https://thuviensach.vn

Đường Tới Điện Biên Phủ

Chương 1

VẬN HỘI MỚI

NAM năm chien đau trong vòng vây, từ ngày 23 tháng 9 năm 1945 đen mùa Hè năm 1950, đã

đưa dân tộc thoát khỏi hiem họa mat nước lan thứ hai. Neu như nhieu sử gia ve chien tranh Đông Dương có chung nhận định: từ đau năm 1950, Pháp đã that bại trong ý đo tái chiem Việt Nam bang quân sự, thı̀ đó chı̉ là đieu rút ra sau cuộc chien. Giới cam quyen Pháp lúc này chưa he cảm thay đã tới lúc đạo quân xâm lược phải cuon gói ra đi.

Tháng 7 năm 1949, Rơ ve (Revers), Tong tham mưa trưởng quân đội Pháp, báo cáo với chı́nh phủ những khó khăn mà quân vien chinh sẽ phải đương đau khi Quân giải phóng Trung Quoc tien xuong biên giới Việt - Trung.

Nhưng Rơ ve van tin có the cứu vãn tı̀nh hı̀nh bang cách rút bỏ Cao Bang và Đông Khê, thu hẹp hành lang Đông Tây, rút ngán những đường nội tuyen đe bảo vệ vững chac đong bang Bac Bộ, và đưa chien tranh Đông Dương vào chien lược của Mỹ.

Cácpăngchiê (Carpentier), Tong chı̉ huy quân Pháp ở Đông Dương cho rang việc rút khỏi Cao Bang và Đông Khê là không can thiet, bộ đội Việt Minh dù có thêm vũ khı́ mới của phe Cộng sản cũng chưa trở thành đe dọa với những tien đon vững chac như Cao Bang. Alétxăngđri (Alessandri), chı̉ huy quân Pháp ở Bac Bộ, còn dự tı́nh cả một cuộc tien công Việt Bac với quy mô và phương tiện lớn hơn cuộc tien công mùa Đông năm 1947. Từ Đờ Lát (Jean De Lattre de Tassigny) tới Na va (Hen ri Navarre), đeu nung nau quyet tâm tı̀m một trận đánh quyet định với chủ lực ta. Tat cả những người chı̉ huy quân vien chinh không bao giờ có ý nghı̃ là sẽ thua trong cuộc chien tranh này.

VE phı́a chúng ta, niem tin vào thang lợi cuoi cùng đã hoàn toàn củng co, nhưng thung đường phı́a trước van còn rat dài và lam chông gai.

Tuy nhiên, từ đây những bien co lớn trên chien trường bạt đâu dien ra don dập hơn. Việt Bac bước vào mùa Hè năm 1950 trong không khi khan trương. Sau khi đánh chiem những tı̉nh đong bang và trung du, quân Pháp đã áp sát cửa ngõ tı̉nh Thái Nguyên ở hướng đông - nam.

Tieng bom đạn từ Vı̃nh Yên, Phúc Yên vọng ve. Những chiec Spire, Kinh Cobra long lộn trên bau trời như tức giận vı̀ những con đường phá hoại ở khu căn cứ đang được sửa chữa lại. Máy bay trinh sát bay thap dọc theo rặng núi Hong, nơi có nhieu cơ quan của Trung ương. Một vùng chu https://thuviensach.vn

vi khoảng 10 kilômét vuông ở tı̉nh Tuyên Quang bị địch ném hàng trăm trái bom và ban phá

lien trong một giờ. Thı̉nh thoảng lại có tin đon địch đã chiem Tam Đảo, tien xuong Khuôn Chu, hay tien lên Tuyên Quang. Đong chı́ Lên Phighe (Léo Figuères), ủy viên Trung ương Đảng Cộng sản Pháp, tới Việt Bac vào trung tuan tháng Năm đã khuyên ta đe phòng một cuộc tien công đại quy mô của quân Pháp nhâm vào khu căn cứ.

Vào những mùa hè khác, bộ đội thường đay ap khu căn cứ, vı̀ đây là thời gian luyện quân.

Nhưng năm nay, phan lớn các đơn vị chủ lực của Bộ đang chien đau tại các chien trường Trung Du, Bâc Bac, trên đường so 4, một so đơn vị sang Trung Quoc nhận trang bị mới. Sự vang mặt của đại đoàn 808 sẽ là khó khăn neu địch mở cuộc tien công lớn vào khu căn cứ. Nhưng mọi người van bı̀nh tı̃nh vı̀ đã có kinh nghiệm đoi phó với địch trong chien dịch Việt Bac. Các cơ

quan đeu triệt đe quân sự hóa và thường xuyên di chuyen địa điem. Lực lượng vũ trang còn lại ở khu căn cứ chuan bị san sàng chien đau cam chân quân địch, bảo đảm cho bộ đội yên tâm tác chien trên chien trường chı́nh.

Đieu gây căng thang lúc này lại là khó khăn gay gat ve mặt lương thực. Những tı̉nh mien núi ı́t đat trong trọt, dán cư thưa thớt. Từ ngày kháng chien phải đón nhận nhieu cơ quan trung ương và đong bào từ mien xuôi tản cư lên. Bộ đội tập trung vệ Việt Bac moi năm càng đông. Địch chiem đóng các tı̉nh trưng du don thêm lên Việt Bac một so đong bào chạy giặc. Cư dân mien núi von không đông lại phải tham gia mọicông tác chı́nh quyen, đoàn the, đi bộ đội đi dân công làm đường, phục vụ chien dịch. So người không sản xuat nông nghiệp quá nhieu. Những lương thực, thực pham chı́nh là gạo, muoi phải trông cậy vào mien xuôi Địch biet rõ đieu này. Từ giữa năm 1949, chúng đay mạnh bao vây chặt chẽ ta ve kinh te, lương thực, đặc biệt là gạo và muôi.

Chúng thực hiện chı́nh sách đot sạch, phá sạch trong những cuộc càn, dùng máy bay đánh phá

những đập nước, pháo binh, xe lội nước cản trở việc sản xuat lương thực. Trong năm 1949, giá

gạo bật đau tăng vọt. ở Thái Nguyên, đau năm giá 1 kilôgam gạo là 4,3 đong, giữa năm tăng lên 14,2 đong, cuoi năm lên 22 đong. Tien sinh hoạt phı́ của bộ đội chı̉ đủ mua 7 - 8 kilôgam gạo.

Đen mùa hè này thı̀ hau như có tien cũng không mua được gạo ! Cán bộ từ các tı̉nh lên làm việc với cơ quan trung ương phải mang gạo theo, hoặc là mang thuoc lào, vải vóc đe có the đoi lay gạo. Đong tien Việt Nam mat giá rat nhanh. Một quả chuoi, giá 15 đong, một quả dứa, 60 đong?

Nhı̀n bữa ăn của bộ đội, cán bộ, thật đau lòng.

Tuy vậy, trong mùa Hè năm 1950, tı̀nh hı̀nh các chien trường nhı̀n chung van yên tı̃nh. .

Quân vien chinh Pháp đã mở phạm vi chiem đóng ra phan lớn các tı̉nh đong bang Nam Bộ, đong bang Bac Bộ.

Tại Trung Bộ, địch làm chủ vùng đong bang từ Quảng Bı̀nh tới Quảng Nam. Pháp van chiem những tı̉nh địa đau trên biên giới phı́a bac, từ Lai Châu, Lao Cai đen Cao Bang, Lạng Sơn, Hải Ninh. Pháp đã vơ vét được thêm từ chı́nh quoc 13 tieu đoàn đe tăng cường sang Đông Dương, https://thuviensach.vn

và bat lı́nh ở vùng tạm chiem, đưa quân so lên 180.000 người. Đội quân vien chinh Pháp gom lụe, hải, không quân với hoả lực mạnh và phương tiện cơ động nhanh van hoàn toàn làm chủ

vùng trời, vùng bien, khong che chien trường ban ngày, và có the mở những cuộc hành binh lớn bat cứ lúc nào vào vùng tự do của ta. Tuy nhiên, vı̀ chien tranh nhân dân đã trien khai rộng khap vùng tạm bị chiem, quân địch phải lo bảo đảm an toàn hậu phương, nên chúng chı̉ có 12

tieu đoàn cơ động chien lược trong tong so 124 tieu đoàn. Ba phan tư lực lượng cơ động chien lược của địch (9 tieu đoàn) được to chức thành 3 binh đoàn bo trı́ trên chien trường Bac Bộ.

Chúng ta van làm chủ vững chac vùng căn cứ địa Việt Bac, ba tı̉nh tự do Thanh Hóa, Nghệ An, Hà I nh, vùng đong bang Liên khu 5 gom các tı̉nh Quảng Ngãi, Bı̀nh Định, Phú Yên. Lực lượng bộ

đội trên cả nước đã lên tới con so 166.542 người, trong đó có 45.000 bộ đội địa phương. Dân quân du kı́ch ước lượng trên 2 triệu người.

Bậc Bộ đã trở thành chien trường chı́nh, khoi chủ lực cơ động chien lược đã sớm hı̀nh thành ở

đây. Bộ Tong tư lệnh có 30 tieu đoàn trực thuộc, với quân so 53.921 người.

Nhı̀n chung, ve so quân, ta không thua kém địch nhieu (166.000/180.000); lan đau, ta có một lực lượng cơ động chien lược đông hơn địch. Tuy nhiên, quân đội ta van đơn thuan là bộ binh, trang bị còn rat yeu kém, phương tiện di chuyen van là đôi chân, mọi thứ vũ khı́, ke cả sơn pháo, đeu nam trên vai chien sı̃.

Đe kiện toàn bộ máy chı̉ đạo quân sự, từ tháng 6 năm 1950, các cơ quan Bộ Quoc phòng - Tong tư lệnh được to chức lại thành ba bộ phận: Bộ Tong tham mưa, Tong cục Chı́nh trị, Tong cục Cung cap. Ban Thường vụ Trung ương Đảng cử anh Nguyen Chı́ Thanh làm Chủ nhiệm Tong cục Chı́nh trị, anh Tran Đăng Ninh làm Chủ nhiệm Tong cục Cung cap. Anh Hoàng Văn Thái van đảm nhiệm chức Tong tham mưu trưởng.

Trong năm 1949, bộ đội chủ lực ta đã tien bộ nhieu trong đánh vận động tập kı́ch, phục kı́ch, tiêu diệt những đon binh do đại đội Au Phi chiem đóng. Đe đáp ứng yêu cau của thời kỳ mới, can phải tiêu diệt những khu, hoặc phân khu của địch. Hỏa lực những đơn vị công đon lúc này van rat thieu thon. Phan lớn xung kı́ch còn phải trang bị bang mác búp đa. Súng lay được của địch hỏng hóc nhieu, và rat ı́t đạn. Súng coi do ta che tạo thường thieu độ chı́nh xác.

Cách mạng Trung Hoa thành công đặt ra cho chúng ta nhiệm vụ trước mat phải nhanh chóng giải phóng một vùng biên giới phı́a bac tiep giáp với khoi xã hội chủ nghı̃a. Đây sẽ là hậu phương lớn của cách mạng ba nước Đông Dương. Chı̉ có mở thông đường giao lưu quoc te, ta mới có đieu kiện tiep nhận sự chi viện từ các nước anh em.

Đau năm 1950, Bộ Tong tư lệnh quyet định mở chien dịch Tây Bậc (Lê Hong Phong I) nham khai thông biên giới ở hướng Lao Cai, một khâu yeu trong tuyen phòng ngự của Pháp ở biên giới Việt - Hoa. Bộ đội ta đã tiêu diệt thị tran Pho Lu, đon Bản Lau, buộc địch phải rút khỏi https://thuviensach.vn

Nghı̃a Đô, nhưng cũng bị tiêu hao nhieu (trận Pho Lu hy sinh 100, bị thương 180, trong đó có

13 cán bộ), chien dịch phải tạm ngừng. Hạ tuan tháng Tư năm 1950, Bộ Tong tư lệnh quyet định chuan bị chien trường đe tiep tục chien dịch Tây Bâc vào tháng Sáu, nham tiêu diệt phân khu Lao Cai, giải phóng thị xã Lao Cai, nơi có con đường xe lửa chạy sang Vân Nam. Từ rat sớm, ta luôn luôn coi trọng chien trường Tây Bac tiep giáp với Lào và Trung Hoa.

Sau khi đi Trung Quoc và Liên Xô ve, Bác trao đoi trong Thường vụ nên chuyen hướng từ giải phóng Lao Cai sang Cao Bang. Ngay từ cuoi năm 1940, khi mới ve nước, Bác đã đặc biệt chú ý

tới vị trı́ chien lược của tı̉nh cực bac Cao Bang. Cao Bang có biên giới chung với tı̉nh Quảng Tây, Trung Quoc, đường giao lưu quoc te rat thuận lợi Cao Bang là đau moi những trục đường chien lược cực kỳ quan trọng: Đường so 4 chạy dọc biên thùy Đông Bac tới mien duyên hải vịnh Bac Bộ, dọc đường có ba cửa khau thông sang Trung Quoc; đường so 3 noi lien với Bac Cạn, Thái Nguyên, Hà Nội. Địa the hau het là núi rừng trùng điệp, hiem trở. Người dân được thử thách, tôi luyện từ ngày thành lập Việt Minh và qua những năm kháng chien. Bác coi Cao Bang là một căn cứ chien lược "tien khả dı̃ công, thoái khả dı̃ thử. Mở chien dịch ở Cao Bang, ta có khả năng tiêu diệt một bộ phận sinh lực địch quan trọng, chien thang ở đây sẽ tạo đà thuận lợi chuyen qua giai đoạn mới . Cao Bang nam trong Khu Biên thùy Đông Bac, là nơi có tı̉ lệ quân Au Phi cao và thuộc loại tinh nhuệ nhat Đông Dương. Binh lực địch gom 11 tieu đoàn và 9 đại đội bộ binh, 17 khau pháo các loại, 8 máy bay, 4 đại đội cơ giới và 4 đại đội công binh. Công trı̀nh phòng ngự ở đây rat vững chac. So với hướng Tây Bac thı̀ địch ở Đông Bac mạnh hơn rat nhieu.

Đau tháng 7 năm 1950, Thường vụ Trung ương Đảng quyet định chuyen hướng chien dịch từ

Tây Bac sang Đông Bac, tập trung chủ yeu vào khu vực Cao Bang - Lạng Sơn. Bộ Tong tư lệnh trao cho Bộ Tong tham mưu và Tong cục Cung cap trien khai công tác chuan bị cho tới đau tháng 9 năm 1950. Có nhieu ý kien nên đánh thị xã Cao Bang đe mở đau chien dịch khi lực lượng ta còn nguyên vẹn và sung sức. Anh Tran Đăng Ninh, roi anh Hoàng Văn Thái lên đường chuan bị chien dịch.

Ngày 25 tháng 7 năm 1950, Thường vụ Trung ương Đảng quyet định thành lập Đảng ủy Mặt trận Biên Giới và Bộ chı̉ huy chien dịch. Tôi được chı̉ định làm Bı́ thư Đảng ủy và Chı̉ huy trưởng kiêm Chı́nh ủy chien dịch. Đảng ủy viên gom các anh: Tran Đăng Ninh, Hoàng Văn Thái, Bùi Quang Tạo, Lê Liêm. Anh Hoàng Văn Thái là Tham mưu trưởng, anh Lê Liêm là Chủ nhiệm Chı́nh trị, anh Tran Đăng Ninh là Chủ nhiệm Cung cap của chien dịch.

Không khı́ cơ quan het sức nhộn nhịp. Mọi người nô nức chuan bị nhanh chóng lên đường.

Quyet định của Trung ương mở một chien dịch lớn đã xua tan sự căng thang một thời gian dài chờ đợi từ ngày có chủ trương chuan bị chuyen sang Tong phản công. Tôi biet là có rat nhieu thử thách đang đợi ở phı́a trước.

https://thuviensach.vn

Tôi muon trở lại chuyen đi thăm Trung Quoc và Liên Xô hoi đau năm của Bác. Như đã nói ở tập Chien đau trong vòng vây, ngay từ đau năm 1948, Đảng ta đã có tiep xúc với Đảng Cộng sản Trung Quoc. Qua những phái viên, đôi bên đã thông báo cho nhau tı̀nh hı̀nh phát trien cách mạng ở moi nước, và cùng phoi hợp hoạt động khi đieu kiện cho phép.

Không đay một tháng sau khi tuyên bo thành lập nước Cộng hòa nhân dân Trưng Hoa, Trung Quoc báo tin sap công nhận Việt Nam dân chủ cộng hoà, và đe nghị ta sớm cử đại sứ tới Bậc Kinh. Tiep theo Trưng Quoc là Liên Xô, roi tat cả các nước xã hội chủ nghı̃a công nhận ta.

Thường vụ Trung ương thay can sớm có cuộc gặp gỡ giữa Bác với những nhà lãnh đạo của hai đảng lớn,sẽ góp phan quan trọng vào thang lợi của cách mạng Việt Nam. Dọc đường đe giữ bı́

mật, Bác đóng vai một thành viên trong đoàn. Nhưng thái độ tôn kı́nh của mọi người đoi với Bác, đã làm cho các bạn Trung Quoc phát hiện Ho Chủ tịch đang có mặt trong đoàn, và kịp thời thông báo ve Nam Ninh. Khi Bác tới Nam Ninh, đong chı́ Trương Quân Dật, ủy viên Trung ương Đảng Cộng sản Trưng Quoc, nguyên Tư lệnh Tân tứ quân, là Bı́ thư kiêm Chủ tịch tı̉nh Quảng Tây ra tận bờ sông đón Bác. Đong chı́ Trương nói Quảng Tây san sàng làm bat cứ gı̀ mà Việt Nam can sau khi Bác đã gặp Mao Chủ tịch.

Những ngày ở Nam Ninh, Bác gặp đong chı́ Tran Canh, Phó tư lệnh Đại quân khu Tây Nam, Tư

lệnh Quân khu Vân Nam, đi công tác qua đây. Bác biet Tran Canh từ cuoi năm 1924, khi làm phiên dịch cho phái đoàn co van của Chı́nh phủ Liên Xo, do M.M.Bôrôđin dan đau, đen giúp chı́nh phủ Quoc dân đảng Trung Quoc. Ngày đó, Tran Canh còn là một học viên trẻ tại trường Hoàng Pho ở Quảng Châu. Tran Canh rat xúc động, không ngờ đong chı́ Vương thời đó lại là Chủ

tịch Ho Chı́ Minh. Tran Canh rat quyen luyen, gợi ý Bác đe nghị Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quoc cho mı̀nh sang Việt Nam làm co van quân sự Bác tới Bậc Kinh chı̉ gặp và làm việc với các đong chı́ Lưu Thieu Kỳ, Chu An Lai, Chu Đức. Mao Trạch Đông đã qua Liên Xô trước đó

một thời gian. Các đong chı́ Trung Quoc nói Bác sẽ gặp Mao Chủ tịch ở Liên Xô. Bác lưu lại Bac Kinh ı́t ngày, roi đi tiep sang Liên Xô.

Trong một buoi làm việc ở Mátxcơva cùng với Xtalin, có cả Mao Trạch Đông, Bác đe nghị Liên Xô giúp trang bị cho 10 đại đoàn bộ binh và 1 trung đoàn pháo cao xạ. Xtalin nói: yêu cau của Việt Nam không lớn. Nên có sự phân công giữa Trung Quoc và Liên Xô. Liên Xô hiện đang phải lo nhieu cho các nước Đông âu. Trung Quoc sẽ giúp Việt Nam những thứ đang can. Những thứ

gı̀ Trung Quoc chưa có, thı̀ hãy lay trong so hàng Liên Xô đã viện trợ cho Trung Quoc chuyen cho Việt Nam, và sẽ được Liên Xô hoàn trả". Xtalin nói vui: "Trung Quoc sẽ không thiệt vı̀ trao cho Việt Nam những thứ đã dùng roi, sẽ nhận lại ở Liên Xô những thứ mới". Trong quan hệ

quoc te phải có đi có lại. Liên Xô viện trợ Trung Quoc một xe tăng, Trung Quoc trả lại một con gả, một khau pháo, trả một quả trứng. Việt Nam trả Trung Quoc the nào, thı̀ tùy " Mao Trạch https://thuviensach.vn

Đông nói: Việt Nam can trang bị 10 đại đoàn đe đánh chong Pháp, trước mật hãy trang bị cho 6

đại đoàn có mặt ở mien Bậc. Việt Nam có the đưa ngay một so đơn vị sang nhận vũ khı́ trên đat Trung Quoc. Tı̉nh Quảng Tây sẽ là hậu phương trực tiep của Việt Nam".

Khi trở ve Bậc Kinh, Bác đe nghị Trung Quoc cử co van sang giúp Việt Nam nay mai sẽ đi vào đánh lớn. Bác gợi ý bạn cử đong chı́ Tran Canh. Phı́a Trung Quoc trả lời đong chı́ Tran đã được bo trı́ công tác roi, và đưa ra danh sách gom 4 người: La Quý Ba, Trung ương ủy viên Đảng Cộng sản Trung Quoc, Trưởng đoàn co van, Vi Quoc Thanh, Trưởng đoàn co van ve quân sự, Mai Gia Sinh, co van ve công tác tham mưa, Mã Tây Phu, co van ve công tác hậu can.

Ngay sau khi Bác trở ve nước cuoi tháng 3 năm 1950, các bạn Trung Quoc đã nhanh chóng thực hiện những cam ket. Tháng 4 năm 1950, 2 trung đoàn của 308 đi theo đường Hà Giang qua Mông Tự (Vân Nam) nhận vũ khı́.

Tiep đó, 1 trung đoàn của 312 đi theo đường Cao Bang qua Hoa Đong (Quảng Tây) . Bạn cũng chở gap vũ khı́ sang Cao Bang đe trang bị tiep cho 2 trưng đoàn khác phải ở lại chien trường đoi phó với quân địch.

Những đơn vị sang Trung Quoc, ngoài việc trang bị lại vũ khı́ còn được bạn huan luyện thêm ve chien thuật công kiên, đặc biệt là kỹ thuật đánh bộc phá, trước đây vı̀ không có thuoc no ta chưa he sử dụng kỹ thuật này.

Qua ba tháng luyện tập.được ban đạn thật, các chien sı̃ tien bộ khá nhanh. Nhieu đong chı́

Trung Quoc rat ngạc nhiên khi thay bộ đội ta, từ cán bộ tới chien sı̃, nghe giảng bài đeu ghi chép rat nhanh, tỏ vẻ nghi ngại là trong quân đội Việt Nam có quá nhieu phan tử trı́ thức ! Ta phải co gang làm cho bạn hieu so đông cán bộ ta là học sinh, còn hau het chien sı̃ là thanh niên nông thôn, nhieu người chı̉ bat đau học chữ sau khi vào bộ đội.

Các tı̉nh Quảng Tây, Vân Nam là những tı̉nh mien núi của Trung Quoc giải phóng chưa lâu, còn gặp rat nhieu thieu thon. Nhưng nhân dân hai tı̉nh đã het lòng giúp đỡ bộ đội Việt Nam (được gọi bang bı́ danh: bộ đội Lưỡng Quảng). Moi khi bộ đội ta tới đâu, nam nữ thánh niên Trung Quoc nhảy ương ca đón chào.

Lan đau, cây mác xung kı́ch được đưa ra khỏi đội hı̀nh chien đau của những trung đoàn chủ lực.

Giải phóng quân Trung Quoc lúc này còn thieu những vũ khı́ hiện đại Bạn không có một so vũ

khı́ mà ta đang rat can, đó là súng chong tăng và súng phòng không. Trung liên Breno, đại liên Maxim nặng và cong kenh, không thı́ch hợp với tam vóc bé nhỏ của bộ đội. Trung đoàn 174, may năm qua chien đau trên đường so 4, thu được nhieu vũ khı́ chien lợi pham của Pháp, Mỹ

nhẹ và hiện đại, đe nghị giữ lại những trang bị đã có. Bộ Tong tham mưu đã chı̉ thị cho các đơn vị chủ lực của Bộ, đeu phải nhận vũ khı́ mới đe thong nhat việc cung cap đạn dược. Những năm qua, moi chien sı̃ chı̉ ước mơ có một khau súng trong tay.Bây giờ không chı̉ có súng, mà đạn https://thuviensach.vn

dược cũng khá doi dào. Sức mạnh hỏa lực của trưng đoàn bộ binh ta đã hoàn toàn thay đoi so với trước.

Tháng 6 năm 1950, đong chı́ La Quý Ba tới Việt Bậc với cương vị vừa là Đại sứ Trưng Quoc vừa là Trưởng đoàn co van quân sự Trung Quoc tại việt Nam. Cuoi tháng Bảy, ba cơ quan tien phương của Bộ Tong tham mưu, Tong cục Chı́nh trị, Tong cục cung cap đeu có mặt ở biên giới.

Tôi bàn giao các công việc ở nhà cho anh Nguyen Chı́ Thanh, roi sang Tân Trào chào Bác trước khi lên đường.

Đây là chien dịch lớn đau tiên của quân đội ta. Bác đã bàn trong Thường vụ lan này Bác sẽ đi chien dịch. Ngoài đoàn co van quân sự Trung Quoc, Bác đã mời đong chı́ Tran Canh cùng tham gia chien dịch.

Bác hẹn cuoi tháng Tám hoặc đau tháng Chai sẽ có mặt ở Cao Bang.

Khi chia tay, Bác nói:

- Chien dịch này het sức quan trọng, chı̉ được thang không được thua ! đã ba năm tôi mới trở

lại Cao Bang. Lan trước lên đây năm 1947, còn làm việc với các đong chı́ lãnh đạo tı̉nh ngay trong thị xã. Lan này, thị xã đã trở thành vùng tạm chiem. Có cảm giác như đi trên đường ve giải phóng quê hương. Đoi với tôi cũng như những người đã hoạt động ở chien khu trước Tong khởi nghı̃a, Việt Bac nói chung, đặc biệt là Cao Bang, đã trở thành quê hương thứ hài.

Từ đau tháng Bảy, một so trục đường ở Việt Bậc, Thái Nguyên - Cao Bang, Thái Nguyên - Tuyên Quang - Phú Thọ, Tuyên Quang - Hà Giang - Lao Cai đã sửa xong.

Những con đường này đeu bị phá hoại triệt đe từ ngày đau kháng chien đe làm chậm bước tien cơ giới địch. Việc sửa đường được giao cho Liên khu ủy Việt Bậc. Anh Tran Đăng Ninh, một lan nữa lại được Bác cử làm đặc phái viên của Chı́nh phủ đôn đoc công tác này. Hàng trăm đội sửa đường của công binh, giao thông công chı́nh, và dân công các địa phương, giữa mùa mưa lủ đã

lap ho, san mặt đường, bac cau, làm ngam qua suoi rat vat vả, nhưng cũng rat phan khởi. Kháng chien đang chuyen qua một giai đoạn mới. Sau ba tháng, công việc sửa hàng trăm kilômét đường đã hoàn thành. Đong bào các dân tộc Việt Bac lúc này đeu thieu ăn. Chien thang đang vay gọi, đã giúp cho chien sı̃, đong bào vượt qua cực nhọc và thieu đói.

Chiec xe du lịch cat giau trong rừng sâu lâu ngày, được kéo ra sửa chữa lại đe đi mạt trận. Ban ngay, máy bay địch kiem soát chặt chẽ những tuyen đường mới sửa xong. Không the che giau ý

đo của ta, vı̀ tat cả các con đường mới phục hoi đeu hướng ve biên giới phı́a bậc. Xe phải đi ban đêm. May đúng tuan trăng. Núi rừng Việt Bac mờ ảo. Dọc đường gặp bộ đội, dân công mang vác nặng, cùng đi lên phı́a bac. Nhieu người đứng dừng nhin chiec xe rời hò reo. Sự xuat hiện trở lại phương tiện giao thông cơ giới này tại khu căn cứ, báo hiệu những ngày chạy giặc đen toi đã

qua, đường thang lợi bat đau mở ra phı́a trước, mang lại niem vui cho mọi người đêm nay.

https://thuviensach.vn

Đen Nà Phạc, đe bảo đảm bı́. mật, chúng tôi bỏ xe, đi ngựa ve Nguyên Bı̀nh, roi vòng lên phı́a bac thị xã quân địch còn chiem đóng, đi tới Quảng Uyên nam ở đông - bậc thị xã 25 kilômét. Tại đây có đường xe chạy thang tới biên giới Việt - Trung sang Hoa Đong, Trịnh Tây, nơi may trung đoàn của ta đang tập ket trên đat bạn đợi lệnh trở ve nước.

Dọc đường, nghı̃ ve nhiệm vụ, tôi cảm thay có đieu gı̀ chưa on. Mục tiêu đặt ra cho chien dịch có vượt quá sức của bộ đội ta hiện nay không? Ta có the huy động đủ lương thực cho một so lượng rat lớn bộ đội, dân công trong một chien dịch dài ngày không?

