶ vÒ vËt chÊt, søc lao Tõ viÖc xç ®Þnh m« h×nh v−ên thÝch hîp tiÕp

®éng, kü thuËt cho hÖ thèng vμ kü n¨ng qu¶n lý

®Õn xç ®Þnh thμnh phÇn chÝnh, phô trong hÖ

hÖ thèng. KÕt cÊu h¹ tÇng cña n«ng hé nh− s©n thèng, s¶n phÈm chÝnh, s¶n phÈm phô.

ph¬i, nhμ x−ëng cho ®Õn chuång tr¹i, ®Êt së h÷u,

- Xç ®Þnh vÞ trÝ cña cç thμnh phÇn trong hÖ

m¸y mãc thiÕt bÞ lμ nh÷ng ®iÒu kiÖn quan träng thèng vμ ph©n bè ®Êt ®ai cho quy ho¹ch tæng quyÕt ®Þnh ®Õn viÖc ra quyÕt ®Þnh s¶n xuÊt.

thÓ v−ên.

2.3. §iÒu kiÖn kinh tÕ - x· héi ®Þa ph−¬ng

- Chän gièng c©y, con ®Ó nu«i trång; khèi l−îng

* KÕt cÊu h¹ tÇng: §−êng giao th«ng ®Õn cç vμ chñng lo¹i.

trung t©m kinh tÕ, cç dÞch vô vÒ vËn chuyÓn

- CÇn cã b¶n ®å thiÕt kÕ chi tiÕt vÒ v−ên c©y, hμng hãa, kho¶ng cçh ®Õn cç c¬ së chÕ biÕn chuång, ao.

n«ng s¶n, c¬ së b¶o qu¶n, ®¹i lý b¸n bu«n, b¸n lÎ

- Thêi vô gieo trång, nu«i c¸ thÝch hîp.

n«ng s¶n, hÖ thèng thñy lîi c«ng céng, v.v..

- LËp kÕ ho¹ch mua c©y con gièng, vËt t−, dông

* DÞch vô khoa häc kü thuËt: Th−êng lμ dÞch cô cÇn thiÕt cho thiÕt kÕ x©y dùng hÖ thèng.

vô khuyÕn n«ng, ®«i khi bao gåm c¶ tiÕp thÞ vμ

3.2. HÖ thèng ®−êng s¸ vμ hμng rμo b¶o

cung cÊp vËt t− cÇn thiÕt cho s¶n xuÊt, dÞch vô

vÖ v−ên

thó y, thñy lîi, v.v..

Tïy thuéc vμo quy m« v−ên, kh¶ n¨ng c¬ giíi

* ThÞ tr−êng vËt t− vμ hμng hãa n«ng s¶n: Nhu hãa, nhu cÇu vËn chuyÓn s¶n phÈm mμ x©y dùng cÇu cña thÞ tr−êng ®Þa ph−¬ng vμ cç thÞ tr−êng hÖ thèng ®−êng sçho thÝch hîp. NÕu v−ên réng, trung t©m ®èi víi s¶n phÈm v−ên ë cç thêi kú cã nhu cÇu sö dông c¬ giíi th× cÇn cã mét con trong n¨m vμ vμo cç thêi ®iÓm thu ho¹ch tËp

®−êng chÝnh xuyªn qua võa ®ñ lín cho xe cé, m¸y trung; giç¶ vμ biÕn ®éng giç¶ cña c¶ vËt t− s¶n mãc ®i l¹i. V−ên cã quy m« nhá th× chØ cÇn ®−êng xuÊt vμ s¶n phÈm.

nhá ®ñ ®Ó tiÖn cho viÖc ®i l¹i vμ vËn chuyÓn vËt t−

3. ThiÕt kÕ x©y dùng v−ên vμ lËp kÕ ho¹ch s¶n phÈm b»ng xe th« s¬.

ch¨m sãc qu¶n lý v−ên

HÖ thèng ®−êng nèi th«ng cç khu s¶n xuÊt Tõ cç sè liÖu ®iÒu tra tiÕn hμnh ph©n tÝch, nh− v−ên c©y, ao c¸, chuång tr¹i vμ nhμ ë võa tiÖn 120

121

https://thuviensach.vn

* Nång ®é: lμ thμnh phÇn quyÕt ®Þnh cña hÖ

tæng hîp vμ sau cïng lμ x©y dùng v−ên theo cç thèng, mÆc dï chóng ta th−êng coi hÖ thèng VAC

b−íc sau:

chØ cã ba thμnh phÇn. N«ng hé quyÕt ®Þnh ®Õn kÕ

3.1. Xç ®Þnh m« h×nh v−ên thÝch hîp

ho¹ch vμ kh¶ n¨ng ®Çu t− c¶ vÒ vËt chÊt, søc lao Tõ viÖc xç ®Þnh m« h×nh v−ên thÝch hîp tiÕp

®éng, kü thuËt cho hÖ thèng vμ kü n¨ng qu¶n lý

®Õn xç ®Þnh thμnh phÇn chÝnh, phô trong hÖ

hÖ thèng. KÕt cÊu h¹ tÇng cña n«ng hé nh− s©n thèng, s¶n phÈm chÝnh, s¶n phÈm phô.

ph¬i, nhμ x−ëng cho ®Õn chuång tr¹i, ®Êt së h÷u,

- Xç ®Þnh vÞ trÝ cña cç thμnh phÇn trong hÖ

m¸y mãc thiÕt bÞ lμ nh÷ng ®iÒu kiÖn quan träng thèng vμ ph©n bè ®Êt ®ai cho quy ho¹ch tæng quyÕt ®Þnh ®Õn viÖc ra quyÕt ®Þnh s¶n xuÊt.

thÓ v−ên.

2.3. §iÒu kiÖn kinh tÕ - x· héi ®Þa ph−¬ng

- Chän gièng c©y, con ®Ó nu«i trång; khèi l−îng

* KÕt cÊu h¹ tÇng: §−êng giao th«ng ®Õn cç vμ chñng lo¹i.

trung t©m kinh tÕ, cç dÞch vô vÒ vËn chuyÓn

- CÇn cã b¶n ®å thiÕt kÕ chi tiÕt vÒ v−ên c©y, hμng hãa, kho¶ng cçh ®Õn cç c¬ së chÕ biÕn chuång, ao.

n«ng s¶n, c¬ së b¶o qu¶n, ®¹i lý b¸n bu«n, b¸n lÎ

- Thêi vô gieo trång, nu«i c¸ thÝch hîp.

n«ng s¶n, hÖ thèng thñy lîi c«ng céng, v.v..

- LËp kÕ ho¹ch mua c©y con gièng, vËt t−, dông

* DÞch vô khoa häc kü thuËt: Th−êng lμ dÞch cô cÇn thiÕt cho thiÕt kÕ x©y dùng hÖ thèng.

vô khuyÕn n«ng, ®«i khi bao gåm c¶ tiÕp thÞ vμ

3.2. HÖ thèng ®−êng s¸ vμ hμng rμo b¶o

cung cÊp vËt t− cÇn thiÕt cho s¶n xuÊt, dÞch vô

vÖ v−ên

thó y, thñy lîi, v.v..

Tïy thuéc vμo quy m« v−ên, kh¶ n¨ng c¬ giíi

* ThÞ tr−êng vËt t− vμ hμng hãa n«ng s¶n: Nhu hãa, nhu cÇu vËn chuyÓn s¶n phÈm mμ x©y dùng cÇu cña thÞ tr−êng ®Þa ph−¬ng vμ cç thÞ tr−êng hÖ thèng ®−êng sçho thÝch hîp. NÕu v−ên réng, trung t©m ®èi víi s¶n phÈm v−ên ë cç thêi kú cã nhu cÇu sö dông c¬ giíi th× cÇn cã mét con trong n¨m vμ vμo cç thêi ®iÓm thu ho¹ch tËp

®−êng chÝnh xuyªn qua võa ®ñ lín cho xe cé, m¸y trung; giç¶ vμ biÕn ®éng giç¶ cña c¶ vËt t− s¶n mãc ®i l¹i. V−ên cã quy m« nhá th× chØ cÇn ®−êng xuÊt vμ s¶n phÈm.

nhá ®ñ ®Ó tiÖn cho viÖc ®i l¹i vμ vËn chuyÓn vËt t−

3. ThiÕt kÕ x©y dùng v−ên vμ lËp kÕ ho¹ch s¶n phÈm b»ng xe th« s¬.

ch¨m sãc qu¶n lý v−ên

HÖ thèng ®−êng nèi th«ng cç khu s¶n xuÊt Tõ cç sè liÖu ®iÒu tra tiÕn hμnh ph©n tÝch, nh− v−ên c©y, ao c¸, chuång tr¹i vμ nhμ ë võa tiÖn 120

121

https://thuviensach.vn

cho viÖc ®i l¹i, võa ph¶i tiÕt kiÖm ®Êt. Hai bªn H×nh 14: Ao song song

®−êng ®i cã thÓ trång rau, hoa hoÆc cá cho vËt nu«i vμ c¸ ë ao.

Hμng rμo b¶o vÖ v−ên cã thÓ lμ c©y cèi, l−íi s¾t, t−êng x©y, tïy thuéc vμo ®iÒu kiÖn cô thÓ tõng n¬i. Hμng rμo b»ng m©y, tre, cç lo¹i c©y hä ®Ëu (cç lo¹i keo) võa cã tç dông b¶o vÖ v−ên, võa

* Ao kªnh: Lo¹i ao nμy thÝch hîp cho cç loμi lμm thøc ¨n gia sóc, thu s¶n phÈm, Ýt ph¶i ®Çu t−.

c¸ ¨n c©y cá ë ven ao, trªn luèng ao hoÆc thøc Lo¹i hμng rμo nμy thÝch hîp cho cç v−ên réng.

¨n ë ®¸y ao. VÞ trÝ vμ h×nh d¹ng tèi −u cña ao c¸ phô thuéc vμo ®Þa h×nh vμ quy m« v−ên, quy

3.3. X©y dùng ao

m« s¶n xuÊt ao. Ao kªnh thÝch hîp cho vïng KiÓu vμ d¹ng ao phô thuéc vμo ®Þa h×nh vμ quy

®ång b»ng, vïng tròng vμ th−êng diÖn tÝch ao m« s¶n xuÊt. Cã thÓ lμ ao ®¬n hoÆc mét hÖ thèng chiÕm kho¶ng 30% tæng diÖn tÝch v−ên.

ao nèi liÒn nhau nh− ao chuçi, ao song song hoÆc H×nh 15: Ao kªnh

ao xen gi÷a cç luèng (liÕp) trång c©y gäi lμ ao kªnh.

* Ao chuçi: C¸ ë cç ®é tuæi khç nhau, tõ nhá

®Õn to, ®−îc th¶ ë cç ao khç nhau ®Ó tiÖn cho viÖc cho ¨n, ch¨m sãc. Cçh bè trÝ ao thμnh chuçi

* VÒ ®é s©u cña ao: Sè l−îng c¸ th¶ trong ao th«ng víi nhau cã nh−îc ®iÓm lμ dÞch bÖnh hoÆc phô thuéc chñ yÕu vμo diÖn tÝch mÆt n−íc h¬n lμ

n−íc bÞ « nhiÔm cã thÓ ch¶y theo dßng lan tõ ao khèi l−îng n−íc vμ chiÒu s©u cña ao. Thøc ¨n nμy sang ao khç.

cung cÊp cho c¸ phô thuéc vμo diÖn tÝch mÆt n−íc H×nh 13: Ao chuçi

vμ chu vi quanh mÆt n−íc. Tuy vËy, chiÒu s©u còng cÇn cho c¸ tr¸nh n¾ng vμ tr¸nh nh÷ng loμi chim b¾t c¸. §é s©u cßn phô thuéc vμo lo¹i ao: ao

−¬m c¸, ao nu«i c¸ bè mÑ hay ao nu«i c¸ thÞt.

* Ao ®Æt song song: Mçi ao nu«i cçh biÖt nhau, Th−êng ®é s©u mÆt n−íc 1 - 1,5 m lμ kinh tÕ nhÊt.

kh«ng sî l©y truyÒn bÖnh dÞch hoÆc « nhiÔm. Ao Ao −¬m th−êng n«ng h¬n ®Ó cã thÓ dÔ dμng ph¬i song song dÔ kiÓm tra, tiªu n−íc vμ dÔ xö lý h¬n n¾ng ®¸y ao vμ xö lý ao sau mét mïa thu ho¹ch.

ao chuçi.

Nh÷ng ao s©u h¬n, tèn nhiÒu c«ng søc, tiÒn cña ®Ó

122

123

https://thuviensach.vn

cho viÖc ®i l¹i, võa ph¶i tiÕt kiÖm ®Êt. Hai bªn H×nh 14: Ao song song

®−êng ®i cã thÓ trång rau, hoa hoÆc cá cho vËt nu«i vμ c¸ ë ao.

Hμng rμo b¶o vÖ v−ên cã thÓ lμ c©y cèi, l−íi s¾t, t−êng x©y, tïy thuéc vμo ®iÒu kiÖn cô thÓ tõng n¬i. Hμng rμo b»ng m©y, tre, cç lo¹i c©y hä ®Ëu (cç lo¹i keo) võa cã tç dông b¶o vÖ v−ên, võa

* Ao kªnh: Lo¹i ao nμy thÝch hîp cho cç loμi lμm thøc ¨n gia sóc, thu s¶n phÈm, Ýt ph¶i ®Çu t−.

c¸ ¨n c©y cá ë ven ao, trªn luèng ao hoÆc thøc Lo¹i hμng rμo nμy thÝch hîp cho cç v−ên réng.

¨n ë ®¸y ao. VÞ trÝ vμ h×nh d¹ng tèi −u cña ao c¸ phô thuéc vμo ®Þa h×nh vμ quy m« v−ên, quy

3.3. X©y dùng ao

m« s¶n xuÊt ao. Ao kªnh thÝch hîp cho vïng KiÓu vμ d¹ng ao phô thuéc vμo ®Þa h×nh vμ quy

®ång b»ng, vïng tròng vμ th−êng diÖn tÝch ao m« s¶n xuÊt. Cã thÓ lμ ao ®¬n hoÆc mét hÖ thèng chiÕm kho¶ng 30% tæng diÖn tÝch v−ên.

ao nèi liÒn nhau nh− ao chuçi, ao song song hoÆc H×nh 15: Ao kªnh

ao xen gi÷a cç luèng (liÕp) trång c©y gäi lμ ao kªnh.

* Ao chuçi: C¸ ë cç ®é tuæi khç nhau, tõ nhá

®Õn to, ®−îc th¶ ë cç ao khç nhau ®Ó tiÖn cho viÖc cho ¨n, ch¨m sãc. Cçh bè trÝ ao thμnh chuçi

* VÒ ®é s©u cña ao: Sè l−îng c¸ th¶ trong ao th«ng víi nhau cã nh−îc ®iÓm lμ dÞch bÖnh hoÆc phô thuéc chñ yÕu vμo diÖn tÝch mÆt n−íc h¬n lμ

n−íc bÞ « nhiÔm cã thÓ ch¶y theo dßng lan tõ ao khèi l−îng n−íc vμ chiÒu s©u cña ao. Thøc ¨n nμy sang ao khç.

cung cÊp cho c¸ phô thuéc vμo diÖn tÝch mÆt n−íc H×nh 13: Ao chuçi

vμ chu vi quanh mÆt n−íc. Tuy vËy, chiÒu s©u còng cÇn cho c¸ tr¸nh n¾ng vμ tr¸nh nh÷ng loμi chim b¾t c¸. §é s©u cßn phô thuéc vμo lo¹i ao: ao

−¬m c¸, ao nu«i c¸ bè mÑ hay ao nu«i c¸ thÞt.

* Ao ®Æt song song: Mçi ao nu«i cçh biÖt nhau, Th−êng ®é s©u mÆt n−íc 1 - 1,5 m lμ kinh tÕ nhÊt.

kh«ng sî l©y truyÒn bÖnh dÞch hoÆc « nhiÔm. Ao Ao −¬m th−êng n«ng h¬n ®Ó cã thÓ dÔ dμng ph¬i song song dÔ kiÓm tra, tiªu n−íc vμ dÔ xö lý h¬n n¾ng ®¸y ao vμ xö lý ao sau mét mïa thu ho¹ch.

ao chuçi.

Nh÷ng ao s©u h¬n, tèn nhiÒu c«ng søc, tiÒn cña ®Ó

122

123

https://thuviensach.vn

x©y dùng ao vμ th−êng ¸nh s¸ng kh«ng lät ®−îc chuång tr¹i. Chuång tr¹i cã thÓ x©y dùng ë c¹nh xuèng phÇn ®¸y ao, lμm cho phÇn nμy Ýt cã c¸ sinh ao, trªn ao (®èi víi lîn, gia cÇm) hoÆc d−íi t¸n c©y sèng vμ cç ®éng - thùc vËt phï du khã ph¸t triÓn.

trong v−ên ë n¬i cao r¸o kh«ng bÞ ngËp trong mïa Ao n«ng qu¸, vÒ mïa hÌ c¸ dÔ bÞ nãng, n¾ng, cá dÔ

m−a. Khi thiÕt kÕ chuång tr¹i, cÇn quy ho¹ch chç mäc nhiÒu.

®Ó ñ ph©n t−¬i, hå chøa n−íc röa chuång h»ng

* VÒ kÝch th−íc ao: lμ tïy thuéc vμo môc ®Ých ngμy. Chuång ph¶i tho¸ng, m¸t, hîp vÖ sinh vÒ

s¶n xuÊt, lo¹i c¸ nu«i vμ quü ®Êt s½n cã. Trong mïa hÌ, Êm ¸p vÒ mïa ®«ng. Chuång ph¶i cã

®iÒu kiÖn nu«i c¸ th©m canh, nh÷ng ao nhá vμ

m¸ng ¨n vμ chç ®ùng n−íc uèng.

võa th−êng dÔ qu¶n lý h¬n lμ nh÷ng ao lín. Cßn

* KÝch th−íc chuång tr¹i: phô thuéc vμo sè l−îng trong ®iÒu kiÖn b¸n th©m canh vμ nu«i c¸ qu¶ng vËt nu«i vμ gièng. ë miÒn nói, trong hÖ thèng ch¨n canh, ao nhá sÏ kh«ng thÝch hîp (kh«ng kinh tÕ) v×

th¶ gia sóc, gia cÇm còng nªn x©y dùng chuång tr¹i kh«ng cã ®ñ thøc ¨n tù nhiªn trong ao cho c¸.

cÈn thËn cã m¸i che ®Ó cã chç cho chóng nghØ ®ªm Nh− vËy, s¶n l−îng c¸ trong ao phô thuéc hoÆc tr¸nh m−a, n¾ng vμ gi¸ l¹nh.

nhiÒu vμo kü thuËt canh tç h¬n lμ vμo diÖn tÝch ao.

3.5. X©y dùng v−ên c©y

ë ch©u ¢u, kÝch th−íc ao ®−îc quy ®Þnh nh− sau: Sau khi ®· x©y dùng c¬ b¶n xong vÒ chuång Ao nhá

< 0,1 ha

tr¹i, ao th× tiÕn hμnh x©y dùng v−ên c©y, gåm cç Ao võa

< 1,0 ha; > 0,1 ha

c«ng viÖc sau:

Ao réng võa ph¶i < 5,0 ha; > 1,0 ha

- Ph©n chia l« thöa vμ vÞ trÝ trång cç lo¹i c©y Ao rÊt réng

> 5,0 ha

trong v−ên. C©y trong v−ên chia thμnh c©y h»ng ë n−íc ta, ao ë trong hÖ thèng VAC th−êng n¨m vμ c©y l©u n¨m.

nhá, chØ cã ®Êt ®Êu thÇu mÆt hå hoÆc mÆt n−íc C©y h»ng n¨m cã cç lo¹i rau ng¾n ngμy, c©y c«ng céng ven s«ng, ®Ëp lμ cã diÖn tÝch kh¸ réng.

gia vÞ, c©y thuèc, c©y thùc phÈm, c©y hoa.

3.4. X©y dùng chuång tr¹i ch¨n nu«i

C©y l©u n¨m chñ yÕu lμ c©y ¨n qu¶, c©y l©m

* VÞ trÝ: chuång tr¹i ch¨n nu«i lîn, tr©u, bß, dª

nghiÖp, c©y c«ng nghiÖp, c©y c¶nh.

nªn ®Æt cçh xa nhμ ë ®Ó b¶o ®¶m vÖ sinh. §èi víi

- KÕ ho¹ch trång xen, gèi cç loμi c©y khç gia cÇm nh− gμ, vÞt cã thÓ nhèt c¹nh nhμ bÕp nhau trong v−ên.

nh−ng ph¶i dän ph©n h»ng ngμy. Nªn chän vÞ trÝ

- Lªn luèng, ®μo hè ®Ó trång c©y.

thÝch hîp nhÊt trong v−ên ®Ó thiÕt kÕ x©y dùng

- ChÕ ®é canh tç tõng lo¹i c©y trong v−ên.

124

125

https://thuviensach.vn

x©y dùng ao vμ th−êng ¸nh s¸ng kh«ng lät ®−îc chuång tr¹i. Chuång tr¹i cã thÓ x©y dùng ë c¹nh xuèng phÇn ®¸y ao, lμm cho phÇn nμy Ýt cã c¸ sinh ao, trªn ao (®èi víi lîn, gia cÇm) hoÆc d−íi t¸n c©y sèng vμ cç ®éng - thùc vËt phï du khã ph¸t triÓn.

trong v−ên ë n¬i cao r¸o kh«ng bÞ ngËp trong mïa Ao n«ng qu¸, vÒ mïa hÌ c¸ dÔ bÞ nãng, n¾ng, cá dÔ

m−a. Khi thiÕt kÕ chuång tr¹i, cÇn quy ho¹ch chç mäc nhiÒu.

®Ó ñ ph©n t−¬i, hå chøa n−íc röa chuång h»ng

* VÒ kÝch th−íc ao: lμ tïy thuéc vμo môc ®Ých ngμy. Chuång ph¶i tho¸ng, m¸t, hîp vÖ sinh vÒ

s¶n xuÊt, lo¹i c¸ nu«i vμ quü ®Êt s½n cã. Trong mïa hÌ, Êm ¸p vÒ mïa ®«ng. Chuång ph¶i cã

®iÒu kiÖn nu«i c¸ th©m canh, nh÷ng ao nhá vμ

m¸ng ¨n vμ chç ®ùng n−íc uèng.

võa th−êng dÔ qu¶n lý h¬n lμ nh÷ng ao lín. Cßn

* KÝch th−íc chuång tr¹i: phô thuéc vμo sè l−îng trong ®iÒu kiÖn b¸n th©m canh vμ nu«i c¸ qu¶ng vËt nu«i vμ gièng. ë miÒn nói, trong hÖ thèng ch¨n canh, ao nhá sÏ kh«ng thÝch hîp (kh«ng kinh tÕ) v×

th¶ gia sóc, gia cÇm còng nªn x©y dùng chuång tr¹i kh«ng cã ®ñ thøc ¨n tù nhiªn trong ao cho c¸.

cÈn thËn cã m¸i che ®Ó cã chç cho chóng nghØ ®ªm Nh− vËy, s¶n l−îng c¸ trong ao phô thuéc hoÆc tr¸nh m−a, n¾ng vμ gi¸ l¹nh.

nhiÒu vμo kü thuËt canh tç h¬n lμ vμo diÖn tÝch ao.

3.5. X©y dùng v−ên c©y

ë ch©u ¢u, kÝch th−íc ao ®−îc quy ®Þnh nh− sau: Sau khi ®· x©y dùng c¬ b¶n xong vÒ chuång Ao nhá

< 0,1 ha

tr¹i, ao th× tiÕn hμnh x©y dùng v−ên c©y, gåm cç Ao võa

< 1,0 ha; > 0,1 ha

c«ng viÖc sau:

Ao réng võa ph¶i < 5,0 ha; > 1,0 ha

- Ph©n chia l« thöa vμ vÞ trÝ trång cç lo¹i c©y Ao rÊt réng

> 5,0 ha

trong v−ên. C©y trong v−ên chia thμnh c©y h»ng ë n−íc ta, ao ë trong hÖ thèng VAC th−êng n¨m vμ c©y l©u n¨m.

nhá, chØ cã ®Êt ®Êu thÇu mÆt hå hoÆc mÆt n−íc C©y h»ng n¨m cã cç lo¹i rau ng¾n ngμy, c©y c«ng céng ven s«ng, ®Ëp lμ cã diÖn tÝch kh¸ réng.

gia vÞ, c©y thuèc, c©y thùc phÈm, c©y hoa.

3.4. X©y dùng chuång tr¹i ch¨n nu«i

C©y l©u n¨m chñ yÕu lμ c©y ¨n qu¶, c©y l©m

* VÞ trÝ: chuång tr¹i ch¨n nu«i lîn, tr©u, bß, dª

nghiÖp, c©y c«ng nghiÖp, c©y c¶nh.

nªn ®Æt cçh xa nhμ ë ®Ó b¶o ®¶m vÖ sinh. §èi víi

- KÕ ho¹ch trång xen, gèi cç loμi c©y khç gia cÇm nh− gμ, vÞt cã thÓ nhèt c¹nh nhμ bÕp nhau trong v−ên.

nh−ng ph¶i dän ph©n h»ng ngμy. Nªn chän vÞ trÝ

- Lªn luèng, ®μo hè ®Ó trång c©y.

thÝch hîp nhÊt trong v−ên ®Ó thiÕt kÕ x©y dùng

- ChÕ ®é canh tç tõng lo¹i c©y trong v−ên.

124

125

https://thuviensach.vn

II. Cç m« h×nh v−ên ë vïng ®ång b»ng cung cÊp cho ch¨n nu«i vμ cho c¸ d−íi ao. Nªn

§Æc ®iÓm cña vïng ®ång b»ng lμ ®Þa h×nh b»ng nu«i c¸ tr«i, tr¾m cá, chÐp.

ph¼ng nªn viÖc thiÕt kÕ hÖ thèng v−ên ®¬n gi¶n vμ

V−ên: Trång rau ngay c¹nh bÕp, chñ yÕu cung Ýt tèn c«ng søc. Mét m« h×nh cã ®ñ cç thμnh phÇn cÊp cho gia ®×nh; phÇn v−ên cßn l¹i nªn tËp trung VAC lμ m« h×nh lý t−ëng nhÊt. ViÖc ®μo ao cã tç trång cç lo¹i c©y ¨n qu¶ cã gi¸ trÞ hμng hãa. Tïy dông nu«i c¸, ®ång thêi lÊy ®Êt ®¾p cho v−ên cao thuéc vμo khÝ hËu vμ ®Êt ®ai mμ chän gièng, loμi h¬n ®Ó cã thÓ trång cç lo¹i c©y ¨n qu¶ cã gi¸ trÞ

c©y ¨n qu¶ phï hîp nh− chuèi, ®u ®ñ, t¸o, hång hμng hãa.

xiªm, v.v..

1. M« h×nh v−ên - ao

§Ó tiªu n−íc dÔ dμng nªn ®Ó cç r·nh tho¸t n−íc s©u 0,3 m gi÷a cç luèng. ë vïng ®ång b»ng H×nh 16: M« h×nh v−ên - ao

s«ng Hång, c©y ¨n qu¶ chñ lùc nªn trång lμ t¸o,

C©y ¨n qu¶ + rau

nh·n, v¶i, quýt, b−ëi, chuèi.

CAQ

CAQ

Ao th¶ c¸:

Khi v−ên c©y ch−a giao t¸n cã thÓ trång xen cç

+

+

tr«i, tr¾m cá, chÐp

rau

rau

V−ên c©y ¨n qu¶

lo¹i rau hoÆc xen c©y ¨n qu¶ ng¾n ngμy nh− ®u

Hoa - c©y c¶nh

®ñ, chanh trong mét hai vô ®Çu; còng cã thÓ trång

xen b»ng cçh −¬m c©y con gièng.

S©n ph¬i

V−ên rau

Nhµ ë vµ bÕp

Chuång tr¹i: Th−êng cã tr©u ®Ó cμy kÐo, cßn l¹i

V−ên c©y ¨n qu¶

chuång tr¹i

chñ yÕu ®Çu t− ®Ó nu«i lîn (kÓ c¶ lîn sinh s¶n nÕu

cã ®iÒu kiÖn) vμ nu«i gμ, vÞt. NÕu diÖn tÝch ao réng Trong hÖ thèng nμy v−ên c©y ¨n qu¶ lμ thμnh cã thÓ ®Çu t− nu«i lîn h−íng n¹c ®Ó t¨ng thu phÇn chÝnh. Ao ®−îc bè trÝ tr−íc nhμ tçh biÖt víi nhËp, ®ång thêi lÊy ph©n vμ thøc ¨n thõa cña lîn khu ch¨n nu«i. Lo¹i ao nμy cã tç dông cung cÊp bãn cho ao c¸ vμ v−ên.

n−íc t−íi cho v−ên, n−íc uèng cho gia sóc, röa Trong hÖ thèng nμy, gμ, vÞt nªn ch¨n th¶

chuång tr¹i, lμm dÞu m¸t kh«ng khÝ cho nhμ ë trong v−ên c©y ¨n qu¶ ®Ó chóng kiÕm ¨n, nhÆt trong mïa hÌ.