Lực lượng ta trong chien dịch gom 5 trung đoàn chủ lực của Bộ, đeu là những đơn vị được thử

thách qua nhieu chien dịch, 3 tieu đoàn chủ lực của Liên khu Việt Bac và những đơn vị vũ trang của hai tı̉nh Cao Bàng, Lạng Sơn. Có the nói ta đã tập trung những von quý vào trận đánh sap tới. Quân địch ở Khu Biên thùy Đông Bac cũng có so lượng xap xı̉ với bộ đội chủ lực ta, phan lớn là lı́nh Au Phi thiện chien. Khi chien dịch no ra, lực lượng địch có khả năng lên tới trên 20

tieu đoàn.

Nhı̀n chung, ta không có ưu the ve quân so, và địch có những vũ khı́, phương tiện chien tranh ưa việt hơn ta rat nhieu. Địch chı̉ có một nhược điem lớn mà ta có the khai thác, đó là toàn bộ

binh lực, hỏa lực của chung đeu phân tán hı̀nh thành những vị trı́ cô lập cách nhau hàng chục kilômét, rải thành tuyen dài hàng trăm kilômét giữa vùng rừng núi hiem trở, khó be ứng cứu lan nhau vı̀ đieu kiện đường sá cũng như thời tiet. Ta chı̉ có khả năng giành thang lợi neu biet khoét sâu vào nhược điem của địch, và khai thác toi đa tı́nh năng cơ động của bộ đội chủ lực ta.

Lay thị xã Cao Bang làm điem đột phá đe mở đau chien dịch có phải là sự lựa chọn đúng không?

Cao Bang là một vị trı́ đột xuat nam sâu trong hậu phương ta ở phı́a bac. ở đây, ớ!ch có 2 tieu đoàn. Neu đánh thang, ta sẽ giải phóng được một thị xã quan trọng ở biên giới, ảnh hưởng chı́nh trị sẽ rat lớn. Nhưng bộ đội ta chưa he đánh một vị trı́ 2 tieu đoàn Au Phi. Cao Bang như

tôi đã biet, nam giữa hai con sông, và có ngôi thành co rat vững chac. Đánh Cao Bang sẽ thực sự là một trận công kiên lớn mà chúng ta còn chưa có kinh nghiệm.

Trong tư tưởng của tôi từ trước, điem đột phá trên chien trường này phải là Đông Khê. ở đây địch đóng 1 tieu đoàn nam trong khả năng tiêu diệt của bộ đội ta. Mat Đông Khê, Cao Bang sẽ

trở nên hoàn toàn cô lập.

Địch nhat định phải chiem lại Đông Khê. Bộ đội ta sẽ có đieu kiện tiêu diệt bộ binh địch trên địa hı̀nh rừng núi.

Tôi đã nói với Bộ Tong tham mưu, tạm thời chưa đụng vào những vị trı́ địch trên đường so 4, chưa đánh động phòng.

Trận đánh Đông Khê của trung đoàn 174 ngày 25 tháng 5 năm 1950 vừa qua, nam ngoài ý định https://thuviensach.vn

của Bộ Tong tư lệnh. Bộ đội ta tiêu diệt Đông Khê đã làm rung động Khu Biên thùy Đông Bac.

Địch đã rút hau het nhưng vị trı́ nhỏ ve to chức thành những cụm cứ điem, với lực lượng chiem đóng từ 2 đại đội trở lên, với hỏa lực tăng cường, công sự vững chac, hệ thong giao thông hào, ham ngam, một so nơi có cả sân bay.

Mặc dù công tác chuan bị giải phóng Cao Bang đã được trien khai, nhưng tôi van rat phân vân.

Neu trận đánh không thành công, những trung đoàn ưu tú của Bộ sẽ bị tiêu hao ngay từ khi mở

đau chien dịch !

Cao Bang đã có không khı́ giải phóng với những bản làng yên vui, chợ búa nhộn nhịp, nơi nào cũng gặp bộ đội, dân công. Pho Nước Hai chı̉ cách thị xã 10 kilômét, van có nhieu hàng quán, người mua bán qua lại tap nập. RO ràng là quân Pháp ở đây với lực lượng rat mạnh van không the lập lại bộ máy thong trị cũ ngay chung quanh những đon binh lớn.

Chieu ngày 3 tháng 8 năm 1950, tôi tới Quảng Uyên, một vùng nhieu núi đá nhỏ giong như một vịnh Hạ Long trên cạn. Sở chı̉ huy chien dịch nam ở bản Tả Phay Nưa không xa đường cái nhưng van kı́n đáo. Ta chủ trương giữ bı́ mật mục tiêu mở màn chien dịch, nhưng thay bộ đội ve đông, nhieu người tin là sap đánh Cao Bang. .

Tôi gặp anh Hoàng Văn Thái và anh Tran Đăng Ninh đe nam tı̀nh hı̀nh. Anh Hoàng Văn Thái báo cáo đang gap rút hoàn chı̉nh ke hoạch giải phóng thị xã Cao Bang. Việc đieu tra tı̀nh hı̀nh địch gặp một so khó khăn. Tı̉nh không có đội. trinh sát chuyên môn, chı̉ to chức nậm tı̀nh hı̀nh thông qua những to chức quan chúng ởthị xã, thị tran chung quanh những vị trı́ địch. Phương tiện thông tin rat thieu, phải dựa vào đường dây bưu điện không bảo đảm bı́ mật, dùng hên lạc chạy chân thı̀ mat nhieu thời gian. Lực lượng trinh sát của Bộ Tong tham mưu vừa phải khan trương hướng dan ve chuyên môn cho cán bộ địa phương, vừa phải to chức nam tı̀nh hı̀nh trực tiep. Trinh sát của Bộ đã ket hợp với quân báo Liên khu 1 bo trı́ những đài quan sát đe nam các mục tiêu, làm binh yeu địa chı́ và bám sát các vị trı́ địch. Ngày hôm trước, mong 2 tháng 8, Bộ

Tong tham mưu đã triệu tập các đơn vị tham gia chien. dịch từ cap trung đoàn trưởng trở lên, pho bien sơ bộ nhiệm vụ trên sa bàn. Dự kien trong đợt 1 chien dịch, ta sẽ tập trung ưu the binh hỏa lực tiêu diệt thị xã Cao Bang, đong thời diệt quân viện bang đường không và đường bộ. Đại đoàn 308, trưng đoàn 174, và trung đoàn pháo binh mới thành lập, đảm nhiệm tien công tiêu diệt quân địch ở thị xã và quân nhảy dù tại khu vực chung quanh thị xã. Trung đoàn 209 và tieu đoàn 246 có nhiệm vụ tiêu diệt quân viện bang đường bộ và đường không từ Đông Khê đen Cao Bang.

Anh Thái cho biet khi thảo luận, một so cán bộ băn khoăn ve việc chọn Cao Bang làm mục tiêu mở màn chien địch. Ban tham mưu to chức cho các trung đoàn trưởng đi trinh sát thực địa.

Cùng đi, có cả một so co van Trung Quoc của đại đoàn 308. Anh Tran Đăng Ninh dự kien so https://thuviensach.vn

người trực tiep chien đau và phục vụ chien dịch sẽ có khoảng 30.000. Như vậy, yêu cau vật chat sẽ lên tới 3.000 tan, trong đó có 2.700 tan gạo và 200 tan vũ khı́, đạn dược.

Tinh than phục vụ chien dịch của đong bào dân tộc hai tı̉nh Cao Bang, Lạng Sơn rat cao. Việc vận chuyen lương thực, đạn dược phải qua nhieu con đường nhỏ hẹp, hiem trở, nhieu doc cao, suoi sâu lại lay lội, sụt lở vı̀ đang mùa mưa, và luôn luôn bị đại bác, máy bay địch cản trở.

Vừa qua, đại đội dân công của Bac Sơn khi vượt đường so 4 bị máy bay địch phát hiện, oanh tạc làm chet và bị thương 71 người. Đại đội dừng lại một ngày mai táng các liệt sı̃, cap cứu người bị

thương, roi lại lên đường tiep tục chuyen gạo tới PO Mã. Đong bào đã bán cho bộ đội hàng trăm tan lương thực, nhưng hoàn toàn không có khả năng đáp ứng yêu cau rat to lên ve lương thực của chien dịch. Ta có the chuyen một so lương thực từ trung du lên, nhưng đường vận chuyen quá xa.

Anh Tran Đăng Ninh đã đe nghị với tı̉nh Quảng Tây chi viện cho ta một so lương thực. Tı̉nh Quảng Tây mặc dù cũng đang gặp khó khăn ve lương thực, đã sot sang nhận lời. Anh Tran Đăng Ninh chuan bị sang Quảng Tây đón Đoàn co van quân sự Trung Quoc. Tôi yêu cau anh Hoàng Văn Thái to chức gap cho mı̀nh đi trinh sát vị trı́ Cao Bang. Chập toi, củi chụm trên bep nhà sàn vừa bén lửa thı̀ các anh, chị lãnh đạo tı̉nh tới. Toàn những đong chı́ trung kiên của chien khu Cao Bac Lạng trước đây. Gặp lại nhau, tay bat mặt mừng. Lan nào gặp lại các đong chı́ cũ tôi cũng cảm thay am lòng. Các anh, chị cho biet Cao Bang đang ở thời kỳ giáp hạt, nhưng đong bào các dân tộc đã vét từng cân thóc, cân ngô bán cho bộ đội.

Hai phan ba so cán bộ của tı̉nh Cao Bang và Lạng Sơn được cử đi huy động dân công và thóc gạo phục vụ chien dịch. Nhieu đong bào người Mông, người Dao lan đau xuong núi đi vận chuyen gạo, đạn. Khi lội suoi, lúc gặp trời mưa, dân công thà chịu ướt người, chứ không chịu đe ướt gạo, ướt đạn... Các đong chı́ lãnh đạo tı̉nh đeu mong khi ket thúc chien dịch sẽ gặp lại chúng tôi ở thị xã Cao Bang

Chương 2

ĐIỂM ĐỘT PHÁ

SANG ngày 5 tháng 8 năm 1950, đoàn nghiên cứu thực địa lên đường rat sớm. Sương mù dày đặc. Chúng tôi phóng ngựa trên con đường đá chưa có người qua lại. Đoàn khá đông. Ngoài tham mưu phó chien dịch Phan Phác, trưởng phòng quân báo, phó văn phòng Bộ, còn có anh Lâm Kı́nh, Tham mưa trưởng đại đoàn 308, và anh Nguyen Huy Tưởng, nhà văn, anh Vũ Năng An, nhà nhiep ảnh. Nhieu văn nghệ sỹ sớm có mặt ở chien dịch. Anh Lê Liêm, Chủ nhiệm chı́nh trị, đã đe nghị với Bộ cho hai văn nghệ sı̃ cùng đi. Năm trước, Tran Đăng, một nhà văn trẻ rat có

trien vọng của ta, đã hi sinh tại mặt trận này.

https://thuviensach.vn

Mặt trời đứng bóng, chúng tôi tới đèo Mã Phục, ở đây có ngã ba Quảng Uyên - Trà Lı̃nh - thị xã

Cao Bang. Đong chı́ Quoc Trung, trưởng đài quan sát, đã đứng đón. Chúng tôi đe ngựa lại, bỏ

đường cái, bat đau đi theo đường rừng.

Trời không mưa, nhưng đường rat lay lội. Trèo đèo, lội suoi, qua nhieu khu rừng rậm rịt, mãi nửa buoi chieu mới tới một đı̉nh núi ở ngoại vi thị xã Cao Bang. Đài quan sát đặt tại đây với một kı́nh vien vọng có bội so quang học lớn Trưởng đài nhac mọi người chú ý ngụy trang, không đi lại, không đứng lo nho, vı̀ ngọn núi này nam ngay cạnh sân bay, trong vòng lượn của máy bay. Tieu đội bảo vệ nhanh chóng bo trı́ cảnh giới.

Tôi tới vị trı́ quan sát nhı̀n xuong phı́a dưới chı̉ thay một bien sương mù. Tôi hỏi trưởng đài:

- Từ đây tới thị xã bao xa?

- Báo cáo anh, khoảng 1000 mét theo đường chim bay.

Khi trời quang nhı̀n thị xã bang mat thường rat rõ. Ngọn núi này nam ở phı́a đông thị xã.

Chúng tôi đứng chờ khá lâu. Chưa nhı̀n thay chút bóng dáng thị xã. Tôi nói:

- Đi trinh sát thời tiet này có một ưu điem: bảo đảm bı́ mật. Địch không the nhı̀n thay mı̀nh ?

Mọi người đeu mı̉m cười. Tôi hỏi Quoc Trung:

Phải chờ tới khi nào ?

- Neu trời có gió là nhı̀n rõ thị xã ngay. .

Bong nghe tieng hát và tieng đàn từ đâu đây vọng lại rat gan. Quoc Trưng nói: - Đó là tieng máy hát ở một đon tien tiêu.

Người chien sı̃ đứng gác máy quan sát bong quay lại noi:

- Trời bat đau có gió to. Sap nhı̀n thay thị xã.

Tôi trở lại vị trı́ đặt kı́nh vien vọng. Sương mù phı́a dưới đang trôi đi. Thung lũng hiện ra với những mỏm đoi đỏ loét, roi vệt sáng lap lánh ánh vàng của một con sông.

Một người nói:

- Sông Bang Giang? Cả thị xã đã nam trước mật. Tôi đã nhieu lan qua lại Cao Bang nhưng lúc này nhı̀n từ trên cao, qua kı́nh vien vọng, Cao Bâng rat khác.

Hai con sông Bang và sông Hien như đôi cánh tay ôm vòng lay ba mặt thị xã. Những đường pho hau như nguyên vẹn với hai dãy nhà quét vôi trưng và những hàng cây xanh. Một chiec đakôta nam trên sân bay dưới chân núi, bên tả ngạn sông Bang. Noi bật lên ở một góc thị xã là tòa thành cũ, bộ đội thường gọi là pháo đài, có tường cao và dày bao bọc. Cái tôi mới nhı̀n thay lan đau là ngoài hai con sông, còn có một hệ thong những đon tien tiêu địch đã xây dựng trên những quả đoi bao quanh thị xã.

Màu đỏ oi của những vị trı́ này và những hàng rào dây thép gai như đập vào mật. Tôi lan lượt đem được 15 vị trı́.

https://thuviensach.vn

Đong chı́ Phan Phác bước lại đứng bên tôi, trỏ con đường so 4 nam quanh co bên sườn núi chạy vào thị xã, sân bay Nà Cạn, chiec cau màu đen nam vat ngang sông Bang. Đây là một trục đường mà quân ta có the tien vào thị xã. Anh lại trỏ tiep lan lượt từ trái qua phải, pháo đài Cao Bang, trại lı́nh lê dương, trại lı́nh ngụy, pho xá, cong ra vào thị xã, trụ sở ngụy quyen...

Tôi hỏi đong chı́ Cao Pha, trưởng phòng quân báo:

- Trinh sát của ta đã vào tới sân bay và bờ sông chưa ?

To trưởng trinh sát báo cáo đã cho hai trinh sát viên hai lan lợi dụng ban đêm tiem nhập nhưng đeu chưa tới được sân bay và bờ sông, vı̀ cách sân bay 500 mét địch đã lập một hệ thong đon bot ngăn chặn, ngày đêm có quân cảnh lê dương đi tuan tra.

Tôi quay lại hỏi tiep Phan Phác:

Đong chı́ đã trực tiep quan sát phı́a nam pháo đài và phı́a tây thị xã lan nào chưa?

- Tôi đã hai lan đen thực địa quan sát cả hai phı́a ay.

Ơ phı́a tây thị xã, địa hı̀nh và cách bo phòng của địch cũng như hướng này, có sông, có công sự

kiên co và chướng ngại vật vững chac. Ơ phı́a nam thı̀ có thành dựng đứng với nhieu lo châu mai, hai bên đeu có lô cot và tháp canh, bên ngoài là bãi trong bang phang, chàng chịt dây thép gai. Ơ cả hai hướng này, đường từ ngoài đi vào thị xã có nhieu đoi trọc noi tiep nhau.

Tôi lan lượt quan sát từng vị trı́, hỏi kỹ so lượng và thành phan binh lı́nh, cách bo phòng, những con đường bộ đội có the tien vào, thử hı̀nh dung những khó khăn mà các mũi sẽ gặp trên thực địa, và nghı̃ xem có the vượt qua bang cách nào.

Tôi đã hieu vı̀ sao bộ chı̉ huy Pháp chưa chịu rút quân khỏi Cao Bang. Với một vị trı́ được phòng thủ như the này, định chưa phải lo ngại một cuộc tien công của ta. Đèn ở thị xã đã bật sáng.

Đong chı́ trưởng đài quan sát nhac tôi ra ve vı̀ mùa này ban đêm hay mưa. Chúng tôi chợt nhớ

ra khi đi không ai đem theo áo mưa.

Trời toi rat nhanh, và bat đau mưa lâm thâm. Xuong tới lưng chừng núi thı̀ mưa như trút. Quoc Trung đe nghị vào lán của to trinh sát nghı̉ tạm, chờ tạnh mưa sẽ đi tiep. Chiec lán quá chật.

Anh em bảo vệ đeu phải đg ngoài. Mưa van không he ngớt. Nhı̀n đong ho thay đã hơn 7 giờ toi, tôi quyet định cứ đi tiep.

Các chien sı̃ bảo vệ đot hai bó đuoc. Nhưng đi được một quãng thı̀ hai bó đuoc đeu tật ngam.

Không còn nhı̀n thay loi đi. Chúng tôi moi người cài lên mũ một mảnh tre mục đe người đi sau nhận ra người đi trước qua những đom sáng lân tinh: Người chien sı̃ dan đường quyet định đi lan theo dòng nước từ trên núi đo xuong. Cuoi cùng, xuong tới chán núi chúng tôi gặp lại con suoi đã đưa tới đây Đã nhận ra đường ve. Nhưng dòng suoi không còn êm đem nên thơ như

buoi sáng. Nó trở nên hung dữ. Nước chảy xiet. Lòng suoi lon nhon đá đay rêu trơn. Mọi người đeu ngã lên ngã xuong. Riêng tôi ngã nhieu nhat. Không phải vı̀ tôi chưa quen lội suoi; sáng https://thuviensach.vn

nay, đong chı́ can vụ khuyên tôi nên đi giày da đe chong gai. Có lan ngã nước ngập tới that lưng.

Chúng tôi bı̀ bõm het lội suoi lại lội bùn suot đêm trong rừng. Quan áo ướt sũng. Gan sáng ghé

vào một bản bỏ hoang nghı̉ tạm. Đong bào ở đây đã rời đi nơi khác.

Các chien sı̃ kiem củi nhen một đong lửa. Chúng tôi đeu cởi quan áo, vat cho het nước roi hong trên lửa. Cả đoàn công tác ngoi kı́n ngôi nhà sàn. Chưa lan nào có cuộc đi trinh sát đông đảo thành phan như lan này! Tôi nói với nhà văn Nguyen Huy Tưởng: .

- Ngày hôm nay, trong bulletin của nó chức lại nhận xét: Không có hiện tượng gı̀ đáng ke chung quanh Cao Bang?

Tác giả “Vũ Như Tô" nở một nụ cười de thương. Sau chuyen đi trinh sát, mọi người có vẻ tram ngâm.

Tôi nói tiep:

- Không chuan bị kỹ không bảo đảm thang lợi !

Trời sáng, khi trở ve Trà Lı̃nh, chúng tôi đã có được bộ quân phục khô ráo.

Người và ngựa lại rong ruoi trên con đường ve Quảng Uyên. Tôi nói với các đong chı́ Phan Phác, Lâm Kı́nh trước khi chia tay:

Chuyen đi trinh sát lan này vat vả một chút, nhưng rat hữu ı́ch: thay rõ thực địa, nam được thực chat !

Cùng thời gian này, chı̉ huy trưởng các trung đoàn cũng đi trinh sát thực địa.

Tôi yêu cau cơ quan tham mưu mang tới một bản đo Cao Bang tı̉ lệ lớn. Nhưng chı̉ có loại bản đo 1/500.000.

Qua chuyen đi nghiên cứa thực địa Cao Bang, tôi càng nhận thay không the chọn thị xã này làm điem đột phá cho chien dịch. Quân địch ở Cao Bang không quá đông, nhưng địa hı̀nh núi, sông hiem trở đã tạo cho chúng cái the như người xưa nói: "Một người giữ ải, muôn người khó vượt qua". Đánh Cao Bang sẽ phải giải quyet một loạt van đe chien thuật mà bộ đội ta còn ı́t kinh nghiệm. Phải to chức vượt sông: Nhieu khả năng phải đột phá tung thâm sâu, dan tới đánh ban ngày, đánh dài ngày. Phải đoi phó với quân dù, hỏa lực máy bay, đại bác trên những địa hı̀nh trong trải. Phải tiêu diệt những công trı̀nh phòng ngự rat kiên co trong khi bộ binh ta chı̉ có

hau het là vũ khı́ nhẹ... Và phải chăng chúng ta làm trái lời dạy của người xưa: đánh thành là hạ

sách ?

Trước đây ta dự kien tien công Cao Bang sẽ có đieu kiện đánh quân viện đe giành một thang lợi lớn. Nhưng !úc này nhı̀n trên bản đo, tôi thay ı́t có khả năng địch đưa viện binh lớn lên Cao Bang then đường bộ. Đoạn đường từ That Khê lên Cao Bang đã trở thành quá nguy hiem đoi với quân địch. Những tháng qua, Cao Bang chı̉ nhận được tiep te bang máy bay. Đoạn đường này cũng quá xa đoi với những binh đoàn tăng viện neu phải mở một con đường máu ! Như

https://thuviensach.vn

vậy, trong trường hợp Cao Bang bị uy hiep mạnh, có nhieu khả năng địch sẽ hi sinh đội quân đon trú ở đây, và rút những lực lượng ở Đông Khê, That Khê ve Lạng Sơn một cách an toàn trong khi hau het chủ lực ta đang táp trung đe giải quyet Cao Bang!

Đánh Cao Bang sẽ khó bảo đảm nguyên tac "trận đau phải thang" của quân đội ta. Và neu đánh thang, cũng khó tránh khỏi ton that lớn trong khi ta chı̉ tiêu diệt được một bộ phận nhỏ quân địch: 2 tieu đoàn ?

Mục tiêu của chien dịch là tiêu diệt một bộ phận quan trọng sinh lực địch và giải phóng Cao Bang. Làm cách nào đe đạt được mục tiêu này?

Tôi nghı̃ cách mở đâu chien dịch tot nhat van là đánh Đông Khê. Đông Khê là cứ điem quan trọng noi lien That Khê với Cao Bang. Cứ điem Đông Khê mặc dù đã được củng co, van nam trong khả năng tiêu diệt của bộ đội ta.

Mat Đông Khê, địch hoặc sẽ phải chiem lại, hoặc sẽ phải rút khỏi Cao Bang. Ta sẽ có đieu kiện tiêu diệt sinh lực địch ngoài công sự. Neu địch không chiem lại Đông Khê, ta sẽ đánh tiep That Khê. Cuoi cùng, ta sẽ chan chı̉nh lực lượng quay lên giải phóng Cao Bang. Khi đã mat cả Đông Khê và That Khê, tinh than quân địch sẽ khác, đánh địch sẽ thuận lợi hơn hiện nay nhieu. Tùy tı̀nh hı̀nh, không nhat định phải giải phóng Cao Bang bang một so trận công kiên, mà cũng có

the bao vây buộc quân địch đau hàng.

Tôi quyet định nêu van đe này trong cuộc hội ý Đảng ủy Mặt trận ngày hôm sau. Đảng ủy đeu nhận thay đánh Cao Bang không chac thang, nên chuyen sang đánh Đông Khê. Nhưng cũng có ý

kien: "Thường vụ đã có quyet định đánh Cao Bang, mọi công tác chuan bị ve tham mưu, hậu can đã hướng cả ve Cao Bang, neu bây giờ thay đoi, chien dịch sẽ bị chậm lại". Tôi ket thúc cuộc hội ý:

Thường vụ quyet định mục tiêu chien dịch là tiêu diệt một bộ phận sinh lực địch quan trọng, giải phóng Cao Bang đe mở thông biên giới. Chủ trương mở đau chieu dịch bang đánh Cao Bang là do Tong quân ủy đe xuat. Neu thay mở đau chien dịch như vậy không bảo đảm thực hiện mục tiêu chien dịch, ta can báo cáo đe xin quyet định của Thường vụ. Trong khi chờ đợi sự chı̉ đạo của Trung ương, mọi công tác chuan bị van tiep tục.

Các đơn vị bat đau phản ánh ý kien của cán bộ sau khi đi trinh sát ve. Đại đoàn 308 được trao nhiệm vụ tien công tiêu diệt pháo đài, nhận thay công sự của địch quả vững chac, lo khó giành thang lợi. Trung đoàn 209 phải vượt sông Bang, ngại khó khăn vı̀ sông sâu, nước chảy xiet, và

không giải quyet được hỏa lực ban chéo sườn của địch. Trung đoàn 174 đe nghị nên đánh Đông Khê, chưa nên đánh Cao Bang.

Ngày 12 tháng 8, anh Tran Đăng Ninh sang Quảng Tây đã trở ve cùng với Đoàn co van quân sự

Trung Quoc.

https://thuviensach.vn

Đoàn gom các đong chı́ Vi Quoc Thanh, Mai Gia Sinh, Đặng Nhat Phàn... đã có mặt ở Tả Phay Tử.

đong chı́ Vi Quoc Thanh, Trưởng đoàn, bat đau gặp cán chuyên gia Trung Quoc đã sang trước cùng với cán bộ 308 đe nam tı̀nh hı̀nh.

Ngày 15 tháng 8, tôi nhận được điện của Bác chap thuận chuyen hướng chien dịch sang Đông Khê. Tôi thay can triệu tập ngay cuộc họp liên tịch Đảng ủy và Bộ chı̉ huy chien dịch mở rộng tới một so trưởng phòng chủ chot của ba cơ quan tham mưu, chı́nh trị, cung cap.

Ngày 16 tháng 8, cuộc họp được tien hành.

Anh Hoàng Văn Thái nói Chı̉ huy trưởng chien dịch đã trực tiep đi nghiên cứu thực địa Cao Bang, và báo cáo dự kien ke hoạch, nêu lên những thuận lợi, khó khăn và sự cân nhac của Đảng ủy Mặt trận nên nhọn Cao Bang hay Đông Khê đe mở đau chien dịch. Hội nghị trao đoi xung quanh van đe nên đánh Cao Bang hay Đông Khê. Nhieu ý kien ngả sang nên đánh Đông Khê.

Mọi người nhận thay đánh Đông Khê không khó, tuy nhiên, công tác chuan bị sẽ phải làm lại từ

đau.

Đông Khê cánh Cao Bang 45 kilômét ve phı́a nam. Không chı̉ đieu tra vị trı́ Đông Khê, đã thay đoi nhieu sau trận đánh hoi tháng 5 năm 1950, mà còn phải đieu tra đoạn đường so 4 từ That Khê lên Đông Khê, và từ Đông Khê lên Cao Bàng. Hậu can chien dịch thay đoi nhieu. Phải di chuyen toàn bộ hệ thong kho, trạm, bệnh viện đã được bo trı́ hướng ve Cao Bang, nay đưa sang phı́a Đông Khê, That Khê. Riêng đường vận tải ô tô từ Trung .Quoc sang mới thông tới Quảng Uyên, nay phải sửa thêm đường từ Quảng Uyên qua Phục Hoà lên tới Thủy Khau dài hơn 30

kilômét. Ngoài ra còn có ý kien đánh Đông Khê không tạo nên sự bat ngờ đoi với quân địch, cũng không đạt được chien thang vang dội mở đau chien dịch. Tôi ket luận: Đảng ủy và Bộ chı̉ huy chien dịch đã nghe các cap chı̉ huy đi trinh sát Cao Bang ve báo cáo. Sau khi phân tı́ch và cân nhac kỹ mọi mặt, thay muon đạt được những mục tiêu chien dịch của Trung ương đe ra, can phải thay đoi phương án tác chien. Phương án tác chien mới đã được Chủ tịch Ho Chı́ Minh phê chuan. Mở đau chien dịch, tập trưng lực lượng tiêu diệt Đông Khê, đong thời tiêu diệt quân tiep viện, đặc biệt là quân dù. Sau đó tập trưng lực lượng tiêu diệt That Khê. Neu địch ở That Khê chưa tăng viện thı̀ nhanh chóng chuan bị tiêu diệt That Khê

ngay. Neu địch đã kịp tăng viện cho That Khê thı̀ có the chưa đánh That Khê mà chuyen sang đánh các cứ điem nhỏ và quân cơ động địch ở phı́a nam That Khê trước. Sau khi đã tiêu diệt Đông Khê, That Khê và một bộ phận quân ứng chien, bộ đội ta sẽ nghı̉ ngơi một thời gian đe chan chı̉nh, roi tập trung toàn bộ lực lượng tien công Cao Bang. Phương án cũ đánh Cao Bang trở thành ke hoạch nghi binh. Tôi biet quyet định này không chı̉ đảo lộn công tác chuan bị đã

trien khai rat vat vả một tháng qua, mà còn làm mat đi hào hứng của nhieu người muon được tham gia vào trận đánh đau tiên giải phóng một thị xã. Nhưng không the khác. Chien thang đòi https://thuviensach.vn

hỏi sự táo bạo. Nhưng nó không chap nhận bat cứ hành động phiêu lưu nào.