Xung quanh bê ao trång c©y ¨n qu¶ −a n−íc cá vμ s©u bä. V× vËy, sè l−îng nu«i nªn h¹n chÕ.

nh− chanh, quýt, cam, b−ëi, t¸o, roi, nh·n... D−íi Cã thÓ ¸p dông hÖ thèng nu«i nhèt lu©n phiªn gèc c©y ¨n qu¶ trång xen cç lo¹i rau ¨n l¸ ®Ó

trong v−ên.

126

127

https://thuviensach.vn

II. Cç m« h×nh v−ên ë vïng ®ång b»ng cung cÊp cho ch¨n nu«i vμ cho c¸ d−íi ao. Nªn

§Æc ®iÓm cña vïng ®ång b»ng lμ ®Þa h×nh b»ng nu«i c¸ tr«i, tr¾m cá, chÐp.

ph¼ng nªn viÖc thiÕt kÕ hÖ thèng v−ên ®¬n gi¶n vμ

V−ên: Trång rau ngay c¹nh bÕp, chñ yÕu cung Ýt tèn c«ng søc. Mét m« h×nh cã ®ñ cç thμnh phÇn cÊp cho gia ®×nh; phÇn v−ên cßn l¹i nªn tËp trung VAC lμ m« h×nh lý t−ëng nhÊt. ViÖc ®μo ao cã tç trång cç lo¹i c©y ¨n qu¶ cã gi¸ trÞ hμng hãa. Tïy dông nu«i c¸, ®ång thêi lÊy ®Êt ®¾p cho v−ên cao thuéc vμo khÝ hËu vμ ®Êt ®ai mμ chän gièng, loμi h¬n ®Ó cã thÓ trång cç lo¹i c©y ¨n qu¶ cã gi¸ trÞ

c©y ¨n qu¶ phï hîp nh− chuèi, ®u ®ñ, t¸o, hång hμng hãa.

xiªm, v.v..

1. M« h×nh v−ên - ao

§Ó tiªu n−íc dÔ dμng nªn ®Ó cç r·nh tho¸t n−íc s©u 0,3 m gi÷a cç luèng. ë vïng ®ång b»ng H×nh 16: M« h×nh v−ên - ao

s«ng Hång, c©y ¨n qu¶ chñ lùc nªn trång lμ t¸o,

C©y ¨n qu¶ + rau

nh·n, v¶i, quýt, b−ëi, chuèi.

CAQ

CAQ

Ao th¶ c¸:

Khi v−ên c©y ch−a giao t¸n cã thÓ trång xen cç

+

+

tr«i, tr¾m cá, chÐp

rau

rau

V−ên c©y ¨n qu¶

lo¹i rau hoÆc xen c©y ¨n qu¶ ng¾n ngμy nh− ®u

Hoa - c©y c¶nh

®ñ, chanh trong mét hai vô ®Çu; còng cã thÓ trång

xen b»ng cçh −¬m c©y con gièng.

S©n ph¬i

V−ên rau

Nhµ ë vµ bÕp

Chuång tr¹i: Th−êng cã tr©u ®Ó cμy kÐo, cßn l¹i

V−ên c©y ¨n qu¶

chuång tr¹i

chñ yÕu ®Çu t− ®Ó nu«i lîn (kÓ c¶ lîn sinh s¶n nÕu

cã ®iÒu kiÖn) vμ nu«i gμ, vÞt. NÕu diÖn tÝch ao réng Trong hÖ thèng nμy v−ên c©y ¨n qu¶ lμ thμnh cã thÓ ®Çu t− nu«i lîn h−íng n¹c ®Ó t¨ng thu phÇn chÝnh. Ao ®−îc bè trÝ tr−íc nhμ tçh biÖt víi nhËp, ®ång thêi lÊy ph©n vμ thøc ¨n thõa cña lîn khu ch¨n nu«i. Lo¹i ao nμy cã tç dông cung cÊp bãn cho ao c¸ vμ v−ên.

n−íc t−íi cho v−ên, n−íc uèng cho gia sóc, röa Trong hÖ thèng nμy, gμ, vÞt nªn ch¨n th¶

chuång tr¹i, lμm dÞu m¸t kh«ng khÝ cho nhμ ë trong v−ên c©y ¨n qu¶ ®Ó chóng kiÕm ¨n, nhÆt trong mïa hÌ.

Xung quanh bê ao trång c©y ¨n qu¶ −a n−íc cá vμ s©u bä. V× vËy, sè l−îng nu«i nªn h¹n chÕ.

nh− chanh, quýt, cam, b−ëi, t¸o, roi, nh·n... D−íi Cã thÓ ¸p dông hÖ thèng nu«i nhèt lu©n phiªn gèc c©y ¨n qu¶ trång xen cç lo¹i rau ¨n l¸ ®Ó

trong v−ên.

126

127

https://thuviensach.vn

2. M« h×nh ao - chuång kÕt hîp h×nh nμy cã c¸ trª lai lμ lo¹i c¸ thÝch hîp v× chóng Trong hÖ thèng nμy, ao vμ chuång lμ hai thμnh thÝch ¨n cç thøc ¨n ®ang ph©n hñy vμ chÞu ®−îc

®é bÈn cao vμ nång ®é oxy trong n−íc thÊp h¬n cç phÇn chñ yÕu. Chuång nu«i gμ, vÞt, lîn, cã thÓ bè lo¹i c¸ khç. §ång thêi chóng t¨ng träng kh¸

trÝ ngay trªn ao c¸ hoÆc c¹nh ao, h»ng ngμy dän nhanh vμ chÊt l−îng cçao.

ph©n tõ chuång cung cÊp cho c¸ trong ao. Tuy Trong ®iÒu kiÖn th©m canh cao, ng−êi ta cßn nhiªn, nÕu nu«i víi sè l−îng lín (> 200 con gμ

cho c¸ ¨n bæ sung nh÷ng thøc ¨n tæng hîp, c¸ lo¹i, c«ng nghiÖp hoÆc > 20 con lîn vç bÐo) th× ph¶i chÊt th¶i tõ cç lß mæ gia sóc, v.v..

tÝnh to¸n sao cho l−îng ph©n th¶i ra h»ng ngμy NÕu trong hÖ thèng cã hai ao hoÆc nhiÒu h¬n, kh«ng qu¸ nhiÒu so víi søc ¨n cña c¸, lμm «

cã thÓ bè trÝ nu«i gμ lu©n phiªn trªn cç ao, nhiÔm n−íc ao. Trong tr−êng hîp nμy cÇn cã hè ñ nghÜa lμ mçi løa gμ trªn mét ao. HoÆc cã thÓ ¸p ph©n, lÊy ph©n ñ ho¹i bãn bít cho v−ên vμ ruéng.

dông hÖ thèng nu«i gμ - c¸ lu©n phiªn, nghÜa lμ

Cã thÓ ph©n biÖt cç m« h×nh ao - chuång sau: nu«i gμ trªn ao ®ang thêi kú ph¬i ®Ó chuÈn bÞ

H×nh 17: M« h×nh ao - chuång kÕt hîp cho ®ît sau (trong ®iÒu kiÖn th©m canh cao tõ H×nh 17: M« h×nh Ao - Chuång kÕt hîp 4-5 th¸ng cã thÓ thu ho¹ch c¸ mét lÇn). Ph©n gμ

V−ên hoa

Gµ CN

Ao c¸

tÝch lòy d−íi ao, khi kÕt thóc nu«i gμ ®Ó ph¬i ao S©n ph¬i

thªm 1-2 th¸ng, sau ®ã th¸o n−íc vμo ®Ó nu«i Gµ CN

Ao c¸

V−ên rau

Nhµ ë vµ bÕp

c¸. §©y lμ m« h×nh nu«i c¸ trª lai - gμ c«ng

nghiÖp lÊy thÞt.

Gµ CN

Ao c¸

V−ên c©y ¨n qu¶

Chuång tr¹i:

2.2. M« h×nh ao - vÞt

gia sóc, lîn

Khç víi gμ, vÞt cÇn cã n¬i ch¨n th¶ vμ ao lμ n¬i

2.1. Ao - gμ c«ng nghiÖp

ch¨n th¶ vÞt tèt. VÞt cã thÓ kiÕm måi ë ao c¸ nh−

§©y lμ lo¹i m« h×nh rÊt phæ biÕn vμ thμnh c«ng cua, èc, sªn hoÆc cá d¹i.

ë Th¸i Lan vμ mét sè n−íc ch©u ¸ khç. V× gμ

Chuång vÞt dùng trªn ao c¸, thøc ¨n cho c¸ lμ

c«ng nghiÖp ¨n nhiÒu vμ ¨n thøc ¨n giμu dinh thøc ¨n thõa cña vÞt vμ ph©n vÞt.

d−ìng nªn l−îng ph©n chóng th¶i ra còng nhiÒu KÝch th−íc chuång vÞt: cø 1 m2 mÆt sμn nu«i vμ chøa hμm l−îng dinh d−ìng khçao. Trong m«

®−îc 5 con vÞt, 1 chuång 6 m2 nu«i ®−îc 30 con.

128

129

https://thuviensach.vn

2. M« h×nh ao - chuång kÕt hîp h×nh nμy cã c¸ trª lai lμ lo¹i c¸ thÝch hîp v× chóng Trong hÖ thèng nμy, ao vμ chuång lμ hai thμnh thÝch ¨n cç thøc ¨n ®ang ph©n hñy vμ chÞu ®−îc

®é bÈn cao vμ nång ®é oxy trong n−íc thÊp h¬n cç phÇn chñ yÕu. Chuång nu«i gμ, vÞt, lîn, cã thÓ bè lo¹i c¸ khç. §ång thêi chóng t¨ng träng kh¸

trÝ ngay trªn ao c¸ hoÆc c¹nh ao, h»ng ngμy dän nhanh vμ chÊt l−îng cçao.

ph©n tõ chuång cung cÊp cho c¸ trong ao. Tuy Trong ®iÒu kiÖn th©m canh cao, ng−êi ta cßn nhiªn, nÕu nu«i víi sè l−îng lín (> 200 con gμ

cho c¸ ¨n bæ sung nh÷ng thøc ¨n tæng hîp, c¸ lo¹i, c«ng nghiÖp hoÆc > 20 con lîn vç bÐo) th× ph¶i chÊt th¶i tõ cç lß mæ gia sóc, v.v..

tÝnh to¸n sao cho l−îng ph©n th¶i ra h»ng ngμy NÕu trong hÖ thèng cã hai ao hoÆc nhiÒu h¬n, kh«ng qu¸ nhiÒu so víi søc ¨n cña c¸, lμm «

cã thÓ bè trÝ nu«i gμ lu©n phiªn trªn cç ao, nhiÔm n−íc ao. Trong tr−êng hîp nμy cÇn cã hè ñ nghÜa lμ mçi løa gμ trªn mét ao. HoÆc cã thÓ ¸p ph©n, lÊy ph©n ñ ho¹i bãn bít cho v−ên vμ ruéng.

dông hÖ thèng nu«i gμ - c¸ lu©n phiªn, nghÜa lμ

Cã thÓ ph©n biÖt cç m« h×nh ao - chuång sau: nu«i gμ trªn ao ®ang thêi kú ph¬i ®Ó chuÈn bÞ

H×nh 17: M« h×nh ao - chuång kÕt hîp cho ®ît sau (trong ®iÒu kiÖn th©m canh cao tõ H×nh 17: M« h×nh Ao - Chuång kÕt hîp 4-5 th¸ng cã thÓ thu ho¹ch c¸ mét lÇn). Ph©n gμ

V−ên hoa

Gµ CN

Ao c¸

tÝch lòy d−íi ao, khi kÕt thóc nu«i gμ ®Ó ph¬i ao S©n ph¬i

thªm 1-2 th¸ng, sau ®ã th¸o n−íc vμo ®Ó nu«i Gµ CN

Ao c¸

V−ên rau

Nhµ ë vµ bÕp

c¸. §©y lμ m« h×nh nu«i c¸ trª lai - gμ c«ng

nghiÖp lÊy thÞt.

Gµ CN

Ao c¸

V−ên c©y ¨n qu¶

Chuång tr¹i:

2.2. M« h×nh ao - vÞt

gia sóc, lîn

Khç víi gμ, vÞt cÇn cã n¬i ch¨n th¶ vμ ao lμ n¬i

2.1. Ao - gμ c«ng nghiÖp

ch¨n th¶ vÞt tèt. VÞt cã thÓ kiÕm måi ë ao c¸ nh−

§©y lμ lo¹i m« h×nh rÊt phæ biÕn vμ thμnh c«ng cua, èc, sªn hoÆc cá d¹i.

ë Th¸i Lan vμ mét sè n−íc ch©u ¸ khç. V× gμ

Chuång vÞt dùng trªn ao c¸, thøc ¨n cho c¸ lμ

c«ng nghiÖp ¨n nhiÒu vμ ¨n thøc ¨n giμu dinh thøc ¨n thõa cña vÞt vμ ph©n vÞt.

d−ìng nªn l−îng ph©n chóng th¶i ra còng nhiÒu KÝch th−íc chuång vÞt: cø 1 m2 mÆt sμn nu«i vμ chøa hμm l−îng dinh d−ìng khçao. Trong m«

®−îc 5 con vÞt, 1 chuång 6 m2 nu«i ®−îc 30 con.

128

129

https://thuviensach.vn

Chuång vÞt ®ñ cao vμ tho¸ng ®Ó ra vμo nhÆt Cã thÓ th¶ vÞt lu©n phiªn trªn ao vμ trªn ruéng trøng, lμm vÖ sinh chuång. §ång thêi, chuång lóa l©n cËn vμo thêi kú lóa con g¸i. Tuy nhiªn, chèng ®−îc m−a n¾ng, cã cöa ra vμo ®Ó nhèt vÞt kh«ng nªn th¶ vÞt vμo ao khi cçßn nhá v× vÞt cã ban ®ªm, cã cÇu tre nèi liÒn chuång víi bê vμ lªn thÓ ¨n c¸. ë ao cã thÓ nu«i cç lo¹i c¸ nh− tr«i, xuèng ao. Xung quanh chuång cÇn ®ãng mét tr¾m, mÌ, chÐp, r« phi.

hμng rμo cäc tre v©y quanh ®Ó ng¨n vÞt khái b¬i

2.3. M« h×nh ao - lîn

ra kh¾p mÆt ao.

Chuång lîn nªn x©y dùng bªn c¹nh ao ®Ó tiÖn Tèt nhÊt lμ nu«i vÞt trøng. V× cø 10 th¸ng míi cho viÖc lÊy ph©n cho c¸ ¨n. ë hÖ thèng nμy lîn cã ph¶i mua vÞt con mét lÇn. Cç gièng vÞt trøng tèt thÓ lμ lîn vç bÐo hoÆc lîn sinh s¶n. §èi víi cç gia lμ khaki campbell, indian, runner, cç gièng lai vμ

®×nh cã diÖn tÝch ao réng vμ cã kh¶ n¨ng ®Çu t−

gièng tèt cña ®Þa ph−¬ng. Cã thÓ nu«i vÞt lÊy thÞt, vèn nªn nu«i lîn h−íng n¹c víi sè l−îng nu«i trªn kho¶ng 2-3 th¸ng ®−îc mét løa.

50 con/hé trong mét chu kú 2,5-3 th¸ng.

Nu«i vÞt con míi në sau 4,5-5 th¸ng lμ vÞt cã Loμi c¸ trong m« h×nh nμy lμ chÐp, tr«i, tr¾m.

thÓ ®Î trøng. Thêi gian nu«i vÞt con tèt nhÊt lμ

M« h×nh nμy hiÖn ®ang ®−îc ¸p dông ë mét sè tr−íc thêi vô thu ho¹ch lóa, lóc ®ã cã thÓ th¶ vÞt n¬i thuéc ngo¹i thμnh Hμ Néi vμ mang l¹i hiÖu con trªn ruéng lóa ®· thu ho¹ch.

qu¶ kinh tÕ cao cho hé n«ng d©n, Ýt tèn c«ng lao Khi vÞt b¾t ®Çu ®Î trøng th× nhèt chóng l¹i

®éng nh−ng ®ßi hái vèn ®Çu t− ban ®Çu cao, trªn ao. Muèn vÞt ®Î nhiÒu trøng vμ ®Òu nªn cho kh«ng phï hîp víi cç hé n«ng d©n nghÌo, thu thøc ¨n bæ sung gåm 50% g¹o tÊm, 30% c¸m, nhËp thÊp.

20% thøc ¨n ®¹m ®Æc. Tæng träng l−îng thøc ¨n hçn hîp chÕ biÕn mét lÇn lμ 205 kg. KhÈu phÇn

2.4. M« h×nh ao - bß s÷a

¨n cña vÞt lμ 150 g/ngμy, tøc lμ 4,5 kg cho 30 con M« h×nh nμy ®ßi hái cã thªm n¬i ch¨n th¶ bß bæ vÞt (mét chuång). CÇn ®Æt mét chËu n−íc uèng sung ®Ó h»ng ngμy bß cã thÓ ®−îc ch¨n th¶ tèi trong chuång. VÞt nu«i tèt, tû lÖ ®Î trøng ®¹t thiÓu 2-4 giê. Mçi gia ®×nh nªn nu«i tõ 2-6 con bß 70%. VÞt chØ ®Î tèt trong kho¶ng 12 th¸ng s÷a vμ mét sè bª hËu bÞ. Khi thiÕt kÕ chuång tr¹i tÝnh tõ lóc ®¹t 4,5 th¸ng tuæi nªn khi vÞt ®−îc cÇn cã thªm hè ñ ph©n, kh«ng ®Ó cho ph©n dån c¶

18 th¸ng tuæi th× cÇn thay b»ng vÞt 4-5 th¸ng xuèng ao g©y « nhiÔm. M« h×nh nμy ®ßi hái ®Çu t−

tuæi - vÞt s¾p ®Î.

cao cho ch¨n nu«i bß s÷a; nh©n c«ng trång cá lÊy 130

131

https://thuviensach.vn

Chuång vÞt ®ñ cao vμ tho¸ng ®Ó ra vμo nhÆt Cã thÓ th¶ vÞt lu©n phiªn trªn ao vμ trªn ruéng trøng, lμm vÖ sinh chuång. §ång thêi, chuång lóa l©n cËn vμo thêi kú lóa con g¸i. Tuy nhiªn, chèng ®−îc m−a n¾ng, cã cöa ra vμo ®Ó nhèt vÞt kh«ng nªn th¶ vÞt vμo ao khi cçßn nhá v× vÞt cã ban ®ªm, cã cÇu tre nèi liÒn chuång víi bê vμ lªn thÓ ¨n c¸. ë ao cã thÓ nu«i cç lo¹i c¸ nh− tr«i, xuèng ao. Xung quanh chuång cÇn ®ãng mét tr¾m, mÌ, chÐp, r« phi.

hμng rμo cäc tre v©y quanh ®Ó ng¨n vÞt khái b¬i

2.3. M« h×nh ao - lîn

ra kh¾p mÆt ao.

Chuång lîn nªn x©y dùng bªn c¹nh ao ®Ó tiÖn Tèt nhÊt lμ nu«i vÞt trøng. V× cø 10 th¸ng míi cho viÖc lÊy ph©n cho c¸ ¨n. ë hÖ thèng nμy lîn cã ph¶i mua vÞt con mét lÇn. Cç gièng vÞt trøng tèt thÓ lμ lîn vç bÐo hoÆc lîn sinh s¶n. §èi víi cç gia lμ khaki campbell, indian, runner, cç gièng lai vμ

®×nh cã diÖn tÝch ao réng vμ cã kh¶ n¨ng ®Çu t−

gièng tèt cña ®Þa ph−¬ng. Cã thÓ nu«i vÞt lÊy thÞt, vèn nªn nu«i lîn h−íng n¹c víi sè l−îng nu«i trªn kho¶ng 2-3 th¸ng ®−îc mét løa.

50 con/hé trong mét chu kú 2,5-3 th¸ng.

Nu«i vÞt con míi në sau 4,5-5 th¸ng lμ vÞt cã Loμi c¸ trong m« h×nh nμy lμ chÐp, tr«i, tr¾m.

thÓ ®Î trøng. Thêi gian nu«i vÞt con tèt nhÊt lμ

M« h×nh nμy hiÖn ®ang ®−îc ¸p dông ë mét sè tr−íc thêi vô thu ho¹ch lóa, lóc ®ã cã thÓ th¶ vÞt n¬i thuéc ngo¹i thμnh Hμ Néi vμ mang l¹i hiÖu con trªn ruéng lóa ®· thu ho¹ch.

qu¶ kinh tÕ cao cho hé n«ng d©n, Ýt tèn c«ng lao Khi vÞt b¾t ®Çu ®Î trøng th× nhèt chóng l¹i

®éng nh−ng ®ßi hái vèn ®Çu t− ban ®Çu cao, trªn ao. Muèn vÞt ®Î nhiÒu trøng vμ ®Òu nªn cho kh«ng phï hîp víi cç hé n«ng d©n nghÌo, thu thøc ¨n bæ sung gåm 50% g¹o tÊm, 30% c¸m, nhËp thÊp.

20% thøc ¨n ®¹m ®Æc. Tæng träng l−îng thøc ¨n hçn hîp chÕ biÕn mét lÇn lμ 205 kg. KhÈu phÇn

2.4. M« h×nh ao - bß s÷a

¨n cña vÞt lμ 150 g/ngμy, tøc lμ 4,5 kg cho 30 con M« h×nh nμy ®ßi hái cã thªm n¬i ch¨n th¶ bß bæ vÞt (mét chuång). CÇn ®Æt mét chËu n−íc uèng sung ®Ó h»ng ngμy bß cã thÓ ®−îc ch¨n th¶ tèi trong chuång. VÞt nu«i tèt, tû lÖ ®Î trøng ®¹t thiÓu 2-4 giê. Mçi gia ®×nh nªn nu«i tõ 2-6 con bß 70%. VÞt chØ ®Î tèt trong kho¶ng 12 th¸ng s÷a vμ mét sè bª hËu bÞ. Khi thiÕt kÕ chuång tr¹i tÝnh tõ lóc ®¹t 4,5 th¸ng tuæi nªn khi vÞt ®−îc cÇn cã thªm hè ñ ph©n, kh«ng ®Ó cho ph©n dån c¶

18 th¸ng tuæi th× cÇn thay b»ng vÞt 4-5 th¸ng xuèng ao g©y « nhiÔm. M« h×nh nμy ®ßi hái ®Çu t−

tuæi - vÞt s¾p ®Î.

cao cho ch¨n nu«i bß s÷a; nh©n c«ng trång cá lÊy 130

131

https://thuviensach.vn

thøc ¨n cho bß, cho c¸; nh©n c«ng v¾t s÷a. Gia H×nh 18

®×nh kh«ng cã ®ñ lao ®éng cã thÓ thuª m−ín thªm O O O O O O O O O O O O O O O

c«ng. §Ó m« h×nh nμy tån t¹i cÇn chó ý chän gièng O: c©y ¨n qu¶

O O O O O O O O O O O O O O O

bß cho s÷a nhiÒu (trung b×nh 12-15 lÝt/ngμy) vμ cã chu kú cho s÷a dμi víi s¶n l−îng s÷a 3,2-4

C¸

O O O O O O O O O O O O O O O

tÊn/n¨m. Mét sè gièng bß cho s÷a tèt nh− con x x x x x x x x x x x x x x x x x x x X: c©y rau, gia vÞ

lai F1 gi÷a gièng bß Sind vμ gièng bß Hμ Lan, O O O O O O O O O O O O O O O

zebu, ersall hoÆc lai gi÷a gièng bß ta víi gièng bß C¸

Hμ Lan.

O O O O O O O O O O O O O O O

            

: c©y thøc ¨n cho c¸

§Ó ph¸t triÓn m« h×nh nμy cÇn cã mét thÞ

O O O O O O O O O O O O O O O

vµ ch¨n nu«i

tr−êng tiªu thô s÷a t−¬i æn ®Þnh nh− cç nhμ

C¸

m¸y s÷a, cç trung t©m d©n c−: thμnh phè, thÞ

Chuång tr¹i

V−ên rau

trÊn, v.v..

Trong m« h×nh nμy, cã thÓ thay thÕ bß s÷a Nhµ ë

S©n ph¬i

b»ng bß sinh s¶n, lÊy thÞt. ë ®©y, v−ên c©y lμ

thμnh phÇn phô, v−ên nªn trång rau ë mét phÇn diÖn tÝch nhÊt ®Þnh gÇn bÕp, hoÆc trång xen trªn

§Æc ®iÓm cña hÖ thèng nμy lμ v−ît ®Êt ë bê ao, gi÷a cç hμng c©y ¨n qu¶ trªn bê ao vμ

m−¬ng ®¾p cao luèng (lÝp) ®Ó trång rau vμ c©y ¨n trong v−ên, quanh hμng rμo nªn trång thªm cç qu¶, cßn m−¬ng dïng ®Ó th¶ c¸ nªn tèn nhiÒu lo¹i c©y lÊy thøc ¨n nu«i bß cã chøa hμm l−îng c«ng søc vμ vèn ®Ó thiÕt kÕ x©y dùng v−ên. M«

h×nh nμy thÝch hîp cho viÖc ®Çu t− th©m canh dinh d−ìng cao.

cao cho c¶ ao c¸ vμ v−ên c©y. Trong hÖ thèng nμy, 3. M« h×nh m−¬ng - luèng hoÆc m−¬ng - lÝp diÖn tÝch mÆt n−íc cã thÓ chiÕm 30-50% tæng diÖn tÝch canh tç ë v−ên tïy ®iÒu kiÖn s¶n xuÊt M« h×nh nμy thÝch hîp cho cç vïng chiªm cô thÓ. Trªn luèng cã thÓ ®Çu t− chuyªn canh rau tròng hoÆc ®Êt trång lóa n−íc muèn c¶i t¹o v−ît hoÆc chuyªn canh c©y ¨n qu¶, hoÆc trång rau xen lªn thμnh v−ên, hoÆc cç vïng chua mÆn ven biÓn c©y ¨n qu¶ hoÆc trång riªng c©y rau vμ c©y ¨n cÇn ®−îc c¶i t¹o thμnh v−ên.

qu¶ trªn cç luèng khç nhau. Hai bªn mÐp 132

133

https://thuviensach.vn

thøc ¨n cho bß, cho c¸; nh©n c«ng v¾t s÷a. Gia H×nh 18

®×nh kh«ng cã ®ñ lao ®éng cã thÓ thuª m−ín thªm O O O O O O O O O O O O O O O

c«ng. §Ó m« h×nh nμy tån t¹i cÇn chó ý chän gièng O: c©y ¨n qu¶

O O O O O O O O O O O O O O O

bß cho s÷a nhiÒu (trung b×nh 12-15 lÝt/ngμy) vμ cã chu kú cho s÷a dμi víi s¶n l−îng s÷a 3,2-4

C¸

O O O O O O O O O O O O O O O

tÊn/n¨m. Mét sè gièng bß cho s÷a tèt nh− con x x x x x x x x x x x x x x x x x x x X: c©y rau, gia vÞ

lai F1 gi÷a gièng bß Sind vμ gièng bß Hμ Lan, O O O O O O O O O O O O O O O

zebu, ersall hoÆc lai gi÷a gièng bß ta víi gièng bß C¸

Hμ Lan.

O O O O O O O O O O O O O O O

            

: c©y thøc ¨n cho c¸

§Ó ph¸t triÓn m« h×nh nμy cÇn cã mét thÞ

O O O O O O O O O O O O O O O

vµ ch¨n nu«i

tr−êng tiªu thô s÷a t−¬i æn ®Þnh nh− cç nhμ

C¸

m¸y s÷a, cç trung t©m d©n c−: thμnh phè, thÞ

Chuång tr¹i

V−ên rau

trÊn, v.v..

Trong m« h×nh nμy, cã thÓ thay thÕ bß s÷a Nhµ ë

S©n ph¬i

b»ng bß sinh s¶n, lÊy thÞt. ë ®©y, v−ên c©y lμ

thμnh phÇn phô, v−ên nªn trång rau ë mét phÇn diÖn tÝch nhÊt ®Þnh gÇn bÕp, hoÆc trång xen trªn

§Æc ®iÓm cña hÖ thèng nμy lμ v−ît ®Êt ë bê ao, gi÷a cç hμng c©y ¨n qu¶ trªn bê ao vμ

m−¬ng ®¾p cao luèng (lÝp) ®Ó trång rau vμ c©y ¨n trong v−ên, quanh hμng rμo nªn trång thªm cç qu¶, cßn m−¬ng dïng ®Ó th¶ c¸ nªn tèn nhiÒu lo¹i c©y lÊy thøc ¨n nu«i bß cã chøa hμm l−îng c«ng søc vμ vèn ®Ó thiÕt kÕ x©y dùng v−ên. M«

h×nh nμy thÝch hîp cho viÖc ®Çu t− th©m canh dinh d−ìng cao.

cao cho c¶ ao c¸ vμ v−ên c©y. Trong hÖ thèng nμy, 3. M« h×nh m−¬ng - luèng hoÆc m−¬ng - lÝp diÖn tÝch mÆt n−íc cã thÓ chiÕm 30-50% tæng diÖn tÝch canh tç ë v−ên tïy ®iÒu kiÖn s¶n xuÊt M« h×nh nμy thÝch hîp cho cç vïng chiªm cô thÓ. Trªn luèng cã thÓ ®Çu t− chuyªn canh rau tròng hoÆc ®Êt trång lóa n−íc muèn c¶i t¹o v−ît hoÆc chuyªn canh c©y ¨n qu¶, hoÆc trång rau xen lªn thμnh v−ên, hoÆc cç vïng chua mÆn ven biÓn c©y ¨n qu¶ hoÆc trång riªng c©y rau vμ c©y ¨n cÇn ®−îc c¶i t¹o thμnh v−ên.

qu¶ trªn cç luèng khç nhau. Hai bªn mÐp 132

133

https://thuviensach.vn

m−¬ng nªn trång cá hoÆc c©y rau mäc nhanh lμm v−ên cã diÖn tÝch nhá hoÆc xa nguån n−íc th× viÖc thøc ¨n bæ sung t¹i chç cho ao c¸.

®μo ao th¶ c¸ lμ kh«ng kinh tÕ b»ng th©m canh c©y trång vμ ch¨n nu«i. ë vïng ®ång b»ng s«ng H×nh 19: MÆt c¾t ngang

Hång vμ cç vïng khç, ®· cã nh÷ng m« h×nh v−ên - chuång cña n«ng d©n cho thu nhËp cao víi nh÷ng c©y ¨n qu¶ nh− v¶i, nh·n, cam, quýt, ®u

®ñ, v−ên −¬m gièng c©y, kÕt hîp víi viÖc nu«i gμ

c«ng nghiÖp, lîn, bß s÷a, v.v.. §Æc biÖt ë cç vïng cã tËp qu¸n trång hoa - c©y c¶nh th× lîi nhuËn tõ v−ên l¹i cμng cao h¬n.

H×nh 20: M« h×nh v−ên - chuång MÆt luèng réng 5-7 m, cç luèng cçh nhau 3-6 m hoÆc cã thÓ réng h¬n. M−¬ng nªn s©u cçh mÆt Khu trång rau

V−ên c©y ¨n qu¶

®Êt luèng 2-2,5 m. MÆt luèng cçh mÆt n−íc tèi Hoa - c©y c¶nh

Khu

thiÓu 0,5-0,7 m. §é s©u n−íc trong m−¬ng tèi S©n ph¬i

BÕp

ch¨n

thiÓu 1 m.

Nhµ ë

nu«i

Chuång tr¹i ch¨n nu«i: Trong hÖ thèng nμy cã thÓ nu«i gμ c«ng nghiÖp trªn m−¬ng hoÆc c¹nh m−¬ng, lîn vμ gia sóc, gia cÇm nu«i nhèt c¹nh Trong hÖ thèng nμy, v−ên rau chØ nªn chiÕm m−¬ng, cã thÓ nu«i vÞt, nÕu trªn luèng chØ trång mét diÖn tÝch nhá ®ñ ®Ó cung cÊp cho tiªu dïng c©y ¨n qu¶.

gia ®×nh. V−ên c©y ¨n qu¶ (hoÆc trång hoa - c©y Cã thÓ nu«i ghÐp c¸ tr¾m cá, tr¾m ®en, tr«i, c¶nh) lμ thμnh phÇn chÝnh cña hÖ thèng cïng víi chÐp vμ mÌ. Trong ®ã chñ lùc lμ tr¾m cá hoÆc tr«i.

ch¨n nu«i mang l¹i nguån thu nhËp chÝnh tõ v−ên Trªn cç m−¬ng nu«i c¸, cã thÓ dïng thuyÒn cho hé gia ®×nh.

nhá ®i l¹i vËn chuyÓn vËt t− vμ s¶n phÈm.

Trong v−ên chØ nªn tËp trung trång mét vμi loμi c©y ¨n qu¶ chñ lùc phï hîp víi thÞ tr−êng 4. M« h×nh v−ên - chuång

vμ ®Çu t− cña gia ®×nh. Gi÷a cç luèng c©y ¨n Kh«ng ph¶i lóc nμo trong hÖ thèng s¶n xuÊt qu¶ (trong vμi n¨m ®Çu) cã thÓ trång xen cç VAC còng nhÊt thiÕt ph¶i cã ao. §èi víi nh÷ng lo¹i c©y ng¾n ngμy cã gi¸ trÞ kinh tÕ nh− ®Ëu 134

135

https://thuviensach.vn

m−¬ng nªn trång cá hoÆc c©y rau mäc nhanh lμm v−ên cã diÖn tÝch nhá hoÆc xa nguån n−íc th× viÖc thøc ¨n bæ sung t¹i chç cho ao c¸.

®μo ao th¶ c¸ lμ kh«ng kinh tÕ b»ng th©m canh c©y trång vμ ch¨n nu«i. ë vïng ®ång b»ng s«ng H×nh 19: MÆt c¾t ngang

Hång vμ cç vïng khç, ®· cã nh÷ng m« h×nh v−ên - chuång cña n«ng d©n cho thu nhËp cao víi nh÷ng c©y ¨n qu¶ nh− v¶i, nh·n, cam, quýt, ®u

®ñ, v−ên −¬m gièng c©y, kÕt hîp víi viÖc nu«i gμ

c«ng nghiÖp, lîn, bß s÷a, v.v.. §Æc biÖt ë cç vïng cã tËp qu¸n trång hoa - c©y c¶nh th× lîi nhuËn tõ v−ên l¹i cμng cao h¬n.

H×nh 20: M« h×nh v−ên - chuång MÆt luèng réng 5-7 m, cç luèng cçh nhau 3-6 m hoÆc cã thÓ réng h¬n. M−¬ng nªn s©u cçh mÆt Khu trång rau

V−ên c©y ¨n qu¶

®Êt luèng 2-2,5 m. MÆt luèng cçh mÆt n−íc tèi Hoa - c©y c¶nh

Khu

thiÓu 0,5-0,7 m. §é s©u n−íc trong m−¬ng tèi S©n ph¬i

BÕp

ch¨n

thiÓu 1 m.

Nhµ ë

nu«i

Chuång tr¹i ch¨n nu«i: Trong hÖ thèng nμy cã thÓ nu«i gμ c«ng nghiÖp trªn m−¬ng hoÆc c¹nh m−¬ng, lîn vμ gia sóc, gia cÇm nu«i nhèt c¹nh Trong hÖ thèng nμy, v−ên rau chØ nªn chiÕm m−¬ng, cã thÓ nu«i vÞt, nÕu trªn luèng chØ trång mét diÖn tÝch nhá ®ñ ®Ó cung cÊp cho tiªu dïng c©y ¨n qu¶.

gia ®×nh. V−ên c©y ¨n qu¶ (hoÆc trång hoa - c©y Cã thÓ nu«i ghÐp c¸ tr¾m cá, tr¾m ®en, tr«i, c¶nh) lμ thμnh phÇn chÝnh cña hÖ thèng cïng víi chÐp vμ mÌ. Trong ®ã chñ lùc lμ tr¾m cá hoÆc tr«i.

ch¨n nu«i mang l¹i nguån thu nhËp chÝnh tõ v−ên Trªn cç m−¬ng nu«i c¸, cã thÓ dïng thuyÒn cho hé gia ®×nh.

nhá ®i l¹i vËn chuyÓn vËt t− vμ s¶n phÈm.

Trong v−ên chØ nªn tËp trung trång mét vμi loμi c©y ¨n qu¶ chñ lùc phï hîp víi thÞ tr−êng 4. M« h×nh v−ên - chuång

vμ ®Çu t− cña gia ®×nh. Gi÷a cç luèng c©y ¨n Kh«ng ph¶i lóc nμo trong hÖ thèng s¶n xuÊt qu¶ (trong vμi n¨m ®Çu) cã thÓ trång xen cç VAC còng nhÊt thiÕt ph¶i cã ao. §èi víi nh÷ng lo¹i c©y ng¾n ngμy cã gi¸ trÞ kinh tÕ nh− ®Ëu 134

135

https://thuviensach.vn

xanh, ®Ëu t−¬ng, l¹c hoÆc cç lo¹i rau vμ thøc

§èi víi nh÷ng ruéng tròng, tr−íc ®©y chØ cã thÓ

¨n cho ch¨n nu«i.

trång lóa còng cã thÓ ¸p dông m« h×nh v−ên -

CÇn ph¶i cã hÖ thèng tiªu n−íc tèt cho v−ên ruéng b»ng cçh ®μo m−¬ng th¶ c¸, v−ît ®Êt cao ®Ó

b»ng cçh ®μo m−¬ng tho¸t n−íc trong v−ên.

trång c©y ¨n qu¶. M« h×nh nμy gièng nh− m« h×nh Ch¨n nu«i: cã thÓ nu«i gμ ta, gμ c«ng nghiÖp m−¬ng - luèng (lÝp). Trªn luèng trång c©y ¨n qu¶, lÊy trøng hoÆc thÞt, nu«i chim cót, lîn vμ mét vμi cßn phÝa d−íi cã thÓ võa nu«i c¸ võa trång lóa ngoi.

con tr©u cμy kÐo.

T¹i §μi Loan, ng−êi ta ¸p dông m« h×nh cam -

lóa trong ch−¬ng tr×nh chuyÓn dÞch c¬ cÊu c©y 5. M« h×nh v−ên - ruéng

trång theo h−íng gi¶m diÖn tÝch trång lóa. Cam HiÖn nay, trong c«ng cuéc chuyÓn ®æi c¬ cÊu trång mËt ®é dμy vμ thu ho¹ch trong vßng 8-10

c©y trång th× c©y ¨n qu¶ vÉn lμ c©y trång hÊp dÉn n¨m/chu kú. Kho¶ng cçh trång cam 2  2,5 m, t¹o mét sè n«ng hé biÕt cçh lμm ¨n, bëi nguån thu t¸n nhá thÊp, c©y lïn. §¸y m−¬ng cçh mÆt luèng nhËp cao mμ nã mang l¹i. C©y ¨n qu¶ kh«ng chØ

1,2-1,5 m. MÆt luèng réng 5-7,5 m, ®é réng cña

®−îc trång ë v−ên quanh nhμ mμ cßn ®−îc trång ë m−¬ng tïy ý.

cç khu ®Êt cao tr−íc ®ã th−êng ®−îc trång rau ë ViÖt Nam, huyÖn Sãc S¬n, Hμ Néi lμ huyÖn hoÆc mμu.

®iÓn h×nh cña ®Êt b¹c mμu, n¨ng suÊt c©y trång M« h×nh nμy cã hiÖu qu¶ cao, lμ m« h×nh th©m

®Òu thÊp. M« h×nh trång ®u ®ñ xen t¸o + ®Ëu ®ç canh vμ xen canh cao ®é, chñ yÕu lμ cç lo¹i c©y cho hiÖu qu¶ kinh tÕ tèt, mçi ha cã thÓ thu l·i

¨n qu¶ nh− cam, quýt, chuèi, quÊt (lμm gièng, lμm 30 triÖu ®ång (ch−a trõ chi phÝ c«ng lao ®éng).

c¶nh, lÊy qu¶), v¶i, nh·n, ®u ®ñ. Cç c©y trång ë x· §«ng T¶o, huyÖn Kho¸i Ch©u, tØnh H−ng xen th−êng lμ cç lo¹i rau nh− su hμo, b¾p c¶i, Yªn thùc hiÖn canh tç theo m« h×nh v−ên - ruéng d−a chuét, d−a lª vô ®«ng; vô xu©n cã thÓ trång víi tû lÖ diÖn tÝch lμ: diÖn tÝch c©y l©u n¨m trªn cç lo¹i ®Ëu rau hoÆc ®Ëu xanh, ®Ëu t−¬ng vμ l¹c

®Êt ruéng chiÕm 67,7%, diÖn tÝch ®Êt trång c©y khi c©y ¨n qu¶ ch−a khÐp t¸n.

ng¾n ngμy lμ 29,7%.

V−ên - ruéng cÇn cã m−¬ng tho¸t n−íc tèt gi÷a Cã bèn c«ng thøc trång trät cÇn Ýt vèn lμ: cç hμng c©y. M−¬ng réng kho¶ng 20-25 cm, s©u

- T¸o + ®Ëu t−¬ng xu©n + tam thÊt.

15-20 cm ®Ó tho¸t n−íc tèt trong mïa m−a.

- T¸o + l¹c xu©n + ®Þa liÒn.

T¸o ta trång xen rau vô ®«ng vμ ®Ëu ®ç vô

- QuÊt qu¶.

xu©n còng lμ mét m« h×nh cã hiÖu qu¶ kinh tÕ cao.

- Chuèi t©y.

136

137

https://thuviensach.vn

xanh, ®Ëu t−¬ng, l¹c hoÆc cç lo¹i rau vμ thøc

§èi víi nh÷ng ruéng tròng, tr−íc ®©y chØ cã thÓ

¨n cho ch¨n nu«i.

trång lóa còng cã thÓ ¸p dông m« h×nh v−ên -

CÇn ph¶i cã hÖ thèng tiªu n−íc tèt cho v−ên ruéng b»ng cçh ®μo m−¬ng th¶ c¸, v−ît ®Êt cao ®Ó

b»ng cçh ®μo m−¬ng tho¸t n−íc trong v−ên.

trång c©y ¨n qu¶. M« h×nh nμy gièng nh− m« h×nh Ch¨n nu«i: cã thÓ nu«i gμ ta, gμ c«ng nghiÖp m−¬ng - luèng (lÝp). Trªn luèng trång c©y ¨n qu¶, lÊy trøng hoÆc thÞt, nu«i chim cót, lîn vμ mét vμi cßn phÝa d−íi cã thÓ võa nu«i c¸ võa trång lóa ngoi.

con tr©u cμy kÐo.

T¹i §μi Loan, ng−êi ta ¸p dông m« h×nh cam -

lóa trong ch−¬ng tr×nh chuyÓn dÞch c¬ cÊu c©y 5. M« h×nh v−ên - ruéng

trång theo h−íng gi¶m diÖn tÝch trång lóa. Cam HiÖn nay, trong c«ng cuéc chuyÓn ®æi c¬ cÊu trång mËt ®é dμy vμ thu ho¹ch trong vßng 8-10

c©y trång th× c©y ¨n qu¶ vÉn lμ c©y trång hÊp dÉn n¨m/chu kú. Kho¶ng cçh trång cam 2  2,5 m, t¹o mét sè n«ng hé biÕt cçh lμm ¨n, bëi nguån thu t¸n nhá thÊp, c©y lïn. §¸y m−¬ng cçh mÆt luèng nhËp cao mμ nã mang l¹i. C©y ¨n qu¶ kh«ng chØ

1,2-1,5 m. MÆt luèng réng 5-7,5 m, ®é réng cña

®−îc trång ë v−ên quanh nhμ mμ cßn ®−îc trång ë m−¬ng tïy ý.

cç khu ®Êt cao tr−íc ®ã th−êng ®−îc trång rau ë ViÖt Nam, huyÖn Sãc S¬n, Hμ Néi lμ huyÖn hoÆc mμu.

®iÓn h×nh cña ®Êt b¹c mμu, n¨ng suÊt c©y trång M« h×nh nμy cã hiÖu qu¶ cao, lμ m« h×nh th©m

®Òu thÊp. M« h×nh trång ®u ®ñ xen t¸o + ®Ëu ®ç canh vμ xen canh cao ®é, chñ yÕu lμ cç lo¹i c©y cho hiÖu qu¶ kinh tÕ tèt, mçi ha cã thÓ thu l·i

¨n qu¶ nh− cam, quýt, chuèi, quÊt (lμm gièng, lμm 30 triÖu ®ång (ch−a trõ chi phÝ c«ng lao ®éng).

c¶nh, lÊy qu¶), v¶i, nh·n, ®u ®ñ. Cç c©y trång ë x· §«ng T¶o, huyÖn Kho¸i Ch©u, tØnh H−ng xen th−êng lμ cç lo¹i rau nh− su hμo, b¾p c¶i, Yªn thùc hiÖn canh tç theo m« h×nh v−ên - ruéng d−a chuét, d−a lª vô ®«ng; vô xu©n cã thÓ trång víi tû lÖ diÖn tÝch lμ: diÖn tÝch c©y l©u n¨m trªn cç lo¹i ®Ëu rau hoÆc ®Ëu xanh, ®Ëu t−¬ng vμ l¹c

®Êt ruéng chiÕm 67,7%, diÖn tÝch ®Êt trång c©y khi c©y ¨n qu¶ ch−a khÐp t¸n.

ng¾n ngμy lμ 29,7%.

V−ên - ruéng cÇn cã m−¬ng tho¸t n−íc tèt gi÷a Cã bèn c«ng thøc trång trät cÇn Ýt vèn lμ: cç hμng c©y. M−¬ng réng kho¶ng 20-25 cm, s©u

- T¸o + ®Ëu t−¬ng xu©n + tam thÊt.

15-20 cm ®Ó tho¸t n−íc tèt trong mïa m−a.

- T¸o + l¹c xu©n + ®Þa liÒn.

T¸o ta trång xen rau vô ®«ng vμ ®Ëu ®ç vô

- QuÊt qu¶.

xu©n còng lμ mét m« h×nh cã hiÖu qu¶ kinh tÕ cao.

- Chuèi t©y.

136

137

https://thuviensach.vn

HiÖu qu¶ kinh tÕ cña cç hÖ thèng canh tç v−ên -

tr−íc ®Õn nay, phÇn lín s¶n phÈm v−ên nh− cç ruéng ë x· §«ng T¶o vμ T©n D©n, lo¹i qu¶, chÌ, cμ phª, v.v., do khu vùc nμy cung cÊp huyÖn Kho¸i Ch©u, tØnh H−ng Yªn cho thÞ tr−êng. Cç s¶n phÈm ch¨n nu«i còng chiÕm mét tû lÖ quan träng trong c¬ cÊu kinh tÕ hé N¨ng suÊt (t¹/ha) HiÖu qu¶ kinh tÕ (triÖu ®ång/ha) HÖ thèng

nhê cã ®iÒu kiÖn ch¨n th¶ tèt h¬n ë vïng ®ång canh tç

Thu

L·i

Vô 1 Vô 2 Vô 3 Tæng thuTæng chi nhËp thuÇn b»ng, cã diÖn tÝch canh tç réng, d©n c− th−a. §ång thêi, tÇng canh tç dμy Ýt bÞ ngËp óng trong mïa T + §TX + TT 212,0 21,0 69,0 45,93

19,79

38,86 26,14

T + CCH + §L 203,5 250,0 98,0 71,08

19,14

62,55 41,94

m−a lò, chñng lo¹i c©y con phong phó lμ nh÷ng T + LAX + §L 216,0 19,2 119,0 46,92

20,90

39,61 26,02

®iÒu kiÖn thuËn lîi cña vïng nμy cho viÖc ph¸t QuÊt c¶nh

-

-

-

124,65

63,74

71,90 60,91

triÓn nghÒ lμm v−ên.

QuÊt qu¶

-

-

-

31,50

6,22

28,40 25,28

Hai yÕu tè h¹n chÕ cÇn quan t©m trong viÖc Chuèi t©y

-

-

-

22,20

5,19

19,70 17,01

thiÕt kÕ x©y dùng hÖ thèng lμ ®Þa h×nh phøc t¹p NX + §TH + N§ 34,8 15,1 31,4 19,75

15,08

11,36 4,67

vμ ®iÒu kiÖn t−íi tiªu hÇu nh− kh«ng thuËn lîi.

NX + LM + N§ 34,0 43,0 24,1 22,24

17,40

12,74 4,84

Yªu cÇu cÇn quan t©m nhÊt trong thiÕt kÕ v−ên LAX + LM + N§ 22,0 46,0 29,0 25,30

16,20

16,03 9,04

ë vïng nμy lμ chèng xãi mßn, b¶o vÖ ®Êt vμ ®é dμy

* Nguån: NguyÔn Xu©n Mai, 2000.

tÇng canh tç, b¶o vÖ m«i tr−êng vμ duy tr× sù bÒn Ghi chó: T: t¸o; CCH: cμ chua hÌ; §L: ®Þa liÒn; TT: v÷ng trong hÖ thèng. Do ®iÒu kiÖn ®Þa h×nh vμ

tam thÊt; LAX: l¹c xu©n; NX: ng« xu©n; §TH: ®Ëu t−¬ng

®iÒu kiÖn thñy lîi mμ viÖc ph¸t triÓn nu«i trång hÌ; N§: ng« ®«ng; LM: lóa mïa; §TX: ®Ëu t−¬ng xu©n.

thñy s¶n th−êng rÊt khã kh¨n. ë cç vïng cã s«ng Cã hai c«ng thøc trång trät cÇn nhiÒu vèn lμ: suèi lín cã thÓ ph¸t triÓn nghÒ nu«i c¸ lång.

- T¸o + cμ chua xu©n hÌ + ®Þa liÒn.

Nh÷ng n«ng hé sèng ë cç thung lòng, gÇn nguån

- QuÊt c¶nh.

n−íc vÉn cã thÓ x©y dùng ao ®Ó nu«i t«m, c¸. Do vËy, cç m« h×nh v−ên tæng qu¸t cho vïng nμy chñ III. Cç m« h×nh vac ë vïng trung du yÕu lμ cç h×nh thøc s¶n xuÊt kÕt hîp gi÷a trång vμ miÒn nói

trät vμ ch¨n nu«i nh»m ph¸t triÓn vμ khai thç Khç víi vïng ®ång b»ng - n¬i ®Êt canh tç chñ triÖt ®Ó cç thÕ m¹nh cña vïng.

yÕu dμnh cho trång lóa vμ cç c©y l−¬ng thùc, thùc phÈm khç, th× ë vïng ®åi nói v−ên c©y ¨n qu¶ vμ

1. M« h×nh v−ên quanh nhμ

cç lo¹i c©y l©u n¨m khç l¹i chiÕm −u thÕ. Tõ V−ên c©y ¨n qu¶ quanh nhμ lμ m« h×nh phæ 138

139

https://thuviensach.vn

HiÖu qu¶ kinh tÕ cña cç hÖ thèng canh tç v−ên -

tr−íc ®Õn nay, phÇn lín s¶n phÈm v−ên nh− cç ruéng ë x· §«ng T¶o vμ T©n D©n, lo¹i qu¶, chÌ, cμ phª, v.v., do khu vùc nμy cung cÊp huyÖn Kho¸i Ch©u, tØnh H−ng Yªn cho thÞ tr−êng. Cç s¶n phÈm ch¨n nu«i còng chiÕm mét tû lÖ quan träng trong c¬ cÊu kinh tÕ hé N¨ng suÊt (t¹/ha) HiÖu qu¶ kinh tÕ (triÖu ®ång/ha) HÖ thèng

nhê cã ®iÒu kiÖn ch¨n th¶ tèt h¬n ë vïng ®ång canh tç

Thu

L·i

Vô 1 Vô 2 Vô 3 Tæng thuTæng chi nhËp thuÇn b»ng, cã diÖn tÝch canh tç réng, d©n c− th−a. §ång thêi, tÇng canh tç dμy Ýt bÞ ngËp óng trong mïa T + §TX + TT 212,0 21,0 69,0 45,93

19,79

38,86 26,14

T + CCH + §L 203,5 250,0 98,0 71,08

19,14

62,55 41,94

m−a lò, chñng lo¹i c©y con phong phó lμ nh÷ng T + LAX + §L 216,0 19,2 119,0 46,92

20,90

39,61 26,02

®iÒu kiÖn thuËn lîi cña vïng nμy cho viÖc ph¸t QuÊt c¶nh

-

-

-

124,65

63,74

71,90 60,91

triÓn nghÒ lμm v−ên.

QuÊt qu¶

-

-

-

31,50

6,22

28,40 25,28

Hai yÕu tè h¹n chÕ cÇn quan t©m trong viÖc Chuèi t©y

-

-

-

22,20

5,19

19,70 17,01

thiÕt kÕ x©y dùng hÖ thèng lμ ®Þa h×nh phøc t¹p NX + §TH + N§ 34,8 15,1 31,4 19,75

15,08

11,36 4,67

vμ ®iÒu kiÖn t−íi tiªu hÇu nh− kh«ng thuËn lîi.

NX + LM + N§ 34,0 43,0 24,1 22,24

17,40

12,74 4,84

Yªu cÇu cÇn quan t©m nhÊt trong thiÕt kÕ v−ên LAX + LM + N§ 22,0 46,0 29,0 25,30

16,20

16,03 9,04

ë vïng nμy lμ chèng xãi mßn, b¶o vÖ ®Êt vμ ®é dμy

* Nguån: NguyÔn Xu©n Mai, 2000.

tÇng canh tç, b¶o vÖ m«i tr−êng vμ duy tr× sù bÒn Ghi chó: T: t¸o; CCH: cμ chua hÌ; §L: ®Þa liÒn; TT: v÷ng trong hÖ thèng. Do ®iÒu kiÖn ®Þa h×nh vμ

tam thÊt; LAX: l¹c xu©n; NX: ng« xu©n; §TH: ®Ëu t−¬ng

®iÒu kiÖn thñy lîi mμ viÖc ph¸t triÓn nu«i trång hÌ; N§: ng« ®«ng; LM: lóa mïa; §TX: ®Ëu t−¬ng xu©n.

thñy s¶n th−êng rÊt khã kh¨n. ë cç vïng cã s«ng Cã hai c«ng thøc trång trät cÇn nhiÒu vèn lμ: suèi lín cã thÓ ph¸t triÓn nghÒ nu«i c¸ lång.

- T¸o + cμ chua xu©n hÌ + ®Þa liÒn.

Nh÷ng n«ng hé sèng ë cç thung lòng, gÇn nguån

- QuÊt c¶nh.

n−íc vÉn cã thÓ x©y dùng ao ®Ó nu«i t«m, c¸. Do vËy, cç m« h×nh v−ên tæng qu¸t cho vïng nμy chñ III. Cç m« h×nh vac ë vïng trung du yÕu lμ cç h×nh thøc s¶n xuÊt kÕt hîp gi÷a trång vμ miÒn nói

trät vμ ch¨n nu«i nh»m ph¸t triÓn vμ khai thç Khç víi vïng ®ång b»ng - n¬i ®Êt canh tç chñ triÖt ®Ó cç thÕ m¹nh cña vïng.

yÕu dμnh cho trång lóa vμ cç c©y l−¬ng thùc, thùc phÈm khç, th× ë vïng ®åi nói v−ên c©y ¨n qu¶ vμ

1. M« h×nh v−ên quanh nhμ

cç lo¹i c©y l©u n¨m khç l¹i chiÕm −u thÕ. Tõ V−ên c©y ¨n qu¶ quanh nhμ lμ m« h×nh phæ 138

139

https://thuviensach.vn

biÕn vμ phï hîp víi kh¶ n¨ng s¶n xuÊt, qu¶n lý c¹n thøc ¨n nªn chuyÓn gμ sang « khç. Víi v−ên cña ®«ng ®¶o cç hé n«ng d©n.

nh÷ng « ®· th¶ gμ xong cÇn bãn thªm v«i vμ lμm V−ên quanh nhμ cã lîi thÕ h¬n v−ên xa nhμ lμ

®Êt ®Ó trång cç c©y khç nh− rau, ®Ëu, l¹c, v.v..