Sau cuộc họp, tôi tới Tả Phay Tử gặp đoàn co van.

Đong chı́ Vi Quoc Thanh hơn tôi chừng vài tuoi, từ vẻ mặt đen tác phong đeu bieu lộ sự chân tı̀nh, chı́n chan, chừng mực của một cán bộ cách mạng lâu năm. Anh Vi là Tư lệnh binh đoàn, đang chuan bị đi làm đại sứ ở Anh thı̀ được cử sang Việt Nam. Chúng tôi có cảm tı̀nh với nhau ngay từ lan gặp đau tiên. Anh Vi là Co van Bộ trưởng Quoc phòng - Tong tư lệnh cho tới het kháng chien chong Pháp. Tôi trı̀nh bày ve tı̀nh hı̀nh chuan bị chien dịch. Anh Vi lang nghe nhưng thưa phát bieu, và nói đang chờ đong chı́ Tran Canh sang.

Trong to chức giải phóng quân Trung Quoc lúc đó, cao nhat là dã chien quân (tương đương với phương diện quân của Liên Xô), roi tới binh đoàn (tương đương với tập đoàn quân). Đong chı́

Tran Canh là Phó tư lệnh dã chien quân, và là Trung ương ủy viên dự khuyet của Đảng Cộng sản Trưng Quoc. Tôi nghı̃ thời gian này đong chı́ Vi dành quyen phát bieu cho đong chı́ Tran Canh.

Sau hội nghị liên tịch, mọi người khan trương bat tay vào công việc không một lời kêu ca. Quan hệ giữa ba cơ quan với bộ phận lãnh đạo .trong Bộ Tong tư lệnh những năm chong Pháp là

quan hệ mau mực giữa những người đong chı́ cùng chung trách nhiệm, vừa nghiêm túc, vừa thân thiet như những người con trong một gia đı̀nh.

Ngày 21 tháng 8, Đảng ủy và Bộ chı̉ huy chien dịch đã họp lại đe nghe ba cơ quan báo cáo ke hoạch chuan bị.

vừa nghiêm túc, vừa thân thiet như những người con trong một gia đı̀nh.

Anh Thái trı̀nh bày dự thảo ke hoạch tác chien Đông Khê. Anh Lê Liêm báo cáo ke hoạch công tác chı́nh trị.

Anh Ninh báo cáo ke hoạch cung cap. Mọi người đeu bieu thị quyet tâm hoàn thành nhiệm vụ

mới. Tôi nhac anh Thái nhanh chóng hoàn chı̉nh ke hoạch dự thảo tác chien thành phương án chı́nh thức đe đưa lên phê duyệt.

Hai ngày 25 và 26 tháng 8 năm 1950, Đảng ủy Mặt trận triệu tập hội nghị cán bộ từ cap trung đoàn trở lên.

Hội nghị họp ở bản Nậm Tau, cách huyện ly Quảng Uyên 6 kilômét. Đây là hội nghị trao nhiệm vụ chien đau nên các đơn vị đeu có mặt. Tôi biet rõ khả năng và tı́nh cách những người ngoi đây. HỌ đeu được thử thách, rèn luyện trong lửa đạn suot may năm qua. Các anh Vương Thừa Vũ, Lê Quảng Ba, Cao Vãn Khánh, Lê Trọng Tan, Quang Trung, Vũ Yên, Thái Dũng, Vũ Lăng, Hong Sơn, Đặng Văn Việt, Doãn Tue... lan đau đi vào một trận đánh hiệp đong lớn, moi người đeu như

mang tới đây niem tự hào của đơn vị YA lời hẹn ước thi đua chien đau lập công.

Ban chı̉ huy mặt trận Đông Khê được chı̉ định gom các đong chı́: Hoàng Văn Thái, chı̉ huy trưởng, Lê Liêm, chı́nh ủy, Lê Trọng Tan, chı̉ huy phó.

https://thuviensach.vn

Lực lượng đánh Đông Khê gom hai trung đoàn: 174 và 209. Nhiệm vụ đánh viện trao cho đại đoàn 308. Thời gian các đơn vị vào vị trı́ tập ket là ngày 14 tháng 9 năm 1950. Sau khi trao nhiệm vụ cho các đơn vị, tôi nói thêm:

Tiêu diệt That Khê xong, bộ đội nghı̉ ngơi, chı̉nh đon từ 10 đen 15 ngày sẽ lên đánh Cao Bang.

Neu sau khi tiêu diệt Đông Khê, địch bỏ Cao Bang rút chạy ve phı́a nam thı̀ ta tập trung lực lượng tiêu diệt địch rút chạy trên quãng đường Cao Bang - Đông Khê... Thay đoi mục tiêu mở

màn chien dịch như vậy là: trước đánh cứ điem nhỏ, sau. đánh cứ điem lớn, trước đánh cứ

điem yeu, sau đánh cứ điem mạnh, vừa đánh vừa rèn .luyện bộ đội. Neu Đông Khê bị mat và

quan ứng chien bị tiêu diệt, địch ở Cao Bâng sẽ lâm vào tı̀nh the không the giữ được mà chı̉ có

tı̀m cách nhạy. Ta sẽ có khả năng tiêu diệt nhieu sinh lực địch hơn và tạo đieu kiện căn bản đe giải phóng Cao Bang hoàn thành các mục tiêu của chien dịch.

NHƯNG ngày đau tháng Chı́n het sức khan trương. Ngày 1 tháng 9 năm 1950, Đảng ủy Mặt trận đang họp nghiên cứu địch trên đường so 4 thı̀ có điện từ Cục 2 ở hậu phương lên báo cáo từ

ngày 28 tháng 8, địch mở cuộc hành binh "Con nhộng" (Chrysalide) lên Phú Thọ và đang tập trung quân ở Lạng Sơll. Chúng tôi thay phải xúc tien nhanh công tác chuan bị, tham mưu can phải thảo xong mệnh lệnh tác chien và mọi chı̉ thị trước ngày 3 tháng 9. Nhưng chı̉ ngày hôm sau mệnh lệnh tác chien đã được trı̀nh duyệt và gửi đi các đơn vị.

Ngày 3 tháng 9 năm 1950, Ban chı̉ huy trận Đông Khê đi thực địa ve báo cáo pháo đài trung tâm chı̉ huy của địch có một so thay đoi, ở hướng bac, dọc đường bộ đội ta sẽ tien vào bám đau cau, cây coi trên đoi đã bị chặt trụi không còn cho an nap.

Ngày 9 tháng 9 năm 1950, Đảng ủy và Bộ chı̉ huy chien dịch triệu tập cuộc họp cán bộ chı̉ huy từ trung đoàn trở lên thông qua ke hoạch đánh Đông Khê lan cuoi.

Chưa có trận đánh nào được chuan bị kỹ lưỡng như lan này. Ke hoạch tien công được hoạch định đen từng chi tiet. So với trận đánh hoi tháng Năm, ta đã huy động một lực lượng gan gap ba. Trung đoàn 174 chien thang ở Đông Khê lan trước được chọn làm đơn vị chủ công. Phoi hợp tác chien là trung đoàn 209. Lực lượng sơn pháo phoi thuộc với từng trung đoàn cũng mạnh hơn. Ta còn đieu thêm những đội súng không giật giỏi của đại đoàn 308 sang tăng cường cho các mũi xung kı́ch.

Sap het giờ làm việc buoi sáng thı̀ được tin Bác đã tới Tả Phay Tử.

Tôi thúc ngựa phóng nhanh trên con đường lay lội tới nơi Bác đang chờ.

Bác gay và đen sau một tuan le đi đường. Bác nói:

- Dự cuộc họp Hội đong Chı́nh phủ ngày 2 tháng 9 xong, mı̀nh đi ngày, không ai biet mı̀nh lên đây. Năm nay ở cơ quan trung ương không to chức kỷ niệm ngày Độc Lập. Trên này chac các chú cũng quên?

https://thuviensach.vn

- Thưa Bác, không quên, nhưng không to chức gı̀ ?

Tôi mời Bác ve sở chı̉ huy. Bác trùm chiec khăn bông che bộ râu, đội mũ roi lên ngựa cùng tôi ve sở chı̉ huy.

Buoi trưa, tôi báo cáo với Bác quyet tâm của Bộ chı̉ huy chien dịch: mở đau bang tiêu diệt Đông Khê, tiep theo là diệt quân viện, đánh That Khê, cuoi cùng là tập trung lực lượng giải phóng Cao Bang.

Người giơ từng ngón tay, nói:

- Một là, đánh Đông Khê. Hai là, đánh quân viện. Ba là đánh That Khê. Bon là, đánh Cao Bang.

Tat cả là bon bước.

- Dạ.

- Đông Khê không lớn nhưng rat quan trọng, vı̀ mat Đông Khê thı̀ Cao Bang hoàn toàn bơ vơ.

Địch buộc phải cho quân ứng cứu, bộ đội sẽ có cơ hội đánh vận động. Chúng tôi đã có dự kien.

- Nhưng bộ đội ta chưa quen đánh vận động lớn?

Thưa Bác, mùa Hè vừa roi được luyện tập, anh em tien bộ nhieu. Cao Bàng là địa hı̀nh rừng núi, tôi nghı̃ sẽ thuận lợi . Bác tram ngâm roi nói:

- Mı̀nh muon gặp một cán bộ cap tieu đoàn.

- Thưa Bác, cán bộ ve họp toàn cap trung đoàn.

Nhưng tôi sẽ nói đơn vị cử một tieu đoàn trưởng lên gặp Bác vào toi mai.

Hội nghị làm việc sang ngày thứ hai. Buoi chieu, không khı́ sôi noi han lên khi thay Bác xuat hiện với chiec áo bộ đội bạc màu. Sự có mặt hoàn toàn bat ngờ của bác nói lên tam quan trọng đặc biệt của chien dịch.

Bác nhı̀n mọi người với cặp mat đam am roi nói:

- Bộ chı̉ huy chien dịch nói là các chú họp lan cuoi cùng đe chuan bị trận đánh. Đây chưa phải là

lân cuoi cùng! Chưa đánh thang thı̀ chưa được coi là đã chuan bị xong. Quân sự thı̀ phải chuan bị mãi. Thang xong trận này cũng mới chı̉ là chuan bị xong một đợt. Khi nào toàn thang mới là

chuan bị xong. Trong quân sự phải kiên quyet và bạo dạn. Bạo dạn, dũng cảm không phải là

lieu.

Lieu là dại. Dũng cảm là khôn. Không phải chı̉ một người kiên quyet và bạo dạn, mà phải toàn bộ, tat cả mọi người.

Muon toàn bộ kiên quyet, dũng cảm thı̀ phải có kỷ luật. Kỷ luật là động lực giữ sức mạnh cho bộ

đội... Các chú đã nghe Bộ chı̉ huy chien dịch pho bien quyet tâm của Trung ương Đảng mở

chien lịch Biên Giới. Các chú đả được trao nhiệm vụ cụ the. Bác không có gı̀ phải nói thêm. Chı̉

nhac các chú: thời gian lúc này vô cùng quý báu, cah tranh thủ thời gian thật tot đe chuan bị

chien đau cho đay đủ. Chı̉ có chuan bị đay đủ thı̀ mới giành được chien thang lớn mà đỡ ton https://thuviensach.vn

xương máu chien sı̃.

Chien dịch Cao Bac Lạng rat quan trọng, chúng ta phải quyet tâm đánh thang trận này. Các chú

có quyet tâm không? Tieng trả lởi ran ran:

- Thưa Bác có ạ !

- Bác chúc các chú thành công.

BUOI toi, Bác và tôi đi gặp đong chı́ Tran Canh. Đong chı́ Tran từ Vân Nam đi thang sang đây đã

tới Tả Phay Tử, trong khi chờ gặp Bác đã tranh thủ thời gian làm việc với Đoàn co van. VE danh nghı̃a đong chı́ Tran là khách mời của Bác. Bác nói với tôi. - Trong những năm chien tranh ở

Trung Quoc, đong chı́ Tran Canh thường được cử tới những nơi nào có khó khăn. Đong chı́ Tran là khách, nhưng mı̀nh co gang tranh thủ ý kien và kinh nghiệm. Tran Canh chưa tới năm mươi tuoi, vóc người đậm, nước da sáng, đeo kı́nh trang, thoạt nhı̀n có vẻ nghiêm nghị .

Sau khi giới thiệu chúng tôi với nhau, Bác nói từ nay đe giữ bı́ mật mọi người sẽ gọi đong chı́

Tran là đong chı́ Đông. Tran Canh hỏi tôi:

- Nghe nói Võ Tong biet cả chữ Hán ?

Tôi chı̉ nhớ chút ı́t vı̀ học từ ngày còn nhỏ.

- Võ Tong có biet vı̀ sao Ho Chủ tịch đặt tên cho tôi là Đông không?

Tôi mı̉m cười đáp chưa hieu. Tran Canh nói:

- Hoi còn là học viên trường Hoàng Pho, tôi rat nghịch ngợm. Chữ Tran có bộ "nhı̃" đứng bên, bỏ bộ "nhı̃! thành chữ Đông. Sang Việt Nam, tôi bị Ho Chủ tịch "cat tai" !

Bác và tôi cùng phı̀ cười.

- Trước khi sang Việt Nam, nhı̀n bản đo thay nơi nào cũng có quân Pháp, tưởng không còn đường mà đi. Nhưng một tháng qua đi hàng trăm kilômét van thay đat trời thênh thang. Có nơi chợ họp, người mua bán tap nập, không khı́ đại hậu phương, hỏi "cách địch bao xa?". Đong chı́

dan đường nói: "10 kilômét" ! Cho này cách thị xã Cao Bang bao xa? 25 kilômét. Ho Chủ tịch cũng ở đây, có mạo hiem không?

Lan này thı̀ không. Vı̀ phı́a sau chúng tôi là đại hậu phương.

Tran Canh cười roi nói:

- Đong chı́ La Quý Ba mới ve nước. Chúng tôi đã biet rõ khó khăn trước mat ve lương thực của Việt Nam. Chúc từ nay đen cuoi năm sẽ có thêm lương thực gửi sang.

Tôi mở bản đo trı̀nh bày ve tı̀nh hı̀nh địch, những lực lượng của ta tham gia chien dịch, roi nói ve phương án tác chien, những lý do mở đau chien dịch bang đánh Đông Khê.

Tran Canh nhı̀n trên bản đo, hỏi ve binh lực, địa hı̀nh, công sự phòng ngự của địch tại Cao Bàng, Đông Khê, That Khê, roi nói:

- Tôi thay Ho Chủ tịch và Bộ chı̉ huy chien dịch đã có quyet định đúng. Binh lực việt Nam trong https://thuviensach.vn

chien dịch không nhieu. Chọn Đông Khê làm điem đột phá là đúng.

Đánh Đông Khê đe kéo viện binh địch lên là chien thuật thanh điem diệt viện" Giải phóng quân Trung Quoc thường dùng trong chien tranh chong quân Tưởng. Việt Nam nên vận dụng nhieu chien thuật này. Đánh Đông Khê, sẽ có đieu kiện tiêu diệt sinh lực địch. Vı̀ muon giải phóng đat đai thı̀ trước het phải tiêu diệt được nhieu sinh lực địch. Võ Tong định dùng bao nhiêu binh lực trong trận Đông Khê ?

- Địch phòng ngự 1 tieu đoàn. Lực lượng tien công của ta sẽ là 9 tieu đoàn. Lan đau chúng tôi sử dụng ưu the binh lực cao như vậy trong một trận công kiên.

Cũng chưa phải là nhieu. Hãy chờ xem sau khi Đông Khê bị tiêu diệt, địch sẽ phản ứng như the nào. Tôi tin là với sự có mặt của Ho Chủ tịch chien dịch sẽ thành công.

Đêm hôm đó, hướng phoi hợp Tây Bac bat đau no súng. Trung đoàn 165 đánh đon Pa Kha, Lao Cai.

Ngày 12 tháng 9, Bác gặp đong chı́ Hoàng Cam, tieu đoàn trưởng của trung đoàn 209. Bác nghe báo cáo ve tı̀nh hı̀nh chuan bị chien đau của tieu đoàn, roi hỏi:

- Chú có tin trận này ta nhat định thang không?

Đong chı́ Hoàng Cam trả lời:

- Báo cáo Bác, tin ạ.

Ngày 13 tháng 9, sở chı̉ huy tien phương của chien dịch di chuyen ve Nà Lạn, cách Đông Khê 10

kilômét theo đường chim bay. Bộ chı̉ huy chien dịch quyet định duy trı̀ đài quan sát ở Cao Bang, đe đong chı́ Quoc Trung ở lại đây với nhiệm vụ báo cáo kịp thời khi địch có triệu chứng rút quân.

KHONG hieu vı̀ đâu tin Bác đi chien dịch đã lan truyen rat rộng. Có the là do trên dọc đường Bác đã nhieu lan đi cùng bộ đội và dân công. Người rat thı́ch chuyện trò với chien sı̃ và đong bào, cả mien ngược và mien xuôi Bác van đóng vai một cán bộ lớn tuoi đi công tác tại mặt trận.

Dù Bác đã chú ý cải trang, nhưng có người van nhận ra Bác.

Người ta rı̀ ram với nhau những câu chuyện ve Bác.

Người nói: "Bác đi bộ từ Thái Nguyên lên Cao Bang mat tám ngày". Người nói: "Bác thường đi chân đat, chı̉ nơi nào nhieu đá mới xỏ dép". Người nói: "Bác đem theo cả chieu và cũng đeo gạo như chúng ta"... Những chuyện khó xác định đúng, sai. Có những chuyện ngộ nghı̃nh.

Một chien sı̃ nhı̀n thay Bác đi dọc đường cứ lẽo đẽo đi sau. Bác đi nhanh anh ta cũng theo nhanh. Bác đi chậm, anh ta cũng đi chậm. Bác e lộ bı́ mật, khi lội qua một con suoi Bác dừng lại giữa dòng và lay xà phòng ra giặt chiec khăn tay. Anh chien sı̃ đi tới sau lưng Bác, cũng dừng lại voc nước rửa mặt. Bác quay lại nhı̀n. Anh chien sı̃ nói:

"Bác cho cháu xin một tı́ xà phòng!. Bác nói: "Xà phòng của chú đâu mà lại đi xin xà phòng của https://thuviensach.vn

người ta?". Bác đưa anh chien sı̃ mieng xà phòng: "Chú cam lay đem đi mà dùng". Bay giờ anh chien sı̃ mới chịu đi vượt lên trước.

Một người còn ke lại chı́nh mı̀nh đã gặp Bác và được ngoi nói chuyện với Bác han hoi. Buoi trưa, anh ta ghé vào một ngôi nhà bỏ không bên đường đe nghı̉ chân, thı̀ thay Bác và đoàn tuy tùng đã ngoi trong đó. Anh hỏi Bác:

- "Thưa Cụ, đã có lệnh Tong phản công từ lâu, sao mãi tới bây giờ van chưa bat đau?". Bác hỏi lại: "Chú đã có con chưa?". Anh chien sı̃ thưa là mı̀nh chưa có vợ. Bác nói:

- Như vậy thı̀ đúng là chú chưa biet roi ? Người phụ nữ khi mang thai cũng phải mat chı́n tháng mười ngày mới đẻ.

Ta muon Tong phản công cũng phải có chuan bị. Đâu phải cứ nói "Tong" là làm được ngay!"...!!!

Mọi chuyện ve Bác Ho đeu được chăm chú lang nghe.

Người ke, ngươi nghe đeu cảm thay hạnh phúc. Nhưng có đieu ı́t được nói tới là những ngày đi chien dịch cũng đem lại cho Bác một niem vui rat lớn.

Đó là khi trời vừa rạng sáng Bác đi ngang một bản nhỏ, thay nhieu cô dân công ngoi dựa lưng vào nhau ngủ trên những thửa ruộng bậc thang. Bác hỏi một cô đang nhóm lửa thoi cơm sáng:

"Các cô ngủ cả đêm ngoài trời ư?". Cô gái đáp: "Nhà dân chật chı̉ đủ cho chứa lương thực cho khỏi ướt. Chúng cháu ngủ ngoài đong càng vui ! Đó là cảnh hàng vạn đong bào, đủ các dân tộc, từ những bản làng heo hút trong rừng sâu, trên núi cao, từ vùng địch hậu trung du lên, người noi người với những bó đuoc tạo thành những con rong lửa trong đêm sương giá, trườn qua những vùng núi đá tai mèo tải đạn, tải gạo cho bộ đội.

Từ những năm mười lăm triệu đong bào còn ghı̀m đâm trong kiep nô lệ, Nguyện ái Quoc đã

nhı̀n thay sức mạnh văn hóa tiem an trong moi con người, và Từng tin vào chân lý: "Có dân là

có tat cả"…. Thu Đông này, Người đang chứng kien những thành quả sau năm năm kháng chien, đang hòa vào với cái văn mới, cái đức mới của dân tộc mà mı̀nh đã góp phan tạo thành.

Dọc đường đi chien dịch, Bác đã làm một bài thơ tặng Thanh niên xung phong:

" Không có việc gì khó

Chỉ sợ lòng không bền

Đào núi và lấp biển

Quyết chí đi làm nên".

Trong những ngày ở mặt trận Đông Khê, cơ quan đã kiem một ngôi nhà sàn sạch sẽ ở lien với sở chı̉ huy tại Nà Lạn, dành cho Bác. Nhưng Bác lại muon ở và làm việc trong lán ven rừng. Anh em vệ binh dựng một chiec lán nhỏ lợp cỏ tranh bên sườn núi có cây cao gan đó. ở mien núi, trời đã trở lạnh. Khı́ hậu trong rừng am thap, chúng tôi lo cho sức khoẻ của Bác. Nhưng thay Bác làm việc đeu, sáng dậy van tập the dục, tâm suoi, chúng tôi tạm yên tám: https://thuviensach.vn

Sau trận Đông Khê, những ngày chờ địch, Bác nói: Dân mı̀nh ghê thật ! Chı̉ mới năm năm sau tám chục năm mat nước mà đã như the này ! Người ta tı́nh sau ba trăm năm bị đô hộ thı̀ một dân tộc sẽ bị đong hóa. Giao Chı̉ bị đô hộ một ngàn năm ! Hai ngón chân cái thay đoi, nhưng dân Việt van cón tại. Bên trên thay đoi gı̀ thı̀ thay, dưới thôn, làng van the! Van đen mieu thờ phụng Hai Bà Trưng, Bà Triệu... Lan này sẽ có một trận như Chi Lăng !...Sự có mặt của Bác là một nhân to quan trọng cho thành công của chien dịch.

SANG ngày 15 tháng 9 năm 1950, trực ban tác chien Chien dịch truyen thư của Bác tới từng đơn vị tham chien theo đường dây điện thoại:

"Hỡi các chien sı̃ yêu quý!

Chien dịch Cao Bac Lạng rat quan trọng. Chúng ta quyet đánh thang trận này Đe thang trận này, các chien sı̃ ở mặt trận ay phải kiên quyet, dũng cảm trăm phan trăm, các chien sı̃ các khu, các mặt trận khác phải ra sức thi đua giet giặc lập công đe het sức tiêu diệt địch, kiem che địch, không cho chúng tiep viện mặt trận Cao Bac Lạng... . .

Tôi đang chờ đe khen thưởng các chú.”

Đêm hôm đó, các mũi tien công của ta bı́ mật tiep cận đon địch. Anh Hoàng Văn Thái, Chı̉ huy trưởng mặt trận, bat than bị một cơn sot rét. Sáng hôm sau đã no súng, tôi rat lo Sáng ngày 16, Bác và tôi đậy sớm đi lên đài quan sát mới bo trı́ trên một mỏm núi lien với bản Nà Lạn. Ngọn núi này cách Đông Khê khoảng 10 kilômét theo đường chim bay. Từ đây có the theo dõi tı̀nh hı̀nh chung của trận đánh qua ong nhòm.

Trên đài quan sát có đặt máy điện thoại và điện đài. Vệ binh đã dựng may chiec leu cỏ đe tạm trú mưa. Trời sáng. Sương mù tan dan. Qua ong nhòm đã nhı̀n thay Đông Khê nam trên đường so 4 với đon to, những vị trı́ Phı̀a Khoá, Cặm Phay, đoi Yên Ngựa và những dãy nhà dọc pho.

Đúng 6 giờ, pháo 75 của ta bat đau no nhâm vào đon chı́nh. Sau đó, tat cả các loại pháo của ta no giòn giã vào các mục tiêu. Cả Đông Khê chı̀m trong khói pháo. Thung lũng Đông Khê như sôi lên. Giờ đau địch chưa kịp phản ứng trước đòn tien công bat ngờ. Ban chı̉ huy Đông Khê báo cáo ve, ở hướng bac và đông - bat, trung đoàn 174 làm nhiệm vụ chủ công đã chiem lı̃nh đau cau. 9 giờ, 174 chiem đoi Yên Ngựa. 10 giờ 30, chiem tiep Phı̀a Khoá. địch chưa phản kı́ch.

Nhưng van chưa có báo cáo của trung đoàn 209 ở hướng đông - nam. Máy bay địch xuat hiện.

Từ đài quan sát nhı̀n rõ 6 chiec Hellcat long lộn trên bau trời, noi nhau lao xuong ban phá.

Quân địch trong vị tr đã tran tı̃nh. Từ pháo đài ở đon to, địch bân dữ dội vào đội hı̀nh tien công của 174.

Tôi bat đau lo. Vı̀ hướng đông - nam chưa hoạt động nên quân địch có the don toàn bộ sức mạnh đoi phó với 174.

Trận đánh kéo dài giữa ban ngày. Địch có công sự vững châc và được máy bay yem hộ. Ta đang https://thuviensach.vn

lâm vào the bat !ựi Tôi đã nhac anh Thái ra lệnh cho 209 đánh manh ở hướng đông - nam, nhưng hướng này van im ang.

Buoi trưa, anh Thái báo cáo: Một bo phận của trung đoàn 209 hành quân lạc, nên trung đoàn không kịp bo trı́ trận địa tien công. Đe nghị tạm ngưng trận đánh, chan chı̉nh đội hı̀nh ở phı́a đông - nam, chờ khi trời toi, cả hai mũi sẽ cùng phoi hợp tien công giải quyet vị trı́ địch.

Mặc dù chuan bị kỹ lưỡng, nhưng trận đánh ngay từ những giờ đau đã có sự trục trặc. Tôi chap nhận đe nghị.

Bác ngoi trên đài quan sát, nhı̀n những vị trı́ máy bay địch lao xuong ban phá roi đoi chieu với bản đo. Người tỏ vẻ xúc động khi những tin vui từ mặt trận báo ve. Khi trận đánh gặp trac trở, Người bı̀nh thản đe cán bộ chı̉ huy giải quyet công việc. Nhưng lúc này không ai biet trong đau Người đang nảy ra những tứ thơ.

Những trận công kiên kéo dài thường gây nhieu thương vong. Không khı́ sở chı̉ huy có nhieu căng thang.

Một cán bộ muon Bác yên lòng, nói với người đứng bên:

- Toi nay, chı̉ can hai tieng là giải quyet xong.

Bác quay lại nói nhẹ nhàng:

- Chú đừng chủ quan.

Cuộn chien đau dien ra ác liệt suot đêm ngày 16. Địch don sức đoi phó với hướng tây bac. 4 giờ

sáng ngày 17, trung đoàn 174 mới chiem thêm Cặm Phay. ở phı́a nam, trung đoàn 209 cũng chı̉

chiem được khu phı́a nam Đông Khê, gom Phủ Thiện, Nhà cũ và Trường học thı̀ vap phải những hỏa điem ngam và hỏa lực súng coi ban chặn phải dừng lại. Cả hai mũi đeu không phát trien được nữa.

Đong chı́ Tran Canh nói: không nên đe trận đánh kéo dài". Bác nhan mạnh: "Dù khó khăn the nào, trận đau cũng phải thang".

Bộ chı̉ huy chien dịch chı̉ thị cho ban chı̉ huy Đông Khê: "Lệnh cho hai trung đoàn chan chı̉nh lại bộ đội, rút kinh nghiệm đe khac phục những thieu sót ve chien thuật, kỹ thuật, đặc biệt là ve quan hệ hợp đong chien đau giữa các mũi xung kı́ch, giữa bộ binh với pháo binh.