®−îc ch¨m sãc th−êng xuyªn h¬n, dÔ qu¶n lý h¬n NÕu cç biÖn ph¸p th©m canh ®−îc tiÕn hμnh vμ cã hiÖu qu¶ kinh tÕ cao h¬n v−ên trång cç

®óng lóc, hîp lý th× hÖ thèng nμy cho hiÖu qu¶ cao lo¹i c©y khç. §èi víi v−ên quanh nhμ chØ nªn vμ b¶o ®¶m tÝnh bÒn v÷ng.

trång mét vμi loμi c©y ¨n qu¶ cã gi¸ trÞ hμng hãa NÕu ®Þa h×nh dèc > 6O vμ < 15O nªn bè trÝ c©y cao, thÝch hîp víi ®iÒu kiÖn khÝ hËu ®Þa ph−¬ng.

theo ®−êng ®ång møc, ®ång thêi cã thÓ trång xen ë cç tØnh miÒn nói phÝa B¾c cã thÓ trång cç kÏ cç hμng c©y bôi gi÷ ®Êt kh«ng cho röa tr«i bëi lo¹i c©y ¨n qu¶: mËn, m¬, ®μo, v¶i, nh·n, hång, m−a, giã nh− cç hμng døa, c©y chÌ, c©y thøc ¨n cam, quýt, mÝt, døa. ë cç tØnh miÒn Trung cã gia sóc, v.v..

thÓ trång cam, quýt, chuèi, døa, nh·n, hång, mÝt, NÕu dèc > 15O th× cÇn lμm ruéng bËc thang.

na. C©y trång xen trong v−ên cã thÓ lμ rau, ®Ëu, 2. M« h×nh v−ên ®åi

l¹c hoÆc cç lo¹i c©y hä ®Ëu c¶i t¹o ®Êt nh− ®Ëu hång ®¸o, ®Ëu mÌo ngåi, ®Ëu lablab, v.v.; cã thÓ

§èi víi cç ®åi cã tÇng canh tç dμy ( 1 m) nªn nu«i gμ ta kÕt hîp víi v−ên c©y ¨n qu¶ theo hÖ

−u tiªn ph¸t triÓn cç lo¹i c©y cã gi¸ trÞ kinh tÕ

thèng ch¨n th¶ d−íi t¸n c©y hoÆc cã thÓ theo nh− c©y ¨n qu¶ l©u n¨m.

h×nh thøc nu«i nhèt lu©n phiªn trong v−ên. C©y

§èi víi ®åi cã tÇng canh tç máng h¬n (nh−

¨n qu¶ trong v−ên cã thÓ trång th−a h¬n b×nh kh«ng d−íi 50 cm) còng cã thÓ trång mét sè c©y ¨n th−êng. Gi÷a cç hμng c©y trång xen cç c©y lμm qu¶ nh− døa, chuèi, mÝt,... nh−ng ph¶i kÕt hîp víi thøc ¨n cho gμ nh− rau c¶i, rau diÕp, võng,...

cç biÖn ph¸p c¶i t¹o vμ båi d−ìng ®Êt thÝch hîp.

tr−íc khi th¶ gμ. Khi c©y ®· lín cho gμ vμo th¶.

§èi víi nh÷ng ®åi cã tÇng canh tç máng nªn Trong « gμ ¨n thøc ¨n cã s½n, cá quanh gèc c©y

®Çu t− ®Ó t¹o thμnh ®ång cá ch¨n th¶ gia sóc nh−

vμ bíi ®Êt t×m giun, s©u bä, ¨n qu¶ rông.

tr©u, bß, dª ®Ó lÊy s÷a, lÊy thÞt.

Tuy nhiªn, h»ng ngμy cÇn cho gμ ¨n thªm thøc Tr−íc thùc tÕ ®Êt ®−îc giao quyÒn sö dông cho

¨n bæ sung vμ n−íc uèng. Trong v−ên, víi diÖn cç chñ hé, ®ång thêi do d©n sè ë vïng nói còng tÝch kho¶ng 3 sμo B¾c Bé (360 m2/sμo) nªn chia t¨ng nhanh nªn nguån thøc ¨n vμ b·i ch¨n th¶ tù thμnh 6 « th¶ gμ (kho¶ng 40-50 con). Trong mçi «

do kh«ng cßn s½n, do ®ã muèn ph¸t triÓn vμ duy nªn th¶ gμ trong kho¶ng 20-30 ngμy. Sau khi ®·

tr× ®μn gia sóc, gia cÇm ng−êi n«ng d©n ph¶i chñ 140

141

https://thuviensach.vn

biÕn vμ phï hîp víi kh¶ n¨ng s¶n xuÊt, qu¶n lý c¹n thøc ¨n nªn chuyÓn gμ sang « khç. Víi v−ên cña ®«ng ®¶o cç hé n«ng d©n.

nh÷ng « ®· th¶ gμ xong cÇn bãn thªm v«i vμ lμm V−ên quanh nhμ cã lîi thÕ h¬n v−ên xa nhμ lμ

®Êt ®Ó trång cç c©y khç nh− rau, ®Ëu, l¹c, v.v..

®−îc ch¨m sãc th−êng xuyªn h¬n, dÔ qu¶n lý h¬n NÕu cç biÖn ph¸p th©m canh ®−îc tiÕn hμnh vμ cã hiÖu qu¶ kinh tÕ cao h¬n v−ên trång cç

®óng lóc, hîp lý th× hÖ thèng nμy cho hiÖu qu¶ cao lo¹i c©y khç. §èi víi v−ên quanh nhμ chØ nªn vμ b¶o ®¶m tÝnh bÒn v÷ng.

trång mét vμi loμi c©y ¨n qu¶ cã gi¸ trÞ hμng hãa NÕu ®Þa h×nh dèc > 6O vμ < 15O nªn bè trÝ c©y cao, thÝch hîp víi ®iÒu kiÖn khÝ hËu ®Þa ph−¬ng.

theo ®−êng ®ång møc, ®ång thêi cã thÓ trång xen ë cç tØnh miÒn nói phÝa B¾c cã thÓ trång cç kÏ cç hμng c©y bôi gi÷ ®Êt kh«ng cho röa tr«i bëi lo¹i c©y ¨n qu¶: mËn, m¬, ®μo, v¶i, nh·n, hång, m−a, giã nh− cç hμng døa, c©y chÌ, c©y thøc ¨n cam, quýt, mÝt, døa. ë cç tØnh miÒn Trung cã gia sóc, v.v..

thÓ trång cam, quýt, chuèi, døa, nh·n, hång, mÝt, NÕu dèc > 15O th× cÇn lμm ruéng bËc thang.

na. C©y trång xen trong v−ên cã thÓ lμ rau, ®Ëu, 2. M« h×nh v−ên ®åi

l¹c hoÆc cç lo¹i c©y hä ®Ëu c¶i t¹o ®Êt nh− ®Ëu hång ®¸o, ®Ëu mÌo ngåi, ®Ëu lablab, v.v.; cã thÓ

§èi víi cç ®åi cã tÇng canh tç dμy ( 1 m) nªn nu«i gμ ta kÕt hîp víi v−ên c©y ¨n qu¶ theo hÖ

−u tiªn ph¸t triÓn cç lo¹i c©y cã gi¸ trÞ kinh tÕ

thèng ch¨n th¶ d−íi t¸n c©y hoÆc cã thÓ theo nh− c©y ¨n qu¶ l©u n¨m.

h×nh thøc nu«i nhèt lu©n phiªn trong v−ên. C©y

§èi víi ®åi cã tÇng canh tç máng h¬n (nh−

¨n qu¶ trong v−ên cã thÓ trång th−a h¬n b×nh kh«ng d−íi 50 cm) còng cã thÓ trång mét sè c©y ¨n th−êng. Gi÷a cç hμng c©y trång xen cç c©y lμm qu¶ nh− døa, chuèi, mÝt,... nh−ng ph¶i kÕt hîp víi thøc ¨n cho gμ nh− rau c¶i, rau diÕp, võng,...

cç biÖn ph¸p c¶i t¹o vμ båi d−ìng ®Êt thÝch hîp.

tr−íc khi th¶ gμ. Khi c©y ®· lín cho gμ vμo th¶.

§èi víi nh÷ng ®åi cã tÇng canh tç máng nªn Trong « gμ ¨n thøc ¨n cã s½n, cá quanh gèc c©y

®Çu t− ®Ó t¹o thμnh ®ång cá ch¨n th¶ gia sóc nh−

vμ bíi ®Êt t×m giun, s©u bä, ¨n qu¶ rông.

tr©u, bß, dª ®Ó lÊy s÷a, lÊy thÞt.

Tuy nhiªn, h»ng ngμy cÇn cho gμ ¨n thªm thøc Tr−íc thùc tÕ ®Êt ®−îc giao quyÒn sö dông cho

¨n bæ sung vμ n−íc uèng. Trong v−ên, víi diÖn cç chñ hé, ®ång thêi do d©n sè ë vïng nói còng tÝch kho¶ng 3 sμo B¾c Bé (360 m2/sμo) nªn chia t¨ng nhanh nªn nguån thøc ¨n vμ b·i ch¨n th¶ tù thμnh 6 « th¶ gμ (kho¶ng 40-50 con). Trong mçi «

do kh«ng cßn s½n, do ®ã muèn ph¸t triÓn vμ duy nªn th¶ gμ trong kho¶ng 20-30 ngμy. Sau khi ®·

tr× ®μn gia sóc, gia cÇm ng−êi n«ng d©n ph¶i chñ 140

141

https://thuviensach.vn

®éng gieo trång t¹o nguån thøc ¨n liªn tôc cho Dïng ®Ó v¹ch ®−êng ®ång møc. Nã gåm 1 m¸y ch¨n nu«i. ChÝnh v× vËy trong s¶n xuÊt v−ên ë thñy chuÈn (cã thÓ thay b»ng qu¶ däi) vμ 3 thanh vïng ®åi, ngoμi viÖc t¹o s¶n phÈm chÝnh nh− qu¶, gç hoÆc tre (nh− H×nh 21). M¸y thñy chuÈn ®−îc gç, rau cßn ph¶i cung cÊp mét phÇn ®¸ng kÓ thøc l¾p vμo thanh ngang cña khung.

¨n cho ch¨n nu«i vμ b¶o ®¶m chèng xãi mßn, b¶o H×nh 21: Khung h×nh ch÷ A

vÖ ®Êt cho viÖc canh tç l©u dμi.

ë nh÷ng ®åi dèc 5-15O th× trång c©y theo

Qu¶ däi hoÆc

®−êng ®ång møc.

m¸y

thuû

chuÈn

ë nh÷ng ®åi cã ®é dèc lín h¬n 15O nªn lμm

ruéng bËc thang. Trªn cç bËc thang trång cç lo¹i

c©y gi÷ Èm, båi d−ìng ®Êt. Nhê cã bËc thang mμ

0,5 m

n−íc thÊm dÇn xuèng ®Êt, cung cÊp vμ gi÷ Èm cho

c©y, gi¶m xãi mßn ®Êt.

Ph−¬ng ph¸p thiÕt kÕ ®−êng ®ång møc vμ

ruéng bËc thang:

0,9 m

* Ph−¬ng ph¸p canh tç theo ®−êng ®ång møc cña Watson (1978):

- T×m ®−êng ®ång møc.

ë Philippin, trong 30 triÖu ha ®Êt th× cã 18 triÖu Mét ch©n khung ®−îc ®Æt xuèng ®Êt, cßn ha ®Êt thuéc vïng cao, ®Êt bÞ tr¬ trôi. N¨m 1978, ch©n kia dÞch lªn dÞch xuèng cho tíi khi m¸y Watson ®· hoμn thiÖn mét hÖ thèng kü thuËt sö thñy chuÈn chØ cho thÊy c¶ 2 ch©n khung ch¹m dông ®Êt dèc n«ng nghiÖp thËt sù cã hiÖu qu¶ gäi

®Êt ®Òu cïng ë ®é cao nh− nhau (hoÆc d©y qu¶

lμ SALT (tiÕng Anh lμ sloping agriculture land däi chØ chÝnh gi÷a th−íc ngang, gi÷a th−íc technology). Nã cho phÐp chuyÓn mét thöa ®Êt dèc ngang vμ d©y qu¶ däi t¹o thμnh 1 gãc vu«ng).

thμnh mét thöa ®Êt mμu mì. HÖ thèng SALT lμm Ng−êi phô viÖc ®ãng cäc vμo c¹nh cç ch©n cña cho thu nhËp cña ng−êi s¶n xuÊt nhá t¨ng gÊp khung. Qu¸ tr×nh xç ®Þnh cç ®iÓm ®ång møc 3 lÇn sau 5 n¨m.

®−îc lÆp l¹i nh− vËy cho ®Õn hÕt ®−êng quanh HÖ thèng nμy gåm 9 b−íc c¬ b¶n sau:

®åi. Cç cäc ®−îc ®ãng cçh nhau 0,9 m. §éng

- ChÕ t¹o khung h×nh ch÷ A.

tç trªn tiÕp diÔn ®èi víi ®−êng ®ång møc thø 2

142

143

https://thuviensach.vn

®éng gieo trång t¹o nguån thøc ¨n liªn tôc cho Dïng ®Ó v¹ch ®−êng ®ång møc. Nã gåm 1 m¸y ch¨n nu«i. ChÝnh v× vËy trong s¶n xuÊt v−ên ë thñy chuÈn (cã thÓ thay b»ng qu¶ däi) vμ 3 thanh vïng ®åi, ngoμi viÖc t¹o s¶n phÈm chÝnh nh− qu¶, gç hoÆc tre (nh− H×nh 21). M¸y thñy chuÈn ®−îc gç, rau cßn ph¶i cung cÊp mét phÇn ®¸ng kÓ thøc l¾p vμo thanh ngang cña khung.

¨n cho ch¨n nu«i vμ b¶o ®¶m chèng xãi mßn, b¶o H×nh 21: Khung h×nh ch÷ A

vÖ ®Êt cho viÖc canh tç l©u dμi.

ë nh÷ng ®åi dèc 5-15O th× trång c©y theo

Qu¶ däi hoÆc

®−êng ®ång møc.

m¸y

thuû

chuÈn

ë nh÷ng ®åi cã ®é dèc lín h¬n 15O nªn lμm

ruéng bËc thang. Trªn cç bËc thang trång cç lo¹i

c©y gi÷ Èm, båi d−ìng ®Êt. Nhê cã bËc thang mμ

0,5 m

n−íc thÊm dÇn xuèng ®Êt, cung cÊp vμ gi÷ Èm cho

c©y, gi¶m xãi mßn ®Êt.

Ph−¬ng ph¸p thiÕt kÕ ®−êng ®ång møc vμ

ruéng bËc thang:

0,9 m

* Ph−¬ng ph¸p canh tç theo ®−êng ®ång møc cña Watson (1978):

- T×m ®−êng ®ång møc.

ë Philippin, trong 30 triÖu ha ®Êt th× cã 18 triÖu Mét ch©n khung ®−îc ®Æt xuèng ®Êt, cßn ha ®Êt thuéc vïng cao, ®Êt bÞ tr¬ trôi. N¨m 1978, ch©n kia dÞch lªn dÞch xuèng cho tíi khi m¸y Watson ®· hoμn thiÖn mét hÖ thèng kü thuËt sö thñy chuÈn chØ cho thÊy c¶ 2 ch©n khung ch¹m dông ®Êt dèc n«ng nghiÖp thËt sù cã hiÖu qu¶ gäi

®Êt ®Òu cïng ë ®é cao nh− nhau (hoÆc d©y qu¶

lμ SALT (tiÕng Anh lμ sloping agriculture land däi chØ chÝnh gi÷a th−íc ngang, gi÷a th−íc technology). Nã cho phÐp chuyÓn mét thöa ®Êt dèc ngang vμ d©y qu¶ däi t¹o thμnh 1 gãc vu«ng).

thμnh mét thöa ®Êt mμu mì. HÖ thèng SALT lμm Ng−êi phô viÖc ®ãng cäc vμo c¹nh cç ch©n cña cho thu nhËp cña ng−êi s¶n xuÊt nhá t¨ng gÊp khung. Qu¸ tr×nh xç ®Þnh cç ®iÓm ®ång møc 3 lÇn sau 5 n¨m.

®−îc lÆp l¹i nh− vËy cho ®Õn hÕt ®−êng quanh HÖ thèng nμy gåm 9 b−íc c¬ b¶n sau:

®åi. Cç cäc ®−îc ®ãng cçh nhau 0,9 m. §éng

- ChÕ t¹o khung h×nh ch÷ A.

tç trªn tiÕp diÔn ®èi víi ®−êng ®ång møc thø 2

142

143

https://thuviensach.vn

thø 3, v.v. cho ®Õn hÕt qu¶ ®åi. NÕu ®Êt dèc Trªn mçi d¶i ®Êt (réng 1 m) cμy 2 ®−êng cçh nhiÒu th× cç ®−êng ®ång møc quanh ®åi cçh nhau 0,5 m råi gieo.

nhau 4-6 m, cßn trªn ®Êt dèc tho¶i (Ýt dèc) th×

- Trång cç lo¹i c©y l©u n¨m gi÷a d¶i ®Êt n»m cç ®−êng ®ång møc cçh nhau 7-10 m.

gi÷a 2 hμng c©y hä ®Ëu: Cø 3 b¨ng th× dïng 1 b¨ng trång cç lo¹i c©y ¨n qu¶ vμ c©y c«ng nghiÖp l©u H×nh 22: Kho¶ng cçh gi÷a cç ®−êng ®ång møc n¨m, tøc lμ sö dông cç b¨ng 1, 4, 7, 10,... tÝnh tõ ch©n ®åi lªn ®Ønh ®åi. Cç lo¹i c©y l©u n¨m gåm cμ

phª, chuèi, cam, chanh, ca cao... Lo¹i c©y cao trång ë ch©n ®åi, lo¹i c©y thÊp lïn trång ë ®Ønh ®åi.

- Trång cç lo¹i c©y ng¾n ngμy thμnh b¨ng xen kÏ: Trång døa, gõng, khoai lang, l¹c, cao l−¬ng, ng«, d−a hÊu, bÝ, lóa n−¬ng,... trªn cç b¨ng 2, 5, 8... xen kÏ cç b¨ng bá trèng 3, 6, 9... §Êt bÞ xãi mßn sÏ tr«i tõ cç b¨ng trång c©y n»m ë phÝa trªn vμ ®äng l¹i ë cç b¨ng ch−a trång c©y n»m ë phÝa d−íi. Khi cç lo¹i c©y hä ®Ëu cè ®Þnh ®¹m ®· ph¸t triÓn ®Çy ®ñ th× cã thÓ sö dông tÊt c¶ cç b¨ng cßn

- Cμy cç ®−êng ®ång møc:

bá trèng.

§Êt trªn ®−êng ®ång møc ®−îc cμy thμnh d¶i

- C¾t xÐn cç lo¹i c©y hä ®Ëu cè ®Þnh ®¹m: H»ng réng 1 m. Cç cäc ®−îc ®ãng lμm ®iÓm chuÈn khi th¸ng ®èn thÊp cç lo¹i c©y hä ®Ëu xuèng chØ ®Ó

cμy ®Êt.

cao 1 m, cμnh lç¾t tØa ®−îc ñ lªn cç lo¹i c©y

- Trång cç lo¹i c©y cè ®Þnh ®¹m nh− keo dËu trång nªn chØ cÇn dïng Ýt ph©n ho¸ häc.

(leucaena leucocephala vμ leucaena diversifolia),

- Qu¶n lý vμ ch¨m sãc: Ph¶i lu©n canh cç lo¹i c©y femin (flemingia congesta), c©y cali c©y ng¾n ngμy, lμm cá, phßng trõ s©u bÖnh.

(caliandra callothyrsus) hay c©y so ®òa (sesbama

- KiÕn thiÕt bËc thang c©y xanh: §Ó lμm giμu grandiflera), còng cã thÓ dïng hom cμnh cña c©y cho ®Êt vμ ng¨n chÆn xãi mßn cÇn chÊt r¬m, r¹, gliri (gliricidia sepium).

th©n cμnh, lç©y, ®¸ thμnh ®èng vμo gèc cç CÇn lu«n lu«n nhí: gieo phèi hîp cç lo¹i c©y hä hμng c©y hä ®Ëu cè ®Þnh ®¹m l−u niªn. Qua

®Ëu ®Ó gi¶m thÊp nguy c¬ x©m nhiÔm cña vËt h¹i.

nhiÒu n¨m ng−êi ta sÏ t¹o ra ®−îc nh÷ng bËc 144

145

https://thuviensach.vn

thø 3, v.v. cho ®Õn hÕt qu¶ ®åi. NÕu ®Êt dèc Trªn mçi d¶i ®Êt (réng 1 m) cμy 2 ®−êng cçh nhiÒu th× cç ®−êng ®ång møc quanh ®åi cçh nhau 0,5 m råi gieo.

nhau 4-6 m, cßn trªn ®Êt dèc tho¶i (Ýt dèc) th×

- Trång cç lo¹i c©y l©u n¨m gi÷a d¶i ®Êt n»m cç ®−êng ®ång møc cçh nhau 7-10 m.

gi÷a 2 hμng c©y hä ®Ëu: Cø 3 b¨ng th× dïng 1 b¨ng trång cç lo¹i c©y ¨n qu¶ vμ c©y c«ng nghiÖp l©u H×nh 22: Kho¶ng cçh gi÷a cç ®−êng ®ång møc n¨m, tøc lμ sö dông cç b¨ng 1, 4, 7, 10,... tÝnh tõ ch©n ®åi lªn ®Ønh ®åi. Cç lo¹i c©y l©u n¨m gåm cμ

phª, chuèi, cam, chanh, ca cao... Lo¹i c©y cao trång ë ch©n ®åi, lo¹i c©y thÊp lïn trång ë ®Ønh ®åi.

- Trång cç lo¹i c©y ng¾n ngμy thμnh b¨ng xen kÏ: Trång døa, gõng, khoai lang, l¹c, cao l−¬ng, ng«, d−a hÊu, bÝ, lóa n−¬ng,... trªn cç b¨ng 2, 5, 8... xen kÏ cç b¨ng bá trèng 3, 6, 9... §Êt bÞ xãi mßn sÏ tr«i tõ cç b¨ng trång c©y n»m ë phÝa trªn vμ ®äng l¹i ë cç b¨ng ch−a trång c©y n»m ë phÝa d−íi. Khi cç lo¹i c©y hä ®Ëu cè ®Þnh ®¹m ®· ph¸t triÓn ®Çy ®ñ th× cã thÓ sö dông tÊt c¶ cç b¨ng cßn

- Cμy cç ®−êng ®ång møc:

bá trèng.

§Êt trªn ®−êng ®ång møc ®−îc cμy thμnh d¶i

- C¾t xÐn cç lo¹i c©y hä ®Ëu cè ®Þnh ®¹m: H»ng réng 1 m. Cç cäc ®−îc ®ãng lμm ®iÓm chuÈn khi th¸ng ®èn thÊp cç lo¹i c©y hä ®Ëu xuèng chØ ®Ó

cμy ®Êt.

cao 1 m, cμnh lç¾t tØa ®−îc ñ lªn cç lo¹i c©y

- Trång cç lo¹i c©y cè ®Þnh ®¹m nh− keo dËu trång nªn chØ cÇn dïng Ýt ph©n ho¸ häc.

(leucaena leucocephala vμ leucaena diversifolia),

- Qu¶n lý vμ ch¨m sãc: Ph¶i lu©n canh cç lo¹i c©y femin (flemingia congesta), c©y cali c©y ng¾n ngμy, lμm cá, phßng trõ s©u bÖnh.

(caliandra callothyrsus) hay c©y so ®òa (sesbama

- KiÕn thiÕt bËc thang c©y xanh: §Ó lμm giμu grandiflera), còng cã thÓ dïng hom cμnh cña c©y cho ®Êt vμ ng¨n chÆn xãi mßn cÇn chÊt r¬m, r¹, gliri (gliricidia sepium).

th©n cμnh, lç©y, ®¸ thμnh ®èng vμo gèc cç CÇn lu«n lu«n nhí: gieo phèi hîp cç lo¹i c©y hä hμng c©y hä ®Ëu cè ®Þnh ®¹m l−u niªn. Qua

®Ëu ®Ó gi¶m thÊp nguy c¬ x©m nhiÔm cña vËt h¹i.

nhiÒu n¨m ng−êi ta sÏ t¹o ra ®−îc nh÷ng bËc 144

145

https://thuviensach.vn

thang c©y xanh tù nhiªn v÷ng ch¾c, cã tç dông B−íc 3:

gi÷ ®Êt t¹i chç. NhiÒu nhμ khoa häc nghiªn cøu Lμm ®Êt

ph¸t triÓn vïng ®åi nói ë In®«nªxia, Kªnia, vμ trång c©y

Lib¨ng, quÇn ®¶o X«l«m«ng, §μi Loan, Gana,

®øng lu©n

Th¸i Lan, ¤xtr©ylia vμ NhËt B¶n ®· ®Õn tham phiªn, ë cç

quan tr¹i tr×nh diÔn kü thuËt nμy ë Bansalan -

d¶i ®Êt gi÷a

Philippin (xem H×nh 23).

cç ®−êng

b¨ng c©y

H×nh 23: Ph−¬ng ph¸p canh tç

xanh ch¾n

theo ®−êng ®ång møc

chèng xãi mßn.

B−íc 4:

B−íc 1:

Trång c©y

§Æt vμ xç

l©u n¨m ë

®Þnh ®−êng

gi÷a cç b¨ng

vμnh ®ai.

vμ bê biªn.

B−íc 5:

Trång c©y

ng¾n ngμy ë

B−íc 2:

cç d¶i ®Êt

Trång c©y

thø nhÊt vμ

vμnh ®ai nh−

thø hai gi÷a

c©y bôi, c©y gç

d¶i c©y l©u

(cèt khÝ, keo

n¨m. Nh−

dËu, cäc rμo,

vËy cã thÓ cã

®Ëu c«ng).

nguån thu nhËp khi chê c©y l©u n¨m cho qu¶.

146

147

https://thuviensach.vn

thang c©y xanh tù nhiªn v÷ng ch¾c, cã tç dông B−íc 3:

gi÷ ®Êt t¹i chç. NhiÒu nhμ khoa häc nghiªn cøu Lμm ®Êt

ph¸t triÓn vïng ®åi nói ë In®«nªxia, Kªnia, vμ trång c©y

Lib¨ng, quÇn ®¶o X«l«m«ng, §μi Loan, Gana,

®øng lu©n

Th¸i Lan, ¤xtr©ylia vμ NhËt B¶n ®· ®Õn tham phiªn, ë cç

quan tr¹i tr×nh diÔn kü thuËt nμy ë Bansalan -

d¶i ®Êt gi÷a

Philippin (xem H×nh 23).

cç ®−êng

b¨ng c©y

H×nh 23: Ph−¬ng ph¸p canh tç

xanh ch¾n

theo ®−êng ®ång møc

chèng xãi mßn.

B−íc 4:

B−íc 1:

Trång c©y

§Æt vμ xç

l©u n¨m ë

®Þnh ®−êng

gi÷a cç b¨ng

vμnh ®ai.

vμ bê biªn.

B−íc 5:

Trång c©y

ng¾n ngμy ë

B−íc 2:

cç d¶i ®Êt

Trång c©y

thø nhÊt vμ

vμnh ®ai nh−

thø hai gi÷a

c©y bôi, c©y gç

d¶i c©y l©u

(cèt khÝ, keo

n¨m. Nh−

dËu, cäc rμo,

vËy cã thÓ cã

®Ëu c«ng).

nguån thu nhËp khi chê c©y l©u n¨m cho qu¶.

146

147

https://thuviensach.vn

H×nh 24: S¬ ®å trång c©y theo ®−êng ®ång møc B−íc 6:

HCB§ = Hµng c©y bé ®Ëu

TØa, xÐn

B¨ng

Hµng c©y bé ®Ëu (HCB§)

c©y hμng

sè 7

C©y ¨n qu¶ vµ c©y c«ng nghiÖp l©u n¨m rμo th−êng

Hµng c©y bé ®Ëu (HCB§)

xuyªn.

B¨ng

HCB§

¸

sè 6

B¨ng bá trèng (kh«ng trång c©y g×) HCB§

B¨ng

HCB§

g

B−íc 7:

nè

sè 5

C©y trång ng¾n ngµy: døa, gõng, l¹c...

Lu©n

HCB§

canh c©y

B¨ng

HCB§

u dèc xu

l−¬ng thùc

sè 4

C©y ¨n qu¶ vµ c©y c«ng nghiÖp l©u n¨m ChiÒ

vμ c©y cho

HCB§

s¶n phÈm

Êt r¬m, r¹, th©n cµnh, lç©y, ®

hμng hãa.

B¨ng

HCB§

g ®Ó ch

sè 3

B¨ng bá trèng

ên−

B−íc 8:

HCB§

§

Duy tr×

B¨ng

HCB§

kü thuËt

sè 2

C©y ng¾n ngµy: døa, gõng, l¹c, ng«, d−a canh tç

hÊu, bÝ, khoai lang, cao l−¬ng, lóa n−¬ng

®Êt dèc.

HCB§

B¨ng

HCB§

sè 1

C©y ¨n qu¶ vµ c©y c«ng nghiÖp l©u n¨m 1 m

HCB§

* Ph−¬ng ph¸p x©y dùng v−ên bËc thang thang ph¶i cã r·nh réng 40-50 cm, s©u 30-35 cm.

ë ®Êt ®åi dèc trªn 15 ®é (> 15O) cã thÓ x©y dùng Trong lßng cç r·nh ngang, cø cçh 5-6 m ®Ó l¹i v−ên bËc thang. MÆt bËc thang réng 3-3,5 m cã ®é mét m« ®Êt thÊp h¬n mÆt ®Êt kho¶ng 10 cm nghiªng 1-2 ®é vμo vçh bËc thang. PhÝa trong bËc nh»m gi¶m dßng ch¶y, gi÷ n−íc gi÷ Èm t¹i chç 148

149

https://thuviensach.vn

H×nh 24: S¬ ®å trång c©y theo ®−êng ®ång møc B−íc 6:

HCB§ = Hµng c©y bé ®Ëu

TØa, xÐn

B¨ng

Hµng c©y bé ®Ëu (HCB§)

c©y hμng

sè 7

C©y ¨n qu¶ vµ c©y c«ng nghiÖp l©u n¨m rμo th−êng

Hµng c©y bé ®Ëu (HCB§)

xuyªn.