Can dứt điem trong đêm 17 tháng 9. Trung đoàn trưởng 174 Đặng Văn Việt đe nghị Bộ cho chuyen hướng đột phá của trưng đoàn 209 qua phı́a đông pháo đài, bỏ hướng bac vı̀ địch tập trung đoi phó, và chı̉ thị cho 209 đánh một mũi từ phı́a nam lên, một mũi vào phı́a sau lưng pháo đài. Đe nghị của đơn vị chủ công được chap thuận. 8 giờ 30 ngày 17 tháng 9, đong chı́

Hoàng Văn Thải ra lệnh tong công kı́ch. Sau khi pháo binh che áp các mục tiêu một mũi tien công của 174 chiem đau cau phı́a đông pháo đài, mũi ở phı́a bậc chiem nhà thương, thọc sâu đen lô cot so 7 thı̀ bật liên lạc được với 1 tieu đoàn của 209, cùng phoi hợp đánh vào sau lưng https://thuviensach.vn

pháo đài. Bộ binh các hướng phoi hợp nhịp nhàng cùng tien công vào đon lớn.

Đã xuat hiện nhieu gương chien đau cực kỳ dũng cảm. Phı́a 174, tieu đội trưởng La Văn Cau chı̉

huy to bộc phá đánh lô cot đau cau, anh em đeu bị thương, Cau van hăng hái ôm bộc phá tiep tục xông lên. Vượt đen giao thông hào thứ ba, Cau trúng đạn ngat đi. Khi tı̉nh dậy, nhận thay một cánh tay đã gãy nát, nhưng nhiệm vụ chưa hoàn thành, Cau bảo đong đội chặt bỏ cánh tay mı̀nh cho khỏi uullg, roi lại ôm bộc phá lao tới đánh tan lô cot, mở đường cho toàn đơn vị xung phong. Phı́a 209, đại đội trưởng Tran Cừ dan xung kı́ch vượt qua một lô cot vừa bị tiêu diệt bâng bộc phá, thı̀ một tên lı́nh còn song sót bat than từ trong bân ra. Khau liên thanh ào ạt nhả

đạn chặn đứng đợt xung phong. Tran Cừ bị thương nặng, nhưng van co let ve phı́a lô cot, bat ngờ nhoài lên ép thân mı̀nh vào lo châu mai, tạo ra khoảnh khac ngừng tieng súng cho xung kı́ch ta ào ạt vượt qua, xông lên tiêu diệt đon cao. Chị Đinh Thị Dậu, dân công hỏa tuyen, dam mı̀nh trong lửa đạn, cõng thương binh từ trận địa ve nơi an toàn. Chị đã đưa 7 thương binh ra khỏi đon địch: Chị Triệu Thị Soi, một cô gái Nùng von rat sợ máu, làm nhiệm vụ chuyen đạn ra trận địa pháo, khi trở ve đã dùng that lưng lụa buộc thương binh nặng trên lưng, vượt những doc núi đá cheo leo. Máu chien sı̃ ta đo khien chị xót xa, quên cả sợ.

4 giờ 30 ngày 18 tháng 9 năm 1950, bộ đội ta đánh vào sở chı̉ huy Đông Khê bat song viên đại úy đon trưởng và các sı̃ quan tham mưu. 10 giờ, trận đánh ket thúc. Trận Đông Khê đã toàn thang. Địch chet và bị bat 300 tên. Một so chạy thoát ve That Khê. Ta thu toàn bộ vũ khı́. So thương vong của ta lớn hơn dự kien. Trận đánh phải kéo dài tới 52 giờ. Ban chı̉ huy mặt trận Đông Khê được giải tán đe các đơn vị nhanh chóng chuyen sang chuan bị đánh viện.

Bác viet bức thư gửi các chien sı̃ bị thương:

"Chı́nh phủ, đong bào đeu biet ơn các chú. Tôi gửi lời khen ngợi các chú và chúc các chú mau lành mạnh đe trở lại hàng ngũ tiep tục chien đau giet giặc".

Chương 3

GIẢI PHÓNG BIÊN GIỚI

Sau ngày sau khi Đông Khê giải phóng, địch tăng cường bang đường không lên Cao Bang 1 tieu đoàn lê dương, và ném xuong That- Khê 1 tieu đoàn dù.

Chúng tôi cho rang vı̀ trận Đông Khê kéo dài, địch biet ta tập trung bộ đội chủ lực trên chien trường Đông Bac, neu muon chiem lại Đông Khê, không the chı̉ sử dụng quân dù như hoi tháng Năm. Ta dự kien địch sẽ đưa bộ binh từ That Khê lên theo đường so 4 và đường PO Mã - Bo Bạch, phoi hợp với quân dù nhảy thang xuong Đông Khê và vùng phụ cận. Lực lượng đi theo đường bộ có the từ 2 đen 3 tieu đoàn. Lực lượng dù có the là 1 tieu đoàn.

Các đơn vị tham gia chien dịch được chia làm hai bộ phận. Một bộ phận đánh https://thuviensach.vn quân đù gom hai

trung đoàn 174 và 209, ém quân ngay tại Đông Khê. Một bộ phận đánh bộ binh địch, gom cả ba trung đoàn 36, 88, 102 của 308 chưa tác chien, hãy còn đay sinh lực. Đại đoàn 308 cơ động trong khu tam giác Lũng Chà - Bı̀nh Xiên - Nà PA, chuan bị tiêu diệt địch tại Nà PA, Lũng Phay, Khâu Luông.

Bộ chı̉ huy chien dịch ra lệnh cho lực lượng vũ trang địa phương tạm ngưng mọi hoạt động phá

đường, phục kı́ch, quay roi trong khu vực từ Lạng Sơn lên That Khê đe cho địch lên. Ta bo trı́

lực lượng trinh sát chung quanh That Khê và Cao Bang. Bộ phận trinh sát kỹ thuật Ban 2 có

nhiệm vụ bám sát các làn sóng vô tuyen điện của địch, kịp thời báo cáo với Bộ chı̉ huy mọi dau hiệu đieu động lực lượng.

Những ngày chờ đợi căng thang. Một hôm có tin 3 tieu đoàn địch vừa ra khỏi That Khê đi ve hướng Đông Khê. Tôi điện gap cho anh Vương Thừa Vũ, đại đoàn trưởng 308. Anh Vũ lập tức trao nhiệm vụ cho anh Cao Văn Khánh, đại đoàn phó, đưa 3 tieu đoàn đi đón lõng quân địch.

Sau đó mới biet là hoang báo.

Cả tuan chưa he thay động tı̃nh của quân địch. Hậu can thông báo neu thời gian chờ đợi kéo dài, sẽ không đủ gạo và muoi cho bộ đội. Anh Tran Minh Tước, ủy viên Ban Cung cap chien dịch nói với Bộ chı̉ huy: "Lương thực chưa phải cạn kiệt, đong bào còn nhieu ngô, nhưng khó huy động vı̀ nam rải rác moi nhà một ı́t ở những nơi xa, đường rat khó đi". Một dau hiệu đáng lo ngại là bộ đội nam lâu chờ địch trong rừng am thap, nhieu muoi vat, sức khoẻ giảm sút, nhieu người yeu mệt.

Đong chı́ Tran Canh nói với tôi: Võ Tong thay the nào ! Hay là thu quân thôi ! Viện binh địch không lên. Quân địch ở That Khê đã tăng lên 4 tieu đoàn. Bộ đội Việt Nam đánh công kiên quá

kém. Không the đánh That Khê. Cũng không the đánh Cao Bang. Muon đánh Cao Bang phải xây dựng một trận địa chien hào như Giải phóng quân đánh Hoài Hải !(Hoa Luc) Tôi nói:

- Trận Đong Khê ta sử dụng nhieu binh lực, nhưng chọn hướng đột phá chưa đúng, các mũi phoi hợp kém nên đánh kéo dài. Hoi tháng Năm, chı̉ một mı̀nh trung đoàn 174 đã nhanh chóng diệt gọn Đông Khê, ton that rat ı́t Tôi thay nên kiên trı̀ chờ viện, đong thời, chuan bị tiêu diệt That Khê theo như ke hoạch.

Ket quả chien dịch sẽ ra sao neu dừng lại ở Đông Khê ! Đại đoàn 308 với những trưng đoàn mạnh nhat của Bộ còn chưa được sử dụng. Ta chưa phải đã het hy vọng giải phóng Cao Bàng.

Chúng không the rút bang máy bay vı̀ lực lượng quá đông, ngoài 3 tieu đoàn còn gia đı̀nh binh lı́nh ngụy và bọn tay sai ở thị xã mà chúng không the bỏ lại. Neu địch rút Cao Bang thı̀ cũng sẽ

là thời cơ đe ta tiêu diệt sinh lực địch. Cuoi cùng, Bác và đong chı́ Tran Canh đong ý trong khi chờ đợi quân viện, dùng một bộ phận nhỏ đánh những đơn vị nhỏ của địch, và chuan bị giải https://thuviensach.vn

phóng That Khê.

Ngày 25 tháng 9 năm 1950, Bộ chı̉ huy chien dịch ra mệnh lệnh so 5, gap rút chuan bị bộ đội, chuan bị chien trường đe khi có đieu kiện thı̀ tập trung tiêu diệt That Khê. Cùng với mệnh lệnh là quyet định thành lập mặt trận That Khê do anh Vương Thừa Vũ làm chı̉ huy trưởng kiêm chı́nh ủy, các anh Cao Văn Khánh, Lê Trọng Tan làm chı̉ huy phó, anh Tran Độ là phó chı́nh ủy.

Thời gian hoạt động bát đau từ ngày 1 tháng 10 năm 1950.

Đe chuan bị đánh That Khê, lực lượng tham gia bien dịch được bo trı́ lại. Đại đoàn 308 ở Bản Mán, Bản Niem, pò Mã. Trung đoàn 209 ở Nà Gianh. Trung đoàn 174, lực lượng dự bị chien dịch, chuyen xuong vùng Thiên Lãnh, phı́a nam That Khê. 174 sẽ hoạt động mạnh đánh lạc hướng quân địch, và chuan bị chien trường, san sàng cùng các đơn vị khác tập trung tiêu diệt That Khê.

Trung đoàn 174 bat đau hành quân xuong phı́a nam. Cùng lúc, đại đoàn 308 đưa một so cán bộ

cap trưởng đi nghiên cứu chien trường That Khê, và cho hai phan ba quân so tới Thủy Khau lay gạo chuan bị cho nhiệm vụ mới.

Một đieu chúng tôi chưa lường trước là cán bộ chien sı̃ sau nhieu ngày nam im chờ đợi, nhận được lệnh mới hau như quên nhiệm vụ tiep tục chờ viện, mà chı̉ còn nghı̃ tới việc sap đánh That Khê. Các đơn vị của đại đoàn 308 đưa hai phan ba quán so đi lay gạo, chı̉ đe lại những người yeu mệt làm nhiệm vụ trông coi vũ khı́. Suot trận địa đánh quân viện của đại đoàn bong choc không có cả người trực chien.

Giữa lúc đó cả binh đoàn Lơpagiơ (Lepage) Luon rừng êm ả vượt qua trận địa phục kı́ch của 308.

NHƯNG Cuon Sách Việt Nam và Pháp viet ve chien tranh Đông Dương đã đe cập nhieu đen sự

kiện mà người Pháp gọi là "thảm họa Cao Bang". Ngày nay, đã có đieu kiện nhı̀n rõ cả hai phı́a trong cuộc đọ sức mở đau một thời kỳ mới của chien tranh.

Hội đong Quoc phòng Pháp đã có quyet định rút Cao Bang và Đông Khê trước đó hơn một năm.

Nhưng những người chı̉ huy quân vien chinh ở Đông Dương không thi hành, vı̀ thay không có gı̀

đe doạ Cao Bang. "Nó có những công sự tat nhat đe chong cự cuộc tien công của 15 tieu đoàn dù được pháo binh yem trợ", Alétxăngđri đã nói như vậy họ đeu đong ý với nhau neu giữ Cao Bang sẽ ngăn chặn được người Trung Hoa tiep xúc với Việt Minh, và kı̀m hãm việc chuyen giao vũ khı́ cho Việt Minh.

Nhưng bat đau từ tháng 7 năm 1950, van đe này được xem xét lại. Các đon binh trên đường so 4 không còn khả năng bı́t kı́n những con đường sang Trung Hoa, cũng không the ngăn vũ khı́

Trung Hoa lọt vào mien Bac.

Chúng chang kiem soát mà cũng chang bảo vệ biên thùy! Từ đau năm 1950, cả Cao Bang và

https://thuviensach.vn

Đông Khê đeu phải tiep te bang máy bay. Những tien đon quá cô lập nam lọt giữa vùng Việt Minh trở nên ton kém, vô ı́ch và nguy hiem.

Ngày 2 tháng 9 năm 1950, Cao ủy Pi nhông (Pignon) và Tong chı̉ huy Cácpăngchiê đi tới quyet định bỏ Cao Bang, Đông Khê, và bù lại bang việt chiem Thái Nguyên.

Ngày 16 tháng 9 năm 1950, Cácpăngchiê ra mật lệnh rút các tien đon Cao Bang, Đông Khê và

đánh chiem vı̃nh vien Thái Nguyên, hı̀nh thành một phòng tuyen mới đe bảo vệ đong bang Bac Bộ chạy từ Kép qua Bo Hạ, Thái Nguyên tới Trung Giã. Thời gian thực hiện là đau tháng 10 năm 1950. Trước đó, sẽ tăng cường cho Cao Bang 1 tieu đoàn Lộ trı̀nh được chọn cho cuộc rút lui là

đường so 4. Con đường này tuy khó đi và de bị phục kı́ch nhưng là đường ngan nhat.

Cũng chı́nh ngày hôm đó bộ đội ta tien công Đông Khê. Đại tá Côngxtăng (Constans), chı̉ huy Khu Biên thùy đông Bac, yêu cau lập tức đưa 1 tieu đoàn dù tới giải tỏa cho Đông Khê. Người chı̉ huy quân dù coi đó là một công việc quá nguy hiem sẽ dan tới sự hy sinh vô ı́ch, vı̀ tại Đông Khê chı̉ có một khu vực nhảy dù duy nhat đã được sử dụng vào cuoi tháng 5 năm 1950, yeu to bat ngờ không còn. Tướng Mác săng (Marchand), quyen chı̉ huy Bac Bộ (thay Alétxăngđri ve Pháp nghı̉ phép) đành cho đưa 1 tieu đoàn dù tới That Khê.

Ngày 18 tháng 9, giữa lúc Tong chı̉ huy Cácpăngchiê đang có mặt ở Bang Sơn thı̀ nhận được tin Đông Khê that thủ. Cáepăngchiê càng quyet tâm rút Cao Bang đong thời đánh chiem Thái Nguyên, như mệnh lệnh ông ta đã ký ngày 16 tháng 9.

Cáepăngchiê nói rõ chủ trương của mı̀nh với Côngxtăng, và đưa ra những chı̉ thị tại cho. Chiem Thái Nguyên và rút Cao Bang sẽ được thực hiện cách nhau ba ngày. Trước khi rút, phải tăng cường cho Cao Bang 1 tieu đoàn Tabo (Tabor). Côngxtăng sẽ đưa binh đoàn Lơpagiơ từ That Khê lên đón cánh quân của Sác tông (Charton) từ Cao Bang rút ve. Cánh quân Cao Bâng không được mang theo đo le cong kenh, đi thật nhanh đe gặp cánh quân của Lơpagiơ, tot nhat là sau chặng hành quân đêm đau tiên. Côngxtăng sẽ quy định những the thức và an định thời gian tùy theo đieu kiện thời tiet tại địa phương.

Cácpăngchiê căn dặn phải tuyệt đoi giữ bı́ mật ve dự kien, đe tạo nên những hành động nhanh chóng và bat ngờ.

Sau đó, Cácpăngchiê lên ngay Cao Bang báo cho Sác tông biet sẽ được tăng cường tieu đoàn 3

Tabo bang đường không, và cho sơ tán thường dân trong chuyen máy bay quay ve. Tong chı̉

huy không he đả động tới việc rút khỏi thị xã. Cácpăngchiê đã quy định với Mác săng và

Côngxtăng, việc rút khỏi Cao Bang chı̉ ớ.ước thông báo cho những người thực hiện vào phút chót.

Ngày 20 tháng 9 năm 1950, ở Hà Nội, Cáepăngchiê thông báo quyet định của mı̀nh với Alétxăngđri vừa từ Pháp quay ve, nam lại quyen chı̉ huy Bậc Bộ từ tay Mác săng. Alétxăngđri https://thuviensach.vn

phản ứng dữ dội. Cáepăngchiê khang định là những biện pháp chủ yeu đeu được nghiên cứu tı̉

mı̉, và mệnh lệnh đã phát đi.

Ngày hôm sau, Cácpăngchiê trở ve Sài Gòn. Với cương vị tong chı̉ huy, ông ta thay mı̀nh làm như vậy là quá nhieu, và không còn gı̀ phải lo lâng. Thực ra, Cácpăngchiê đã tı́nh toán một cách rat đơn giản. ông ta coi việc rút lui khỏi Cao Báng chı̉ là một cuộc hành binh bı̀nh thường. Trên chien trường Bac Bộ, chưa he có một binh đoàn tác chien nào của quân Pháp bị Việt Minh tien công.

Hai binh đoàn với những tieu đoàn thiện chien nhat trong quân đội vien chinh, được sự yem trợ của không quân, sẽ khien cho bộ đội Việt Minh phải lan tránh như mọi khi. VA neu ông ta có

nhan mạnh đen tam quan trọng của sự giữ bı́ mật, đen tı́nh bat ngờ và nhanh chóng nham bảo đảm thang lợi của cuộc hành binh, thı̀ không phải do linh cảm khả năng một thảm họa mà chı̉

nham tránh những trận đánh và những thiệt hại không can thiet. Ngày 29 tháng 9, Alétxăngđri mở cuộc tien công lên Thái Nguyên. Hau như toàn bộ quân ứng chien còn lại ở Bac Bộ, gom 6

tieu đoàn bộ binh, được tung vào chien dịch mang tên "Hải cau" (Pho que). Quân Pháp đi theo đường so 8 từ Phủ LO lên, và từ Vı̃nh Yên lên qua Đèo Nhe. 1 hải đoàn xung kı́ch cũng tien lên theo sông Cau. 1 tieu đoàn dù nhảy xuong phı́a bac sông Cau thiet lập một đau cau. Ngày 1

tháng 10, quân Pháp chiem thị xã Thái Nguyên không người. Ngày 30 tháng 9, Lơpagiơ được lệnh của Côngxtăng đưa binh đoàn từ That Khê tien lên Đông Khê, và phải có mặt ở Đông Khê

vào sáng ngày 2 tháng 10 đe có the nhận tiep nhiệm vụ mới.

Binh đoàn của Lơpagiơ được to chức ngày 19 tháng 9 năm 1950, lúc đau gom 3 tieu đoàn Bac Phi (1er Tabor, 11è Tabor, 118 RTM) tại Lạng Sơn, tới That Khê được bo sung thêm tieu đoàn 1

dù (1er BẸP) đã có mặt tại đó ngày 20 tháng 9, thành 4 tieu đoàn. Binh đoàn mang tên Bay (Bayard), người "Hiệp sı̃ không biet sợ và không có đieu gı̀ đáng chê tránh" hoi đau the kỷ thứ

XVI. Lơpagiơ linh cảm thay những moi nguy hiem đang chờ mı̀nh phı́a trước, đe nghị hoãn cuộc hành binh 24 giờ đợi thời tiet tot hơn, có sự yem trợ của không quân. Nhưng Lạng Sơn chı̉ trả lời ngan gọn "thi hành đúng mệnh lệnh".

13 giờ, Lơpagiơ cho binh đoàn hành quân ve hướng Đông Khê, với tieu đoàn dù làm nhiệm vụ

mở đường. Địch tien quân rat thận trọng, và đi suot đêm. Sau 28 giờ hành quân, binh đoàn mới vượt được thung đường 28 kilômét từ That Khê đen Đông Khê. Dọc đường, không không gặp sự kháng cự nào vı̀ cả trận địa dài 10 kilômét của 308 đã bị bỏ trong.

Toi ngày 1 tháng 10, anh Lê Trọng Tan khan cap báo cáo với Bộ chı̉ huy chien địch, rat đông quân địch đã xuat hiện trước Đông Khê. địch gom lı́nh dù và lı́nh Bac Phi (Tnhor). Trung đoàn 209 đã no súng đánh địch.

Tôi hỏi:

https://thuviensach.vn

- Chúng từ đâu tới!

- Từ phı́a That Khê lên. Chac là chúng muon chiem lại Đông Khê.

- Trung đoàn 209 bang mọi giá không được đe địch chiem lai Đ.ông Khê. Đây là quân viện mà

ta chờ đợi.

Ngăn địch lại, chờ 308 đen hợp vây đe tiêu diệt.

Cả sở chı̉ huy vui mừng. Sự xuat hiện quân địch đã làm tiêu tan những căng thang suot thời gian qua. Nhưng không hieu vı̀ sao địch ở That Khê lên, lại an toàn lọt qua trận địa của 308 !

Tôi gọi điện thoại ngay cho anh Vương Thừa Vũ. Đong chı́ có biet quân viện của địch vừa đi qua trận địa của 308 không!

- Báo cáo anh... một so cán bộ cap trưởng đi chuan bị chien trường. Hai phan ba bộ đội đi lay gạo. Anh em ở nhà sơ suat, mat cảnh giác nên không phát hiện quân địch qua ban đêm. Bộ tư

lệnh đại đoàn xin nhận khuyet điem.

- Các đong chı́ don moi tieu đoàn thành một đại đội, chı̉ định người chı̉ huy, cho anh em tien ve phı́a Đông Khê đánh địch ngay. Đong thời cử người chạy đi các nơi gọi cán bộ và bộ đội đi lay gạo quay ve. Có bao nhiêu lực lượng, đánh bay nhiêu. Không cho địch quay trở lại That Khê.

Chú ý những điem cao xung quanh Đông Khê, đặc biệt là Coc Xá và Khâu Luông. Neu không vào được Đông Khê, có the địch sẽ trú quân tại đây. Không được bỏ lỡ thời cơ tiêu diệt quân viện !

- Xin chap hành mệnh lệnh. Nội nhật ngày mai, đại đoàn sẽ no súng.

Bộ chı̉ huy chien dịch nhận định: Địch đánh lên Thái Nguyên nham kéo chủ lực ta ve đe giải tỏa cho Đông Bac.

Tı̀nh hı̀nh Thái Nguyên không đáng lo ngại. Các cơ quan và nhân dân đã đe phòng từ lâu. Đong bào Việt Bac có nhieu kinh nghiệm đoi phó với những cuộc tien công loại này. Trung đoàn 246

cùng với lực lượng vũ trang của tı̉nh se ngăn chặn neu địch to chức càn quét rộng ra chung quanh thị xã. Việc địch đưa quân lên Đông Khê có the nham mục đı́ch: - địch muon giành lại Đông Khê. - Hoặc lên đón quân từ Cao Bang rút ve. Dù ý định của địch như the nào, chúng đieu quân lên Đông Khê là hoàn toàn có lợi cho ta. Thời cơ tiêu diệt sinh lực địch đã xuat hiện.

Ta can hı̀nh thành nhanh chóng the bao vây và tiêu diệt toàn bộ quân địch.

Bác nói:

- "Cơ hội rat tot đã xuat hiện, không được bỏ lỡ".

Bộ chı̉ huy chien dịch ra lệnh: "Tập trung lực lượng tiêu diệt toàn bộ quân địch tien lên Đông Khê, trọng điem tiêu diệt từ Đông Khê tới Keo ái. Trung đoàn 209 kiên quyet không cho địch chiem lại Đông Khê. Trung đoàn 88 chặn địch ở Keo ái không cho chúng rút ve. Trung đoàn 36

có nhiệm vụ chiem dãy điem cao Khâu Luông khong che cả khu vực, nam trên đường so 4 ở

phı́a nam Đông Khê. Trung đoàn 102 là lực lượng dự bị chien dịch".

https://thuviensach.vn

Toàn mặt trận dien ra một không khı́ sôi động và hào hùng. Các chien sı̃ rời những dãy lán lợp lá chuoi đã khô héo trong rừng sâu, cam vũ khı́ noi nhau chạy trên những con đường mòn đo ra đường so 4 đang bị những chiec máy bay hoảng hot nã súng ngăn chặn. Từ những kho, trạm quân lương, bộ đội đi lay gạo, người nhận được điện báo tin, người chı̉ nghe súng no, đeu lũ

lượt chạy suot đêm trở ve vị trı́, vội cam lay súng đạn roi đuoi theo đơn vị đã xuat kı́ch. Có

những cán bộ, chien sı̃ bị thương vı̀ máy bay địch, băng bó xong lại cam súng đi tiep.

Chieu ngày 1, sau khi tieu đoàn dù so 1 bị chặn đứng trước Đông Khê, Lơpagiơ đã ra lệnh ngừng tien công, đưa các đơn vị chiem những điem cao ở phı́a nam Đông Khê, đon trú qua đêm đợi trời sáng. Những vị trı́ đóng quân của địch kéo dài trên 10 kilômét dọc đường so 4, từ Đông Khê xuôi ve phı́a nam qua Khâu Luông, Nà PA, Trọc Ngà tới Lũng Phay.

Sáng ngày 2 tháng 10, Lơpagiơ dùng 2 tieu đoàn tien công Đông Khê. tieu đoàn 11 Tabo chiem được những mỏm núi phı́a tây và cứ điem bảo vệ sân bay Đông Khê, roi bị 209 chặn lại. Tieu đoàn dù cũng bị chặn đứng trên dãy núi đá phı́a nam. Lơpagiơ cảm thay việc chiem lại Đông Khê không de dàng. Cùng lúc, máy bay trinh sát phát hiện những cánh quân của Việt Minh đang di chuyen trên con đường mòn Bo Bạch ve phı́a Nà PA. Lơpagiơ yêu cau thả dù ngay trung đội pháo của binh đoàn còn đe lại Na Sam.

14 giờ 30, máy bay truyen xuong cho Lơpagiơ mệnh lệnh của Côngxtăng, chı̉ huy Khu Biên thùy Đông Bac: Lơpagiơ phải đưa lực lượng ve phı́a Nậm Nàng, bac Đông khê 15 kilomet, đón binh đoàn Sáctông, roi cùng rút ve. Khi hai binh đoàn gặp nhau, Lơpagiơ sẽ chı̉ huy chung.

Lúc này Lơpagiơ mới biet rõ mục đı́ch chủ yeu của cuộc hành binh Têredơ (Thérèse) là đón quân đon trú từ Cao Bang ve. Lơpagiơ ra lệnh ngừng tien công Đông Khê. Y quyet định đe lại phı́a nam Đông Khệ một nửa binh đoàn, gom tieu đoàn dù 1 và tieu đoàn 11 Tabo, tiep tục duy trı̀ sức ép thu hút quân đoi phương vào nhiệm vụ bảo vệ Đông Khê. Lực lượng này sẽ chiem các điem cao quan trọng trên đường so 4, từ Đông Khê tới Lũng Phay, đảm bảo an toàn cho hai binh đoàn khi rút ve. Trong lúc đó, Lơpagiơ trực tiep dan 2 tieu đoàn vòng sang tây Đông Khê, đi lên phı́a bac đón Sáetông. Theo mệnh lệnh, cánh quân của Lơpagiơ phải có mặt trước, ở

Quang Liệt, đúng trưa ngày 3 tháng 10 năm 1950.

Bộ phận tin kỹ thuật của ta theo dõi sát những cuộc liên lạc của địch qua vô tuyen điện. Trong tı̀nh hı̀nh gap gáp, phan lớn những mệnh lệnh đeu không dùng mật mã.

Buoi chieu, trung đội pháo binh của Lơpagiơ được thả dù xuong Nà PA, nơi được đencrot (Delcros) đặt sở chı̉ huy. Những chiec Kinh Cobra co dài long lộn trút bom xuong con đường đèo đá cạnh Bản Xiên ngăn chặn bộ đội ta tien ra đường so 4. Chúng ta đã dự kien neu địch dùng viện binh đe chiem lại Đông Khê, sẽ dien ra cuộc tranh chap giành quyen kiem soát những điem cao ở phı́a nam nậm dọc đường so 4, chủ yeu là những núi Khâu Luông và Trọc https://thuviensach.vn

Ngà. Khâu Luông (có nghı̃a là Núi Lớn) cao nhat khu vực, gom nhieu mỏm noi tiep, chạy từ

phı́a đông ra tới đường thı̀ cao lên đột ngột. Địa hı̀nh núi rat phức tạp, cho cây coi rậm rạp, cho có tranh cao lút đau người. Rieng bon mỏm cao nhat chụm vào nhau ngay bên đường so 4

khong che cả một khu vực rộng lớn. Tre Ngà ở lui ve phı́a nam Khâu Luông, chân núi nhieu cây coi, đı̉nh núi rat tròn, trọc loc, chı̉ có bon cây thông, nhı̀n xa như chiec đau hói.

Núi này tuy nhỏ hơn nhưng lại án ngữ con đường xuat kı́ch của bộ đội ta tập trung ở phı́a đông đường so 4. Đau chien dịch, một so đơn vị của 308 đã trú quân dưới chân núi Trọc Ngà và bo trı́ đánh quân dù trên đı̉nh Khâu Luông nên đã làm quen với địa hı̀nh hai núi này.