B¨ng

HCB§

¸

sè 6

B¨ng bá trèng (kh«ng trång c©y g×) HCB§

B¨ng

HCB§

g

B−íc 7:

nè

sè 5

C©y trång ng¾n ngµy: døa, gõng, l¹c...

Lu©n

HCB§

canh c©y

B¨ng

HCB§

u dèc xu

l−¬ng thùc

sè 4

C©y ¨n qu¶ vµ c©y c«ng nghiÖp l©u n¨m ChiÒ

vμ c©y cho

HCB§

s¶n phÈm

Êt r¬m, r¹, th©n cµnh, lç©y, ®

hμng hãa.

B¨ng

HCB§

g ®Ó ch

sè 3

B¨ng bá trèng

ên−

B−íc 8:

HCB§

§

Duy tr×

B¨ng

HCB§

kü thuËt

sè 2

C©y ng¾n ngµy: døa, gõng, l¹c, ng«, d−a canh tç

hÊu, bÝ, khoai lang, cao l−¬ng, lóa n−¬ng

®Êt dèc.

HCB§

B¨ng

HCB§

sè 1

C©y ¨n qu¶ vµ c©y c«ng nghiÖp l©u n¨m 1 m

HCB§

* Ph−¬ng ph¸p x©y dùng v−ên bËc thang thang ph¶i cã r·nh réng 40-50 cm, s©u 30-35 cm.

ë ®Êt ®åi dèc trªn 15 ®é (> 15O) cã thÓ x©y dùng Trong lßng cç r·nh ngang, cø cçh 5-6 m ®Ó l¹i v−ên bËc thang. MÆt bËc thang réng 3-3,5 m cã ®é mét m« ®Êt thÊp h¬n mÆt ®Êt kho¶ng 10 cm nghiªng 1-2 ®é vμo vçh bËc thang. PhÝa trong bËc nh»m gi¶m dßng ch¶y, gi÷ n−íc gi÷ Èm t¹i chç 148

149

https://thuviensach.vn

cho ®Êt. Khi tiÕn hμnh cÇn chó ý b¶o vÖ sö dông

®Êt mÆt. §−êng tiªu n−íc xuèng ch©n ®åi cÇn bè trÝ ë cç n¬i hîp thuû hoÆc b»ng cç r·nh ë hai H×nh 26: Trång c©y theo v−ên bËc thang bªn ®−êng lªn xuèng vμ tõng ®o¹n còng cÇn thiÕt kÕ bê gi¶m dßng ch¶y.

PhÝa trªn ®åi cã thÓ t×m chç thÝch hîp x©y dùng cç ®Ëp ch¾n n−íc ®Ó dù tr÷ n−íc cho v−ên mïa kh« vμ gi¶m dßng ch¶y mïa m−a.

H×nh 25: Trång c©y theo ®−êng ®ång møc 3. M« h×nh v−ên rõng

ë nh÷ng ®åi kh«ng phï hîp cho viÖc trång c©y

¨n qu¶ nh− tÇng canh tç máng hoÆc ®é dèc cao nªn x©y dùng thμnh v−ên rõng víi diÖn tÝch ch¨n th¶ hîp lý, hoÆc trång xen c©y thøc ¨n gia sóc ®Ó

cung cÊp thøc ¨n th−êng xuyªn cho cç lo¹i gia sóc nh− bß s÷a, tr©u, dª. Trong v−ên rõng chia lμm nhiÒu « nhá, diÖn tÝch mçi « kho¶ng 50-100 m2, trång cá styl« hoÆc cá voi. KÕt hîp trång c©y l©m nghiÖp víi mËt ®é th−a ®Ó ng¨n cçh cç « víi nhau. Quanh v−ên trång tre b¶o vÖ. Cã hai cçh dïng cá, c¾t vÒ nhμ vμ ch¨n th¶ gia sóc trùc tiÕp lu©n phiªn.

150

151

https://thuviensach.vn

cho ®Êt. Khi tiÕn hμnh cÇn chó ý b¶o vÖ sö dông

®Êt mÆt. §−êng tiªu n−íc xuèng ch©n ®åi cÇn bè trÝ ë cç n¬i hîp thuû hoÆc b»ng cç r·nh ë hai H×nh 26: Trång c©y theo v−ên bËc thang bªn ®−êng lªn xuèng vμ tõng ®o¹n còng cÇn thiÕt kÕ bê gi¶m dßng ch¶y.

PhÝa trªn ®åi cã thÓ t×m chç thÝch hîp x©y dùng cç ®Ëp ch¾n n−íc ®Ó dù tr÷ n−íc cho v−ên mïa kh« vμ gi¶m dßng ch¶y mïa m−a.

H×nh 25: Trång c©y theo ®−êng ®ång møc 3. M« h×nh v−ên rõng

ë nh÷ng ®åi kh«ng phï hîp cho viÖc trång c©y

¨n qu¶ nh− tÇng canh tç máng hoÆc ®é dèc cao nªn x©y dùng thμnh v−ên rõng víi diÖn tÝch ch¨n th¶ hîp lý, hoÆc trång xen c©y thøc ¨n gia sóc ®Ó

cung cÊp thøc ¨n th−êng xuyªn cho cç lo¹i gia sóc nh− bß s÷a, tr©u, dª. Trong v−ên rõng chia lμm nhiÒu « nhá, diÖn tÝch mçi « kho¶ng 50-100 m2, trång cá styl« hoÆc cá voi. KÕt hîp trång c©y l©m nghiÖp víi mËt ®é th−a ®Ó ng¨n cçh cç « víi nhau. Quanh v−ên trång tre b¶o vÖ. Cã hai cçh dïng cá, c¾t vÒ nhμ vμ ch¨n th¶ gia sóc trùc tiÕp lu©n phiªn.

150

151

https://thuviensach.vn

ë ®©y, v−ên rõng lμm theo hÖ sinh th¸i rõng tù

nhiªn cã cÊu tróc nhiÒu tÇng: c©y lín cã t¸n réng, H×nh 27: ThiÕt kÕ hÖ thèng b¶o vÖ ®Êt vμ n−íc c©y nhá d−íi cç c©y lín, c©y nhá vμ c©y −a bãng d−íi c©y nhì, ®Êt cã cá vμ th¶m môc. C©y ë tÇng trªn th−êng lμ nh÷ng c©y gç quý nh− lim, sÕn, l¸t hoÆc nh÷ng c©y l©m nghiÖp sinh tr−ëng nhanh lμm nguyªn liÖu cho cç nhμ m¸y chÕ biÕn giÊy nh−: b¹ch ®μn tr¾ng, th«ng, mì, bå ®Ò, trÈu, keo l¸ trμm, keo tai t−îng, keo mì, cèt khÝ, tre, v.v..

C©y nhì nh− chÌ, cμ phª, keo dËu, ®iÒn thanh (lμm thøc ¨n cho gia sóc vμ c¶i t¹o ®Êt). C©y nhá nh− c©y dong, gõng, riÒng, s¶... TÇng d−íi cïng lμ

cç lo¹i cá ®Ó ch¨n nu«i vμ gi÷ Èm, chèng xãi mßn cho ®Êt.

Trong hÖ thèng v−ên nhiÒu tÇng nμy cã thÓ th¶

gia sóc vμ gia cÇm ®Ó cho chóng kiÕm ¨n theo hÖ

thèng ch¨n th¶ lu©n phiªn theo tõng « nh»m b¶o

®¶m t¸i sinh liªn tôc nguån thøc ¨n.

V−ên nhiÒu tÇng cã rÊt nhiÒu −u ®iÓm:

- T¨ng c−êng sù båi hoμn cña c©y cho ®Êt (l¸, hoa qu¶, cμnh rông), t¨ng søc ®μo xíi ®Êt cña cç bé rÔ theo chiÒu s©u ®Ó tiªu bít n−íc, gi¶m khèi l−îng n−íc ch¶y, t¨ng n−íc ngÊm.

- TËn dông ¸nh s¸ng vμ sö dông ®Êt theo chiÒu s©u (c©y −a s¸ng ë tÇng trªn, c©y trung tÝnh ë tÇng gi÷a, c©y chÞu bãng ë tÇng d−íi...).

- Sù hçn giao nhiÒu loμi c©y cã lîi vÒ hai mÆt lμ

t¨ng n¨ng suÊt sinh vËt häc vμ h¹n chÕ s©u bÖnh ph¸ ho¹i.

152

153

https://thuviensach.vn

ë ®©y, v−ên rõng lμm theo hÖ sinh th¸i rõng tù

nhiªn cã cÊu tróc nhiÒu tÇng: c©y lín cã t¸n réng, H×nh 27: ThiÕt kÕ hÖ thèng b¶o vÖ ®Êt vμ n−íc c©y nhá d−íi cç c©y lín, c©y nhá vμ c©y −a bãng d−íi c©y nhì, ®Êt cã cá vμ th¶m môc. C©y ë tÇng trªn th−êng lμ nh÷ng c©y gç quý nh− lim, sÕn, l¸t hoÆc nh÷ng c©y l©m nghiÖp sinh tr−ëng nhanh lμm nguyªn liÖu cho cç nhμ m¸y chÕ biÕn giÊy nh−: b¹ch ®μn tr¾ng, th«ng, mì, bå ®Ò, trÈu, keo l¸ trμm, keo tai t−îng, keo mì, cèt khÝ, tre, v.v..

C©y nhì nh− chÌ, cμ phª, keo dËu, ®iÒn thanh (lμm thøc ¨n cho gia sóc vμ c¶i t¹o ®Êt). C©y nhá nh− c©y dong, gõng, riÒng, s¶... TÇng d−íi cïng lμ

cç lo¹i cá ®Ó ch¨n nu«i vμ gi÷ Èm, chèng xãi mßn cho ®Êt.

Trong hÖ thèng v−ên nhiÒu tÇng nμy cã thÓ th¶

gia sóc vμ gia cÇm ®Ó cho chóng kiÕm ¨n theo hÖ

thèng ch¨n th¶ lu©n phiªn theo tõng « nh»m b¶o

®¶m t¸i sinh liªn tôc nguån thøc ¨n.

V−ên nhiÒu tÇng cã rÊt nhiÒu −u ®iÓm:

- T¨ng c−êng sù båi hoμn cña c©y cho ®Êt (l¸, hoa qu¶, cμnh rông), t¨ng søc ®μo xíi ®Êt cña cç bé rÔ theo chiÒu s©u ®Ó tiªu bít n−íc, gi¶m khèi l−îng n−íc ch¶y, t¨ng n−íc ngÊm.

- TËn dông ¸nh s¸ng vμ sö dông ®Êt theo chiÒu s©u (c©y −a s¸ng ë tÇng trªn, c©y trung tÝnh ë tÇng gi÷a, c©y chÞu bãng ë tÇng d−íi...).

- Sù hçn giao nhiÒu loμi c©y cã lîi vÒ hai mÆt lμ

t¨ng n¨ng suÊt sinh vËt häc vμ h¹n chÕ s©u bÖnh ph¸ ho¹i.

152

153

https://thuviensach.vn

VÝ dô: ë L¸i Thiªu (B×nh D−¬ng) cã ®Õn hμng tç dông c¶i thiÖn m«i tr−êng, t¹o c¶nh quan ®Ñp tr¨m hÐcta cña mét nhãm gia ®×nh s¶n xuÊt c©y vμ ®Æc s¾c cña ®Þa ph−¬ng. V−ên còng cung cÊp hμng hãa bè trÝ c©y trång nh− sau: mét phÇn cñi ®èt vμ gç gia dông cho gia ®×nh.

+ TÇng 1: Trång c©y ¨n qu¶ th©n gç cao to, ë H−¬ng Long, H−¬ng Hå, Thuû B»ng, Thuû l©u n¨m, −a ¸nh s¸ng hoμn toμn nh− sÇu riªng.

Xu©n (HuÕ) còng cã m« h×nh v−ên nhiÒu tÇng: C©y sÇu riªng kh«ng t¹o t¸n l¸ liªn tôc mμ tùa TÇng trªn cã mÝt, m¨ng côt, d©u, ch«m ch«m, ®u nh− tÇng nh« cña kiÓu rõng nhiÖt ®íi kÝn rËm

®ñ, me, dõa,... vμ th−êng ®−îc trång xung quanh th−êng xanh.

v−ên, cã tç dông phßng hé vμ chèng xãi mßn.

+ TÇng 2: Trång cç lo¹i c©y th©n gç, l©u n¨m, TÇng gi÷a cã cam, chuèi, thanh trμ, b−ëi, hång, cã nhu cÇu ¸nh s¸ng trung b×nh, tØa cμnh tù nhiªn hång xiªm, ®u ®ñ, tiªu, chÌ, su su, v.v..

chËm, t¹o thμnh mét tÇng c©y t¸n l¸ liªn tôc - ®ã TÇng d−íi cã døa, rau mμu, cç lo¹i c©y l−¬ng lμ m¨ng côt, d©u da. Riªng c©y d©u da t−¬ng tù thùc, cç lo¹i c©y cã tç dông c¶i t¹o ®Êt, che phñ c©y bøa lu«n lu«n n»m ë tÇng 2 trong kÕt cÊu cña chèng cá d¹i, chèng xãi mßn, t¨ng thu nhËp, lÊy cç lo¹i rõng nhiÖt ®íi kÝn rËm th−êng xanh.

ng¾n nu«i dμi.

+ TÇng 3: C©y ¨n qu¶ th©n gç l©u n¨m nh−ng H×nh 28: M« h×nh VAC ë trung du miÒn nói kÝch th−íc nhá −a bãng hoμn toμn nh− c©y lßn bon vμ d©y hå tiªu. Hå tiªu ®−îc cho leo trªn cç lo¹i th©n gç nμy nh− cç lo¹i d©y leo trong rõng tù nhiªn nhiÖt ®íi, nh−ng d©y hå tiªu kh«ng lμm nghÑt th©n c©y nh− ®a sè cç lo¹i d©y leo trong rõng rËm nhiÖt ®íi.

Trªn bê m−¬ng ®−îc trång dõa (tùa nh− cç loμi cä trong rõng nhiÖt ®íi Èm) vμ däc mïng (tùa nh− cç c©y hä r¸y trong tÇng th¶m t−¬i cña rõng nhiÖt ®íi Èm).

D−íi m−¬ng ®−îc th¶ c¸ tra ¨n ph©n h«i vμ

ph©n gia sóc trùc tiÕp.

Ngoμi ra, ng−êi ta cßn trång xen gèi: V−ên vïng L¸i Thiªu ®· t¹o ra hÖ sinh th¸i nh−

Rau (®«ng xu©n) - ng« (xu©n hÌ) - ®Ëu ®ç (hÌ thu).

ë v−ên rõng m−a nhiÖt ®íi kÝn rËm th−êng xanh cã Su su (®«ng xu©n) - ng« (xu©n hÌ) - ®Ëu ®ç (hÌ thu).

154

155

https://thuviensach.vn

VÝ dô: ë L¸i Thiªu (B×nh D−¬ng) cã ®Õn hμng tç dông c¶i thiÖn m«i tr−êng, t¹o c¶nh quan ®Ñp tr¨m hÐcta cña mét nhãm gia ®×nh s¶n xuÊt c©y vμ ®Æc s¾c cña ®Þa ph−¬ng. V−ên còng cung cÊp hμng hãa bè trÝ c©y trång nh− sau: mét phÇn cñi ®èt vμ gç gia dông cho gia ®×nh.

+ TÇng 1: Trång c©y ¨n qu¶ th©n gç cao to, ë H−¬ng Long, H−¬ng Hå, Thuû B»ng, Thuû l©u n¨m, −a ¸nh s¸ng hoμn toμn nh− sÇu riªng.

Xu©n (HuÕ) còng cã m« h×nh v−ên nhiÒu tÇng: C©y sÇu riªng kh«ng t¹o t¸n l¸ liªn tôc mμ tùa TÇng trªn cã mÝt, m¨ng côt, d©u, ch«m ch«m, ®u nh− tÇng nh« cña kiÓu rõng nhiÖt ®íi kÝn rËm

®ñ, me, dõa,... vμ th−êng ®−îc trång xung quanh th−êng xanh.

v−ên, cã tç dông phßng hé vμ chèng xãi mßn.

+ TÇng 2: Trång cç lo¹i c©y th©n gç, l©u n¨m, TÇng gi÷a cã cam, chuèi, thanh trμ, b−ëi, hång, cã nhu cÇu ¸nh s¸ng trung b×nh, tØa cμnh tù nhiªn hång xiªm, ®u ®ñ, tiªu, chÌ, su su, v.v..

chËm, t¹o thμnh mét tÇng c©y t¸n l¸ liªn tôc - ®ã TÇng d−íi cã døa, rau mμu, cç lo¹i c©y l−¬ng lμ m¨ng côt, d©u da. Riªng c©y d©u da t−¬ng tù thùc, cç lo¹i c©y cã tç dông c¶i t¹o ®Êt, che phñ c©y bøa lu«n lu«n n»m ë tÇng 2 trong kÕt cÊu cña chèng cá d¹i, chèng xãi mßn, t¨ng thu nhËp, lÊy cç lo¹i rõng nhiÖt ®íi kÝn rËm th−êng xanh.

ng¾n nu«i dμi.

+ TÇng 3: C©y ¨n qu¶ th©n gç l©u n¨m nh−ng H×nh 28: M« h×nh VAC ë trung du miÒn nói kÝch th−íc nhá −a bãng hoμn toμn nh− c©y lßn bon vμ d©y hå tiªu. Hå tiªu ®−îc cho leo trªn cç lo¹i th©n gç nμy nh− cç lo¹i d©y leo trong rõng tù nhiªn nhiÖt ®íi, nh−ng d©y hå tiªu kh«ng lμm nghÑt th©n c©y nh− ®a sè cç lo¹i d©y leo trong rõng rËm nhiÖt ®íi.

Trªn bê m−¬ng ®−îc trång dõa (tùa nh− cç loμi cä trong rõng nhiÖt ®íi Èm) vμ däc mïng (tùa nh− cç c©y hä r¸y trong tÇng th¶m t−¬i cña rõng nhiÖt ®íi Èm).

D−íi m−¬ng ®−îc th¶ c¸ tra ¨n ph©n h«i vμ

ph©n gia sóc trùc tiÕp.

Ngoμi ra, ng−êi ta cßn trång xen gèi: V−ên vïng L¸i Thiªu ®· t¹o ra hÖ sinh th¸i nh−

Rau (®«ng xu©n) - ng« (xu©n hÌ) - ®Ëu ®ç (hÌ thu).

ë v−ên rõng m−a nhiÖt ®íi kÝn rËm th−êng xanh cã Su su (®«ng xu©n) - ng« (xu©n hÌ) - ®Ëu ®ç (hÌ thu).

154

155

https://thuviensach.vn

ë x· V¨n Lý, huyÖn Lý Nh©n, tØnh Hμ Nam Nh÷ng c©y phßng hé nªn chän c©y bé ®Ëu nh− cèt trong v−ên nhiÒu gia ®×nh trång hång tÇng trªn khÝ, keo dËu ®Ó t¨ng l−îng ®¹m cho ®Êt. CÇn ®iÒu cao; tÇng gi÷a trång quýt, chanh; tÇng d−íi cïng tiÕt mËt ®é vμ t¸n cç tÇng c©y ®Ó tháa m·n nhu trång cç lo¹i c©y ng¾n ngμy.

cÇu ¸nh s¸ng cho cç tÇng c©y. CÇn chó ý chèng ë x· §«ng D−, huyÖn Gia L©m, Hμ Néi, trong h¹n cho c©y b»ng cçh bè trÝ c©y trång hîp lý: trªn v−ên còng ®−îc trång tÇng trªn lμ t¸o, tÇng gi÷a mét m¸i ®åi cÇn trång c©y trung tÝnh (chÞu h¹n lμ chanh vμ tÇng d−íi lμ cç c©y rau ng¾n ngμy trung b×nh) ë phÝa ch©n ®åi, cßn trång c©y chÞu nh− däc mïng, mïi tμu, v.v..

h¹n tèt h¬n ë phÝa trªn. Trång c©y che phñ ®Êt

* Ng−êi lμm v−ên tÝnh ®Çu vμo vμ ®Çu ra

nh− cá styl«, c©y trinh n÷ kh«ng gai hoÆc cã gai ®Ó

cho hÖ sinh th¸i nh− sau:

gi¶m xãi mßn vμ t¨ng båi hoμn cho ®Êt.

- §Çu ra cña v−ên gåm cã:

* Mét sè m« h×nh v−ên:

+ PhÇn tù nhiªn lμ ®Êt bÞ cuèn ®i trong ®ã cã 1) ë x· Phó ThÞnh vμ ThÞnh H−ng, huyÖn Yªn ph©n bãn, cç sinh vËt sèng trong líp ®Êt mÆt bÞ

B×nh, tØnh Yªn B¸i

xãi mßn.

- Lu©n canh quÕ - keo tai t−îng - quÕ:

+ PhÇn nh©n t¹o lμ s¶n phÈm hoa, qu¶, cñ, h¹t,

+ N¨m thø nhÊt: trång quÕ vμo th¸ng 2-3, sau l¸... §èi víi v−ên trªn ®Êt dèc, ®Çu ra cña phÇn tù 1 th¸ng trång xen lóa n−¬ng.

nhiªn lín h¬n v−ên trªn ®Êt b»ng.

+ N¨m thø hai: trång s¾n xen vμo v−ên quÕ vμo

- §Çu vμo cña v−ên:

th¸ng 3. L−u s¾n 2 n¨m ®Ó che s¸ng cho quÕ.

+ PhÇn tù nhiªn lμ l¸, hoa, qu¶, cμnh rông.

+ N¨m thø t¸m - m−êi: rõng quÕ ®−îc tØa th−a NÕu trång c©y bé ®Ëu th× cã thªm phÇn ®¹m do vi lÇn ®Çu.

khuÈn cè ®Þnh ®¹m cña cç nèt sÇn t¹o ra.

Thêi kú kiÕn thiÕt c¬ b¶n cña quÕ tõ n¨m thø

+ PhÇn nh©n t¹o lμ ph©n bãn vμ cç kiÕn t¹o nhÊt ®Õn n¨m thø t−.

m−¬ng m¸ng gi÷ n−íc, quü ®Êt l¾ng ®äng t¨ng Thêi kú kinh doanh quÕ tõ n¨m thø n¨m ®Õn n−íc ngÊm xuèng s©u.

n¨m thø hai m−¬i.

VËy cÇn gi¶m ®Çu ra cña v−ên vÒ phÇn tù TÝnh trõ hÕt cç kho¶n chi phÝ tõ khi b¾t ®Çu nhiªn b»ng cçh: trång c©y dμy thμnh vμnh ®ai trång, cç kho¶n ph¶i nép th× mçi hÐcta cßn ®−îc phßng hé ®Ó chèng giã qu¹t kh« trªn bÒ mÆt ®Êt, l·i thuÇn h¬n 100 triÖu ®ång/20 n¨m.

gi¶m tèc ®é n−íc ch¶y (dïng ®ai c©y lμm vËt c¶n).

Sau khi khai thç quÕ th× trång keo tai t−îng ngay.

156

157

https://thuviensach.vn

ë x· V¨n Lý, huyÖn Lý Nh©n, tØnh Hμ Nam Nh÷ng c©y phßng hé nªn chän c©y bé ®Ëu nh− cèt trong v−ên nhiÒu gia ®×nh trång hång tÇng trªn khÝ, keo dËu ®Ó t¨ng l−îng ®¹m cho ®Êt. CÇn ®iÒu cao; tÇng gi÷a trång quýt, chanh; tÇng d−íi cïng tiÕt mËt ®é vμ t¸n cç tÇng c©y ®Ó tháa m·n nhu trång cç lo¹i c©y ng¾n ngμy.

cÇu ¸nh s¸ng cho cç tÇng c©y. CÇn chó ý chèng ë x· §«ng D−, huyÖn Gia L©m, Hμ Néi, trong h¹n cho c©y b»ng cçh bè trÝ c©y trång hîp lý: trªn v−ên còng ®−îc trång tÇng trªn lμ t¸o, tÇng gi÷a mét m¸i ®åi cÇn trång c©y trung tÝnh (chÞu h¹n lμ chanh vμ tÇng d−íi lμ cç c©y rau ng¾n ngμy trung b×nh) ë phÝa ch©n ®åi, cßn trång c©y chÞu nh− däc mïng, mïi tμu, v.v..

h¹n tèt h¬n ë phÝa trªn. Trång c©y che phñ ®Êt

* Ng−êi lμm v−ên tÝnh ®Çu vμo vμ ®Çu ra

nh− cá styl«, c©y trinh n÷ kh«ng gai hoÆc cã gai ®Ó

cho hÖ sinh th¸i nh− sau:

gi¶m xãi mßn vμ t¨ng båi hoμn cho ®Êt.

- §Çu ra cña v−ên gåm cã:

* Mét sè m« h×nh v−ên:

+ PhÇn tù nhiªn lμ ®Êt bÞ cuèn ®i trong ®ã cã 1) ë x· Phó ThÞnh vμ ThÞnh H−ng, huyÖn Yªn ph©n bãn, cç sinh vËt sèng trong líp ®Êt mÆt bÞ

B×nh, tØnh Yªn B¸i

xãi mßn.

- Lu©n canh quÕ - keo tai t−îng - quÕ:

+ PhÇn nh©n t¹o lμ s¶n phÈm hoa, qu¶, cñ, h¹t,

+ N¨m thø nhÊt: trång quÕ vμo th¸ng 2-3, sau l¸... §èi víi v−ên trªn ®Êt dèc, ®Çu ra cña phÇn tù 1 th¸ng trång xen lóa n−¬ng.

nhiªn lín h¬n v−ên trªn ®Êt b»ng.

+ N¨m thø hai: trång s¾n xen vμo v−ên quÕ vμo

- §Çu vμo cña v−ên:

th¸ng 3. L−u s¾n 2 n¨m ®Ó che s¸ng cho quÕ.

+ PhÇn tù nhiªn lμ l¸, hoa, qu¶, cμnh rông.

+ N¨m thø t¸m - m−êi: rõng quÕ ®−îc tØa th−a NÕu trång c©y bé ®Ëu th× cã thªm phÇn ®¹m do vi lÇn ®Çu.

khuÈn cè ®Þnh ®¹m cña cç nèt sÇn t¹o ra.

Thêi kú kiÕn thiÕt c¬ b¶n cña quÕ tõ n¨m thø

+ PhÇn nh©n t¹o lμ ph©n bãn vμ cç kiÕn t¹o nhÊt ®Õn n¨m thø t−.

m−¬ng m¸ng gi÷ n−íc, quü ®Êt l¾ng ®äng t¨ng Thêi kú kinh doanh quÕ tõ n¨m thø n¨m ®Õn n−íc ngÊm xuèng s©u.

n¨m thø hai m−¬i.

VËy cÇn gi¶m ®Çu ra cña v−ên vÒ phÇn tù TÝnh trõ hÕt cç kho¶n chi phÝ tõ khi b¾t ®Çu nhiªn b»ng cçh: trång c©y dμy thμnh vμnh ®ai trång, cç kho¶n ph¶i nép th× mçi hÐcta cßn ®−îc phßng hé ®Ó chèng giã qu¹t kh« trªn bÒ mÆt ®Êt, l·i thuÇn h¬n 100 triÖu ®ång/20 n¨m.

gi¶m tèc ®é n−íc ch¶y (dïng ®ai c©y lμm vËt c¶n).

Sau khi khai thç quÕ th× trång keo tai t−îng ngay.

156

157

https://thuviensach.vn

N¨m 1997, thu ho¹ch keo tai t−îng cung cÊp cho

- C©y b¹ch ®μn trång thuÇn cho hiÖu qu¶ thÊp.

nhμ m¸y giÊy vμ l¹i trång quÕ vμo vô xu©n n¨m

- C©y keo + cá + nu«i bß cho hiÖu qu¶ kinh tÕ

1997. C©y quÕ ph¸t triÓn tèt h¬n c©y quÕ trång míi cao, nh−ng cÇn ®Çu t− vèn lín.

ngay sau khi thu ho¹ch quÕ 20 tuæi bëi keo tai

- C©y keo + døa cho hiÖu qu¶ kinh tÕ cao, t−îng lμm phôc håi ®é ph× tù nhiªn cña ®Êt kh¸

nh−ng kh«ng cÇn nhiÒu vèn.

nhanh (theo NguyÔn §øc §ång, n¨m 2000).

- C©y keo + s¾n + ®Ëu + l¹c thÝch hîp víi ®¹i bé

- Cμ phª chÌ + c©y ¨n qu¶: ë cç v¹t ®åi thÊp, phËn hé n«ng d©n. S¶n phÈm ®a d¹ng, cã thu tho¶i cã tÇng ®Êt dμy tæ chøc thμnh v−ên cμ phª

nhËp th−êng xuyªn, gi¶i quyÕt nhiÒu viÖc lμm, cã chÌ chiÕm 70-80% diÖn tÝch, c©y ¨n qu¶ chiÕm tç dông b¶o vÖ m«i tr−êng nªn m« h×nh nμy kh¸

20-30% diÖn tÝch. Quy m« cña lo¹i h×nh v−ên nμy æn ®Þnh.

1-2 ha.

So s¸nh hiÖu qu¶ kinh tÕ vμ tç ®éng ®Õn

- Cμ phª chÌ + c©y lÊy gç: ¸p dông trªn cç m«i tr−êng cña mét sè m« h×nh n«ng - l©m kÕt hîp d¶i ®åi dèc d−íi 250, trong ®ã diÖn tÝch cμ phª

(tÝnh chung cho c¶ chu kú 7 n¨m cña tõng m« h×nh) chÌ chiÕm 40-50% trång thμnh hμng cçh nhau Thu

L·i

hoÆc ®an xen víi cç lo¹i c©y lÊy gç, võa cã tç Chi phÝ

nhËp

thuÇn HiÖu qu¶ Tç ®éng

dông che bãng võa cã tç dông lμm vμnh ®ai (1000

(1000

(1000

kinh tÕ m«i tr−êng

ch¾n giã cho v−ên cμ phª. Quy m« v−ên nμy

®/ha)

®/ha)

®/ha)

kho¶ng 0,4-1 ha.

Keo tai t−îng thuÇn

7.208

13.520

6.312

ThÊp

Tèt

- Cμ phª chÌ + c©y ¨n qu¶ + c©y lÊy gç: ¸p dông Keo + cá + nu«i bß

41.488

41.243 39.755

RÊt cao

Tèt

cho cç d¶i ®åi dèc trªn 250. M« h×nh nμy rõng B¹ch ®µn thuÇn

7.422

14.950

7.528

ThÊp

Kh«ng tèt

chám ®åi chiÕm 15-20% diÖn tÝch, v−ên c©y ¨n qu¶

Keo tai t−îng + døa

22.773

44.166 21.393

RÊt cao

Tèt

ë l−ng chõng ®åi chiÕm 30-40% diÖn tÝch, v−ên cμ

Keo + s¾n + ®Ëu + l¹c

12.378

24.783 12.405

Trung

Tèt

phª chÌ d−íi ch©n ®åi chiÕm 40-50% diÖn tÝch.

b×nh

2) ë huyÖn LËp Th¹ch, tØnh VÜnh Phóc KÕt qu¶ ®iÒu tra cña Hoμng TuÊn HiÖp cho

* Nguån: Hoμng TuÊn HiÖp, LuËn ¸n tiÕn sÜ n«ng nghiÖp n¨m 2000.

biÕt: trªn diÖn tÝch 119 ha thuéc quyÒn sö dông cña 380 hé n«ng d©n LËp Th¹ch cã 5 d¹ng m«

3) ë vïng ven ®−êng 6 tØnh S¬n La cã mét m«

h×nh c¬ b¶n sau:

h×nh hiÖu qu¶ cao sau:

- C©y keo tai t−îng trång thuÇn cho hiÖu qu¶ thÊp.

- V−ên chuyªn c©y ¨n qu¶ ®−îc tæ chøc kÕt hîp 158

159

https://thuviensach.vn

N¨m 1997, thu ho¹ch keo tai t−îng cung cÊp cho

- C©y b¹ch ®μn trång thuÇn cho hiÖu qu¶ thÊp.

nhμ m¸y giÊy vμ l¹i trång quÕ vμo vô xu©n n¨m

- C©y keo + cá + nu«i bß cho hiÖu qu¶ kinh tÕ

1997. C©y quÕ ph¸t triÓn tèt h¬n c©y quÕ trång míi cao, nh−ng cÇn ®Çu t− vèn lín.

ngay sau khi thu ho¹ch quÕ 20 tuæi bëi keo tai

- C©y keo + døa cho hiÖu qu¶ kinh tÕ cao, t−îng lμm phôc håi ®é ph× tù nhiªn cña ®Êt kh¸

nh−ng kh«ng cÇn nhiÒu vèn.

nhanh (theo NguyÔn §øc §ång, n¨m 2000).

- C©y keo + s¾n + ®Ëu + l¹c thÝch hîp víi ®¹i bé

- Cμ phª chÌ + c©y ¨n qu¶: ë cç v¹t ®åi thÊp, phËn hé n«ng d©n. S¶n phÈm ®a d¹ng, cã thu tho¶i cã tÇng ®Êt dμy tæ chøc thμnh v−ên cμ phª

nhËp th−êng xuyªn, gi¶i quyÕt nhiÒu viÖc lμm, cã chÌ chiÕm 70-80% diÖn tÝch, c©y ¨n qu¶ chiÕm tç dông b¶o vÖ m«i tr−êng nªn m« h×nh nμy kh¸

20-30% diÖn tÝch. Quy m« cña lo¹i h×nh v−ên nμy æn ®Þnh.

1-2 ha.

So s¸nh hiÖu qu¶ kinh tÕ vμ tç ®éng ®Õn

- Cμ phª chÌ + c©y lÊy gç: ¸p dông trªn cç m«i tr−êng cña mét sè m« h×nh n«ng - l©m kÕt hîp d¶i ®åi dèc d−íi 250, trong ®ã diÖn tÝch cμ phª

(tÝnh chung cho c¶ chu kú 7 n¨m cña tõng m« h×nh) chÌ chiÕm 40-50% trång thμnh hμng cçh nhau Thu

L·i

hoÆc ®an xen víi cç lo¹i c©y lÊy gç, võa cã tç Chi phÝ

nhËp

thuÇn HiÖu qu¶ Tç ®éng

dông che bãng võa cã tç dông lμm vμnh ®ai (1000

(1000

(1000

kinh tÕ m«i tr−êng

ch¾n giã cho v−ên cμ phª. Quy m« v−ên nμy

®/ha)

®/ha)

®/ha)

kho¶ng 0,4-1 ha.

Keo tai t−îng thuÇn

7.208

13.520

6.312

ThÊp

Tèt

- Cμ phª chÌ + c©y ¨n qu¶ + c©y lÊy gç: ¸p dông Keo + cá + nu«i bß

41.488

41.243 39.755

RÊt cao

Tèt

cho cç d¶i ®åi dèc trªn 250. M« h×nh nμy rõng B¹ch ®µn thuÇn

7.422

14.950

7.528

ThÊp

Kh«ng tèt

chám ®åi chiÕm 15-20% diÖn tÝch, v−ên c©y ¨n qu¶

Keo tai t−îng + døa

22.773

44.166 21.393

RÊt cao

Tèt

ë l−ng chõng ®åi chiÕm 30-40% diÖn tÝch, v−ên cμ

Keo + s¾n + ®Ëu + l¹c

12.378

24.783 12.405

Trung

Tèt

phª chÌ d−íi ch©n ®åi chiÕm 40-50% diÖn tÝch.

b×nh

2) ë huyÖn LËp Th¹ch, tØnh VÜnh Phóc KÕt qu¶ ®iÒu tra cña Hoμng TuÊn HiÖp cho

* Nguån: Hoμng TuÊn HiÖp, LuËn ¸n tiÕn sÜ n«ng nghiÖp n¨m 2000.

biÕt: trªn diÖn tÝch 119 ha thuéc quyÒn sö dông cña 380 hé n«ng d©n LËp Th¹ch cã 5 d¹ng m«

3) ë vïng ven ®−êng 6 tØnh S¬n La cã mét m«

h×nh c¬ b¶n sau:

h×nh hiÖu qu¶ cao sau:

- C©y keo tai t−îng trång thuÇn cho hiÖu qu¶ thÊp.

- V−ên chuyªn c©y ¨n qu¶ ®−îc tæ chøc kÕt hîp 158

159

https://thuviensach.vn

gi÷a cç lo¹i c©y ¨n qu¶: mËn - ®μo, m¬ - mËn, C©y cμ phª chÌ (arabica) gièng catimor trång nh·n - xoμi, nh·n - v¶i - m¬... hoÆc kÕt hîp gi÷a trªn ®Êt n©u ®á trªn ®¸ v«i vμ ®á vμng trªn ®¸ sÐt c©y chñ lùc víi mét sè nhãm c©y khç (na, chuèi, víi ®é dèc tõ 0-80, tÇng ®Êt dμy trªn 100 cm.

®u ®ñ, cam, quýt, chanh, b−ëi, hång, hång xiªm,

- M« h×nh kÕt hîp c©y ¨n qu¶ víi c©y l©m t¸o, døa...). Cç m« h×nh kÕt hîp nμy cã −u thÕ

nghiÖp trªn ®åi dèc: Vïng ch©n vμ l−ng ®åi (®é dèc tËn dông ®Êt, r¶i vô thu ho¹ch, ®a d¹ng hãa s¶n 8-200) trång mËn, nh·n hoÆc xoμi; trªn ®Ønh ®åi phÈm, mang l¹i thu nhËp æn ®Þnh trong s¶n xuÊt, (dèc trªn 200) trång c©y l©m nghiÖp (keo tai t−îng,

®Æc biÖt víi v¶i, nh·n, xoμi th−êng cã qu¶ cçh l¸t hoa, long n·o, tÕch...).

n¨m hoÆc gi÷a m¬ cã n¨ng suÊt thÊp vμ t¨ng 4) ë x· B»ng V©n, huyÖn Ng©n S¬n, tØnh B¾c tr−ëng n¨ng suÊt theo tuæi c©y chËm, víi mËn K¹n cã ba m« h×nh chñ yÕu sau: cho n¨ng suÊt cao, æn ®Þnh nh−ng gi¸ trÞ thÊp

- M« h×nh v−ên gia ®×nh ë d−íi thÊp phÝa ch©n h¬n m¬ tõ 30-40%.

®åi cã ®é dèc nhá kho¶ng 5-10O, ®−îc trång hång

- V−ên kÕt hîp gi÷a c©y ¨n qu¶ vμ cç lo¹i vμ lª lμ chñ yÕu (H×nh 29).

c©y ng¾n ngμy: d−íi t¸n m¬, mËn, na... cã thÓ

- M« h×nh v−ên gia ®×nh ë l−ng chõng ®åi cã ®é trång rau lang, khoai m«n, bÝ ®á, d−a... ë V©n dèc lín h¬n tõ 10-15O, trång chñ yÕu lμ c©y hång, Hå, Loãng Lu«ng (Méc Ch©u) ®ång bμo M«ng lª, mËn, m¬ (H×nh 30).

cßn kÕt hîp trång dong riÒng, lóa c¹n d−íi t¸n

- M« h×nh v−ên trªn ®Êt n−¬ng rÉy cã ®é dèc

®μo, mËn.

lín tõ 15-35O trång cç lo¹i c©y hång, lª, nh·n, Cç v−ên trång nh·n, xoμi, v¶i cã thÓ trång v¶i, na xen cç hμng c©y cèt khÝ ®Ó chèng xãi mßn xen c©y ng¾n ngμy gi÷a cç hμng; cç c©y trång (H×nh 31).

xen tïy theo tõng v−ên, th−êng lμ ®Ëu ®ç, ng«, M« h×nh 1: c©y lª ®−îc trång trªn ®Êt thÊp, ®é mÝa... (khi c©y ch−a khÐp t¸n) vμ dong riÒng, dÇy tÇng canh tç t−¬ng ®èi lín, ®ñ n−íc, ®ñ gõng, rau lang... (khi c©y ®· khÐp t¸n). Däc theo dinh d−ìng v× thÕ c©y lª sinh tr−ëng ph¸t triÓn hμng d−íi xoμi, nh·n, v¶i trång xen døa.

tèt, n¨ng suÊt cao. Tuy nhiªn do ®Êt ®ai bÞ h¹n

- KÕt hîp v−ên c©y c«ng nghiÖp l©u n¨m víi c©y chÕ nªn s¶n phÈm v−ên mang tÝnh tù cung tù

¨n qu¶: M« h×nh nμy chñ yÕu trªn cç v−ên cμ phª

cÊp lμ chÝnh.

ë H¸t Lãt, Nμ S¶n (Mai S¬n) vμ PhiÒng Tam (thÞ

x· S¬n La).

160

161

https://thuviensach.vn

gi÷a cç lo¹i c©y ¨n qu¶: mËn - ®μo, m¬ - mËn, C©y cμ phª chÌ (arabica) gièng catimor trång nh·n - xoμi, nh·n - v¶i - m¬... hoÆc kÕt hîp gi÷a trªn ®Êt n©u ®á trªn ®¸ v«i vμ ®á vμng trªn ®¸ sÐt c©y chñ lùc víi mét sè nhãm c©y khç (na, chuèi, víi ®é dèc tõ 0-80, tÇng ®Êt dμy trªn 100 cm.

®u ®ñ, cam, quýt, chanh, b−ëi, hång, hång xiªm,

- M« h×nh kÕt hîp c©y ¨n qu¶ víi c©y l©m t¸o, døa...). Cç m« h×nh kÕt hîp nμy cã −u thÕ

nghiÖp trªn ®åi dèc: Vïng ch©n vμ l−ng ®åi (®é dèc tËn dông ®Êt, r¶i vô thu ho¹ch, ®a d¹ng hãa s¶n 8-200) trång mËn, nh·n hoÆc xoμi; trªn ®Ønh ®åi phÈm, mang l¹i thu nhËp æn ®Þnh trong s¶n xuÊt, (dèc trªn 200) trång c©y l©m nghiÖp (keo tai t−îng,

®Æc biÖt víi v¶i, nh·n, xoμi th−êng cã qu¶ cçh l¸t hoa, long n·o, tÕch...).

n¨m hoÆc gi÷a m¬ cã n¨ng suÊt thÊp vμ t¨ng 4) ë x· B»ng V©n, huyÖn Ng©n S¬n, tØnh B¾c tr−ëng n¨ng suÊt theo tuæi c©y chËm, víi mËn K¹n cã ba m« h×nh chñ yÕu sau: cho n¨ng suÊt cao, æn ®Þnh nh−ng gi¸ trÞ thÊp

- M« h×nh v−ên gia ®×nh ë d−íi thÊp phÝa ch©n h¬n m¬ tõ 30-40%.

®åi cã ®é dèc nhá kho¶ng 5-10O, ®−îc trång hång

- V−ên kÕt hîp gi÷a c©y ¨n qu¶ vμ cç lo¹i vμ lª lμ chñ yÕu (H×nh 29).

c©y ng¾n ngμy: d−íi t¸n m¬, mËn, na... cã thÓ

- M« h×nh v−ên gia ®×nh ë l−ng chõng ®åi cã ®é trång rau lang, khoai m«n, bÝ ®á, d−a... ë V©n dèc lín h¬n tõ 10-15O, trång chñ yÕu lμ c©y hång, Hå, Loãng Lu«ng (Méc Ch©u) ®ång bμo M«ng lª, mËn, m¬ (H×nh 30).

cßn kÕt hîp trång dong riÒng, lóa c¹n d−íi t¸n

- M« h×nh v−ên trªn ®Êt n−¬ng rÉy cã ®é dèc

®μo, mËn.

lín tõ 15-35O trång cç lo¹i c©y hång, lª, nh·n, Cç v−ên trång nh·n, xoμi, v¶i cã thÓ trång v¶i, na xen cç hμng c©y cèt khÝ ®Ó chèng xãi mßn xen c©y ng¾n ngμy gi÷a cç hμng; cç c©y trång (H×nh 31).

xen tïy theo tõng v−ên, th−êng lμ ®Ëu ®ç, ng«, M« h×nh 1: c©y lª ®−îc trång trªn ®Êt thÊp, ®é mÝa... (khi c©y ch−a khÐp t¸n) vμ dong riÒng, dÇy tÇng canh tç t−¬ng ®èi lín, ®ñ n−íc, ®ñ gõng, rau lang... (khi c©y ®· khÐp t¸n). Däc theo dinh d−ìng v× thÕ c©y lª sinh tr−ëng ph¸t triÓn hμng d−íi xoμi, nh·n, v¶i trång xen døa.

tèt, n¨ng suÊt cao. Tuy nhiªn do ®Êt ®ai bÞ h¹n

- KÕt hîp v−ên c©y c«ng nghiÖp l©u n¨m víi c©y chÕ nªn s¶n phÈm v−ên mang tÝnh tù cung tù

¨n qu¶: M« h×nh nμy chñ yÕu trªn cç v−ên cμ phª

cÊp lμ chÝnh.

ë H¸t Lãt, Nμ S¶n (Mai S¬n) vμ PhiÒng Tam (thÞ

x· S¬n La).

160

161

https://thuviensach.vn

M« h×nh 3 lμ m« h×nh t−¬ng ®èi míi, ngμy H×nh 29: M« h×nh 1 - V−ên gia ®×nh trªn ®Êt cã cμng ®−îc më réng v× quü ®Êt cßn nhiÒu, cã ®iÒu

®é dèc nhá 5-10O (Hé «ng V¨n - th«n Cèc L¶i)

kiÖn ph¸t triÓn c©y ¨n qu¶ mét cçh tËp trung h¬n, dÔ dμng ®Çu t− tiÕn bé kü thuËt cho viÖc ch¨m sãc, thu ho¹ch, n©ng cao n¨ng suÊt vμ hiÖu qu¶ kinh tÕ, t¹o nhiÒu s¶n phÈm hμng hãa phôc vô cho thÞ tr−êng trong n−íc vμ xuÊt khÈu.

IV. CÇ M¤ H×NH VAC ë VïNG DUY£N H¶I H×nh 30: M« h×nh 2 - V−ên gia ®×nh trªn ®Êt cã

®é dèc trung b×nh 10-15O (Hé «ng §o¹t - th«n Cèc L¶i) 1. Vïng ®Êt c¸t ven biÓn

§Æc ®iÓm cña vïng nμy lμ ®Êt xÊu, nghÌo mïn, nghÌo ®¹m vμ cç chÊt dinh d−ìng khç, tû lÖ c¸t th−êng chiÕm 95%.

ë cç tØnh ven biÓn miÒn Trung trong mïa hÌ

cã giã Lμo kh« nãng thæi xen kÏ tõ th¸ng 4 ®Õn th¸ng 8 vμ th¸ng 10 ®Õn th¸ng 3 n¨m sau cã giã mïa ®«ng b¾c l¹nh vμ Èm. Giã m¹nh lμm c¸t bay t¹o thμnh cç cån c¸t di ®éng vμ vïi lÊp lμng m¹c.

H×nh 31: M« h×nh 3 - V−ên c©y trªn ®Êt n−¬ng rÉy M−a lín vμ tËp trung vμo mïa m−a t¹o thμnh cç cã ®é dèc lín 20-30O (Hé «ng SÝn - th«n Cèc L¶i) suèi c¸t, lò c¸t. §Êt c¸t kh«ng cã kh¶ n¨ng gi÷

n−íc nªn trong mïa kh« mùc n−íc ngÇm tôt xuèng qu¸ s©u, thiÕu n−íc nghiªm träng cho s¶n xuÊt n«ng nghiÖp vμ ®êi sèng.

1.1. Trªn cç ®ôn c¸t vμ cån c¸t

M« h×nh VAC ë ®©y lμ trång rõng kÕt hîp víi ch¨n nu«i d−íi t¸n rõng vμ trång c©y c«ng nghiÖp. Trªn cç ®ôn c¸t míi båi ngay s¸t bê 162

163

https://thuviensach.vn

M« h×nh 3 lμ m« h×nh t−¬ng ®èi míi, ngμy H×nh 29: M« h×nh 1 - V−ên gia ®×nh trªn ®Êt cã cμng ®−îc më réng v× quü ®Êt cßn nhiÒu, cã ®iÒu

®é dèc nhá 5-10O (Hé «ng V¨n - th«n Cèc L¶i)

kiÖn ph¸t triÓn c©y ¨n qu¶ mét cçh tËp trung h¬n, dÔ dμng ®Çu t− tiÕn bé kü thuËt cho viÖc ch¨m sãc, thu ho¹ch, n©ng cao n¨ng suÊt vμ hiÖu qu¶ kinh tÕ, t¹o nhiÒu s¶n phÈm hμng hãa phôc vô cho thÞ tr−êng trong n−íc vμ xuÊt khÈu.

IV. CÇ M¤ H×NH VAC ë VïNG DUY£N H¶I H×nh 30: M« h×nh 2 - V−ên gia ®×nh trªn ®Êt cã

®é dèc trung b×nh 10-15O (Hé «ng §o¹t - th«n Cèc L¶i) 1. Vïng ®Êt c¸t ven biÓn

§Æc ®iÓm cña vïng nμy lμ ®Êt xÊu, nghÌo mïn, nghÌo ®¹m vμ cç chÊt dinh d−ìng khç, tû lÖ c¸t th−êng chiÕm 95%.

ë cç tØnh ven biÓn miÒn Trung trong mïa hÌ

cã giã Lμo kh« nãng thæi xen kÏ tõ th¸ng 4 ®Õn th¸ng 8 vμ th¸ng 10 ®Õn th¸ng 3 n¨m sau cã giã mïa ®«ng b¾c l¹nh vμ Èm. Giã m¹nh lμm c¸t bay t¹o thμnh cç cån c¸t di ®éng vμ vïi lÊp lμng m¹c.

H×nh 31: M« h×nh 3 - V−ên c©y trªn ®Êt n−¬ng rÉy M−a lín vμ tËp trung vμo mïa m−a t¹o thμnh cç cã ®é dèc lín 20-30O (Hé «ng SÝn - th«n Cèc L¶i) suèi c¸t, lò c¸t. §Êt c¸t kh«ng cã kh¶ n¨ng gi÷

n−íc nªn trong mïa kh« mùc n−íc ngÇm tôt xuèng qu¸ s©u, thiÕu n−íc nghiªm träng cho s¶n xuÊt n«ng nghiÖp vμ ®êi sèng.

1.1. Trªn cç ®ôn c¸t vμ cån c¸t

M« h×nh VAC ë ®©y lμ trång rõng kÕt hîp víi ch¨n nu«i d−íi t¸n rõng vμ trång c©y c«ng nghiÖp. Trªn cç ®ôn c¸t míi båi ngay s¸t bê 162

163

https://thuviensach.vn

biÓn, ®Êt cßn tèt nªn trång ngay cç d¶i rõng phi cho thu ho¹ch gç, cñi ®un...; l¸ dïng lμm ph©n cho lao, nh»m ng¨n chÆn c¸t bay vμ chèng tho¸i hãa khoai lang, cã n¬i ng−êi ta trång cá ë hai mÐp bê cña ®Êt c¸t do röa tr«i, ®ång thêi cung cÊp gç, cñi ruéng ®Ó chèng sôt c¸t.

cho d©n sinh... Nèt sÇn rÔ phi lao cã kh¶ n¨ng cè ë mét sè ®Þa ph−¬ng thuéc phÝa b¾c Trung Bé

®Þnh ®¹m.

(NghÖ An, Hμ TÜnh) - n¬i cã nhiÒu kinh nghiÖm Trªn cç cån c¸t di ®éng, ®Êt ®· xÊu ®i nªn phi th× c¬ cÊu VAC phong phó h¬n vμ gåm cç m«

lao mäc kÐm, c©y thÊp, nh−ng nhê t¸n rõng c¶n h×nh sau:

giã, hÖ rÔ phi lao ®an chÐo ch»ng chÞt nªn cç h¹t

- C©y l©m nghiÖp: phi lao, só vÑt, xoan, tre, m©y.

gièng cá vμ cç loμi c©y bôi th©n gç ®−îc gi÷ l¹i -

- C©y c«ng nghiÖp: dõa, d©u t»m, thÇu dÇu, mäc lªn t¹o thμnh quÇn l¹c thùc vËt.

l¹c, kª.

1.2. Trªn ®Êt c¸t ven biÓn

- C©y n«ng nghiÖp: lóa, ng«, khoai lang, ®Ëu ®ç, d−a cç lo¹i.

D¹ng ®Êt nμy cã ®Þa h×nh t−¬ng ®èi b»ng ph¼ng Cçh thiÕt kÕ v−ên nh− sau:

vμ thÊp, thuËn lîi cho s¶n xuÊt n«ng nghiÖp Tõ bê biÓn vμo lμ: trång mét b¨ng phi lao réng nh−ng do ¶nh h−ëng cña giã vμ c¸t bay nªn n¨ng 80-100 m, sau ®ã ®μo mét l¹ch c¹n réng 2-3 m, suÊt c©y trång thÊp. Môc tiªu cña m« h×nh VAC ë phÝa trong trång phi lao xen c©y n«ng nghiÖp (l¹c,

®©y lμ æn ®Þnh vμ t¨ng n¨ng suÊt s¶n xuÊt n«ng

®Ëu, thÇu dÇu...) theo b¨ng réng kho¶ng 100 m, nghiÖp víi viÖc trång rõng phßng hé.

tiÕp ®Õn lμ trång tre, m©y, dõa, d©u nu«i t»m..., ë mét sè ®Þa ph−¬ng khu vùc gi÷a vμ Nam phÝa trong lμ lμng xãm.

Trung Bé (Thõa Thiªn HuÕ, Qu¶ng Nam, §μ

Do ®· cã rõng phßng hé vμ nh÷ng b¨ng rõng N½ng) nh©n d©n ®· x©y dùng cç « vu«ng theo trång hoÆc trång xen canh nªn mïa mμng æn h×nh bμn cê thμnh tõng thöa ruéng h×nh vu«ng

®Þnh, c¬ cÊu VAC cã thÓ thùc hiÖn thuËn lîi.

réng 50  50 m. Xung quanh ruéng ®¾p cç bê c¸t cao 0,8-1,2 m, mÆt bê réng 0,6-1,0 m. Trªn bê Rõng vμ v−ên rõng ®· më ®−êng cho VAC ph¸t trång hai hμng phi lao, gi÷a cç « (thöa) ruéng cã triÓn toμn diÖn nh− ch¨n nu«i bß, lîn, gia cÇm, cç bê c¸t gÇn nhau h¬n vμ cç hμng phi lao trång nu«i c¸ n−íc ngät vμ n−íc lî. NhiÒu lo¹i cá chÞu rÊt dμy ®Ó phßng hé cho cç c©y n«ng nghiÖp trång kh« h¹n mäc d−íi t¸n rõng phi lao cã thÓ ch¨n trong ruéng. Ph−¬ng thøc canh tç lμ trång xen nu«i bß thuËn lîi.

canh gèi vô lóa, l¹c, võng, kª, cñ ®Ëu. C©y phi lao 164

165

https://thuviensach.vn

biÓn, ®Êt cßn tèt nªn trång ngay cç d¶i rõng phi cho thu ho¹ch gç, cñi ®un...; l¸ dïng lμm ph©n cho lao, nh»m ng¨n chÆn c¸t bay vμ chèng tho¸i hãa khoai lang, cã n¬i ng−êi ta trång cá ë hai mÐp bê cña ®Êt c¸t do röa tr«i, ®ång thêi cung cÊp gç, cñi ruéng ®Ó chèng sôt c¸t.

cho d©n sinh... Nèt sÇn rÔ phi lao cã kh¶ n¨ng cè ë mét sè ®Þa ph−¬ng thuéc phÝa b¾c Trung Bé

®Þnh ®¹m.

(NghÖ An, Hμ TÜnh) - n¬i cã nhiÒu kinh nghiÖm Trªn cç cån c¸t di ®éng, ®Êt ®· xÊu ®i nªn phi th× c¬ cÊu VAC phong phó h¬n vμ gåm cç m«

lao mäc kÐm, c©y thÊp, nh−ng nhê t¸n rõng c¶n h×nh sau:

giã, hÖ rÔ phi lao ®an chÐo ch»ng chÞt nªn cç h¹t

- C©y l©m nghiÖp: phi lao, só vÑt, xoan, tre, m©y.

gièng cá vμ cç loμi c©y bôi th©n gç ®−îc gi÷ l¹i -

- C©y c«ng nghiÖp: dõa, d©u t»m, thÇu dÇu, mäc lªn t¹o thμnh quÇn l¹c thùc vËt.

l¹c, kª.

1.2. Trªn ®Êt c¸t ven biÓn

- C©y n«ng nghiÖp: lóa, ng«, khoai lang, ®Ëu ®ç, d−a cç lo¹i.

D¹ng ®Êt nμy cã ®Þa h×nh t−¬ng ®èi b»ng ph¼ng Cçh thiÕt kÕ v−ên nh− sau:

vμ thÊp, thuËn lîi cho s¶n xuÊt n«ng nghiÖp Tõ bê biÓn vμo lμ: trång mét b¨ng phi lao réng nh−ng do ¶nh h−ëng cña giã vμ c¸t bay nªn n¨ng 80-100 m, sau ®ã ®μo mét l¹ch c¹n réng 2-3 m, suÊt c©y trång thÊp. Môc tiªu cña m« h×nh VAC ë phÝa trong trång phi lao xen c©y n«ng nghiÖp (l¹c,

®©y lμ æn ®Þnh vμ t¨ng n¨ng suÊt s¶n xuÊt n«ng

®Ëu, thÇu dÇu...) theo b¨ng réng kho¶ng 100 m, nghiÖp víi viÖc trång rõng phßng hé.

tiÕp ®Õn lμ trång tre, m©y, dõa, d©u nu«i t»m..., ë mét sè ®Þa ph−¬ng khu vùc gi÷a vμ Nam phÝa trong lμ lμng xãm.