16 giờ ngày 2 tháng 10 năm 1950, cuộc tien công của 308 bat đau. So người đi lay gạo van chưa ve kịp, các tieu đoàn được to chức lại thành những đại đội kiên quyet vượt qua đoạn đường đang bị máy bay địch ngăn chặn tien ra đường so 4. Tieu đoàn trưởng 29 Hùng Sinh chı̉ có

trong tay 1 đại đội, quyet định cho các chien sı̃ ngụy trang thật kỹ, bı́ mặt tiep cận quân địch ở

Trọc Ngà. Quân địch cũng bı́ mật phòng ngự trên núi. Không gian hoàn toàn im ang, chı̉ nghe tieng chim kêu. Những loạt lựu đạn, tieu liên bat than no. Trước sự xuat hiện đột ngột của chien sı̃ ta, quân địch đông gap đôi hoảng loạn tháo chạy lên đı̉nh núi. Bộ đội ta nhanh chóng đuoi theo. Chı̉ sau 10 phút, một trung đội của 29 đã có mặt trên đı̉nh Trọc Ngà. Quân địch bị

don xuong phı́a dưới. Vừa lúc đó phı́a bên kia núi cũng rộ lên tieng lựu đạn và tieu liên. Tieu đoàn 18 đã kịp thời đánh lên phoi hợp. Cả đại đội của trung đoàn bộ binh Ma roc so 8 bị loại khỏi vòng chien đau, viên quan ba chı̉ huy chet, những tên song sót tháo chạy ve Khâu Luông.

17 giờ, trận đánh Trọc Ngà ket thúc.

* 18 giờ, trung đoàn 36 bat đau tien công Khâu Luông. Pháo binh ta ban che áp quân địch đóng trên hai mỏm núi cao nhat cho bộ đội xung phong. Lực lượng tien công là 2 tieu đoàn 80 và 84, đã được rút gọn thành 2 đại đội.

Những đơn vị của 36 từ trung du mới lên, lan đau chien đau trên địa hı̀nh rừng núi, tieu đoàn 84 đi lạc đường nên chı̉ có tieu đoàn 80 tien đánh một trong hai mỏm núi.

Tieu đoàn 11 Tho đóng tại đây lợi dụng the cao đoi phó quyet liệt Từ chieu tới nửa đêm, tieu đoàn 80 to chức ba đợt xung phong đeu bị quan địch đay lui.

Sáng ngày 3 tháng 10, Lơpagiơ ra lệnh cho viên quan tư đencrot chı̉ huy những lực lượng ở lại bảo vệ Nà PA, Khâu Luông và điem cao 615. Lơpagiơ đi trước với 1 tieu đoàn của trung đoàn bộ binh Ma roc so 8 ve phı́a tây đường so 4 đe đón Sác tông. Tieu đoàn 1 Tabo phải dựa vào sự

yem trợ của máy bay khu trục rút ra khỏi sân bay Đông Khê, đe đi theo Lơpagiơ. Chúng lập tức bị 209 truy kı́ch. Sau 10 giờ hành quân, Lơpagiơ chı̉ đi được cách Nà PA 5 kilômét. 6 giờ sáng ngày 3 tháng 10, tieu đoàn 80 lại tiep tục tien công mỏm núi cao nhat ở Khâu Luông. Pháo ta ban don dập dọn đường cho bộ đội xung phong. Sườn núi doc ngược, cỏ tranh rat trơn. Các https://thuviensach.vn

chien sı̃ phải bám vào cỏ kéo theo những khau đại liên, súng coi. Cuộc chien lan này dien ra bang lựu đạn và lưỡi lê. Trận địa khét lẹt và sặc sụa mùi bom đạn, cỏ tranh cháy, ngon ngang xác người và những ho bom đạn. Buoi trưa, tieu đoàn 80 đã bị tiêu hao và mệt mỏi, được lệnh rút lui. Tieu đoàn 11 Tabo van còn bám lại trên bon mỏm núi nhưng đã mat dan sức chien đau.

Trước tı̀nh hı̀nh binh đoàn Lơpagiơ đã chia làm hai bộ phận: 2 tieu đoàn ở với sở chı̉ huy Lơpagiơ, 2 tieu đoàn tách ra ở Nà PA, Khâu Luông, Bộ chı̉ huy chien dịch nhận thay can chia cat quân địch không đe chúng yem trợ cho nhau, và tiêu diệt. Trước het phải diệt bộ phận ở Khâu Luông, Nà PA. Những cán bộ, chien sı̃ đi lay gạo đã trở ve. Đội hı̀nh các đơn vị của 308 lại đay đủ. 15 giờ chieu, bộ đội ta tiep tục tien công Khâu Luông. Sơn pháo, súng coi, các cỡ đạn liên thanh của ta cùng no don dập. Lan đau, trên chien trường Đông Dương quân địch thay xuat hiện một hỏa lực mạnh như vậy. Tieng kèn xung phong noi lên. Hai tieu đoàn 11 và 84 đong thời đánh lên hai mỏm núi. Tieu đoàn dù 1 đã từ Đông Khê rút ve tăng cường cho tieu đoàn 11

Tabo ở Khâu Luông ra sức chong cự. Nhân lúc trời trong, máy bay địch ném bom và ban phá

gan 3 giờ lien đay lùi cuộn tien công của ta.

17 giờ 30, vừa tát tieng máy bay địch, pháo hỏa chuan bị của ta lại don dập trút lửa xuong tat cả trận địa địch.

Trời toi, tieng kèn xung phong noi lên. Những đợt xung phong het sức quyet liệt. Chớp lửa đạn gian giật trên các đı̉nh đoi. Không còn phân biệt được âm thanh các loại đạn. Bọn lı́nh lê dương la hét bang mọi thứ tieng. Lan này, tieu đoàn 84 chiem mỏm núi cao nhat, khong che được quân địch ở ba mỏm còn lại.

Tieu đoàn 1 dù và tieu đoàn 11 Tabo bị thiệt hại nặng sau một ngày chien đau. Khâu Luông đứng trước nguy cơ bị tràn ngập. đencrot đe nghị với Lơpagiơ cho toàn bộ lực lượng rút chạy ve Lũng Phay trước khi quá muộn.

Lơpagiơ không dám quyet định, chuyên đe nghị này ve Lạng Sơn, Côngxtăng buộc phải chap thuận với đieu kiện binh đoàn Lơpagiơ van phải hoàn tat nhiệm vụ đón binh đoàn Sác tông rút ve an toàn ( !). Nửa đêm, tieu đoàn Tabo còn khoảng 1 đại đội, bật đau rời Khâu Luông. Tới Trọc Ngà, chúng bị những loạt đạn của các chien sı̃ quân báo ta từ trong rừng ban ra.

Tưởng rơi vào o phụt kı́ch, những tên lı́nh Tabo no súng loạn xạ roi chạy quay lại với tieu đoàn 1 dù đi phı́a sau.

Viên quan tư chı̉ huy tieu đoàn dù Xơcrêtanh (Secrétain) quyet định đưa tat cả, cùng với những cáng thương binh, luon rừng đi ve điem cao 765, nơi Lơpagiơ đang trú quân.

Moi giờ chúng chı̉ đi được vài trăm mét. 1 giờ chieu, chúng mới tới điem cao 765, kiệt sức vı̀

đói, khát và ba ngày chưa được ngủ.

Trước that bại của các tieu đoàn dù và Tabo trong ngày 3 tháng 10, Lơpagiơ quyet định không https://thuviensach.vn

đi tiep lên phı́a bac, mà chı̉ đưa toàn bộ lực lượng do mı̀nh chı̉ huy nhı́ch dan ve phı́a Coc Xá, gan với điem hội quân đã được quy định là dãy điem cao 477, nơi có con đường chạy ve That Khê.

* 14 giờ, Lơpagiơ ra lệnh hành quân. Đêm 4 tháng 10, binh đoàn đen vùng rừng núi Coc Xá

trong tı̀nh trạng rêu rã. Tieu đoàn 1 dù bị rớt lại, phải hành quân thâu đêm, và chı̉ tới Coc Xá

vào trưa hôm sau.

Qua tin tức thu thập được của địch, chúng ta đã biet Sác tông sẽ rút khỏi Cao Bang. Từ đau chien dịch, cơ quan tham mưu chien dịch đã bo trı́ một to điện đài nam gan thị xã theo dõi mọi động tı̃nh của địch. Nhưng van thưa có tin tức từ Cao Bang. Tôi rat sot ruột. Trưa ngày 4 tháng 10 năm 1950, bong nhận được báo cáo của bộ đội địa phương Cao Bang qua điện thoại: Sáng ngày 3 tháng 10, Sác tông đã đưa quân rút ve phı́a nam, đen cây so 21, chúng bỏ đường so 4 đi theo đường rừng! Tı́nh ra Sác tông đã rời Cao Bang được 36giờ! Sau này, hỏi đong chı́ cán bộ

được trao nhiệm vụ ở lại phụ trách to điện đài, mới biet ta bị địch đánh lừa! Suot các đêm 3 và

4, đèn điện ở thị xã van sáng, điện đài của địch tiep tục hoạt động bı̀nh thường. Bộ đội địa phương nhı̀n thay quân địch rút trên đường so 4, không có điện đài, phải ve trạm bựa điện báo tin nên chậm thời gian.

Bộ chı̉ huy lập tức ra lệnh cho trung đoàn 209 cap toc hành quân lên Quang Liệt làm chậm bước tien cánh quân Sác tông, và hạ lệnh cho đại đoàn 308 tranh thủ thời gian tiêu diệt binh đoàn Lơpagiơ đã don cả vào Coc Xá trước khi cánh quân Cao . Bang ve tới nơi. Tiêu diệt binh đoàn Lơpagiơ xong, sẽ chuyen sang tiêu diệt binh đoàn Sác tông.. Đại đoàn 308 được tăng cường thêm 1 tieu đoàn của 209.

Cũng lúc này, trinh sát kỹ thuật của Bộ báo cáo tin tức thu được qua vô tuyen điện, Sác tông và

Lơpagiơ hẹn gặp nhau ở "phı́a tây núi đá vôi" (Ouest calcaire) trên điem cao 477.

Chúng tôi chụm đau trên bản đo. "Núi đá vôi" châc là Coc Xá roi ! Còn 477 ! Nó đây roi ! Rat gan với Coc Xá, và đúng là ở phı́a tây.

Tôi gọi điện cho đong chı́ Hong Sơn, trung đoàn trưởng 36. Trưng đoàn đã có mặt ở Khâu Luông, ngọn núi cao nhat khu vực này.

- Anh đang ở đâu đay!

- Thưa anh, tôi đang ở 765, trước Coc Xá.

- Cho anh có nhı̀n thay điem cao 477 không! - Đứng ở đây có the nhı̀n thay nhieu điem cao chung quanh. Nhưng báo cáo anh, tôi không đem theo bản đo.

- Nhı̀n trong bản đo thı̀ 477 nam ở phı́a tây Coc Xá, khoảng 3 kilômét...

- Phı́a đó có một dãy núi đat, bên trên khá đông lı́nh Pháp, chân núi có đường mòn đi ve That Khê.

https://thuviensach.vn

- Như vậy là đúng roi. Anh quan sát kỹ địa hı̀nh roi báo cáo với tôi ngay.

Lát sau, Hong Sơn cho biet đó là một dãy núi đat trên đı̉nh toàn cỏ tranh, nhı̀n xa giong như núi trọc, nhưng dưới chân núi có rat nhieu cây to và rậm.

Bộ chı̉ huy chı̉ thị tiep cho 808: "Ngăn không cho Lơpagiơ từ Coc Xá sang 477 đe hội quân với Sác tông!. Binh đoàn Lơpagiơ đã bị một đòn chı́ mạng ở Khâu Luông sẽ khó gượng dậy trong những ngày sap tới.

BINH đoàn Sác tông rời thị xã Cao Bang vào 5 giờ 30 sáng ngày 3 tháng 10 năm 1950. Khác với Lơpaglơ chı̉ được thông báo nhiệm vụ vào giờ phút cuoi cùng, Alétxăngđri tới Cao Bang đã nói với Sác tông mọi ý đo của Cácpăngchiê ve cuộn hành binh Têredơ. Lực lượng Pháp ở Cao Bang phải rút thật bat ngờ và nhành chóng đe tránh mọi rủi ro. Theo ke hoạch, chı̉ sau một đêm hành quân, Sảetông sẽ gặp Lơpagiơ cách Cao Bang 35 kilômét, roi cùng kéo ve That Khê.

Nhưng Sác tông đã thực hiện cuộc rút quân theo ý của mı̀nh.

Sác tông rat lo những trận phục kı́ch trên dọc đường so 4 hiem trở, từ lâu những đoàn quân xa Pháp không dám qua lại. Đe phòng ngừa mọi bat trac, Sác tông đưa một tieu đoàn đi trước chiem những mỏm núi cao, sục sạo hai bên ven đường tạo một hành lang an toàn cho cả binh đoàn vượt qua từng chặng theo kieu sâu đo. Với kieu hành quân này, cả ngày đau đoàn quân chı̉

đi được 17 kilômét.

Sáng ngày 4 tháng 10, Sáctóng nhận điện của Côngxtăng ra lệnh bỏ ngay đường so 4, chuyen sang đường mòn Quang Liệt ở phı́a tây, và chieu ngày 4, phải có mặt ở Lũng Phay. Tại đáy sẽ

được quân Lơpagiơ trên các điem cao 760, 765 bảo vệ. Sác tông buộc phải bỏ lại pháo, đạn đại bác, và toàn bộ xe cộ trên đường so 4. Con đường mòn in hı̀nh rõ nét trên bản đo, từ lâu không có người qua lại, nhieu quãng đã bị cây coi phủ kı́n. Binh lı́nh phải phát cây mở đường, moi giờ

chı̉ đi được 300 mét. Mặc dù Côngxtăng luôn luôn thúc giục, nhưng ngày hôm đó, đoàn quân chı̉ đi thêm được 7 kilômét.

Ngày 5 tháng 10, Sác tông tı̀m mãi trên bản đo không ra cái đèo dan tới thung lũng Quang Liệt.

Đội hı̀nh 3 tieu đoàn và 500 người dân sự, trong đó có viên tı̉nh trưởng Caobang, đã kéo rat dài.

Vừa tới Khâu Né, phı́a tây Đông Khê, thı̀ chạm bộ đội ta. Một bộ phận của trưng đoàn 209 đã

kịp có mặt đe làm chậm bước tien quân địch, lập tức no súng. Sác tông phải bỏ đường mòn, đi vòng trên những đı̉nh núi tới Tán Be. Ơ đây quân địch lại vap phải trận địa của đại đội Tô Văn, trung đoàn 88. Một lan nữa, Sác tông phải tı̀m đường vòng đi tiep. Buoi chieu, tieu đoàn 3 Tabo đi đau, tới Nà Lạn. Binh đoàn chı̉ đi được thêm 6 kilômét. Nhưng cái đuôi còn ở mãi PO La.

Ngày 6 tháng 10, tieu đoàn 8 Tabo bat đau đặt chân lên dãy núi 477, địa điem hội quân. Đội hı̀nh của binh đoàn kéo dài 5 kilômét. Tieu đoàn ngụy binh đi sau không có liên lạc vô tuyen với sở chı̉ huy, tự động đi ve phı́a Tân Be, bị tieu đoàn 18 đánh chặn, phải quay lại. Trong ngày https://thuviensach.vn

hôm đó binh đoàn Sác tông chı̉ đi thêm được 4 kilômét.

Sau bon ngày hành quân, Sác tông mới vượt qua 45 kilômét, dù sao cũng đã tới điem hẹn với binh lực hau như nguyên vẹn. Nhưng Lơpagiơ đâu! Sao y không có mặt ở đây đón mı̀nh !

Sáctóng không biet cách đó hai ngày, ngay khi tới Coc Xá, Lơpagiơ đã ra lệnh cho tieu đoàn 1 dù

tới chiem 477, nhưng không the vượt qua một phân đội của tieu đoàn 18 chặn đường chúng bang trung liên và lựu đạn, buộc phải quay lại Coc Xá. Và cũng đã hai ngày nay, bı̀nh đoàn Lơpagiơ bị bao vây chặt chẽ tại dãy núi đá vôi này.

- 5 giờ chieu ngày 6 tháng 10, lan đau Sác tông bat được liên lạc vô tuyen điện với Lơpagiơ, người chı̉ huy tháng hai binh đoàn khi đã hội quân. Sác tông tưởng mı̀nh sạp thoát nạn. Nhưng người đang bị nguy khon lúc này lại chı́nh là Lơpagiơ! Lơpagiơ nói với Sác tông: "Hãy chờ tôi ở

477 và 533 !"

Chúng ta nhận định: Cả hai binh đoàn Lơpagiơ và Sáetông đã don lại trong khu vực Coc Xá và

477, gom 5 tieu đoàn. Lực lượng địch tuy còn đông nhưng tinh than rat sa sút. 2 tieu đoàn (1è

BẸP, 1è Tabor) của Lơpagiơ ở Coc Xá đeu bị thiệt hại nặng qua các trận giao chien, chı̉ còn lan tránh quân ta. 3 tieu đoàn (3è Tabor, IIIL3E REI, tieu đoàn ngụy) của Sác tông ở 477 tuy chưa bị

ton that, nhưng mệt mỏi nhieu sau những ngày luon lánh trong rừng sâu, chı̉ còn nghı̃ tới chuyện nhánh chóng rút lui Chúng đeu ở trong the bị bao vây.

Bộ đội ta đã vận động đánh địch liên tục sáu ngày đêm, thieu ngủ, cũng rat mệt mỏi, nhưng tinh than phan chan vı̀ đang ở the thang, nhieu đơn vị, chien sı̃ còn chưa có cơ hội gặp địch, khao khát lập công.

Thời tiet đang chuyen xau, mưa và sương mù nhieu hạn che hoạt động không quân địch, có lợi cho ta.

Sở chı̉ huy cũng trải qua nhieu ngày căng thang vı̀ phải bám sát tı̀nh hı̀nh mặt trận bien động từng giờ. Phái viên đi ve không ke ngày đêm. Tuy không the so với sự vat vả của những người đang trực tiep đánh nhau với quân địch, nhưng ai nay mat đeu sâu trũng vı̀ thieu ngủ, có những đong khı́ giọng khản đặc vı̀ hò hét nhieu qua máy điện thoại.

Có ý kien nên cho bộ đội nghı̉ một ngày lay lại sức trước trận quyet định. Bác nói: "Sao lại nghı̉

lúc này!

Mı̀nh mệt một thı̀ địch mệt mười, chạy thi gan tới đı́ch sao lại nghı̉!". Bộ chı̉ huy chien dịch quyet định chuyen phan lớn lực lượng sang bao vây địch ở 477, đe lại một bộ phận ở Coc Xá

nhanh chóng ket lieu so phận của binh đoàn Lơpagiơ.

The trận của bộ đội ta đã hı̀nh thành, trải dài từ Quang Liệt tới That Khê. Phı́a bac, 2 tieu đoàn của 209 từ Quang Liệt áp xuong. Phı́a nam, trung đoàn 174 đã tien lên Coc Ton - Khâu Pia cat đứt đường ve của quân địch. Vòng vây của 308 đang nhanh chóng siet chặt chung quanh Coc Xá

https://thuviensach.vn

và 477.

Bác viet một lá thư ngan cho bộ đội: "Hiện nay tı̀nh hı̀nh rat có lợi cho ta. Vậy các chien sı̃ phải quyet tâm tiêu diệt địch cho kỳ het đe giành lay toàn thang. Tat cả lực lượng chien dịch đã được huy động vào những trận đánh quyet định. Trong cuộc chạy đua giữa rừng rậm và núi đá tai mèo, neu địch có buoi sáng chı̉ đi được 300 mét, thı̀ bộ đội ta cũng có đêm chı̉ đi được 1

kilômét. Chúng ta thường chı̉ tới đı́ch trước quân địch một, hai giờ. Nhieu đơn .vị vừa hành quân vừa to chức chien đau, vừa đi vừa ăn, vừa đi vừa ngủ, vừa hành quân vừa tı̀m đường, tı̀m địch. Không chı̉ có những chien sı̃ cam súng tham gia cuộc chạy đua. Sau lưng họ còn có những đoàn rat đài anh nuôi, dân công đuoi theo tiep te cơm nước và đạn dược. Trong những đoàn này cũng có đôi ba người mang vũ khı́ đe phòng gặp địch, gặp những tàn quân rải rác trong rừng. Anh nuôi là những chien sı̃ địch vận đã lập nhieu thành tı́ch. HỌ giơ cao những nam cơm trong khi đi trên dọc đường rừng đe dụ những tên địch đói khát ra hàng. Những nam cơm đã có

tác dụng hơn những lời kêu gọi, giải thı́ch.

Trước trận Coc Xá và 477, tôi viet bản nhật lệnh truyen tới bộ đội qua đường dây điện thoại:

- "Đêm qua trời mưa, các đong chı́ ướt, nhưng lửa của người chien sı̃ vệ quoc, của người chien sı̃ cách mạng luôn hun nau tinh than xung phong của các đong chı́.

Quân địch chân đói rét hơn ta, bị thương và chet rat nhieu, chúng lại chı̉ có tinh than một lũ bại binh xâm lược cho nên ta phải co lên nữa, tiêu diệt cho thật nhieu địch. Mưa, mù càng có lợi cho ta.

Phı́a nam, có bộ đội của ta sau khi tiêu diệt liên tiep may đon địch đã gap rút tien lên ngang That Khê đe phoi hợp tác chien. Các đong chı́ tien lên!".

Coc Xá cách tây - nam Đông Khê 6 kilômét, là một khu vực địa hı̀nh rat hiem trở, có thung lũng, lòng chảo với núi đá vôi doc đứng bao quanh. 2 tieu đoàn của Lơpagiơ cùng với bộ phận tàn binh từ Khâu Luông chạy ve, dựa vào một so hang làm nơi trú an, và lợi dụng những hẻm núi, mỏm đá bo trı́ một khu phòng thủ với hỏa lực nhieu tang. Từ dãy núi đá đi xuong thung lũng Coc Xá chı̉ có một con đường duy nhat nam giữa hẻm núi giong như hı̀nh lưỡi kiem. Đau con đường là điem cao 765. Ngày 3 tháng 10, Lơpagiơ đã đứng chân ở đây, nhưng khi chuyen vào khu vực núi đá, y đã quên đe lại một lực lượng bảo vệ điem cao này. Một phân đội của 308 đã

nhanh chóng chiem ngay điem cao bı́t kı́n con đường chạy xuong thung lũng.

Những đơn vị của 308 và 209 từ đường so 4 đo ve Coc Xá Với tinh than sớm có mặt ở trận địa, nhieu chien sı̃ cứ nhâm hướng máy bay địch đang thả dù tiep te roi phát bụi, chật cây mở

đường mà đi. Các trung đoàn trưởng thay đơn vị nào, chien sı̃ nào tới là xep vào đội hı̀nh chien đau ngay. Ba cánh quân đã nhanh chóng hı̀nh thành siet chặt vòng vây chủng quanh Coc Xá.

Theo ke hoạch dự kien, 308 sẽ dùng toàn bộ lực lượng 3 trung đoàn tien công tiêu diệt Coc Xá.

https://thuviensach.vn

Nhưng binh đoàn Sác tông đã ve tới 477, phan lớn lực lượng được chuyen sang phı́a đó. Trước giờ tien công, ở Coc Xá chı̉ còn lại 3 tieu đoàn. Trung đoàn trưởng Hong Sơn được trao nhiệm vụ chı̉ huy các đơn vị này ngăn chặn không cho quân địch chạy sang 477, và nhanh chóng tiêu diệt chúng tại cho.

Hong Sơn quyet định sử dụng tieu đoàn 11 tien công chı́nh diện cat đứt con đường độc đạo dan sang 477, tieu đoàn 154 của 209 sẽ đánh xuong từ hướng bac. Riêng tieu đoàn 89 của 36, do tieu đoàn trưởng Sơn Mã chı̉ huy, tien công từ hướng đông - nam, sẽ dùng một đại đội leo qua những đı̉nh núi đánh từ trên xuong đúng khu trung tâm của quân địch. Toi ngày 5, các tieu đoàn chiem lı̃nh trận địa ban đêm, và sẽ no súng vào 5 giờ sáng 6 tháng 10.

Cũng chinh đêm đó, Lơpagiơ quyet định bỏ tat cả thương binh lại Coc Xá với hai bác sı̃, toàn bộ

lực lượng mở một con đường máu tien sang 477. Suot đêm ngày 5 tháng 10, tieu đoàn 1 dù bon lan mở đường tien ra đeu bị tieu đoàn 11 đánh bật trở lại, thương vong rat nhieu. Sáng ngày 6, lợi dụng sương mù còn dày đặc, tieu đoàn dù lặng lẽ dan đau cả binh đoàn đi trên con đường nhỏ hẹp go ghe tien xuong thưng lũng Coc Xá. Bat than phı́a trước từ trong sương mù, đạn trung liên và lựu đạn trút ve phı́a chúng. Tat cả đoàn quân bị đay lui ve phı́a trong. Tieu đoàn 11 của ta tien vào nhưng không the phát trien nhanh vı̀ đường hẹp và quân địch nap sau những mỏm đá bân ra dữ dội.

Phı́a trong bong xuat hiện những chớp lửa cùng với những tieng no. Đại đội 395 của tieu đoàn 89 đã tử trên đı̉nh núi liên tiep lao những trái đạn coi 60 và lựu đạn xuong giữa đội hı̀nh tieu đoàn 1 Tabo đang tập trung đông đặc bên dưới. Quân địch trở nên cực kỳ roi loạn.

Lı́nh Ma roc bỏ hàng ngũ chạy ra nam dây leo và bám những búi cây bên thành vách đá phı́a bậc tụt xuong thung lũng. Tieu đoàn 154 của ta đang chờ chúng ở đây. Lơpagiơ hạ lệnh cho tat cả chạy ào ve phı́a trước, trên con đường độc đạo tieu đoàn 11 đang tien vào. Hơn mười khau trung liên của tieu đoàn 11 nhả đạn liên hoi. Địch chet và bị thương rat nhieu, nhưng chúng van không ngừng lao ra vı̀ phı́a trong còn ghê rợn hơn. Lơpagiơ cũng trà trộn trong so quân cùng đường này.

Buoi trưa, những binh lı́nh song sót của binh đoàn Lơpagiơ lan lượt đen 477 trong tı̀nh trạng thê thảm.

Lơpagiơ điem lại hàng ngũ. Chı̉ còn 650 trong tong so 2.500 người của binh đoàn. Riêng tieu đoàn 1 dù còn 9 sı̃ quan và 121 binh linh. Cũng từ 6 giờ sáng ngày 6 tháng 10, tat cả các vị trı́

của Sáctông tại 477 đeu bị tien công.

477 là một dãy núi đat gom 5 mỏm nam cách Coc Xá 3 kilômét ve phı́a tây và cách That Khê 20

kilômét ve phı́a tây - bậc. ở đây có con đường đi ve Bản Ca xuôi xuong That Khê.

Lực lượng đánh 477 của ta có 5 tieu đoàn, các tieu đoàn 23, 18, 29 của 308 và 130, 166 của https://thuviensach.vn

trung đoàn 209.

Sáng ngày 6 tháng 10, 2 đại đội của ta đã nhanh chóng làm chứ 3 mỏm đoi, trong đó có điem cao 500 nam trên con đường chạy ve That Khê, hy vọng cuoi cùng của cả Sác tông và Lơpagiơ.

Sác tông đoc thúc binh lı́nh với sự yem trợ của 6 máy bay khu trục, co giành lại những điem cao đã mat, nhưng tới buoi trưa chı̉ chiem được hai mỏm, riêng điem cao 500 van nam trong tay đại đội 261 của tieu đoàn 18. Sác tông đang boi roi thı̀ đám tàn quân của Lơpagiơ từ Coc Xá

kéo sang, mang tới cho binh lı́nh ở đây noi khiep đảm. Tieu đoàn 1 dù lừng danh cùng với cả

binh đoàn Lơpagiơ đã coi như bị xóa so !

Sác tông đe nghị Lạng Sơn cho nhảy dù ngay xuong Bản Ca 1 tieu đoàn đe mở đường ve That Khê. Nhưng Côngxtăng chı̉ nhac đi nhac lại loi thoát duy nhat lúc này là luon rừng ve phı́a ây, roi lợi dụng đêm toi lao nhanh xuong phı́a nam, tới cho được Na Cao, nơi Labôm (De Labaume) đang chờ. Sáng hôm đó, Côngxtăng đã vét được 4 đại đội trao cho viên quàn tư

Labôm chı̉ huy, với mệnh lệnh đi ve phı́a tây Lũng Phay tới điem cao 515 và Na Cao bảo vệ

sườn cho đoàn quân rút lui. Y biet ném một tieu đoàn dù xuong Bản Ca lúc này chı̉ là nướng quân vô ı́ch !

4 giờ chieu, điem cao 477 bong trở nên roi loạn. Binh lı́nh tieu đoàn 8 Tabo tưởng đoi phương sap tien công, tự động bỏ vị trı́ chạy ve đoi Yên Ngựa, nơi có tieu đoàn 3 lê dương.

Sác tông biet tı̀nh hı̀nh đã trở nên tuyệt vọng. Bây giờ chı̉ còn cách tự cứu. Y thu thập khoảng vài trăm binh lı́nh lặng lẽ rời 477, đi luon rừng đe tránh những vị trı́ của ta. Với lực lượng này, y hy vọng khi can có the mở một con đường máu chạy ve Na Cao. Nhưng khi y quay lại nhı̀n thı̀

phan lớn binh lı́nh đã bỏ tron. Sác tông cùng với những sı̃ quan tham mưu và một so binh lı́nh còn lại phải đoi chieu bản đo, theo đường rừng đi ve phı́a nam.

Nhưng tới đâu y cũng thay có người. Phan lớn là những anh cap dưỡng, những chị dân công.

Một so người có đem theo súng. Sự lo ngại của y không thừa. Một cô dân công chợt nhı̀n thay dau giày. Cô gọi các anh cap dưỡng, và bảo giơ cơm nam lên gọi hàng. Nhưng hai anh cap dưỡng đã hăng hái cam súng lao lên rừng. Một loạt đạn từ trong rừng ban ra. Hai anh cap dưỡng lùi lại và gọi những người khác tới vừa dàn trận bao vây, vừa chạy đi gọi bộ đội. Nghe tieng súng no, một tieu đội của đại đội 263, tieu đoàn 18, trung đoàn 102 (đang phoi thuộc với 88) ở Bản Ca vội vã lao tới, đánh thoc lên rừng. Phı́a trên có người nói tieng Việt lơ lớ: "Đừng ban nữa! Chúng tôi xin hàng".

Một viên sı̃ quan đeo kı́nh trâng nhô ra khỏi goc cây, giơ cao hai tay trên đau, nói: : Trên đó có

"ông Năm"

- Lơpagiơ phải không! Thưa ông không ông Sác tông.

Khi bộ đội ta chạy lên thı̀ thay vũ khı́, đạn dược đã xep đong. Sác tông đứng giữa những Viên sı̃

https://thuviensach.vn

quan, mặt vàng, đôi môi khô trang. Y nói:

- Chúng tôi không muon đo máu vô ı́ch. Tôi bị thương.

Trong so những người bị bật có cả Hai Thu, viên tı̉nh trưởng Cao Bang.

Từ 13 giờ, Lơpagiơ mat liên lạc vô tuyen điện với Sác tông. Y tập hợp chı̉ huy các tieu đoàn tuyên bo chờ khi trời toi, từng người hãy tı̀m cách chạy ve That Khê. Lơpagiơ chọn một so tuỳ

tùng cùng đi với mı̀nh. Y đã qua một đêm hãi hùng giữa rừng. Đi tới đâu cũng nghe tieng súng no. Trong bóng toi lúc nào .cũng như có người sạp lao tới chộp lay co mı̀nh. Khi trời sáng, Lơpagiơ nghı̃ ra một loi thoát thân khôn ngoan bang cách đi trên những đı̉nh núi. Từng nửa giờ, y lại liên lạc với Đờ Labôm.

Lơpagiơ đã lọt qua "cái đó" của ta ở Bản Ca. Sáng ngày 8, nhı̀n trên bản đo, y chı̉ còn cách Labôm vài kilômét.

Tieng súng của quân Labôm rat gan. Nhưng giữa lúc đó thı̀ tên ngụy binh mang điện đài bien mat. Y đoán nó đã nộp mı̀nh cho đoi phương, và tai họa sẽ ập tới. Bong chung quanh có tieng người lao xao. Những tên lı́nh Tabo nhớn nhác nhı̀n nhau. Một viên sı̃ quan liên lạc leo lên cây quan sát roi hot hoảng tụt xuong nói: "Bị vây roi, xung quanh rat đông!". . Lơpagiơ ra lệnh:

- Đánh mở đường sang 515 ! .

Nhưng tat cả sı̃ quan và binh lı́nh đi theo y không ai nhúc nhı́ch. Y nghı̃ "The là het".

Đại đội trưởng Tran Đăng Khiêm, chı̉ huy một đại đội của 88, đang đứng bên một hàng binh Pháp, hướng dan cho y. gọi cac sı̃ quan và binh lı́nh Pháp còn lan tron trong rừng ra hàng, thı̀

chợt nhı̀n thay một viên sı̃ quan Pháp nhô ra khỏi rừng, khum tay làm loa, nói to:

- Chúng tôi muon gặp ông chı̉ huy !

- Hãy xuong đây. - Khiêm đáp.

Viên sı̃ quan đi xuong. Y đeo lon đại úy. Y giơ tay chào, roi đưa cho anh một quyen so:

- Thưa ông, đây là so nhân sự của binh đoàn Bay, và đe nghị ông nhận sự đau hàng của đại tá

Lơpagiơ.

Khiêm đi theo viên đại úy lên rừng cùng với may chien sı̃.

Anh nói với Lơpagiơ và các sı̃ quan:

- Tôi chap nhận sự đau hàng của đại tá Lơpagiơ. Tat cả bỏ vũ khı́!

Lơpagiơ đưa nộp khau súng ngân và nói:

- Tôi và các người của tôi ở đây, từ giờ dưới quyen chı̉ huy của ông. ông đại úy ạ, tôi tin rang ông sẽ được thăng chức thieu tá.

- ông Sác tông và cơ quan chı̉ huy đã tới đây từ chieu hôm qua.

Lơpagiơ quay lại nhı̀n các sı̃ quan Pháp thở dài roi nói:

- Sác tông lại gặp chúng ta ở nơi mà chúng ta không muon tới ! - Sáng ngày 8 tháng 10, cả hai https://thuviensach.vn

binh đoàn Lơpagiơ và Sác tông đã hoàn toàn bị xóa so. Trong ngày, các đơn vị trên toàn mặt trận nhận được thư Bác. Bác viet:

Các chú không quản nhọc mệt, đói rét, chı̉ ra sức thi đua giet dịch, các chú đã dành tan đoàn quân tinh nhuệ của dịch. Bác và Tong tư lệnh đã ra lệnh khao các chú một bữa thịt bò. Bác hôn tat cả các chú.

SAU khi Lơpagiơ và Sác tông bị bat, Bộ chı̉ huy chien Dịch quyet định chı̉ đe lại một bộ phận nhỏ thu dọn chien trường, càn .quét tàn binh địch, đại bộ phận nhanh chóng chuyen xuong bao vây That Khê và tiêu diệt một so đon ở ngoại vi, triệt đường rút của quân địch ve phı́a nam.

Nhiệm vụ bao vây và tien công That Khê được trao cho đại đoàn 308 và hai trung đoàn 174, 209.

Ngày 7 tháng 10, Cácpăngchiê được Côngxtăng báo cáo That Khê đang bị đe dọa, can tăng viện ngay 1 tieu đoàn. Ngày 8 tháng 10, Cáepăngchiê ném tieu đoàn 3 dù (3è BCCP) xuong That Khê. Tieu đoàn này vừa chân ướt chân ráo từ chien trường Lào ve Hà Nội, quân so chı̉ còn 280

người, phải bo sung thêm một đại đội lê dương dù mới từ Angiêri sang.

Ngày 9 tháng 10, tieu đoàn 79 của trung đoàn 102 tiêu diệt đon Bản Ne, phı́a bac That Khê 5

kilômét. .

Buoi toi, cau Bản Trại trên đường so 4, phı́a nam That Khê 6 kilômét bị đánh sập. Quân của Labôm rút ve cùng với tieu đoàn dù vừa tăng viện, đưa quân so địch tại That Khê lên 1.500

người. Nhưng một so binh lı́nh song sót qua các trận Coc Xá, 477 chạy ve đã làm cho tı̀nh hı̀nh thị tran trở nên hon loạn. Cácpăngchiê cho rang những vị trı́ trẽn đường so 4 không the đứng vững trước những cuộc tien công của đoi phương, can tránh cho That Khê một thảm họa giong như Cao Bang, ra lệnh cho Đờ Labôm rút ngay khỏi That Khê. Côngxtăng đưa 1 tieu đoàn dù lê

dương từ Lạng Sơn lên Na Sam đón đoàn quân tử That Khê rút ve.

Ngày 9 tháng 10, Bác và tôi xuong thăm trung đoàn 88, đơn vị đã bat được Lơpagiơ, ở Lũng Phay. Tı̀nh hı̀nh mặt trận van còn đang khan trương, Bác chı̉ gặp một so cán bộ và ban chı̉ huy trung đoàn. Ban đêm, đơn vị bo trı́ cho Bác và tôi một cho nghı̉ am cúng trong một hoc đá.

Hôm sau, được báo cáo quân Pháp đã rút khỏi That Khê. Tôi gọi điện thoại ve sở chı̉ huy ra lệnh gap cho các đơn vị truy kı́ch địch. Bác quay trở ve sở chı̉ huy, tôi đi cùng bộ đội vào That Khê. Kho tàng của địch còn nguyên vẹn, chứng .tỏ chúng sợ ta phát hiện nên không dám phá

hủy trước khi rút. Dân chúng cho biet quân Pháp bat đau rút từ sáng, nhưng những tên lı́nh cuoi cùng mới rời khỏi đây.

Tôi vào sở chı̉ huy của Đờ Labôm. Tài liệu mật vứt bừa bãi khớp nơi. Một cán bộ mở chiec tủ

trong phòng ăn thay một chiec đùi gà rán không hieu vı̀ sao van còn nóng. Vừa ra khỏi sở chı̉

huy của địch thı̀ nghe nhieu tieng no. Một cán bộ chạy tới báo cáo kho đạn bị cháy, khuyên tôi https://thuviensach.vn

nên rời khỏi đây ngay. Tôi nhac anh em làm tot việc quân quản, canh gác các kho tàng, tı̀m hieu vı̀ sao lại có vụ no, roi trở ve sở chı̉ huy chien dịch.

Các tieu đoàn 322, 11, 79 của 308, tieu đoàn 130 của 209 và toàn trung đoàn 174 đã được lệnh truy kı́ch địch ve phı́a Na Sam. Khi đó chúng ta chưa biet trong ngày, quân địch đã dừng lại nhieu giờ cách That Khê 6 kilômét, trước cau Bản Trại mới bị phá đêm trước, đe lỡ một cơ hội tiêu diệt sinh lực địch.

Hàng ngàn binh lı́nh của Labôm và dân chúng đã don lại ở bờ bac sông Kỳ Cùng. Công binh Pháp chı̉ có 6 chiec xuong nên to chức vượt sông rat chậm. Những đơn vị lê dương dan đau, cùng quân đon trú sau khi qua sông chı̉ còn nghı̃ làm sao đi cho nhanh ve phı́a nam. Tieu đoàn dù 3 mới tăng viện bị bỏ quên bên bờ bac.

Những lı́nh dù phải xoay xỏa tự tı̀m cách qua sông. Chúng bị rớt lại phı́a sau khá xa. 9 giờ toi, tới Đèo Khách.

Binh sı̃ trong đon đã chạy theo Labôm. Tieu đoàn bộ đội địa phương 428 đã làm chủ cứ điem Bị bộ đội ta chặn đánh, viên quan ba chı̉ huy ra lệnh cho binh lı́nh chạy vào rừng. Chúng lang thang suot đêm trong rừng tre rậm rạp dưới trời mưa như trút. Chúng đi tiep cả ngày hôm sau, moi lúc một bị các đơn vị lê dương đi trước bỏ xa.

Khi tới đon Lũng Vài thı̀ các chien sı̃ 174 đã chờ ở đó. Cả tieu đoàn, một lan nữa lại lao vào rừng. Nhưng lan này chúng không thoát vı̀ đây là chien trường quen thuộc của 174. Chı̉ có 2 sı̃

quan và 3 tên lı́nh tieu đoàn dù 3 chạy ve tới Đong Đăng.

Ngày 13 tháng 10, quân địch rút khỏi Na Sam.

Ngày 17 tháng 10, địch bỏ Đong Đăng. 4 giờ sáng ngày 18 tháng 10, địch bat đau rút quân khỏi Lạng Sơn. Đieu này nam ngoài dự kien của chúng ta. Trước đó, bộ chı̉ huy Pháp chưa bao giờ

tı́nh đen chuyện bỏ Lạng Sơn. Lạng Sơn là một bộ phận quan trọng trong hı̀nh chữ nhật lệch của ke hoạch Rơ ve, tuyen phòng ngự cơ bản đe bảo vệ đong bang Bac Bộ. Binh lực địch ở đây gom 6 tieu đoàn cùng với những đơn vị thiet giáp pháo binh. Lạng Sơn có địa hı̀nh hiem trở

không kém Cao Bang, được bảo vệ rat can mật, và de tăng viện từ đong bang lên khi bị tien công.

Bộ chı̉ huy chien dịch ra lệnh cho các tieu đoàn độc lập 426, 428 và 888 truy kı́ch địch trên dọc đường Đong Đăng - Lạng Sơn Lộc Bı̀nh, trung đoàn 98 tiep cận ngay đường so 4 trên đoạn Lạng Sơn Tiên Yên: Nhưng 98 không tới kịp vı̀ tı̀nh hı̀nh chuyen bien quá nhanh.

Cũng trong ngày 18, địch rút khỏi Lạng Giai. Thảm họa Cao Bang tiep đen tieu đoàn 3 dù vừa được tăng cường cho That Khê bị tiêu diệt đã khien cho Côngxtăng mat het tinh than. Là người trực tiep đieu khien cuộc hành binh Têredơ, Côngxtăng đã nghe những tieng kêu cứu tuyệt vọng của Lơpagiơ và Sác tông. Y biet rõ những .cuộc đieu binh cực kỳ mau lẹ của ta, và khả

https://thuviensach.vn

năng giáng những đòn sam sét của "quân đoàn tác chien Việt Minh" mới được to chức. Y cho rang 18 tieu đoàn chủ lực của đoi phương trên đà thừa thang, đang đe doạ Lạng Sơn.

Côngxtăng đã. đe nghị với Cácpăngchiê phải cho toàn bộ lực lượng ở Khu Biên thùy Đông Bac rút lụi khi còn có thời gian. Bức điện báo cáo của Côngxtăng đã khien Cácpăngchiê nhận xét:

"Những tin tức mà chúng ta nhận được đêm thứ bay và sáng chủ nhật thật kinh hoàng... Đã có

sự đột khởi của quân phản nghịch ở vùng Lạng Giai, trên quoc lộ 1. Đường so 4 và đường so 1

đã bị phong tỏa, người chúng ta ở Lạng Sơn đã bị nhot cùng với tat cả pháo binh và những đại đội vận tải, có nguy cơ sa vào bay chuột...". Chieu ngày 16 tháng 10, Cácpăngchiê cùng bàn bạc với Pi nhông và đi tới quyet định cho Côngxtăng rút khỏi Lạng Sơn từ sáng ngày 17.

Trước đà đo vỡ của toàn bộ Khu Biên thùy và tı̀nh hı̀nh hoảng loạn của quân địch, tôi định ra lệnh cho bộ đội tiep tục truy kı́ch tới Tiên Yên. Nhưng đong chı́ Tran Canh góp ý kien là không nên. Vı̀ Tiên Yên ở xa, chien dịch đã thành công lớn, ta can giữ một chien thang trọn vẹn. Tran Canh đã chı̉ huy nhieu trận đánh lớn nên có kinh nghiệm ve van đe này.

Ngày 20 tháng 10, địch rút Lộc Bı̀nh và Đı̀nh Lập. Đı̀nh Lập là vị trı́ bảo vệ cho vùng bờ bien Tiên Yên.

Ngày 23 tháng 10, địch rứt khỏi An Châu. Có tin thị xã Móng Cái nam ở mút đường so 4 bên bờ

bien cũng chuan bị di tản. Chı̉ tháng mười ngày, từ ngày 13 đen ngày 23 tháng 10 năm 1950, địch đã rút khỏi phòng tuyen dài 100 kilômét trên đường so 4 từ Đong Đăng, Lạng Sơn, Đı̀nh Lập, An Châu tới sát Tiên Yên. Sở chı̉ huy Khu Biên thùy Đông Bac đã chuyen ve vùng bờ bien Tiên Yên.

Một vùng rộng lớn ở Đông Bac không còn quân giặc. Bên kia biên giới là cả một hậu phương vô

cùng rộng lớn, chạy dài từ A sang âu. Lúa chai vàng trên cánh đong That Khê. Bộ đội giúp dân gặt lúa, cat dây thép gai, gỡ mı̀n do địch đe lại. Bản làng yên vui, nhộn nhịp tieng chày giã gạo, những cô gái Tày gánh lúa từ đong ve bước chân thoăn thoat.

Tôi từ That Khê trở ve Nà Lạn. Bác ngỏ ý muon gặp cán bộ, chien sı̃ 308 Đại đoàn đã chuyen ve gan That Khê chuan bị làm nhiệm vụ trao . trả tù binh bị thương. Dọc đường, gương mặt Người lộ vẻ vui trước không khı́ một vùng vừa giải phóng kẻ địch không còn hi vọng quay trở lại.

Trời toi, tới đơn vị. 308 vừa được tặng thưởng huân chương Quân công hạng nhı̀. Anh Vương Thừa Vũ chuan bị đón Chủ tịch nước theo đúng nghi thức. Các chien sı̃ quân phục te chı̉nh xep thành ba khoi trên bãi cỏ rộng, đứng chờ Bác từ phı́a đường cái đi vào. Bác bảo người dan đường đi vòng ra sau, roi từ trong núi đi ra. Những người đứng phı́a trong nhı̀n thay Bác trước, bat than cat tieng hoan hô. Những người đứng phı́a ngoài nhớn nhác quay lại khi nhı̀n thay Bác cũng hoan hô vang dậy. Các chien sı̃ vay mũ, tung mũ, đặt mũ trên đau súng giơ cao quay tròn đe mong Bác nhı̀n thay. Bác đi tới đâu tieng hò reo như sal tới đó. Những chien sı̃ đứng sau co https://thuviensach.vn

.nhảy lên đe được nhı̀n rõ Bác. Nghi thức đón tiep bị phá vỡ. Đong chı́ đại đoàn trưởng đành đi tới chào Bác, và mời Bác tới cho đã được bo trı́ đe Bác đứng nói chuyện. Bác mı̉m cười lac đau, đi thang xuong giữa bãi cỏ, roi ra hiệu cho bộ đội đứng thành vòng tròn chung quanh. Tieng cười, tieng hò reo từng đợt, từng đợt lại noi lên- Bác ra hiệu mọi người ngoi xuong, roi bật đau nói chuyện.

Bác thay mặt Đảng và Chı́nh phủ khen ngợi đại đoàn đã chap hành mệnh lệnh tot, vượt nhieu khó khăn, chien đau dũng cảm, chien đau tot.

Bác đi đi lại lại giữa vòng người, hỏi chien sı̃ này vı̀ sau ta thang to!", hỏi chien sı̃ khác "Có chap hành các chı́nh sách không!", có giữ vệ sinh không!"... Moi câu trả lời của chien sı̃ là một tràng cười rộ lên. Bác trao cho đại đoàn trưởng một gói quà nhỏ có những ngôi sao đỏ đe tặng cho cán bộ, chien sı̃ xuat sac.

Trung đoàn trưởng Thái Dũng, thay mặt cán bộ, chien sı̃ hứa hẹn tiep tục chien đau lập công.

Bác bước lại ôm hôn Thái Dũng trong tieng hò reo đay hân hoan. Ai cũng thay cái hôn đó Bác dành cho tat cả mọi người. Bác quay nhı̀n một vòng các cán bộ, chien sı̃ roi nói:

- Bây giờ Bác bận, không the ở lâu với các chú được.

Bác chúc các chú khỏc và co gang. Co gang luôn luôn đe khi Bác bảo đi là đi, Bác báo đánh là

đánh thông!

Bộ đội tien Bác bang những tieng vo tay. Bác đi một quãng lại dừng, quay lại vay tay. Khi Bác đi khuat, cán bộ, chien sı̃ còn đứng ngan ngơ hoi lâu nhı̀n theo.

CHUNG ta mat thêm ı́t ngày đe truy quét so tàn binh còn lan tron trong rừng. Không có sự co gı̀

xảy ra. Khi gặp bộ đội hoặc dân công, những binh lı́nh Au Phi cao lớn, van còn vũ khı́ trong tay, đeu ngoan ngoãn đau hàng. Trung đội trưởng Nguyen Quoc Trị dan một toán tù binh ve trại, khi điem lại bong nhận thay so người đã tăng lên gap rưỡi ! Hóa ra trên. dọc đường rừng, một so binh lı́nh còn an náu đã "bı́ mật" thảm gia hàng ngũ tù binh. Những chien sı̃ đi bat tàn quân đã bat chước sáng kien của anh nuôi, câm một nam cơm lên đau cây gậy tre giơ cao thay những lởi kêu gọi bang tieng Pháp mà họ không biet. Cử chı̉ binh vận thiện chı́ và hòa bı̀nh này to ra có nhieu sức thuyet phục.

Dọc đường rút chạy, địch không he phá phách. Không còn thay sự hung dữ và thái độ nghênh ngang của chúng trước đây trong những trận càn. Đời Tran, nhân dân ta đã có lan gọi quân Nguyên Mông trên đường rút chạy là "giặc Phật". Trung đoàn phó Vũ Lăng gặp viên quan tư

Xơcrêtánh, chı̉ huy tieu đoàn 1 dù lê dương, đang nam trên cảng thương, hỏi:

- Anh có biet chúng tôi là ai không!

Viên quan tư nhı̀n anh roi lac đau.

- Mùa xuân năm 1949, chúng ta đã gặp nhau ở Hạ Bang. Xơcrêtanh kêu lên một tieng kinh ngạc, https://thuviensach.vn

roi giơ bai tay lên trời, nham mật lại, nói:

- Thưa ông, tôi nhớ ra roi ! Vâng, tôi nhớ ra roi !

Mùa xuân một năm trước đó, tieu đoàn dù này đã gây cho tieu đoàn 54 của Vũ Lăng không ı́t khó khăn ở Hạ Bang.

So tù binh rat đông, lại có nhieu người bị thương, là một gánh nặng quá lớn đoi với ngành hậu can. Bác đã chı̉ thị phải cứu chữa thương bệnh binh, và không được đe tù binh thieu ăn. Trong khi đó, lương thực và thuoc men cho bộ đội ta không he dư dật. Chúng ta đong ý trao trả cho phı́a Pháp tat cả những tù binh bị thương tại That Khê.

Chien sı̃ công binh của ta và một so hàng binh phải làm công việc gỡ mı̀n trên sân bay That Khê

cho máy bay Pháp hạ cánh. Đau sân bay, noi bật lên một chiec leu căng bang dù trang với lá cờ

đỏ sao vàng và lá cờ Hong thập tự bay phap phới. Tám trăm thương binh địch nam trong những chiec leu bạt gan sân bay. Chúng ta đã đieu trị bước đau cho những người thương binh này, với mong muon họ không quay trở lại cam súng, và sẽ trở thành những người đau tranh cho hòa bı̀nh ở Việt Nam.

Anh Cao Văn Khánh, đại đoàn phó 308, được phân công làm nhiệm vụ trao trả thương binh cho Hong thập tự Pháp.

Trước ngày trao trả, ta to chức một toi lửa trại. Hau het thương binh địch đeu có mặt. Có những thương binh nặng nam trong leu khi nghe tieng hát, tieng đàn, tieng vo tay và tieng cười vui từ

ngoài vọng vào, đã đe nghị các chị hộ lý khiêng cáng ra đe được cùng dự cuộc vui. Quanh ngọn lửa hong boc cao, các chien sı̃, bác sı̃, hộ lý, dân công hát những bài ca cách mạng với niem tha thiet, tự hào. Thương binh hát những bài ca của quê hương mı̀nh bang tieng Pháp, tieng Đức, tieng một so nước châu Phi.

Bat than những tieng vive Ho Chi Minh!"... "Via Ho Chi Minh!" (Ho Chı́ Minh muôn năm!) noi lên. Tat cả đeu hô theo. Roi một thương binh ôm cánh tay cụt đứng dậy, nghẹn ngào nói: tôi là

người Đức bị Pháp bat roi vào linh lê dương. Năm năm roi, tôi song rat kho mà không thèm khóc. Bây giờ tôi khóc vı̀ tôi rat sung sướng. Tôi sẽ không quên buoi hôm nay... mãi mãi, nhớ

đen nó tôi sẽ lại khóc. Cảm ơn Chủ tịch Ho Chı́ Minh". Những tieng vive Ho Chi Minh!" lại rộ lên hưởng ứng câu nói của anh thương binh Đức.

Người tới That Khê đón thương binh là đại tá quân y Huya (Huard). ông mặt thường phục, thái độ rat khiêm nhường. Huya gặp lại ở đây những người sinh viên cũ ở trường Đại học Y khoa Hà

Nội mà óng đã từng là giảng viên. Họ đã trở thành những y bác sı̃ trong Quân đội Việt Nam.

May năm sau đó, ông sẽ còn gặp lại họ ở Điện Biên Phủ trong một hoàn cảnh tương tự.

Một thương binh đã được khiêng ra đường băng xin được ở lại đi chuyen sau, và đe nghị gặp ông chı́nh trị viên đeo kı́nh trang. Đó là đong chı́ Nguyen Duy Liêm, phó ban địch vận của đại https://thuviensach.vn

đoàn 308. Anh đã từng tranh luận với người thương binh này ve van đe "dân chủ tư sản và dân chủ vô sản". Khi anh tới, người thương binh nói:

- "Tôi biet mı̀nh chı̉ còn song may ngày nữa thôi ông ạ.

Suot đời tôi song cô đơn, chung quanh tôi chı̉ là sự lừa gạt, tôi căm ghét tat cả, ke cả đàn bà

đẹp. Vı̀ the mà tôi đi lı́nh lê dương đe ban giet, đe trả thù đời ! Đêm hôm qua, tôi không ngủ. Tôi kêu khát năm lan. Cả năm lan cô y tá đeu mang nước cho tôi, vẻ mặt dịu hien. Tôi hỏi: Tại sao cô không căm ghét tôi!. Cô trả lời: "Neu gặp anh ở mặt trận, tôi sẽ ban anh như ban một con chó dại. Nhưng ở đây anh là kẻ bại trận, anh đã bị thương, chúng tôi đoi xử với anh như với những con người". Tôi chı̉ còn song ı́t ngày nữa, nhưng chı́nh thời gian ngan ngủn đó lại là

quãng đời tot đẹp nhat của tôi. Quân. đội ông sẽ trung quân đội Pháp. ông hãy tự hào. Xin ông nhận lay lời chúc tụng đay kı́nh trọng của một kẻ bại trận, bại trận mà sung sướng! Vı̃nh biệt ông!".

Tôi thay can tranh thủ thời gian đi xem những vị trı́ địch trên đường so 4. Chúng ta sẽ còn gặp nhieu công trı̀nh phòng ngự kieu này trong những trận đánh sap tới. Tôi nghı̃ neu có thời gian sẽ cho các đơn vị dien tập đánh công kiên ngay tại đây. Trong cuộc chien tranh này, dù muon hay không, cũng khó tránh những công trı̀nh phòng ngự ngày càng mạnh, của địch.

Tại Đông Khê, tôi nhận thay một công trı̀nh phòng ngự bàng cụm cứ điem gây cho bộ đội những khó khăn lớn hơn rat nhieu so với đánh một cứ điem riêng lẻ cũng có quân so tương tự.

Trận đánh Đông Khê kéo dài và thương vong nhieu là do ta đã chọn hướng đột phá chủ yeu đúng vào cho mạnh nhat của địch. Tôi rẽ sang phı́a tây thăm Coc Xá, thay rõ những gian lao của bộ đội ta trong cuộc chien đau trên vùng núi đá tai mèo, và sự dại dột của Lơpagiơ đã dan thân vào một "tử địa".

Những vị trı́ khác trên dọn đường cho thay cách phòng ngự theo tuyen như the này bộc lộ

nhieu nhược điem mà ta có the khai thác trên cơ sở chien tranh nhân dân phát trien. Vị trı́ địch ở Đong Đăng gây nhieu an tượng với tôi nhat. Công sự ở đây kiên co hơn Đông Khê và That Khê

nhieu. Hệ thong hỏa lực rat chặt chẽ. Tôi tự hỏi: Vı̀ sao một vị trı́ như the này mà địch lại bỏ!

Neu chúng co thủ ở đây thı̀ bộ đội ta sẽ gặp không ı́t khó khăn.

Thị xã Lạng Sơn cũng như thành pho Hải Phòng là những nơi bị quân Pháp chiem đóng đau tiên trên mien Bac. Thị xã với những ngôi nhà cũ kieu Pháp, trên đường pho có hai hàng cây phượng vı̃, van như khi chưa có chien tranh neu địch không bien nó thành một đon binh.