Trung Bé (Thõa Thiªn HuÕ, Qu¶ng Nam, §μ

Do ®· cã rõng phßng hé vμ nh÷ng b¨ng rõng N½ng) nh©n d©n ®· x©y dùng cç « vu«ng theo trång hoÆc trång xen canh nªn mïa mμng æn h×nh bμn cê thμnh tõng thöa ruéng h×nh vu«ng

®Þnh, c¬ cÊu VAC cã thÓ thùc hiÖn thuËn lîi.

réng 50  50 m. Xung quanh ruéng ®¾p cç bê c¸t cao 0,8-1,2 m, mÆt bê réng 0,6-1,0 m. Trªn bê Rõng vμ v−ên rõng ®· më ®−êng cho VAC ph¸t trång hai hμng phi lao, gi÷a cç « (thöa) ruéng cã triÓn toμn diÖn nh− ch¨n nu«i bß, lîn, gia cÇm, cç bê c¸t gÇn nhau h¬n vμ cç hμng phi lao trång nu«i c¸ n−íc ngät vμ n−íc lî. NhiÒu lo¹i cá chÞu rÊt dμy ®Ó phßng hé cho cç c©y n«ng nghiÖp trång kh« h¹n mäc d−íi t¸n rõng phi lao cã thÓ ch¨n trong ruéng. Ph−¬ng thøc canh tç lμ trång xen nu«i bß thuËn lîi.

canh gèi vô lóa, l¹c, võng, kª, cñ ®Ëu. C©y phi lao 164

165

https://thuviensach.vn

H×nh 32: M« h×nh VAC ven biÓn (vïng ®Êt c¸t)

§Æc ®iÓm ®Êt ë ®©y lμ ®Êt c¸t, chãng kh«, mùc n−íc ngÇm cao nªn cÇn lªn luèng cao, trén thªm

®Êt sÐt, ph©n h÷u c¬ vμ t¨ng c−êng biÖn ph¸p chèng h¹n.

2. Vïng ®Êt phÌn mÆn

Trªn vïng ®Êt nμy, muèn lμm v−ên ph¶i lªn luèng (lÝp) cao h¬n mÆt ®Êt trªn d−íi 1 m, gäi lμ

m« h×nh luèng - m−¬ng (hoÆc m−¬ng - lÝp) ®−îc ë NghÖ An, Hμ TÜnh, Phó Yªn ®· chän ®−îc phæ biÕn ë Th¸i B×nh, Nam §Þnh vμ ®ång b»ng nh÷ng gièng bß tèt thÝch nghi víi ®iÒu kiÖn kh«, nãng, thiÕu n−íc ngät, biªn ®é nhiÖt ®é ngμy ®ªm s«ng Cöu Long.

lín. Ngoμi ra, ng−êi ta cßn ch¨n nu«i c¶ h−¬u, thá, Thêi gian ®Çu nªn bè trÝ cç c©y chèng chÞu ong, t»m d©u, lîn, gia cÇm... ë ®©y cã tËp qu¸n chua, phÌn, mÆn nh− s¾n, mÝa, trμm, b¹ch ®μn ph¬i kh« nghiÒn bét cç lo¹i d©y lang, d©y l¹c...

(chÞu ®−îc phÌn), khoai lang, dõa (chÞu ®−îc mÆn) lμm thøc ¨n dù tr÷ cho vËt nu«i hoÆc b¸n ë chî vμ chÌ (chÞu ®−îc chua). Sau mÊy n¨m tho¸t phÌn nh− b¸n c¸m g¹o hay c¸m ng«.

vμ mÆn, c¶i t¹o b»ng ph©n xanh sÏ trång c©y ¨n qu¶, rau, c©y bé ®Ëu cã hiÖu qu¶ cao.

1.3. Trªn ®Êt c¸t biÓn b»ng

2.1. Trªn vïng ®Êt phÌn ngËp mÆn

Lo¹i ®Êt nμy ph©n bè kh¸ s©u vμo phÝa trong

®ång ë hÇu hÕt cç tØnh miÒn Trung nh− NghÖ An,

- Tõ biÓn vμo tr−íc hÕt lμ rõng ngËp mÆn: C©y Hμ TÜnh, Qu¶ng B×nh, Qu¶ng TrÞ, Thõa Thiªn m¾m ®−îc trång thμnh rõng trªn cç b·i bïn HuÕ, Qu¶ng Nam, §μ N½ng... NhiÒu vïng ®Êt lo·ng míi båi pha lÉn víi n−íc biÓn, môc ®Ých lμ

®−îc trång lóa - mμu vμ chuyªn mμu. NhiÒu vïng

®Ó lÊn biÓn (b»ng cçh gi÷ ®Êt båi).

®Êt ®−îc lμm v−ên nhiÒu tÇng c©y nh− cau, cam,

- TiÕp vμo trong lμ rõng ®−íc, só vÑt cho gç vμ

quýt, d©u t»m, chuèi, ®u ®ñ, døa, cñ dong, s¾n...

chÊt tannin. D−íi rõng ®−íc, phï sa tiÕp tôc båi (Thõa Thiªn HuÕ), ®μo lén hét, na, døa, d©u t»m, l¾ng, cèt ®Êt ®−îc n©ng lªn dÇn, ¶nh h−ëng ngËp

®Ëu ®ç... (ThuËn H¶i1).

n−íc triÒu Ýt ®i, ®é mÆn trong ®Êt gi¶m dÇn.

____________

M¾m vμ c©y ®−íc ®−îc gäi lμ c©y "tiªn phong"

1. TØnh ThuËn H¶i (tr−íc ®©y) ®Õn ngμy 26-12-1991

v× ngoμi viÖc tô ®Êt lÊn biÓn cßn b¶o vÖ vμ t¹o ®iÒu

®−îc chia tçh thμnh hai tØnh B×nh ThuËn vμ Ninh ThuËn.

kiÖn ph¸t triÓn mét sè h¶i s¶n nhá kh«ng chÞu 166

167

https://thuviensach.vn

H×nh 32: M« h×nh VAC ven biÓn (vïng ®Êt c¸t)

§Æc ®iÓm ®Êt ë ®©y lμ ®Êt c¸t, chãng kh«, mùc n−íc ngÇm cao nªn cÇn lªn luèng cao, trén thªm

®Êt sÐt, ph©n h÷u c¬ vμ t¨ng c−êng biÖn ph¸p chèng h¹n.

2. Vïng ®Êt phÌn mÆn

Trªn vïng ®Êt nμy, muèn lμm v−ên ph¶i lªn luèng (lÝp) cao h¬n mÆt ®Êt trªn d−íi 1 m, gäi lμ

m« h×nh luèng - m−¬ng (hoÆc m−¬ng - lÝp) ®−îc ë NghÖ An, Hμ TÜnh, Phó Yªn ®· chän ®−îc phæ biÕn ë Th¸i B×nh, Nam §Þnh vμ ®ång b»ng nh÷ng gièng bß tèt thÝch nghi víi ®iÒu kiÖn kh«, nãng, thiÕu n−íc ngät, biªn ®é nhiÖt ®é ngμy ®ªm s«ng Cöu Long.

lín. Ngoμi ra, ng−êi ta cßn ch¨n nu«i c¶ h−¬u, thá, Thêi gian ®Çu nªn bè trÝ cç c©y chèng chÞu ong, t»m d©u, lîn, gia cÇm... ë ®©y cã tËp qu¸n chua, phÌn, mÆn nh− s¾n, mÝa, trμm, b¹ch ®μn ph¬i kh« nghiÒn bét cç lo¹i d©y lang, d©y l¹c...

(chÞu ®−îc phÌn), khoai lang, dõa (chÞu ®−îc mÆn) lμm thøc ¨n dù tr÷ cho vËt nu«i hoÆc b¸n ë chî vμ chÌ (chÞu ®−îc chua). Sau mÊy n¨m tho¸t phÌn nh− b¸n c¸m g¹o hay c¸m ng«.

vμ mÆn, c¶i t¹o b»ng ph©n xanh sÏ trång c©y ¨n qu¶, rau, c©y bé ®Ëu cã hiÖu qu¶ cao.

1.3. Trªn ®Êt c¸t biÓn b»ng

2.1. Trªn vïng ®Êt phÌn ngËp mÆn

Lo¹i ®Êt nμy ph©n bè kh¸ s©u vμo phÝa trong

®ång ë hÇu hÕt cç tØnh miÒn Trung nh− NghÖ An,

- Tõ biÓn vμo tr−íc hÕt lμ rõng ngËp mÆn: C©y Hμ TÜnh, Qu¶ng B×nh, Qu¶ng TrÞ, Thõa Thiªn m¾m ®−îc trång thμnh rõng trªn cç b·i bïn HuÕ, Qu¶ng Nam, §μ N½ng... NhiÒu vïng ®Êt lo·ng míi båi pha lÉn víi n−íc biÓn, môc ®Ých lμ

®−îc trång lóa - mμu vμ chuyªn mμu. NhiÒu vïng

®Ó lÊn biÓn (b»ng cçh gi÷ ®Êt båi).

®Êt ®−îc lμm v−ên nhiÒu tÇng c©y nh− cau, cam,

- TiÕp vμo trong lμ rõng ®−íc, só vÑt cho gç vμ

quýt, d©u t»m, chuèi, ®u ®ñ, døa, cñ dong, s¾n...

chÊt tannin. D−íi rõng ®−íc, phï sa tiÕp tôc båi (Thõa Thiªn HuÕ), ®μo lén hét, na, døa, d©u t»m, l¾ng, cèt ®Êt ®−îc n©ng lªn dÇn, ¶nh h−ëng ngËp

®Ëu ®ç... (ThuËn H¶i1).

n−íc triÒu Ýt ®i, ®é mÆn trong ®Êt gi¶m dÇn.

____________

M¾m vμ c©y ®−íc ®−îc gäi lμ c©y "tiªn phong"

1. TØnh ThuËn H¶i (tr−íc ®©y) ®Õn ngμy 26-12-1991

v× ngoμi viÖc tô ®Êt lÊn biÓn cßn b¶o vÖ vμ t¹o ®iÒu

®−îc chia tçh thμnh hai tØnh B×nh ThuËn vμ Ninh ThuËn.

kiÖn ph¸t triÓn mét sè h¶i s¶n nhá kh«ng chÞu 166

167

https://thuviensach.vn

®−îc giã to, sãng lín cña biÓn. V× vËy, trong nh©n M« h×nh VAC th−êng thÊy ë ®©y lμ: d©n cã c©u "Con t«m «m c©y ®−íc, c©y ®−íc r−íc Rõng trμm + ong + c¸ + lóa n−íc;

con t«m".

hoÆc: rõng trμm + ong + c¸ + lóa n−íc (ë ruéng) +

Qu¶ ®−íc sau khi lo¹i bá tannin (chÊt ch¸t) cã v−ên c©y ¨n qu¶ + v−ên rõng (ë trªn bê kªnh, m−¬ng).

thÓ dïng lμm thøc ¨n cho gia sóc, v× trong qu¶ cã Ph−¬ng ph¸p thiÕt kÕ VAC ë ®©y nh− sau: chøa 43,6% tinh bét, 0,82% ®¹m, 0,72% chÊt bÐo,

§μo m−¬ng réng trªn mÆt 4,5 m, réng d−íi ®¸y 0,12% P O , 0,12% canxi. Mét hÐcta rõng ®−íc hay 2

5

lμ 3,5 m ®¾p thμnh lÝp cao 0,5 m so víi mÆt ®Êt rõng vÑt cã thÓ cho 150-270 kg bét lÊy tõ qu¶. Hoa ban ®Çu. MÆt lÝp réng 6 m, ch©n lÝp réng 7 m.

só vÑt, ®−íc, m¾m cã nhiÒu mËt ®Ó nu«i ong.

Gi÷a lÝp trång 1-2 hμng c©y b¹ch ®μn tr¾ng víi

- Trªn nh÷ng tÇng ®Êt ngËp mÆn ®· t¹o thμnh chÊt phÌn (®é mÆn gi¶m, ®é phÌn t¨ng) - ®Êt ngËp kho¶ng cçh 1,5 m, mËt ®é 600 c©y/ha. Hai bªn mÆn biÕn thμnh ®Êt phÌn th× rõng trμm xuÊt mÐp lÝp trång ®μo lén hét (c©y ®iÒu) víi kho¶ng hiÖn, ®ång thêi kh«ng cßn chÞu ¶nh h−ëng ngËp cçh 4  4 m vμ trång xen døa. D−íi m−¬ng trång n−íc thñy triÒu mμ chØ chÞu ¶nh h−ëng ngËp n−íc bμng n−íc thay cho c©y cá n¨n mäc tù nhiªn. Trªn ngät trong 6 th¸ng mïa m−a. Gç, l¸ trμm chøa hÖ thèng kªnh r¹ch ®−îc trång keo l¸ trμm phßng tinh dÇu th¬m, hoa cho ong mËt. C©y trμm cã kh¶

hé vμ c¶i t¹o ®Êt lμm c©y phô trî cho c©y b¹ch ®μn n¨ng chèng chÞu ®−îc nhiÒu yÕu tè g©y ®éc h¹i cho tr¾ng kÕt hîp thu ho¹ch gç vμ cñi.

c©y trång chøa trong ®Êt phÌn. Trong mïa m−a, HiÖu qu¶ quan träng lμ c¶i thiÖn m«i sinh, c¶i d−íi rõng trμm cã nhiÒu lo¹i c¸: c¸ sÆt, c¸ lãc, c¸

t¹o ®Êt. §é chua cña ®Êt gi¶m (®é pH tõ 2,6 t¨ng trª, l−¬n... Sang ®Çu mïa kh«, rõng trμm kh«ng bÞ

lªn 4,2), cç ®éc tè trong ®Êt cã h¹i cho c©y còng ngËp n−íc, cç loμi c¸, t«m ph¶i tËp trung vμo gi¶m. Qua ®óc rót kinh nghiÖm cho thÊy: lªn lÝp lμ

kªnh, r¹ch, ®×a d−íi rõng. Gi÷a cç b¨ng rõng nμy biÖn ph¸p ®¬n gi¶n ®Ó sö dông vμ c¶i t¹o ®Êt phÌn

®Òu cã kªnh, m−¬ng ®Ó b¶o vÖ, ch¨m sãc nu«i trong ®iÒu kiÖn khÝ hËu nhiÖt ®íi Èm. §iÒu ®¸ng d−ìng t«m, c¸, vËn chuyÓn h¶i s¶n vμ l©m s¶n. Cø 100 ha rõng trμm cÇn ®μo 4 km kªnh vμ 4 km chó ý lμ: rõng trμm cã tç dông tÝch cùc trong viÖc m−¬ng. Trªn cç bê lμ nhμ d©n ë thμnh côm vμ

h¹n chÕ qu¸ tr×nh phÌn hãa nªn trong mïa kh«

x©y dùng cç v−ên c©y ¨n qu¶, v−ên rõng (®μo lén th−êng thiÕu n−íc ngät, cÇn ph¶i ®μo giÕng s©u hét, chuèi, døa, mÝa). Ng−êi ta còng cã thÓ cÊy trªn 1 m. N−íc d−íi rõng trμm s¹ch, trong n−íc cã lóa, x¹ xen kÏ víi rõng trμm.

chÊt s¸t trïng, cã mïi th¬m tõ l¸ trμm.

168

169

https://thuviensach.vn

®−îc giã to, sãng lín cña biÓn. V× vËy, trong nh©n M« h×nh VAC th−êng thÊy ë ®©y lμ: d©n cã c©u "Con t«m «m c©y ®−íc, c©y ®−íc r−íc Rõng trμm + ong + c¸ + lóa n−íc;

con t«m".

hoÆc: rõng trμm + ong + c¸ + lóa n−íc (ë ruéng) +

Qu¶ ®−íc sau khi lo¹i bá tannin (chÊt ch¸t) cã v−ên c©y ¨n qu¶ + v−ên rõng (ë trªn bê kªnh, m−¬ng).

thÓ dïng lμm thøc ¨n cho gia sóc, v× trong qu¶ cã Ph−¬ng ph¸p thiÕt kÕ VAC ë ®©y nh− sau: chøa 43,6% tinh bét, 0,82% ®¹m, 0,72% chÊt bÐo,

§μo m−¬ng réng trªn mÆt 4,5 m, réng d−íi ®¸y 0,12% P O , 0,12% canxi. Mét hÐcta rõng ®−íc hay 2

5

lμ 3,5 m ®¾p thμnh lÝp cao 0,5 m so víi mÆt ®Êt rõng vÑt cã thÓ cho 150-270 kg bét lÊy tõ qu¶. Hoa ban ®Çu. MÆt lÝp réng 6 m, ch©n lÝp réng 7 m.

só vÑt, ®−íc, m¾m cã nhiÒu mËt ®Ó nu«i ong.

Gi÷a lÝp trång 1-2 hμng c©y b¹ch ®μn tr¾ng víi

- Trªn nh÷ng tÇng ®Êt ngËp mÆn ®· t¹o thμnh chÊt phÌn (®é mÆn gi¶m, ®é phÌn t¨ng) - ®Êt ngËp kho¶ng cçh 1,5 m, mËt ®é 600 c©y/ha. Hai bªn mÆn biÕn thμnh ®Êt phÌn th× rõng trμm xuÊt mÐp lÝp trång ®μo lén hét (c©y ®iÒu) víi kho¶ng hiÖn, ®ång thêi kh«ng cßn chÞu ¶nh h−ëng ngËp cçh 4  4 m vμ trång xen døa. D−íi m−¬ng trång n−íc thñy triÒu mμ chØ chÞu ¶nh h−ëng ngËp n−íc bμng n−íc thay cho c©y cá n¨n mäc tù nhiªn. Trªn ngät trong 6 th¸ng mïa m−a. Gç, l¸ trμm chøa hÖ thèng kªnh r¹ch ®−îc trång keo l¸ trμm phßng tinh dÇu th¬m, hoa cho ong mËt. C©y trμm cã kh¶

hé vμ c¶i t¹o ®Êt lμm c©y phô trî cho c©y b¹ch ®μn n¨ng chèng chÞu ®−îc nhiÒu yÕu tè g©y ®éc h¹i cho tr¾ng kÕt hîp thu ho¹ch gç vμ cñi.

c©y trång chøa trong ®Êt phÌn. Trong mïa m−a, HiÖu qu¶ quan träng lμ c¶i thiÖn m«i sinh, c¶i d−íi rõng trμm cã nhiÒu lo¹i c¸: c¸ sÆt, c¸ lãc, c¸

t¹o ®Êt. §é chua cña ®Êt gi¶m (®é pH tõ 2,6 t¨ng trª, l−¬n... Sang ®Çu mïa kh«, rõng trμm kh«ng bÞ

lªn 4,2), cç ®éc tè trong ®Êt cã h¹i cho c©y còng ngËp n−íc, cç loμi c¸, t«m ph¶i tËp trung vμo gi¶m. Qua ®óc rót kinh nghiÖm cho thÊy: lªn lÝp lμ

kªnh, r¹ch, ®×a d−íi rõng. Gi÷a cç b¨ng rõng nμy biÖn ph¸p ®¬n gi¶n ®Ó sö dông vμ c¶i t¹o ®Êt phÌn

®Òu cã kªnh, m−¬ng ®Ó b¶o vÖ, ch¨m sãc nu«i trong ®iÒu kiÖn khÝ hËu nhiÖt ®íi Èm. §iÒu ®¸ng d−ìng t«m, c¸, vËn chuyÓn h¶i s¶n vμ l©m s¶n. Cø 100 ha rõng trμm cÇn ®μo 4 km kªnh vμ 4 km chó ý lμ: rõng trμm cã tç dông tÝch cùc trong viÖc m−¬ng. Trªn cç bê lμ nhμ d©n ë thμnh côm vμ

h¹n chÕ qu¸ tr×nh phÌn hãa nªn trong mïa kh«

x©y dùng cç v−ên c©y ¨n qu¶, v−ên rõng (®μo lén th−êng thiÕu n−íc ngät, cÇn ph¶i ®μo giÕng s©u hét, chuèi, døa, mÝa). Ng−êi ta còng cã thÓ cÊy trªn 1 m. N−íc d−íi rõng trμm s¹ch, trong n−íc cã lóa, x¹ xen kÏ víi rõng trμm.

chÊt s¸t trïng, cã mïi th¬m tõ l¸ trμm.

168

169

https://thuviensach.vn

H×nh 33: Lªn lÝp theo b¨ng

CÇn chó ý: kh«ng ®μo s©u ®Õn tÇng sinh phÌn.

Nh÷ng n¬i ®Êt tròng, tÇng sinh phÌn ë c¹n (30-50 cm) buéc ph¶i ®μo ®Õn th× ph¶i ®Ó ®Êt ®−îc röa tr«i bít phÌn qua mét n¨m m−a míi trång c©y.

Sau mét chu kú 7 n¨m (1 ha b¹ch ®μn 7 tuæi cã thÓ cho 91 m3 cñi, cã thÓ thu ®−îc 3-4 n¨m døa víi n¨ng suÊt b×nh qu©n 1.000 kg/ha/n¨m) cÇn ®μo

®¾p ®¶o l¹i m−¬ng thμnh lÝp, lÝp thμnh m−¬ng.

H×nh 34: §¾p m« trªn lÝp

H»ng n¨m vμo mïa kh« cÇn ph¶i vÐt m−¬ng lÊy bïn ®¾p lªn gèc døa, v¹ ®Êt thªm hai bªn lÝp

®Ó trång thªm døa. §Õn n¨m thø 7 th× m−¬ng nhá l¹i chØ cßn chiÕm 30-35% diÖn tÝch.

Kü thuËt chÕ ngù phÌn b»ng lÝp (luèng, vång) vμ hÖ thèng m−¬ng, r·nh lîi dông thñy triÒu cô thÓ lμ: gi÷a hai lÝp vμ hai ®Çu lÝp ®Òu cã m−¬ng, lu«n lu«n ®−îc gi÷ mét líp n−íc ë d−íi m−¬ng cao h¬n tÇng sinh phÌn ®Ó Ðm phÌn, tøc lμ ch«n phÌn

d−íi mét líp n−íc, gi÷ phÌn ë d¹ng tiÒm tμng kh«ng ®éc h¹i. M−¬ng ¨n th«ng víi hÖ thèng kªnh

2.2. Trªn cç vïng ®Êt nhiÔm phÌn hoÆc

cã cèng ®Ó n−íc ra vμo vμ nu«i c¸, hμm l−îng phÌn

phÌn mÆn, cã nhiÒu chÊt h÷u c¬

gi¶m xuèng, ®é pH tõ 4-4,5 ®−îc n©ng lªn 5-5,5.

Vïng ®Êt nμy xuÊt hiÖn ë däc theo vÞnh Th¸i So víi lóa mïa th× trång døa chi phÝ lao ®éng gÊp Lan vμ §ång Th¸p M−êi.

2 lÇn, ph©n bãn gÊp 5-7 lÇn nh−ng dïng Ýt thuèc Kü thuËt x©y dùng ®ång ruéng gåm: ®¾p bê hãa häc vμ gi¸ trÞ thu nhËp gÊp 4 lÇn.

bao, ®Æt èng béng (miÖng èng tù ®ãng më theo

2.3. Trªn cç vïng ®Êt phï sa ®−îc båi

thñy triÒu) ®Ó ng¨n n−íc mÆn, gi÷ n−íc ngät. Sau

hμng n¨m Ýt phÌn mÆn

®ã tiÕn hμnh lªn lÝp, x¶ phÌn tÇng mÆt, ng¨n chÆn M« h×nh VAC ë ®©y chñ yÕu lμ cç v−ên dõa vμ

phÌn tiÒm tμng ë cç líp ®Êt s©u.

c©y ¨n qu¶ nh− ë huyÖn C¸i BÌ, tØnh TiÒn Giang, 170

171

https://thuviensach.vn

H×nh 33: Lªn lÝp theo b¨ng

CÇn chó ý: kh«ng ®μo s©u ®Õn tÇng sinh phÌn.

Nh÷ng n¬i ®Êt tròng, tÇng sinh phÌn ë c¹n (30-50 cm) buéc ph¶i ®μo ®Õn th× ph¶i ®Ó ®Êt ®−îc röa tr«i bít phÌn qua mét n¨m m−a míi trång c©y.

Sau mét chu kú 7 n¨m (1 ha b¹ch ®μn 7 tuæi cã thÓ cho 91 m3 cñi, cã thÓ thu ®−îc 3-4 n¨m døa víi n¨ng suÊt b×nh qu©n 1.000 kg/ha/n¨m) cÇn ®μo

®¾p ®¶o l¹i m−¬ng thμnh lÝp, lÝp thμnh m−¬ng.

H×nh 34: §¾p m« trªn lÝp

H»ng n¨m vμo mïa kh« cÇn ph¶i vÐt m−¬ng lÊy bïn ®¾p lªn gèc døa, v¹ ®Êt thªm hai bªn lÝp

®Ó trång thªm døa. §Õn n¨m thø 7 th× m−¬ng nhá l¹i chØ cßn chiÕm 30-35% diÖn tÝch.

Kü thuËt chÕ ngù phÌn b»ng lÝp (luèng, vång) vμ hÖ thèng m−¬ng, r·nh lîi dông thñy triÒu cô thÓ lμ: gi÷a hai lÝp vμ hai ®Çu lÝp ®Òu cã m−¬ng, lu«n lu«n ®−îc gi÷ mét líp n−íc ë d−íi m−¬ng cao h¬n tÇng sinh phÌn ®Ó Ðm phÌn, tøc lμ ch«n phÌn

d−íi mét líp n−íc, gi÷ phÌn ë d¹ng tiÒm tμng kh«ng ®éc h¹i. M−¬ng ¨n th«ng víi hÖ thèng kªnh

2.2. Trªn cç vïng ®Êt nhiÔm phÌn hoÆc

cã cèng ®Ó n−íc ra vμo vμ nu«i c¸, hμm l−îng phÌn

phÌn mÆn, cã nhiÒu chÊt h÷u c¬

gi¶m xuèng, ®é pH tõ 4-4,5 ®−îc n©ng lªn 5-5,5.

Vïng ®Êt nμy xuÊt hiÖn ë däc theo vÞnh Th¸i So víi lóa mïa th× trång døa chi phÝ lao ®éng gÊp Lan vμ §ång Th¸p M−êi.

2 lÇn, ph©n bãn gÊp 5-7 lÇn nh−ng dïng Ýt thuèc Kü thuËt x©y dùng ®ång ruéng gåm: ®¾p bê hãa häc vμ gi¸ trÞ thu nhËp gÊp 4 lÇn.

bao, ®Æt èng béng (miÖng èng tù ®ãng më theo

2.3. Trªn cç vïng ®Êt phï sa ®−îc båi

thñy triÒu) ®Ó ng¨n n−íc mÆn, gi÷ n−íc ngät. Sau

hμng n¨m Ýt phÌn mÆn

®ã tiÕn hμnh lªn lÝp, x¶ phÌn tÇng mÆt, ng¨n chÆn M« h×nh VAC ë ®©y chñ yÕu lμ cç v−ên dõa vμ

phÌn tiÒm tμng ë cç líp ®Êt s©u.

c©y ¨n qu¶ nh− ë huyÖn C¸i BÌ, tØnh TiÒn Giang, 170

171

https://thuviensach.vn

thñy triÒu lªn xuèng hai lÇn mét ngμy. N«ng d©n Dõa lμ c©y nhiÖt ®íi ®iÓn h×nh yªu cÇu nhiÖt lªn lÝp réng 4-5 m, m−¬ng réng 2-2,5 m, s©u 1-1,2 m

®é vμ c−êng ®é ¸nh s¸ng cao suèt c¶ n¨m. Dõa th«ng nhau nèi víi hÖ thèng kªnh r¹ch b»ng cμng v−¬n cao l−îng bøc x¹ mÆt trêi chiÕu xiªn nh÷ng èng béng tù ®ãng më theo n−íc thñy triÒu.

xuèng v−ên cμng lín (diÖn tÝch ®Êt cho rÔ ph¸t Vμo mïa kh« (th¸ng 2, 3, 4) ng−êi ta gi÷ n−íc l¹i triÓn kh«ng ®æi) kh¶ n¨ng trång xen rÊt lín.

trong lÝp, khi cã con n−íc lín l¹i thay n−íc cò cho Trong khi ®ã ë cç loμi c©y khç nh− cam, quýt, khái ø phÌn. Nh÷ng n¬i thñy triÒu lªn m¹nh, ®¾p xoμi, nh·n, v¶i, hång xiªm th× c©y cμng lín cμng thªm bê bao v−ên cao h¬n mÆt lÝp 40-50 cm. Trªn Ýt ¸nh s¸ng xiªn xuèng v−ên, d−íi t¸n chØ cã mét lÝp ®¾p m« cao 20 cm ®Ó trång c©y ¨n qu¶: kho¶ng sè c©y mäc ®−îc nh− hoμng tinh, s¾n d©y, cñ cçh trång cam sμnh, quýt lμ 2,5  2,5 m, cam mËt mμi. Do vËy, trong quy ho¹ch v−ên cÇn bè trÝ

vμ cam giÊy lμ 5  5 m. Cã v−ên trång thªm æi, chóng riªng vμo mét phÇn v−ên hoÆc ë gãc v−ên, cãc, roi, ch«m ch«m. Chu kú kinh tÕ th−êng lμ

hoÆc ë xung quanh v−ên. NÕu v−ên réng, cç c©y 10-15 n¨m.

nμy nªn trång víi m« h×nh: Trång mau trªn ë BÕn Tre, diÖn tÝch ®Êt ®−îc lªn lÝp lËp v−ên hμng ®Ó c©y giao t¸n ë tuæi tr−ëng thμnh.

chiÕm tíi 50% diÖn tÝch ®Êt tù nhiªn. Kho¶ng 2/3

Kho¶ng cçh gi÷a hai hμng ®ñ réng ®Ó c©y

®Êt v−ên ®−îc trång dõa, cßn l¹i trång c©y ¨n qu¶

kh«ng giao t¸n, cßn ®Ó lät ¸nh s¸ng chiÕu xuèng vμ mÝa. Dõa ®−îc trång víi kho¶ng cçh 7-9 m, v−ên. Hμng c©y theo h−íng xiªn b¾c - nam ®Ó

mËt ®é 200 c©y/ha.