Chợ Kỳ Lừa van có người họp. Thị xã đay ap bộ đội. Dân chúng ho hởi. Xe ô tô vận tải của ta bật đèn pha ra vào thâu đêm chuyen vận chien lợi pham ra ngoài đe phòng địch oanh tạc. Địch vội vã bỏ chạy khỏi Lạng Sơn đe lại nhieu kho tàng nguyện vẹn. Lan đau ta tiep quản một thị xã

mới giải phóng nên khá lúng túng, nhieu thứ bị that thoát. Theo tài liệu của Pháp thı̀

https://thuviensach.vn

Côngxtăng đã đe lại Lạng Sơn:

- " 500 tan trang bị, 2.000 tan quân nhu, 4.000 khau tieu liên, 10.000 viên đạn pháo, 150 tan thuoc, ước tı́nh đủ trang bị cho 8 trung đoàn đoi phương.

Tôi nhac hậu can đặc biệt chú ý thu thập và bảo quản đạn pháo, chúng ta hiện rat thieu, và bạn cũng không có nhieu đe viện trợ cho ta. So đạn pháo lay được ở Lạng Sơn đã rat có ı́ch cho ta sau này. Tôi cũng nói với ủy ban tiep quản duy trı̀ những công sự phòng thủ đe phòng địch trở

lại Lạng Sơn. Thăm Lạng Sơn xong, tôi quay lại Cao Bang đe kịp chuan bị hội nghị tong ket. Dọc đường cứ tự hỏi: Vı̀ sao quân Pháp vội vã rút lui! Chien thang của ta rat lớn nhưng phải chăng là

do một loạt sai lam của quân địch.

Chúng chủ quan, quá coi thường lực lượng ta, khi that bại thı̀ chúng quá hoảng hot. Ngày đau chien dịch, 1 tieu đoàn quân địch ở Đông Khê đã cam cự trên 50 giờ với lực lượng của ta đông hơn chúng 9 lan. Nhưng cuoi chien dịch chı̉ có 5 tieu đoàn hon hợp của ta, lực lượng đã sứt mẻ

qua mười ngày giao chien, đã bao vây tiêu diệt 5 tieu . đoàn của địch ở 477, trong đó 4 tieu đoàn của Sáctông lực lượng còn nguyên vẹn ! Trận 477 không phải là trường hợp cá biệt. ở Coc Xá, 3 tieu đoàn hon hợp của ta đã tiêu diệt 2 tieu đoàn của Lơpagiơ phòng ngự tại một địa hı̀nh núi đá hiem trở. Trên đinh Trọc Ngà chı̉ 1 trung đội của 88 đã đánh bại 1 đại đội Ma roc phòng ngự, được trang bị cả đại liên và súng coi... Và neu địch không rút Đong Đăng, Lạng Sơn...! Chac chân chúng ta lại phải có một chien dịch Lê Hong Phong III đe đay quân địch ra khỏi đường so 4. Sự phản ứng dây chuyen từ một chien thang như vừa qua mang lại cho ta bài học gı̀ trong chien tranh!

Trên chặng đường cuoi cùng từ Đông Khê ve Cao Bang, lan đau từ ngày đi chien dịch, tôi bong cảm thay mệt, đau óc nặng trı̃u. Nham tı́nh đã mười một đêm không ngủ, nhieu đêm ngoi trên lưng ngựa. Những ngày chien dịch khan trương kéo dài suot ba tháng đã qua. Niem vui chien thang đã nhường cho cho một câu hỏi lớn: Sau chien dịch này sẽ tiep tục đánh địch ở đâu!...

Chợt nghe từ một bản nhỏ bên đường vang ra những tieng đàn. Tôi ngỡ ngàng cứ như lan đau nghe thay những âm thanh này. Những âm thanh thật kỳ lạ. Những mệt mỏi tiêu tan, đau óc trở

nên trong suot. Nó giong như một lan leo sườn doc đứng ngột ngạt từ Khuôn Chu lên tới đı̉nh Tam Đảo, bong được tam mı̀nh trong hơi sương mát lạnh và luong gió lành đay sinh khı́ nơi non cao.

Cũng từ đó tôi yêu âm nhạc. Hı̀nh như Pythagore, một nhà hien triet Hy Lạp ở the kỷ V trước Công nguyên, đã nói âm nhạc có khả năng thanh lọc tâm hon con người, thậm chı́ tác động tot tới cả những bệnh tật trong cơ the con người ! Phải chăng tôi đã có cơ hội nhận biet đieu đó.

Tôi dừng ngựa, bàn với anh em vào bản tı̀m một nhà dân xin nghı̉ lại đêm nay, sáng mai dậy sớm đi tiep. Chúng tôi thu xep xong cho nghı̉ thı̀ tieng đàn đã ri ưng. Tôi nói với một cán bộ văn https://thuviensach.vn

phòng đi tı̀m người vừa đánh đàn, và mời xem có : the mang đàn tới đây chơi một vài bài. Lát sau, một chien sı̃ trẻ ôm cây guitar bước vào.

Tı̀nh hı̀nh thang thời gian này không có gı̀ khan trương, tôi bảo văn phòng tạm ngừng liên lạc điện đài với các nơi trong một giờ, cùng nhau ngoi nghe âm nhạc.

Trước khi ve Lam Sơn, Cao Bang, nơi sẽ họp hội nghị tong ket, tôi rẽ sang Thủy Khau. Đong chı́

Lý Thiên Hữu, Phó tư lệnh Quân khu Quảng tây và Đoàn co van Trung Quoc cũng đang có mặt tại đây. .

Suot thời gian chien dịch, các đong chı́ lãnh đạo và nhân dân tı̉nh Quảng Tây đã giúp đỡ chúng ta tận tı̀nh.

Đong chı́ Lý Thiên Hữu đã xuong tận Thủy Khau giáp biên giới Việt Nam nhieu ngày, đôn đoc việc vận chuyen gạo.

Cuộc gặp đong chı́ Lý và Đoàn co van sau chien thang được đánh dau bang một bữa rượu khien tôi nhớ mãi. Tôi không uong được rượu, nhưng hôm đó đã uong một chén đay và biet như the nào là Bay rượu. Các đơn vị tham gia chien dịch đã tập trung ve Cao Bang đe tien hành tong ket bước đau. Đây là chien dịch lịch sử lớn đau tiên của quân đội ta, nên công việc tong ket được đặc biệt coi trọng. Tong quân ủy chı̉ đạo tien hành từ cơ sở trở lên. Các cơ quan tham mưu, chı́nh trị, cung cap ngoài việc tong ket công tác cơ quan mı̀nh, còn phải cử cán bộ xuong cơ sở

theo dõi, chuan bị cho một hội nghị tong ket lớn hơn của Bộ Tong tư lệnh sẽ được mở tại Thái Nguyên. Bác gửi thư nhac nhở cán bộ, chien sı̃ "triệt đe lợi dụng vũ khı́ tot nhat là phê bı̀nh và

tự phê bı̀nh một cáeh dân chứ, "phát trien thêm ưu điem, sửa chữa khuyet điem" đe "thang to hơn nữa.

Đoàn co van Trung Quoc đã có mặt ở Cao Bang. Lan này, đong chı́ Vi Quoc Thanh ở lại sở chı̉

huy cùng với tôi.

Tại hội nghị, đong chı́ Tran Canh đã phát bieu nêu lên những nguyên nhân thành công của chien dịch. Đong chı́ đánh giá rat cao chien thang Biên Giới, rút ra những bài học quan trọng, và nói nhieu ve bản chat của quân đội cách mạng.

Sau hội nghị, đong chı́ Tran Canh, đong chı́ Vi Quoc Thanh và tôi ngoi trao đoi với nhau trên nhà sàn quanh một tam bản đo trải rộng.

Đong chı́ Tran nói:

- Chien dịch này, bộ đội Việt Nam tiêu diệt và bat song khoảng 8.000 quân địch. Đieu quan trọng là trong đó có 5 tieu đoàn Au Phi, quân ứng chien tinh nhuệ nhat của Pháp bị tiêu diệt gọn. .

Đong chı́ Tran trỏ ngón tay vào con đường so 3 chạy thang từ Cao Bang ve Hà Nội, ước lượng: -

200 kilômét!... Quá gan! Roi đong chı́ vạch ba vòng tròn ở trung du, phı́a bac và phı́a nam Hà

https://thuviensach.vn

Nội, nói tiep:

- Phải ba chien dịch như chien dịch Biên Giới. Thời gian khoảng một năm.

Chúng tôi nhı̀n nhau mı̉m cười.

- Đong chı́ Tran Canh chuan bị rời Việt Nam. Đong chı́ nhı̀n tôi, nói: Chien dịch đã ket thúc đại thang lợi, nay mai Quân đội Việt Nam Nam hạ, tôi muon mời Võ Tong cùng qua chơi Quảng Châu may ngày. - Tôi đang lo chuan bị phương án tác chien mới. Mong rang một thời gian không lâu nữa sẽ gặp đong chı́ ở Bâc Kinh, chúng ta cùng đi thăm Vạn Lý trường thành.

Sau đó, Tran Canh sang chien đau ở Trieu Tiên với cương vị Phó tư lệnh Chı́ nguyện quân Trưng Quoc. Khá lâu đong chı́ Tran mới trở lại Việt Nam, đen Hà Nội với những vet bỏng bom napan trên mặt. Moi lan có dịp qua Trung Quoc, tôi thường tới thăm gia đı̀nh đong chı́ Tran.

Đong chı́ đe lại cho tôi an tượng đẹp ve một soái tướng trong quân đội cách mạng "trı́ dũng song toàn", giau tinh than quoc te và luôn luôn lạc quan, yêu đời.

Phoi hợp với chien dịch Biên Giới, các chien trường đã đong loạt tien công địch. Trên hướng phoi hợp Tây Bac, từ ngày 12 tháng 9 năm 1950, các trụng đoàn 165 và 148 đã chủ động đánh địch khap nơi, buộc chúng phải bỏ thị tran Pa Kha, Si Ma Cai, Hoàng Su Phı̀, Bản Tau, Bản Phiệt don ve thị xã Lao Cai. Ngày 2 tháng 11 năm 1950, Cácpăngchiê ra lệnh bỏ thị xã Lao Cai, rút ve Than Uyên. Cửa ngõ biên giới Tâ Bat thông sang tı̉nh Vân Nam, Trung Quoc, được tiep tục mở

rộng.

Ơ Thái Nguyên, 6 tieu đoàn địch bị giam chân tại thị xã Trung đoàn 246 cùng bộ đội địa phương và dân quân du kı́ch đã chủ động đánh nhieu trận tiêu hao địch. Ngày 10 thảng 10 năm 1950, địch buộc phải nhanh chóng rút khỏi Thái Nguyên. Tại Liên khu 3, đại đoàn 304 củng với chủ lực, bộ đội địa phương và đan quân du kı́ch đã liên tiep đánh địch ở Phát Diệm, Hà Nam, Hà

Đông, tiêu diệt và bức rút trên 50 vị trı́ địch, phục kı́ch chong càn, bat 600 quân địch, thu nhieu vũ khı́.

Bộ đội Bı̀nh - Trị - Thiên mở chien dịch Phan Đı̀nh Phùng đột nhập thị xã Quảng Trị, đánh mı̀n trên đường Hue - Đà Nâng, thực hiện tiêu hao và giam chân quân địch tại cho. Liên khu 5 mở

chien dịch Hoàng Diệu. Trung đoàn 108 và bộ đội địa phương đột nhập đánh địch ở thị xã Đà

Nang, lật đo một đoàn tàu trên đường Đà Nang - Hue.

Trung đoàn 803 tien sâu vào Ninh Hòa, Khánh Hòa phát động chien tranh du kı́ch) diệt hàng chục tháp canh, thu hàng trăm súng các loại.

Tại Nam Bộ, đe chia lửa với chien dịch Biên Giới, Khu 7 mở chien dịeb Ben Cát ở Thủ Dau Một, cũng gọi là chien dịch Lê Hong Phong, nham cat đứt đương so 7 và đường liên tı̉nh 14, đay mạnh chien tranh du kı́ch, mở thông đường tiep te ve đong bang sông Cửu Long. Bộ chı̉ huy chien dịch gom các đong chı́ Tô Ký, chı̉ huy trưởng, Lê Đức Anh, tham mưu trưởng, Nguyen Duy https://thuviensach.vn

Hanh, chı́nh trị viên. Đây là chien dịch đau tiên được tien hành ở mien Đông Nam Bộ trong kháng chien chong Pháp. Sau hơn một tháng tien hành chien dịch, các lực lượng vũ trang ta đánh 38 trận tien công cứ điem, 2 trận phục kı́ch chặn viện, 43 trận đánh cơ giới, 2 trận chong càn, 204 lan đánh quay roi, tiêu diệt 509 tên địch, làm bị thương 155 tên, bat song 120, đánh sập hàng chục tháp canh, đon bot, 12 cau cong, phá hủy 84 xe quân sự, 5 đau már xe lửa 7

thuyen máy và tàu đo bộ, thu nhieu súng đạn, trang bị quân sự, lương thực. Đong chı́ Lê Duan, Bı́ thư Xứ ủy đã đánh giá: "Chien dịch Ben Cát đánh dau bước trưởng thành quan trọng của lực lượng vũ trang Khu 7, ủưa phong trào kháng chien của quân và dân mien Đông Nam Bo hòa nhịp với cuộc kháng chien trên chien trường cả nước". Khu 8 mở chien dịch Cau Ngang ở Trà

Vinh, diệt hàng chục tháp canh, lô cot, nhận chı̀m 16 tàu thuyen trên sông Vàm CO Đông, phá

đường 1 bı̀s và đường 13, giao thông có lúc tac nghẽn ba ngày lien. Tại xã Long Sơn, bộ đội chặn đánh 2 tieu đoàn địch đi tăng viện, diệt và làm bị thương 200 tên. Các tinh trong khu cũng đánh 93 trận lớn nhỏ, diệt 12 tháp canh, làm chet và bị thương hơn 500 quân địch, thu gan 500

súng. Quân và dân Khu 9 đánh mạnh ở Long Cháu, diệt 30 tháp canh và 180 địch. Ta còn phá ke hoạch láp ngụy quyen, ngụy quân ở các vùng Hòa Hảo, Cao Đài.

Ơ Lào, Liên quân Lào - Việt tien công vị trı́ Sam Tớ. Những hoạt động đeu khap trên các chien trường đã ghı̀m chân quân địch ở mọi nơi. Trong mùa Đông năm 1950, bảy tieu đoàn dù của đội quân vien chinh, từ cuoi tháng Chı́n, đã được rải ra khap bon phương tại Đông Dương: Tieu đoàn 1 đi với binh đoàn Lơpagiơ, tieu đoàn 2 lê dương dù ở Pa Kha, tieu đoàn 10 dù thuộc địa tăng cường cho Phát Diệm, tieu đoàn 3 dù thuộc địa ở Lào chı̉ trở ve Hà Nội vào ngày 5

tháng 10 lại được tức toc đưa lên That Khê và bị tiêu diệt; sau một tháng mệt nhoài vı̀ những cuộc hành binh cảnh sát, tieu đoàn dù 6 thuộc địa ở Trưng Bộ, tieu đoàn dù 1 thuộc địa ở Nam Bộ, và cuoi cùng tieu đoàn dù 7 thuộc địa đeu được đưa ve Hà Nội ngày 28 tháng 9 đe chiem thị

xã Thái Nguyên. Tong chı̉ huy không còn một lực lượng dự bị nào đe đưa lên đường so 4 neu cuộc chien đau chuyen sang hướng xaư.

Riêng tại chien dịch Biên Giới, ta đã diệt và bat trên 8.000 quân địch, gom 8 tieu đoàn Au Phi tinh nhuệ, và 2 tieu đoàn ngụy. So đơn vị Au Phi bị diệt chiem 55% lực lượng cơ động trên chien trường Bac Bộ, tức 41% lực lượng cơ động trên toàn chien trường Đông Dương.

Trên hướng Đông Bac, ta đã hoàn toàn làm chủ 200 kilômét đường so 4, gap ba độ dài dự kien trong ke hoạch, mở thông đường giao thông quoc te ở hướng quan trọng này, đong thời mở

rộng và củng co căn cứ địa Việt Bac.

Ta đã giải phóng 17 thị tran, 5 thị xã ı́t nhieu có tam quan trọng ve chien lược, là: Cao Bang, Lạng Sơn, Lao Cai, Thái Nguyên, Hòa Bı̀nh. Riêng trên vùng núi Bac Bộ, với việc tiêu diệt và bức rút 110 vị trı́ lớn, nhỏ, ta đã giải phóng hai phan ba biên giới Việt - Trung với trên 4.000

https://thuviensach.vn

kilômét vuông.

Từ ngày đau chien tranh, trường học lớn, trường học đı́ch thực của bộ đội ta, là chien trường.

Chien dịch nào cũng ket thúc bang một cuộc tong ket. Chien dịch lan này phát trien khá thuận lợi. Đã xuat hiện ở nhieu cán bộ, chien sı̃ tư tưởng đánh địch quá de, tự bang lòng: Bộ Tong tư lệnh chı̉ đạo công tác tong ket chien dịch phải tien hành thật nghiêm túc, làm thật kỹ từ đại đội trở lên.

Ngày 27 tháng 11 năm 1950, Hội nghị tong ket chien dịch Biên Giới được to chức tại Chợ Đon, Thái Nguyên.

Những đơn vị đã tham dự chien dịch trên mặt trận chı́nh, các mặt trận phoi hợp ở mien Bac đeu ve dự đông đủ.

Chúng ta còn. mời thêm hai đại bieu từ Liên khu 5 và Bı̀nh Trị Thiên ra, đong chı́ Nguyen Chánh và đong chı́ Tran Quý Hai: .

Mọi người gặp nhau rat phan khởi. Sau những trận mưa dam de, thời tiet Việt Bâc đã trở lại khô ráo. Nhieu cán bộ xúng xı́nh chiec veste canadienne xanh rêu láng bóng, đi giày da, đeo súng Mỹ thu được từ những kho chien lợi pham còn nguyên vẹn. Mùa đông lạnh lẽo của chien tranh đã qua. Núi rừng Việt Bac sạch bóng quân thù. Chân trời mở ra phı́a trước với những cánh đong thang cánh cò bay. Hà Nội đã hiện lên không còn xa.

Đong chı́ Tong bı́ thư Trường Chinh thay mặt Đảng khen ngợi toàn the cán bộ, chien sı̃ và đong bào trên các mặt trận đã hoàn thành nhiệm vụ vẻ vang, riêng các chien sı̃ ở mặt trận Cao Bac Lạng đã làm vượt mức "chiem giải quán quân trong phong trào thi đua giet giặc lập công". Ve nguyên nhân thang lợi, đong chı́ chı̉ . rõ:

Đó là do Quân dân nhat trı́, trên dưới một lòng. Bộ đội anh dũng hy sinh giet giặc. Nhân dân ta hăng hái phục vụ bộ đội, tham gia chien tranh. Ta có chien lược, chien thuật đúng, lại được Trung ương trực tiep chı̉ huy chien dịch, Ho Chủ tịch ra tien tuyen lãnh đạo động viên tinh than, đong thời ta được nhân dân nước bạn tận tâm giúp đỡ"

Những tràng pháo tay noi lên không ngớt khi Chủ tịch Ho Chı́ Minh xuat hiện. Bác đã có mặt ở

biên giới từ trước ngày mở chien dịch. Người (:ùng đi với dân công, thanh niên xung phong.

Người tı̀m hieu tâm tư cán bộ, chien sı̃ trước trận đánh. Người ở sở chı̉ huy chien dịch, lên đài quan sát, theo dõi từng giờ những dien bien của mặt trận, và có những quyet định, chı̉ thị kịp thời. Trong suot chien dịch, với những lởi hiệu triệu, những bức thư ngan gửi bộ đội, đong bào, mọi người lúc nào cũng như thay Bác ở bên. Sau chien thang, Bác đi thăm thương binh, thăm bộ đội, gặp cả Lơpagiơ, Sác tông trong bộ quan áo cải trang, chuyện trò đe tı̀m hieu tâm trạng của những viên chı̉ huy that trận...

Bác chı́nh là linh hon của chien dịch, linh hon của chien thang. Bác đã có một bài phát bieu rat https://thuviensach.vn

quan trọng với hội nghị. .

- " Chien dịch này có nhieu kinh nghiệm, tot xau đeu có can phải tong ket, pho bien và học tập.

Tóm lại có may điem chı́nh: .

Trưng ương lãnh đạo sáng suot. Các cap địa phương chı̉ đạo đúng đan. Các cơ quan quân, dân, chı́nh đoàn ket, phoi hợp chặt chẽ, hành động nhat trı́. Chien sı̃ ta rat hăng hái, anh dũng.

Những gương chặt not tay bị thương cho de xung phong, ôm thuoc no nhảy vào công sự địch, nhịn đói ba, bon ngày van cứ hăng, tı́ch cực và quả cảm chien đau, v.v... đã tỏ rõ đieu đó. Nhân dân ta rat tot. Chưa bao giờ có những đoản phụ nữ Kinh, Mán, Tho, Nùng, v.v... đi tiep te vận tải đông đảo như vậy. Khó nhọc, kho sở, nguy hiem, mà van hăng hái, vui vẻ, dũng cảm. Thật là

đáng khâm phục...Giặc chủ quan, khinh địch, không ngờ ta mạnh như vậy và tien bộ nhanh như

vậy, nên chúng hớ hênh không đe phòng can thận.

Chớ chủ quan teu, cho rang từ nay ve sau sẽ thang lợi mại, không gặp khó khăn that bại nữa.

Trận thang này mới chı̉ là một thang lợi bước đau. (...) Từ nay ch.o tới khi hoàn toàn thang lợi, ta còn gặp nhieu khó khăn, có the còn phải trải qua nhieu that bại. Đánh nhau có thang bại là

thường. Đieu cot yeu là ta giành được tháng lợi cuoi cùng.

Chớ khinh địch. Không phải địch co lại đe nam yên, mà co lại đe nhảy ra. Chúng đang co tranh thủ thời gian chuan bị đe trả thù.

Ta phải tranh thủ thời gian chuan bị. Đó là một đieu kiện đe kháng đoi phương. Trong quân sự, thời gian là rat quan trọng... Có tranh thủ thời gian, mới bảo đảm được yeu to trạng địch. Cũng đe tranh thủ thời gian mà hội nghị này phải họp ngan. Báo cáo phải gọn gàng nêu cho được điem chı́nh can thiet, không nên nói dài dòng, mat thı̀ giờ vô ı́ch..."……

Những đieu Bác căn dặn không chı̉ có giá trị quan trọng trong thời gian sap tới mà trong cả

cuộc chien tranh.

Chúng ta đã rút ra nhieu bài học lớn từ chien dịch Biên Giới. Ve chı̉ đạo chien địch, có ưu điem lớn là chọn đúng điem đột phá chien dịch, kiên trı̀ chờ viện, tập trung lực lượng tiêu diệt từng bộ phận quân viện tien tới tiêu diệt hoàn toàn. Khuyet điem là không dự kien được sự tan vỡ

của quân địch trên toàn tuyen đường so 4 nên bỏ lỡ thời cơ tiêu diệt quân địch khi rút nhạy.

Trong tác chien, bộ đội đánh vận động lớn lan đau rat tot, chı̉ sử dụng những lực lượng không nhieu mà van tiêu diệt được những bộ phận đông quân địch, và ı́t bị tiêu hao. Tuy nhiên, có

một so khuyet điem. Trận Đông Khê, công tác đieu tra chưa tot, không nam được những hỏa điem ngam trong đon địch, chọn hướng đột phá không đúng, ngay đau một mũi tien công đi lạc, nên mặc dù lực lượng ta đông, quân địch trong cử điem thap hơn mức dự kien (chı̉ có 2 đại đội tăng cường) mà trận đánh kéo dài, bộ đội tiêu hao nhieu: Nguyên nhân là do tư tưởng chủ

quan vı̀ vị trı́ này mới bị trung đoàn 174 tiêu diệt không khó khăn hoi tháng Năm. Đại đoàn https://thuviensach.vn

308 đe trong trận địa một ngày bỏ lỡ cơ hội tiêu diệt quân viện khi chúng đi qua. Tham mưu không nam kịp thời địch rút Cao Bang nên ta không kịp to chức đánh địch trên đường di chuyen.

Van đe noi bật trong chien dịch là chien thuật đánh điem diệt viện. Các bạn Trung Quoc đặc biệt coi trọng chien thuật này. Trước đây do trang bị vũ khı́ yeu kém, ta chủ trương tránh lực lượng cơ động của địch, chúng bao giờ cũng- có hởa lực mạnh và thường được không quân và

pháo binh yem trợ. Chúng ta chı̉ đánh những trận phục kı́ch nhanh ban ngày nham vào những đoàn quân xa, hoặc những đơn vị nhỏ di chuyen. Những trận đánh cứ điem nhỏ của ta đeu phải ket thúc trong đêm. Ơ Tây Bac, nhờ đı̀a hı̀nh thuận lợi, anh Lê Trọng Tan đã vận dụng đánh điem diệt viện thành công trong trận MO Hẻm.

Nhưng cũng tại Tây Bac, trong trận pho Lu, ta bao vây quân địch dài ngày, nhưng chı̉ bo trı́ một lực lượng nhỏ chờ quân viện tới, xua chúng quay trở lại mà không có ke hoạch tiêu diệt ! Công tác tham mưu đã, có một bước trưởng. thành trong chien dịch. Tuy cán bộ chı̉ được đào tạo, rèn luyện qua thực te chien đau, còn mang tác phong của chien tranh du kı́ch, phương tiện thông tin và trinh sát thieu thon, nhưng cơ quan tham mưu đã có no lực lớn trong đánh giá

tı̀nh hı̀nh địch, quán triệt đường loi quân sự của Đảng, phát huy sự hieu biet và kinh nghiệm giúp Bộ chı̉ huy chı̉ đạo chien dịch và hạ quyet tâm kịp thời.

Công tác hậu can trong chien dịch giữ một vai trò quan trọng góp phan vào thang lợi. Đây là lan đau tiên ngành hậu can bảo đảm một chien dịch quy mô lớn và dài ngày trên một địa bàn dân cư thưa thớt và rat thieu lương thực. Trong toàn chien dịch, cơ quan hậu can đã cung cap 1.886

tan gạo, thực pham, 41 tan đạn, cap cứu 1 200 thương binh, nuôi dưỡng 3.500 tù binh. Các địa phương ở Việt Bậc, đặc biệt là hai tı̉nh Cao Bang, Lạng Sơn, đã có đóng góp rat lớn. Chủ tịch Ho Chı́ Minh đã gửi thự khen đong bào ba tı̉nh Cao - Bậc - Lạng với lời cảm ơn: "Tôi trân trọng thay mặt Chı́nh phủ và Quân đội cảm tạ đong bào. Anh Tran Đăng Ninh, Chủ nhiệm Tong cục Cung cap, trực tiep phụ trách công tác hậu can chien dịch, được Bác bieu dương trong Hội nghị tong ket chien dịch.

Nhân dân tı̉nh Quảng Tây, Trung Quoc, mặc dù được giải phóng chưa lâu, còn gặp nhieu khó

khăn, nhưng đã het lòng đóng góp lương thực cho chien dịch. Những đoàn xe vận tải của Quân giải phóng Trung Quoc chạy thâu đêm cả tháng ròng trên những con đường cửa khau Việt Nam

- Trung Quoc.

Cho tới het năm 1950, ta đả tiep nhận của Trung Quoc: 1.020 tan vũ khı́ đạn dược, 180 tan quân trang quân dụng, 2.634 tan gạo, 20 tan thuoc và dụng cụ quân y, 800 tan hàng quân giới, 30 ô tô, 120 tan xăng dau và phụ tùng ô tô. Viện trợ của Trung Quoc là nguon cung cap quan trọng và hiệu quả cho chien dịch.

https://thuviensach.vn

Chien dịch Biên Giới xứng đáng mở đau một thời kỳ mới, thời kỳ chuyen sang phản công và

tien công của quân đội ta. Đây là một chien dịch vận động tien công đien hı̀nh trong kháng chien chong Pháp. Đã có một sự trưởng thành trong chı̉ đạo chien dịch, trong nghệ thuật quân sự the hiện từ khâu chọn điem đột phá, bày trận chờ địch, đieu binh, chuyen hóa the trận nhanh chóng, tập trung giải quyet những trận then chot. Chúng ta đã biet khai thác toi đa những sai lam của địch, vận dụng toi đa sức mạnh binh lực còn hạn che của ta, bien kẻ địch mạnh thành kẻ địch yeu, biet khác phục những sơ suat, những nhược điem của bộ đội ta lan đau tien hành một trận đánh lớn, đe cuoi cùng giành toàn thang.

Trong chien dịch, hôm lên đài quan sát theo dõi trận Đông Khê, Bác đã làm một bài thơ chữ

Hán.