¸nh s¸ng cã thÓ chiÕu xuèng kho¶ng gi÷a hai M« h×nh th©m canh trång xen trong v−ên dõa rÊt ®a d¹ng.

hμng. ë kho¶ng gi÷a hai hμng c©y chÝnh cÇn ë Ch©u Thμnh, BÕn Tre, vïng ®Êt ngËp nhiÔm

¸nh s¸ng m¹nh (nh− dõa, cam, quýt, xoμi, nh·n, mÆn: trªn lÝp trång dõa, d−íi m−¬ng nu«i t«m.

v¶i, hång xiªm...) trång xen nh÷ng c©y l©u n¨m Khi dõa cßn non, trång xen cç c©y h»ng n¨m t¸n thÊp h¬n, thÝch nghi víi ®iÒu kiÖn ¸nh s¸ng (døa, mÝa, d−a...). Khi dõa che t¸n ®−îc trång xen h¹n chÕ (chanh, chuèi tiªu).

cç c©y l©u n¨m. Khi dõa v−¬n cao, v−ên ®Þnh ë nhiÒu n−íc nhiÖt ®íi vμ ¸ nhiÖt ®íi, m«

h×nh lμ mét tæ hîp c©y ¨n qu¶ vμ ®Æc s¶n l©u n¨m h×nh v−ên trång thuÇn mét lo¹i c©y (cam, quýt, (cam, quýt, ca cao, cμ phª, hå tiªu, chuèi) d−íi t¸n xoμi...) yªu cÇu ¸nh s¸ng cao trªn mét diÖn tÝch dõa. Dõa lμ c©y chÞu mÆn nªn c©y trång xen còng liÒn kho¶nh ®−îc thay thÕ b»ng m« h×nh v−ên lμ c©y chÞu mÆn.

trång xen kÏ nhiÒu lo¹i c©y.

172

173

https://thuviensach.vn

thñy triÒu lªn xuèng hai lÇn mét ngμy. N«ng d©n Dõa lμ c©y nhiÖt ®íi ®iÓn h×nh yªu cÇu nhiÖt lªn lÝp réng 4-5 m, m−¬ng réng 2-2,5 m, s©u 1-1,2 m

®é vμ c−êng ®é ¸nh s¸ng cao suèt c¶ n¨m. Dõa th«ng nhau nèi víi hÖ thèng kªnh r¹ch b»ng cμng v−¬n cao l−îng bøc x¹ mÆt trêi chiÕu xiªn nh÷ng èng béng tù ®ãng më theo n−íc thñy triÒu.

xuèng v−ên cμng lín (diÖn tÝch ®Êt cho rÔ ph¸t Vμo mïa kh« (th¸ng 2, 3, 4) ng−êi ta gi÷ n−íc l¹i triÓn kh«ng ®æi) kh¶ n¨ng trång xen rÊt lín.

trong lÝp, khi cã con n−íc lín l¹i thay n−íc cò cho Trong khi ®ã ë cç loμi c©y khç nh− cam, quýt, khái ø phÌn. Nh÷ng n¬i thñy triÒu lªn m¹nh, ®¾p xoμi, nh·n, v¶i, hång xiªm th× c©y cμng lín cμng thªm bê bao v−ên cao h¬n mÆt lÝp 40-50 cm. Trªn Ýt ¸nh s¸ng xiªn xuèng v−ên, d−íi t¸n chØ cã mét lÝp ®¾p m« cao 20 cm ®Ó trång c©y ¨n qu¶: kho¶ng sè c©y mäc ®−îc nh− hoμng tinh, s¾n d©y, cñ cçh trång cam sμnh, quýt lμ 2,5  2,5 m, cam mËt mμi. Do vËy, trong quy ho¹ch v−ên cÇn bè trÝ

vμ cam giÊy lμ 5  5 m. Cã v−ên trång thªm æi, chóng riªng vμo mét phÇn v−ên hoÆc ë gãc v−ên, cãc, roi, ch«m ch«m. Chu kú kinh tÕ th−êng lμ

hoÆc ë xung quanh v−ên. NÕu v−ên réng, cç c©y 10-15 n¨m.

nμy nªn trång víi m« h×nh: Trång mau trªn ë BÕn Tre, diÖn tÝch ®Êt ®−îc lªn lÝp lËp v−ên hμng ®Ó c©y giao t¸n ë tuæi tr−ëng thμnh.

chiÕm tíi 50% diÖn tÝch ®Êt tù nhiªn. Kho¶ng 2/3

Kho¶ng cçh gi÷a hai hμng ®ñ réng ®Ó c©y

®Êt v−ên ®−îc trång dõa, cßn l¹i trång c©y ¨n qu¶

kh«ng giao t¸n, cßn ®Ó lät ¸nh s¸ng chiÕu xuèng vμ mÝa. Dõa ®−îc trång víi kho¶ng cçh 7-9 m, v−ên. Hμng c©y theo h−íng xiªn b¾c - nam ®Ó

mËt ®é 200 c©y/ha.

¸nh s¸ng cã thÓ chiÕu xuèng kho¶ng gi÷a hai M« h×nh th©m canh trång xen trong v−ên dõa rÊt ®a d¹ng.

hμng. ë kho¶ng gi÷a hai hμng c©y chÝnh cÇn ë Ch©u Thμnh, BÕn Tre, vïng ®Êt ngËp nhiÔm

¸nh s¸ng m¹nh (nh− dõa, cam, quýt, xoμi, nh·n, mÆn: trªn lÝp trång dõa, d−íi m−¬ng nu«i t«m.

v¶i, hång xiªm...) trång xen nh÷ng c©y l©u n¨m Khi dõa cßn non, trång xen cç c©y h»ng n¨m t¸n thÊp h¬n, thÝch nghi víi ®iÒu kiÖn ¸nh s¸ng (døa, mÝa, d−a...). Khi dõa che t¸n ®−îc trång xen h¹n chÕ (chanh, chuèi tiªu).

cç c©y l©u n¨m. Khi dõa v−¬n cao, v−ên ®Þnh ë nhiÒu n−íc nhiÖt ®íi vμ ¸ nhiÖt ®íi, m«

h×nh lμ mét tæ hîp c©y ¨n qu¶ vμ ®Æc s¶n l©u n¨m h×nh v−ên trång thuÇn mét lo¹i c©y (cam, quýt, (cam, quýt, ca cao, cμ phª, hå tiªu, chuèi) d−íi t¸n xoμi...) yªu cÇu ¸nh s¸ng cao trªn mét diÖn tÝch dõa. Dõa lμ c©y chÞu mÆn nªn c©y trång xen còng liÒn kho¶nh ®−îc thay thÕ b»ng m« h×nh v−ên lμ c©y chÞu mÆn.

trång xen kÏ nhiÒu lo¹i c©y.

172

173

https://thuviensach.vn

Qua cç thêi kú ph¸t triÓn cña c©y chÝnh vμ m«

h×nh ph¸t triÓn s¶n xuÊt cña tõng thêi kú, tiÓu khÝ hËu trong v−ên thay ®æi vμ tiÕn tíi mét chÕ ®é æn ®Þnh khi v−ên c©y ®· ®Þnh h×nh (c©y chÝnh ph¸t triÓn ®Õn ®Ønh cao, cç tÇng khç ®· h×nh thμnh Tμi liÖu tham kh¶o

vμ ®Õn tuæi thu ho¹ch), nhiÖt ®é ®iÒu hßa, ®é Èm kh«ng khÝ cao, l−îng CO t¨ng, tèc ®é bèc h¬i 2

1. NguyÔn §øc §ång: "Nghiªn cøu mét sè ph−¬ng gi¶m, ®é che phñ tèi ®a. §Õn thêi kú nμy chÕ ®é thøc canh tç trªn ®Êt sau n−¬ng rÉy ë huyÖn tiÓu khÝ hËu trong v−ên t¹o ra tiÒm n¨ng s¶n xuÊt Yªn B×nh, tØnh Yªn B¸i", LuËn ¸n tiÕn sÜ n«ng míi: nu«i ong, s¶n xuÊt nÊm, g©y trång phong lan.

nghiÖp, 2000.

NhiÒu nhμ nghiªn cøu ®· kÕt luËn: ph−¬ng 2. Vò C«ng HËu: Trång c©y ¨n qu¶ ë ViÖt Nam, thøc sö dông ®Êt lμ mét chØ tiªu c¬ b¶n cña cç Nxb. N«ng nghiÖp, Hμ Néi, 1996.

nÒn v¨n minh. Kü thuËt lªn lÝp ph¸t triÓn tõ ®Çu 3. D−¬ng Hång Hiªn: Mét sè m« h×nh n«ng - l©m thÕ kû XIX lμ mét thμnh tùu ®éc ®¸o vμ xuÊt s¾c kÕt hîp ë ViÖt Nam, Nxb. N«ng nghiÖp, Hμ

cña nÒn n«ng nghiÖp truyÒn thèng cña d©n téc Néi, 1987.

ViÖt Nam trong qu¸ tr×nh lÞch sö chinh phôc vμ

4. Bïi ThÕ Hïng: "Tμi liÖu tËp huÊn kü thuËt c¶i t¹o m«i tr−êng, më réng ®Þa bμn sinh sèng.

n«ng nghiÖp", 1999.

Qu¸ tr×nh nμy vÉn ®ang tiÕp tôc vμ m« h×nh s¶n 5. Hoμng TuÊn HiÖp: "Nghiªn cøu ph¸t triÓn hÖ

xuÊt cña v−ên (VAC) vÉn lμ mét mÉu mùc ph¶i thèng n«ng nghiÖp huyÖn LËp Th¹ch, tØnh VÜnh nghiªn cøu, ®¸nh gi¸ vμ øng dông.

Phóc", LuËn ¸n tiÕn sÜ n«ng nghiÖp, 2000.

6. NguyÔn Ngäc KÝnh: Sæ tay kü thuËt lμm VAC, Nxb. N«ng nghiÖp, Hμ Néi, 1994.

7. NguyÔn Ngäc KiÓm: "Kh¶ n¨ng ph¸t triÓn c©y ¨n qu¶, gãp phÇn chuyÓn ®æi c¬ cÊu c©y trång ë vïng ®ång b»ng s«ng Hång", LuËn ¸n tiÕn sÜ

n«ng nghiÖp, 1995.

8. NguyÔn V¨n MÊn: Phæ cËp kiÕn thøc vÒ hÖ sinh th¸i VAC, Nxb. N«ng nghiÖp, Hμ Néi, 1996.

174

175

https://thuviensach.vn

Qua cç thêi kú ph¸t triÓn cña c©y chÝnh vμ m«

h×nh ph¸t triÓn s¶n xuÊt cña tõng thêi kú, tiÓu khÝ hËu trong v−ên thay ®æi vμ tiÕn tíi mét chÕ ®é æn ®Þnh khi v−ên c©y ®· ®Þnh h×nh (c©y chÝnh ph¸t triÓn ®Õn ®Ønh cao, cç tÇng khç ®· h×nh thμnh Tμi liÖu tham kh¶o

vμ ®Õn tuæi thu ho¹ch), nhiÖt ®é ®iÒu hßa, ®é Èm kh«ng khÝ cao, l−îng CO t¨ng, tèc ®é bèc h¬i 2

1. NguyÔn §øc §ång: "Nghiªn cøu mét sè ph−¬ng gi¶m, ®é che phñ tèi ®a. §Õn thêi kú nμy chÕ ®é thøc canh tç trªn ®Êt sau n−¬ng rÉy ë huyÖn tiÓu khÝ hËu trong v−ên t¹o ra tiÒm n¨ng s¶n xuÊt Yªn B×nh, tØnh Yªn B¸i", LuËn ¸n tiÕn sÜ n«ng míi: nu«i ong, s¶n xuÊt nÊm, g©y trång phong lan.

nghiÖp, 2000.

NhiÒu nhμ nghiªn cøu ®· kÕt luËn: ph−¬ng 2. Vò C«ng HËu: Trång c©y ¨n qu¶ ë ViÖt Nam, thøc sö dông ®Êt lμ mét chØ tiªu c¬ b¶n cña cç Nxb. N«ng nghiÖp, Hμ Néi, 1996.

nÒn v¨n minh. Kü thuËt lªn lÝp ph¸t triÓn tõ ®Çu 3. D−¬ng Hång Hiªn: Mét sè m« h×nh n«ng - l©m thÕ kû XIX lμ mét thμnh tùu ®éc ®¸o vμ xuÊt s¾c kÕt hîp ë ViÖt Nam, Nxb. N«ng nghiÖp, Hμ

cña nÒn n«ng nghiÖp truyÒn thèng cña d©n téc Néi, 1987.

ViÖt Nam trong qu¸ tr×nh lÞch sö chinh phôc vμ

4. Bïi ThÕ Hïng: "Tμi liÖu tËp huÊn kü thuËt c¶i t¹o m«i tr−êng, më réng ®Þa bμn sinh sèng.

n«ng nghiÖp", 1999.

Qu¸ tr×nh nμy vÉn ®ang tiÕp tôc vμ m« h×nh s¶n 5. Hoμng TuÊn HiÖp: "Nghiªn cøu ph¸t triÓn hÖ

xuÊt cña v−ên (VAC) vÉn lμ mét mÉu mùc ph¶i thèng n«ng nghiÖp huyÖn LËp Th¹ch, tØnh VÜnh nghiªn cøu, ®¸nh gi¸ vμ øng dông.

Phóc", LuËn ¸n tiÕn sÜ n«ng nghiÖp, 2000.

6. NguyÔn Ngäc KÝnh: Sæ tay kü thuËt lμm VAC, Nxb. N«ng nghiÖp, Hμ Néi, 1994.

7. NguyÔn Ngäc KiÓm: "Kh¶ n¨ng ph¸t triÓn c©y ¨n qu¶, gãp phÇn chuyÓn ®æi c¬ cÊu c©y trång ë vïng ®ång b»ng s«ng Hång", LuËn ¸n tiÕn sÜ

n«ng nghiÖp, 1995.

8. NguyÔn V¨n MÊn: Phæ cËp kiÕn thøc vÒ hÖ sinh th¸i VAC, Nxb. N«ng nghiÖp, Hμ Néi, 1996.

174

175

https://thuviensach.vn

9. NguyÔn Xu©n Mai: "Nghiªn cøu mét sè biÖn 17. Bil Millison, Renymia Slay: §¹i c−¬ng vÒ

ph¸p kü thuËt trång trät nh»m hoμn thiÖn n«ng nghiÖp bÒn v÷ng, Nxb. N«ng nghiÖp, Hμ

hÖ thèng canh tç ë huyÖn Ch©u Giang, Néi, 1994.

tØnh H−ng Yªn", LuËn ¸n tiÕn sÜ n«ng 18. Spedding

C.R.W:

An introduction to

nghiÖp, 1996.

Agricultural Systems, 1979.

10. §Æng Phóc: "Nghiªn cøu kh¶ n¨ng ph¸t triÓn 19. W. Lacher: Sinh th¸i häc thùc vËt, Nxb. §¹i häc c©y ¨n qu¶ vïng ven ®−êng 6, tØnh S¬n La", vμ Trung häc chuyªn nghiÖp, 1983.

LuËn ¸n tiÕn sÜ n«ng nghiÖp, 2000.

20.

Wilem, C. Beets (1990): Raising and 11. Ng« V¨n Qu©n: "§iÒu tra c©y ¨n qu¶ ë B¾c sustaining productivity of smallholder farming C¹n", LuËn ¸n tiÕn sÜ n«ng nghiÖp, 2001.

systems intropics.

12. TrÇn ThÕ Tôc (Chñ biªn), Ph¹m V¨n C«n, Cao 21. Prepared by farm management and production Anh Long, Hoμng Ngäc ThuËn, §oμn V¨n L−: economics service, FAO - Farming systems Gi¸o tr×nh c©y ¨n qu¶, Nxb. N«ng nghiÖp, Hμ

development. Guidelines for the conduct of a Néi, 1998.

training course in farming systems developmnet.

13. §ç §×nh Thôc: "§iÒu tra, ®¸nh gi¸, ®Ò xuÊt cç gi¶i ph¸p ph¸t triÓn v−ên khu vùc thμnh phè HuÕ vμ phô cËn", LuËn ¸n th¹c sÜ khoa häc n«ng nghiÖp, 1995.

14. Lª Träng: Ph¸t triÓn vμ qu¶n lý trang tr¹i trong kinh tÕ thÞ tr−êng, Nxb. N«ng nghiÖp, Hμ Néi, 2000.

15. Tr−êng §¹i häc N«ng nghiÖp I Hμ Néi: "øng dông tiÕn bé míi x©y dùng m« h×nh canh tç VAC hiÖu qu¶ kinh tÕ cao phôc vô chuyÓn ®æi c¬ cÊu s¶n xuÊt n«ng nghiÖp", B¸o c¸o kÕt qu¶

dù ¸n s¶n xuÊt thö, 2000.

16. T¹p chÝ Ng−êi lμm v−ên, xuÊt b¶n n¨m: 1988, 1989, 1990, 1991.

176

177

https://thuviensach.vn

9. NguyÔn Xu©n Mai: "Nghiªn cøu mét sè biÖn 17. Bil Millison, Renymia Slay: §¹i c−¬ng vÒ

ph¸p kü thuËt trång trät nh»m hoμn thiÖn n«ng nghiÖp bÒn v÷ng, Nxb. N«ng nghiÖp, Hμ

hÖ thèng canh tç ë huyÖn Ch©u Giang, Néi, 1994.

tØnh H−ng Yªn", LuËn ¸n tiÕn sÜ n«ng 18. Spedding

C.R.W:

An introduction to

nghiÖp, 1996.

Agricultural Systems, 1979.

10. §Æng Phóc: "Nghiªn cøu kh¶ n¨ng ph¸t triÓn 19. W. Lacher: Sinh th¸i häc thùc vËt, Nxb. §¹i häc c©y ¨n qu¶ vïng ven ®−êng 6, tØnh S¬n La", vμ Trung häc chuyªn nghiÖp, 1983.

LuËn ¸n tiÕn sÜ n«ng nghiÖp, 2000.

20.

Wilem, C. Beets (1990): Raising and 11. Ng« V¨n Qu©n: "§iÒu tra c©y ¨n qu¶ ë B¾c sustaining productivity of smallholder farming C¹n", LuËn ¸n tiÕn sÜ n«ng nghiÖp, 2001.

systems intropics.

12. TrÇn ThÕ Tôc (Chñ biªn), Ph¹m V¨n C«n, Cao 21. Prepared by farm management and production Anh Long, Hoμng Ngäc ThuËn, §oμn V¨n L−: economics service, FAO - Farming systems Gi¸o tr×nh c©y ¨n qu¶, Nxb. N«ng nghiÖp, Hμ

development. Guidelines for the conduct of a Néi, 1998.

training course in farming systems developmnet.

13. §ç §×nh Thôc: "§iÒu tra, ®¸nh gi¸, ®Ò xuÊt cç gi¶i ph¸p ph¸t triÓn v−ên khu vùc thμnh phè HuÕ vμ phô cËn", LuËn ¸n th¹c sÜ khoa häc n«ng nghiÖp, 1995.

14. Lª Träng: Ph¸t triÓn vμ qu¶n lý trang tr¹i trong kinh tÕ thÞ tr−êng, Nxb. N«ng nghiÖp, Hμ Néi, 2000.

15. Tr−êng §¹i häc N«ng nghiÖp I Hμ Néi: "øng dông tiÕn bé míi x©y dùng m« h×nh canh tç VAC hiÖu qu¶ kinh tÕ cao phôc vô chuyÓn ®æi c¬ cÊu s¶n xuÊt n«ng nghiÖp", B¸o c¸o kÕt qu¶

dù ¸n s¶n xuÊt thö, 2000.

16. T¹p chÝ Ng−êi lμm v−ên, xuÊt b¶n n¨m: 1988, 1989, 1990, 1991.

176

177

https://thuviensach.vn

1. S¶n xuÊt c©y trong v−ên 55

2. Ch¨n nu«i gia ®×nh

64

Môc lôc

3. Nu«i trång thñy s¶n ë quy m« gia ®×nh 76

V. H¹ch to¸n kinh tÕ trong s¶n xuÊt 83

Trang

1. Mét sè chØ tiªu c¬ b¶n

83

Lêi Nhμ xuÊt b¶n

5

2. Ph©n tÝch kÕt qu¶ s¶n xuÊt cña n«ng tr¹i 88

Më ®Çu 7

3. Ph©n tÝch thu nhËp thuÇn

94

Ch−¬ng I

Ch−¬ng III

LÞch sö ph¸t triÓn, vai trß,

X©y dùng cç m« h×nh VAC

vÞ trÝ cña kinh tÕ VAC

9

tæng qu¸t ë cç vïng sinh th¸i

102

I. LÞch sö ph¸t triÓn

11

I. Nguyªn lý chung

102

II. Vai trß vμ vÞ trÝ cña kinh tÕ VAC 22

1. Yªu cÇu cña thiÕt kÕ m« h×nh VAC

102

2. Chän ®Þa ®iÓm x©y dùng v−ên 110

Ch−¬ng II

3. ThiÕt kÕ x©y dùng v−ên vμ lËp kÕ ho¹ch HÖ thèng VAC vμ cç

ch¨m sãc qu¶n lý v−ên 120

thμnh phÇn cña hÖ thèng

36

II. Cç m« h×nh v−ên ë vïng ®ång b»ng 126

I. Kh¸i niÖm vÒ hÖ thèng 36

1. M« h×nh v−ên - ao

126

1. §Þnh nghÜa vÒ hÖ thèng

36

2. M« h×nh ao - chuång kÕt hîp

128

2. Cç hÖ thèng phô

40

3. M« h×nh m−¬ng - luèng hoÆc m−¬ng - lÝp 132

3. TrËt tù hÖ thèng

42

4. M« h×nh v−ên - chuång

134

4. Mét sè hÖ thèng trong n«ng nghiÖp 44

5. M« h×nh v−ên - ruéng

136

II. Kh¸i niÖm vÒ s¶n xuÊt kÕt hîp vμ cç III. Cç m« h×nh VAC ë vïng trung du vμ

®Æc ®iÓm cña hÖ thèng s¶n xuÊt kÕt hîp miÒn nói 138

trong n«ng nghiÖp

48

1. M« h×nh v−ên quanh nhμ 139

1. S¶n xuÊt kÕt hîp

48

2. M« h×nh v−ên ®åi

141

2. §Æc ®iÓm c¬ b¶n cña hÖ thèng s¶n xuÊt kÕt hîp 49

3. M« h×nh v−ên rõng

151

III. Tç dông cña hÖ thèng VAC víi ph¸t IV. Cç m« h×nh VAC ë vïng duyªn h¶i 163

triÓn kinh tÕ hé gia ®×nh trong mét nÒn 1. Vïng ®Êt c¸t ven biÓn

163

n«ng nghiÖp bÒn v÷ng 51

2. Vïng ®Êt phÌn mÆn

167

IV. Cç thμnh phÇn cña VAC vμ cç lo¹i Tμi liÖu tham kh¶o 175

h×nh s¶n xuÊt VAC 55

178

179

https://thuviensach.vn

1. S¶n xuÊt c©y trong v−ên 55

2. Ch¨n nu«i gia ®×nh

64

Môc lôc

3. Nu«i trång thñy s¶n ë quy m« gia ®×nh 76

V. H¹ch to¸n kinh tÕ trong s¶n xuÊt 83

Trang

1. Mét sè chØ tiªu c¬ b¶n

83

Lêi Nhμ xuÊt b¶n

5

2. Ph©n tÝch kÕt qu¶ s¶n xuÊt cña n«ng tr¹i 88

Më ®Çu 7

3. Ph©n tÝch thu nhËp thuÇn

94

Ch−¬ng I

Ch−¬ng III

LÞch sö ph¸t triÓn, vai trß,

X©y dùng cç m« h×nh VAC

vÞ trÝ cña kinh tÕ VAC

9

tæng qu¸t ë cç vïng sinh th¸i

102

I. LÞch sö ph¸t triÓn

11

I. Nguyªn lý chung

102

II. Vai trß vμ vÞ trÝ cña kinh tÕ VAC 22

1. Yªu cÇu cña thiÕt kÕ m« h×nh VAC

102

2. Chän ®Þa ®iÓm x©y dùng v−ên 110

Ch−¬ng II

3. ThiÕt kÕ x©y dùng v−ên vμ lËp kÕ ho¹ch HÖ thèng VAC vμ cç

ch¨m sãc qu¶n lý v−ên 120

thμnh phÇn cña hÖ thèng

36

II. Cç m« h×nh v−ên ë vïng ®ång b»ng 126

I. Kh¸i niÖm vÒ hÖ thèng 36

1. M« h×nh v−ên - ao

126

1. §Þnh nghÜa vÒ hÖ thèng

36

2. M« h×nh ao - chuång kÕt hîp

128

2. Cç hÖ thèng phô

40

3. M« h×nh m−¬ng - luèng hoÆc m−¬ng - lÝp 132

3. TrËt tù hÖ thèng

42

4. M« h×nh v−ên - chuång

134

4. Mét sè hÖ thèng trong n«ng nghiÖp 44

5. M« h×nh v−ên - ruéng

136

II. Kh¸i niÖm vÒ s¶n xuÊt kÕt hîp vμ cç III. Cç m« h×nh VAC ë vïng trung du vμ

®Æc ®iÓm cña hÖ thèng s¶n xuÊt kÕt hîp miÒn nói 138

trong n«ng nghiÖp

48

1. M« h×nh v−ên quanh nhμ 139

1. S¶n xuÊt kÕt hîp

48

2. M« h×nh v−ên ®åi

141

2. §Æc ®iÓm c¬ b¶n cña hÖ thèng s¶n xuÊt kÕt hîp 49

3. M« h×nh v−ên rõng

151

III. Tç dông cña hÖ thèng VAC víi ph¸t IV. Cç m« h×nh VAC ë vïng duyªn h¶i 163

triÓn kinh tÕ hé gia ®×nh trong mét nÒn 1. Vïng ®Êt c¸t ven biÓn

163

n«ng nghiÖp bÒn v÷ng 51

2. Vïng ®Êt phÌn mÆn

167

IV. Cç thμnh phÇn cña VAC vμ cç lo¹i Tμi liÖu tham kh¶o 175

h×nh s¶n xuÊt VAC 55

178

179

https://thuviensach.vn

ChÞu trçh nhiÖm xuÊt b¶n ts. nguyÔn duy hïng

ChÞu trçh nhiÖm néi dung

TS. Lª quang kh«i

Biªn tËp néi dung:

ts. ®ç quang dòng

Ths. Ph¹m thÞ kim huÕ

NguyÔn minh huÖ

Tr×nh bμy b×a:

nguyÔn m¹nh hïng

ChÕ b¶n vi tÝnh:

trÇn thÞ ph−¬ng hoa

Söa b¶n in:

phßng biªn tËp kü thuËt

§

Éu:

NguyÔn minh huÖ

180

https://thuviensach.vn

ChÞu trçh nhiÖm xuÊt b¶n ts. nguyÔn duy hïng

ChÞu trçh nhiÖm néi dung

TS. Lª quang kh«i

Biªn tËp néi dung:

ts. ®ç quang dòng

Ths. Ph¹m thÞ kim huÕ

NguyÔn

minh

huÖ

Tr×nh bμy b×a:

nguyÔn m¹nh hïng

ChÕ b¶n vi tÝnh:

trÇn thÞ ph−¬ng hoa

Söa b¶n in:

phßng biªn tËp kü thuËt

§äc sçh mÉu:

NguyÔn minh huÖ

In. 25.300 cuèn khæ 12,5x20,5 cm, t¹i....

Sè ®¨ng ký kÕ ho¹ch xuÊt b¶n:..

QuyÕt ®Þnh xuÊt b¶n sè:..

In xong vμ nép l−u chiÓu th¸ng 2 n¨m 2013.

180

https://thuviensach.vn

https://thuviensach.vn

Document Outline

- Blank Page

- Blank Page

Table of Contents

Blank Page