ĐĂNG SƠN

Huề trượng đăng sơn quan trận địa

Vạn trùng sơn ủng vạn trùng vân . .

Nghĩa binh tráng khí thôn ngưu đẩu

Thệ diệt sài lang xâm lược quân".

Nhà thơ Xuân Diệu dịch như sau:

LEN NUI

Chống gậy lên non xem trận địa

Vạn trùng núi đỡ vạn trùng mây

Quân ta khí mạnh nuốt ngưu đẩu

Thề diệt xâm lăng lũ sói cay".

Bản dịch hay, chı̉ tiec hai chữ "sài lang” dịch thành "sói cay” chưa on. Qua bài thơ hiện lên hı̀nh ảnh quen thuộc của Người, phong thái ung dung, tự tại giữa chien trường, hào khı́ chien đau của các chien sı̃ hòa quyện với khı́ thiêng sông núi. Được làm ra giữa lúc trận đánh mở màn đang gặp khó khăn, nó là sự tiên đoán chien thang to lớn trong chien dịch. Bài Đăng sơn gợi nhớ những câu thơ bat hủ của Lý Thường Kiệt sau khi đánh thang giặt Tong 900 năm trước, được coi là Tuyên ngôn Độc lập lan thứ nhat của Việt Nam: "Nam quoc sơn hà Nam đe cư...".

It ngày sau chien thang Cao Lạng, chúng tôi nhận được may câu thơ chúc mừng chien thang bâng chữ Hán của Chủ tịch Mao Trạch Đông:

"Thanh niên đı́ch Việt Nam quân .

Nhat minh kinh nhân".

Tạm dịch:

" Quân dội Việt Nam trẻ tuổi

Cất một tiếng người người kinh sợ".

https://thuviensach.vn

Sở Trang Vương thời Đông Chu lên làm vua đã ba năm, chı̉ ham mê săn bân, vui chơi với mı̃ nữ

trong cung.

Một trieu than ke với nhà vua câu chuyện: "Có một con chim lớn, lông đủ năm sac, đậu trên gò

cao nước Sở, đã ba năm mà không bay, cũng không kêu, không biet là con chim gı̀ !". Sở Trang Vương hieu ý, nói: "Con chim ay không phải chim thường, ba năm không bay, bay tat cao đen tận trời; ba năm không kêu, kêu tat làm cho người ta khiep sợ (Tam niên bat minh, Nhat minh kinh nhân)".

Sau đó, Sở Trang Vương được xep vào một trong "ngũ bá" thời Xuân Thu.

Chủ tịch Mao chı̉ mượn bon chữ của người xưa, mà nói lên được chien thang vang dội lan đau của quân và dân ta trong chien dịch Biên Giới. Chien dịch Biên Giới cũng chı́nh là trận đánh vận động lớn ta khơi luong đi tới trận đánh quyet định sau này.

Chương 4

ĐẢNG LAO ĐỘNG VIỆT NAM

https://thuviensach.vn

Đau năm 1951 dien ra một sự kiện lịch sử. trọng đại trong đời song chı́nh trị của dân tộc: Đại hội Đảng Cộng sản Đông Dương lan thứ II. Đây là đại hội đau tiên được to chức trên đat nước ta. Từ ngày thành lập 8 tháng 2 năm 1930 cho tới lúc đó, Đảng ta van hoạt động bı́ mật. Sự xuat hiện đảng của giai cap công nhãn ở một nước phong kien và thuộc địa, với nen kinh te nông nghiệp lạc hậu, nông dân chiem 90% so dân, là đoi tượng nghiên cứu của nhieu nhà sử học.

Hơn hai mươi năm qua Đảng giữ vai trò có tı́nh quyet định đoi với vận mệnh dân tộc. Đen với chủ nghı̃a cộng sản, Nguyen ái Quoc quyet đi tới tận cùng con đường đau tranh cho độc lập, tự

do, hạnh phúc của mọi người.

Nhưng những người cộng sản Việt Nam không chı̉ là kẻ tử thủ của chinh quyen thực dân, phong kien trong nước, mà còn là đoi tượng bị theo dõi, đàn áp, săn đuoi ở nhieu nước tư bản, thuộc địa trên các châu lục. Đảng phải tı́nh toán, cân nhac từng đường đi nước bước của mı̀nh.

Mặt trận Việt Minh là cách lựa chọn đúng đan của Nguyen Ai Quoc đe giành lại độc lập, tự do cho dân tộc. Ngày Tong khởi nghı̃a năm 1945 mới có 5.000 đảng viên, nay đã thành một đội ngũ đông đảo: 760.000 người. Trong kháng chien, mọi hoạt động của Đảng, cũng như những sinh hoạt của đảng viên, van tien hành bı́ mật. Chı̉ đôi khi những người cộng sản mới xuat hiện dưới danh nghı̃a "hội viên Hội Nghiên cứu chủ nghı̃a Mác".

Đau năm 1950, sau khi đi gặp các đảng bạn Liên Xô và Trung Quoc trở ve, Bác bàn với Trung ương đã tới lúc Đảng ra hoạt động công khai. Tı̀nh hı̀nh cách mạng trong nước cũng như trên the giới đã thay đoi nhieu. Qua những năm lãnh đạo cách mạng, lãnh đạo kháng chien, uy tı́n của Đảng trong nhân dân đã trở thành tuyệt đoi.

Các nước xã hội chủ nghı̃a đã công nhận nước Việt Nam dân chủ cộng hòa. Sự xuat hiện công khai của Đảng sẽ mang lại một nguon động viên mới trong nhân dân thúc đay cuộn kháng chien sớm đi tới thang lợi. Nhưng xét cả ve boi cảnh quoc te cũng như tı̀nh hı̀nh trong nước, đe tập hợp quan chúng thật rộng rãi như chủ trương của Đảng nhieu năm qua, và hạn che sự

tuyên truyen xuyên tạc của kẻ thù, Đảng can có một cái tên mới. Bác đe nghị lay tên Đảng Lao động Việt Nam. Việc thay đoi tên Đảng không phải là van đe riêng của cách mạng Việt Nam mà

còn liên quan đen cách mạng Lào và Campuehia. Những van đe lớn này phải do Đại hội Đảng Cộng sản Đông Dương quyet định. '' . Tuy nhiên, to chức một đại hội Đảng giữa thời kỳ chien tranh ác liệt và rat khan trương, là đieu không de dàng. Trung ương quyet định triệu tập đại hội vào tháng 2 năm 1951.

Tôi được Bác và anh Trường Chinh phân công trı̀nh bày báo cáo ve tı̀nh hı̀nh quân sự ở đại hội.

Nhưng suot những tháng chuan bị đại hội, tôi đeu ở mặt trận. Tôi biên thư ngỏ ý lo không có

thời gian viet một bản báo cáo đay đủ Bác điện trả lời: "cứ chuyên tâm đánh giặc, báo cáo cho https://thuviensach.vn

Đại hội thı̀ có dàn bài là được, sau sẽ thêm".

Chien dịch Trung Du ket thúc sớm hơn dự kien. Từ mặt trận, tôi đi thang ve cho Bác, không ngờ

được gặp anh Trường Chinh và cả anh Lê Duan mới từ Nam Bộ ra dự đại hội. Bác và anh Trường Chinh nhac tôi làm gap báo cáo quân sự.

Anh Lê Duan cùng hoạt động với chị Nguyen Thị Minh Khai ở Nam Ky. Chị Minh Khai và chị

Quang Thái, là hai chị em ruột. Anh Duan ke với tôi một câu chuyện ve chị Thái. Trước ngày chı́nh quyen thực dân Pháp xét xử những người lãnh đạo cuộc khởi nghı̃a Nam Kỳ, chị Thái từ

Hà Nội vào Sài Gòn thăm chị Minh Khai (thời gian này tôi đã qua Trung Quoc). Chị Thái gặp chị

Minh Khai và anh Lê Duan ở phiên tòa đại hı̀nh. Trong khi nói chuyện, chị Minh Khai ném cho anh Duan một lá thư gap nhỏ. Đúng lúc đó viên cảnh sát quay lại. Chị Thái lập tức cúi xuong nhặt mau giay bỏ vào mom nhai và nuot luôn. Viên cảnh sát đành phịu. Sau đó, chị Minh Khai bị ket án tử hı̀nh. Anh Duan nói: ''neu bữa đó chị Thái không nhanh trı́ thı̀ tôi khó gặp anh hôm nay". Sau này cùng làm việc với nhau nhieu năm, anh Lê Duan van còn nhac lại với tôi và một so đong chı́ khác chuyện này.

Tet Tân Mão đen trước đại hội vài ngày. Cuộc họp Hội đong Chı́nh phủ được triệu tập đúng ngày mong 1 Tet.

Sáng mong 1, anh em chúng tôi có người còn ngủ thı̀ Bác đã tới từng phòng chúc Tet. Bác tặng moi người một tờ thiep hong có bài thơ Xuân:

' 'Xuân này kháng chien dã năm xuân, Nhieu xuân thang lợi càng gan thành công.

Toàn dân hăng hái một lòng Thi đua chuan bị To.ng phản công kịp thời''.

Trong cuộc họp Hội đong Chı́nh phủ, tôi thay mặt quân đội chúc Tet Bác, cảm ơn Quoc hội và

Chı́nh phủ đã het lòng chăm sóc bộ đội, và hứa hẹn sang năm mới quân đội sẽ co gang giành những thang lợi mới trên chien trường.

Đe chuyen sang giai đoạn mới, Đảng ta đã có chủ trương củng co bộ máy chı́nh quyen. Trong phiên họp, Bác nhan mạnh phải vận động nhân dân phê bı̀nh cán bộ, phê bı̀nh chı́nh quyen, như vậy là thực hiện dân :chủ một cách thiet thực và sâu sác. Người nói: "Trong lúc thực hiện phê bı̀nh và tự phê bı̀nh, có the cán bộ sợ bị trù và dân thı̀ có lúc phê bı̀nh mười câu chı̉ đúng hai, nhưng ta cứ phải đe dan phê bı̀nh, neu không ta sẽ khóa cửa sự phê bı̀nh".

Chieu mong 2 Tet, phiên họp ket thúc. Bác và một so đong chı́ lên đường tới địa điem đại hội.

Tôi quay ve cơ quan dự cuộc họp Đảng ủy Mặt trận Hoàng Hoa Thám phiên đau tiên, và tới đại hội vào đúng ngày khai mạc.

SAU một thời gian họp trù bị, Đại hội đại bieu toàn quoc của Đảng Cộng sản Đông Dương lan thứ II chı́nh thức khai mạc ngày 11 và ket thúc ngày 19 tháng 2 năm 1951 tại xã Vinh Quang, huyện Chêm Hóa, tı̉nh Tuyên Quang. CO 158 đại bieu chı́nh thức và 53 đại bieu dự khuyet.

https://thuviensach.vn

Đảng Cộng sản Trung Quoc, Đảng Cộng sản Pháp và Đảng Cộng sản Xiêm thái Lan là khách mời.

Riêng đoàn đại bieu Đảng Cộng sản Pháp tới chậm không kịp dự đại hội. Những đại bieu ve họp đã trải qua nhieu năm dài đau tranh, bị đặt ra ngoài vòng pháp luật, tù đày, có người đã nam trong xả lim án chém. HỌ đeu là những đảng viên đi đau phong trào đau tranh trước tong khởi nghı̃a, cũng như kháng chien hiện nay. SO đông vào tuoi trung niên.

Một so ı́t mái đau chớm bạc.

Hội trường và nhà ở của đại bieu bang nứa lá nhưng cao ráo, hòa hợp với khung cảnh thiên nhiên nơi rừng núi, rõ ràng có bàn tay của một nhà kien trúc tài hoa. Trước hội trường có sân rộng. Ơ bı̀a rừng là cánh đong.

Thời tiet khô ráo, am áp, ve đêm lại có trăng. Cuộc họp mặt rat hiem có trong chien tranh, vận hội mới của cách mạng đã làm cho mọi người như trẻ lại. Giờ nghı̉, Bác và các đại bieu cùng với khách nước ngoài cam tay nhau nhảy múa trên sân, ngoi xem phim "Bá Linh sụp đo", hoặc đi dạo trên cánh đong. Tôi cảm thay mı̀nh như trở lại tuoi thanh niên, và không khỏi chạnh lòng khi nghı̃ tới chị Minh Khai, chị Quang Thái, anh Lê Hong Phong.... và bao nhiêu đong khı́ khác đau rơi trên máy chém, chet trong chon lao tù, không có mặt hôm nay.

Tại đại hội, Bác trı̀nh bày Báo cáo Chı́nh trị điem lại quá trı̀nh hoạt động của Đảng từ khi thành lập, nêu lên những nhiệm vụ trong thời kỳ cách mạng mới đe đưa kháng chien đen tháng lợi.

Bác nói:

- " Lúc bat đau kháng chien, Quân đội ta là một quân đội thơ au, tinh than dũng cảm có thừa, nhưng thieu vũ khı́, thieu kinh nghiệm, thieu cán bộ, thieu mọi mặt. Quân đội địch là một quân đội noi tieng trong the giới.

Chúng có hải quân, lục quân, không quân. Chúng lại có đe quoc Anh - Mỹ giúp, nhat là Mỹ. Lực lượng ta và địch so le nhieu như the, cho nên lúc đó có người cho rang: cuộc kháng chien của ta là "châu chau đá voi".

Chı̉ nhı̀n ve vật chat, chı̉ nhı̀n ở hiện trạng, chı̉ lay con mật hẹp hòi mà xem, thı̀ như the thật, vı̀

đe chong máy bay và đại bác của địch, lúc đó ta phải dùng gậy tam vông. Nhưng Đảng ta theo chủ nghı̃a Mác - Lênin, chúng ta không những nhı̀n vào hiện tại, mà lại nhı̀n vào tương lai, chúng ta tin chac vào tinh than và lực lượng của quan chúng, của dân tộc. Cho nên chúng ta quả

quyet trả lời những người lừng chừng và bi quan kia rang:

“Nay tuy châu chau đau voi

Nhưng mai voi sẽ bi lòi ruột ra….”

Sự thật đả chứng tỏ ràng "voi'' thực dân đã bật đau lòi ruột, mà bộ đội ta đã trưởng thành như

con ho oai hùng...". Người chı̉ rõ cách mạng nước ta đã đi từ thang lợi này đen thang lợi khác vı̀:

"Ta có một đảng to lớn, mạnh mẽ.

https://thuviensach.vn

To lớn, mạnh mẽ là vı̀ có chủ nghı̃a Mác - Lênin, vı̀ sự'' co gang không ngừng của toàn the đảng viên, vı̀ được toàn quân và toàn dân thương yêu, tin cậy, ủng hộ".

Báo cáo Chı́nh trị nêu lên hai nhiệm vụ chı́nh:

1. Đưa kháng chien đen thang lợi hoàn toàn.

2. TO chức Đảng Lao động Việt Nam.

''Đảng Lao động Việt Nam phải là một đảng to lớn, mạnh mẽ, chac chan, trong sạch, cách mạng triệt đe.

Đảng Lao động Việt Nam phải là người lãnh đạo sáng suot, kiên quyet, trung thành của giai cap công nhân và nhân dân lao động, của nhân dân Việt Nam, đe đoàn ket và lãnh đạo dân tộc kháng chien đen thang lợi hoàn toàn, đe thực hiện dân chủ mới.

Trong giai đoạn này, quyen lợi của giai cap và nhân dân lao động và của dân tộc là một. Chı́nh vı̀

Đảng Lao động Việt Nam là đảng của giai cap công nhân và nhân dân lao động, cho nên nó phải là đảng của dân tộc Việt Nam.

Nhiệm vụ thứ nhat, nhiệm vụ cap bách nhat của Đảng ta ngày nay là phải đưa kháng chien đen thang lợi. Các nhiệm vụ khác đeu phải phụ thuộc vào đó".

"Kiên quyet xây dựng một nước Việt Nam độc lập, thong nhat dân chủ, phú cường, một nước Việt Nam dân chủ mới". '' Anh Trường Chinh trı̀nh bày bản báo cáo ''Bàn ve cách mạng Việt Nam". Đây là cương lı̃nh cách mạng trong thời kỳ mới. Trên cơ sở tong ket kinh nghiệm thực tien hơn hai mươi năm lãnh đạo cách mạng của Đảng, đong chı́ Tong bı́ thư nêu lên trước đại hội toàn bộ đường loi cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân tien lên chủ nghı̃a xã hội ở Việt Nam:

- ''Van đe lớn mà tı̀nh hı̀nh khách quan của xã hội Việt Nam đe ra là: giải quyet mâu thuan giữa che độ dân chủ nhân dân với những lực lượng phản động, khien cho che độ dân chủ nhan dân Việt Nam phát trien mạnh mẽ và tien lên chủ nghı̃a xã hội".

- "Nhiệm vụ cơ bản của cách mạng Việt Nam là tiêu diệt bọn đe quoc xâm lược, làm cho nước Việt Nam hoàn toàn độc lập và thong nhat, xóa bỏ hı̀nh thức bóc lột phong kien, làm cho người cày có ruộng, tien lên chủ nghı̃a xã hội.

Nhiệm vụ chong đe quoc và nhiệm vụ thong phong kien khăng khı́t với nhau. Nhưng trọng tâm của cách mạng trong giai đoạn hiện tại là giải phóng dân tộc. Kẻ thù cụ the trước mat của cách, mạng là chủ nghı̃a đe quoc xâm lược và bè lũ tay sai. Mũi nhọn của cách mạng chủ yeu chı̃a vào bọn đe quoc xâm lược"I.

Báo cáo đe ra 12 chı́nh sách đe đưa cách mạng đen thang lợi: Đay mạnh kháng chien đen toàn thang. Thi hành từng bướt chı́nh sách ruộng đat, tien tới thực hiện khau hiệu người cày có

ruộng. Xây dựng, củng co và phát trien che độ dân chừ nhân dân ve chı́nh trị, kinh te và văn https://thuviensach.vn

hóa. Củng co mặt trận dân tộc thong nhat chong đe quoc xâm lược. Xây dựng và phát trien quân đội nhân đan Chı́nh sách dân tộc. Chı́nh sách tôn giáo. Chı́nh sách đoi với vùng tạm bị

chiem. Chı́nh sách đoi với ngoại kieu.

Chı́nh sách đoi ngoại. Ra sức ủng hộ cách mạng Campuchia và cách mạng Lào. Tı́ch cực góp phan vào cuộc đau tranh vı̀ hòa bı̀nh, dân chủ và độc lập dân tộc của nhân dân the giới.

Đại hội dành ba ngày nghe và thảo luận Báo cáo Chı́nh trị, Luận cương Cách mạng Việt nam.

TRONG thời gian họp trù bị, Bác đã luôn luôn nhac các đại bieu: "Nhiệm vụ chı́nh của đại hội là

đay mạnh cuộc kháng chien đen thang lợi hoàn toàn và xây dựng Đảng Lao động Việt Nam, khi thảo luận can đặt trọng tâm vào hai việc đó !". Nhưng vào đại hội van dien ra những cuộc thảo luận kéo dài ve việc đoi tên Đảng, Đảng của ai! Giai cap nào lãnh đạo! Chủ nghı̃a Mác'' - Lênin là

gı̀!...

Một vài đại bieu kiên trı̀ viện dan những đieu trong sách vở, nói đảng cộng sản phải là đảng của giai cap công nhân, không the là của nhân dân lao động nói chưng, những phan tử tư sản, thân sı̃, đặc biệt là địa chủ, dù có yêu nước, tien bộ cũng không the nam trong thành phan nhân dân lao động... Cuộc tranh luận có lúc trở nên căng thang. Bác ngoi điem đạm lang nghe những ý

kien khác nhau, bang những lời lẽ bı̀nh dị Bác khéo léo hướng một so đại bieu đi vào trọng tâm hội nghị. Khi cuộc tranh luận "chủ nghı̃a Mác - Lênin là gı̀!" kéo dài, Bác nhẹ nhàng nói: "Chủ

nghı̃a Mác - Lênin là cái gı̀ lợi cho cách mạng thı̀ làm !". Cáu nói của Bác làm rộ lên những tieng cười và những tràng vo tay ket thúc cuộc tranh cãi. Khi đó Bác không the nói: "Cách mạng Việt Nam đã làm nhieu đieu chưa có trong sách vở!".

Sang ngày thứ tư, các tieu ban họp riêng. Trung ương họp mở rộng bàn ve quân sự dưới sự chủ

tọa của Bác và anh Trường Chinh. Tôi báo cáo ve tı̀nh hı̀nh quân sự, âm mưa của địch, chủ

trương của ta, phương châm chien lược và công tác chuan bị các chien dịch sập tới. Các liên khu Việt Bac, 3, 4, 5 và Nam Bộ lan lượt phát bieu. Trước yêu cau phát trien của giai đoạn mới, các nơi nêu lên rat nhieu khó khăn. Bác nói: "Bộ đội ta ngày nay cũng như chú bé Phù Đong ngày xưa. Từ cho là một hài nhi đang nam trong nôi, đột nhiên lớn vụt, vı̀ vậy mà thieu áo, thieu quan, thieu ăn, thieu mặc, thieu các nhu cau khác, có the thieu vợ nữa... Những khó khăn này lớn thật, nhưng chı̉ là khó khăn vı̀ trưởng thành. Chú than đong bộ đội ta sẽ có khả năng hoạt động và có rat nhieu trien vọng, tien đo sẽ rat rực rỡ".

Thời gian ở đại hội tôi tranh thủ tı̀m hieu tı̀nh hı̀nh những chien trường xa. Các đong chı́ Khu 5

cho ràng neu được tăng cường vũ khı́ sẽ có nhieu khả năng đánh lớn.

Khu 5 có ba tı̉nh tự do, địa hı̀nh rừng núi nhieu, dân chúng rat quật cường, Tây Nguyên là một chien trường có nhieu thuận lợi mà ta còn chưa khai thác. Tôi có những buoi trao đoi với anh Lê Duan. Anh Duan nói Pháp sẽ co gang bı̀nh định mien Nam đe don sức đoi phó với chủ lực ta https://thuviensach.vn

đang lớn mạnh ở mien Bac. Từ sau khi có lệnh chuan bị Tong phản công, ở Nam Bộ đã thành lập những trung đoàn, liên trung đoàn chuan bị đánh lớn, nhưng khi ta tập trung chủ lực lại, phong trào chien tranh du kı́ch ở cơ sở lại sa sút. Anh dự kien Nam Bộ sẽ còn trải qua nhieu thử thách gay gat. Tôi nói năm 1947, Bộ cũng đã trien khai thành lập một đại đoàn chủ lực, lay tên là Đại đoàn Độc Lập, những đơn vị từ các khu đã được tập trung ve, nhưng trước cuộc tien công chien lược của địch vào Việt Bac, ta đã kịp phân tán thành những đại đội độc lập, tieu đoàn tập trung nên đoi phó thang lợi với cuộc tien công. Anh Duan hỏi ve kinh nghiệm xây dựng bộ đội chủ lực bộ đội địa phương ở mien Bac và ke những chuyện "xoay van đánh giặc", những sáng tạo trong cách đánh du kı́ch ở mien Nam, những kinh nghiệm đau tranh chı́nh trị

phong phú ở đô thị, đặc biệt là Sài Gòn.

Chieu ngày 14 tháng 2, tôi trı̀nh bày Báo cáo quân sự tại đại hội. Báo cáo nêu lên quá trı̀nh Đảng lãnh đạo đau tranh vũ trang, kiem điem sự chủ quan trong đánh giá địch, lượng định những khó khăn của ta trong thực hiện nhiệm vụ chuan bị tong phản công, như chậm chı̉ đạo vận động chien, coi nhẹ du kı́ch chien; nêu lên những tien bộ lớn lao trên chien trường biên giới và trung du; xác định phương châm chien lược hiện nay: Trên chien trường chı́nh, đay mạnh vận động chien, phát trien du kı́ch chien nham tiêu diệt một bộ phận quan trọng sinh lực địch, tien tới giành .ưu the quán sự chuyen sang Tong phản công, trên các .chien trường Trung Bộ và Nam Bộ lay du kı́ch chien là chı́nh, vận động chien là phụ.

Báo cáo đe cập một so van đe xây dựng quân đội. Ve to chức biên che của quân đội, can giảm bớt thành phan cơ quan đe tăng cường cho lực lượng chien đau thı́ch hợp với yêu cau của chien trường và chien thuật, giảm nhẹ sự đóng góp của nhân dân, nâng cao hiệu suat chien đau của bộ đội. Can cải tien nội dung huan luyện quân sự cho thı́ch hợp với phương châm chien lược, chien thuật của '' ta. VE trang bị can chú trọng cả hai nguon: vũ khı́ đoạt được của giặc và

vũ khı́ do ta tự sản xuat; lay vũ khı́ của giặc trang bị cho mı̀nh van là nguon chı́nh, nhưng phải ra sức phát trien sản xuat của quân giới, nhat là đoi với những vũ khı́ cơ bản. Ve cap dưỡng, can kiên quyet cải tien, quy định che độ cap dưỡng thı́ch hợp với nhu cau của quân đội và khả năng đảm phụ của nhân dân. Ve công tác chinh trị, phải lay việc giáo dục chı́nh trị, lãnh đạo tư tưởng làm trọng tâm, giáo dục mục đı́ch và tı́nh chat của chien tranh, đường loi và chı́nh sách của Đảng và Chinh phủ cho quân đội, đe cao trı̀nh độ giác ngộ, rèn luyện tinh than chien đau, củng co sự đoàn ket trong và ngoài quân đội, do đó rèn luyện cho moi người chien sı̃ đeu có quan điem nhân dân, quan điem quan chúng sâu sac và vững chac. Trong xây dựng quân đội, việc xây dựng Đảng phải đặt lên hàng đau. Can thiet lập che độ đảng ủy thay vào che độ chı́nh ủy toi hậu quyet định. Đe cao tı́nh đảng, đe cao ý thức giai cap, giáo dục đường loi chı́nh sách của Đảng, kiện toàn chi bộ, đe cao tác dụng lãnh đạo của chi bộ. Việc xây dựng đội ngũ cán bộ là van https://thuviensach.vn

đe then chot trong công cuộc xây dựng quân đội nhân dân. Can tăng cường sự giáo dục cho cán bộ ve chı́nh trị, năng lực công tác, to chức việc đào tạo và bo túc cho cán bộ trong các trường huan luyện cũng như tại chức, mạnh dạn cat nhac các cán bộ hay chien sı̃ có thành tı́ch chien đau lâu năm, chú trọng cat nhac cán bộ công nông, nâng cao trı̀nh độ cán bộ công nông đe có

khả năng đảm đương những công việc ngày càng quan trọng, đong thời cải tạo cán bộ trı́ thức bien họ thành những người luôn luôn trung thành với quyen lợi của giai cap và dân tộc...

Tinh than chien đau của bộ đội trên các mặt trận, những chien thang lớn trong thời gian qua đã mang tới cho đại hội một niem hưng phan tột độ. Anh Hoàng Quoc Việt chạy tới ôm lay tôi hôn, nước mật chảy ròng. Bác nhı̀n chúng tôi roi nói vui: ĐO là "quân dân nhat tri '' !

Khi ay anh Hoàng Quoc việt được phân công phụ trách công tác dân vận của Đảng. Tieng vo tay lại tiep tức rộ lên xen những tieng cười. Bác đứng lên bieu dương những gương chien đau của bộ đội Việt Nam và nói vı̀ đâu chúng ta có một quân đội như the. ĐO là do ke tục tinh than quật cường của ông cha ta ngày trước, tinh than tự lực, sáng tạo của ta ngày nay, và sự học tập kinh nghiệm chien đau của các nước anh em, chien tranh vệ quoc ở Liên Xô, chien tranh giải phóng ở Trung Quoc, nên bộ đội ta đã trưởng thành nhanh chóng và vượt bậc.

Báo cáo quân sự tại đại hội được thông qua.

Đại hội đã ra nghị quyet ve quân sự tiep tục khang định đường loi kháng chien "toàn dân, toàn diện, trường kỳ và tự lực cánh sinh".

Nghị quyet nhan mạnh phải kiên trı̀ lãnh đạo chien tranh. Đảng chủ trương xây dựng một quân đội nhân dân mạnh mẽ, nhân chinh với ba đặc điem: dân tộc, nhân dân và dân chủ. Khan trương xây dựng bộ đội chı́nh quy, củng co bộ đội địa phương và phát trien dân quân du kı́ch.

Phương châm tác chien van là "lay du kı́ch làm chı́nh, vận động chien là phụ, nhưng phải đay mạnh vận động chien tien lên đe vận động chien trở thành chủ yeu''. Tuy vậy, do đặc điem chien tranh phát trien không đeu nên chı̉ đạo phải dựa vào điệu kin cụ the của moi chien trường mà vận dụng phương châm cho thı́ch hợp. "Phải nậm vững nguyên tac tiêu diệt chien".

Ve moi quan hệ chien đau của nhân dân ba nước Đông Dương, Đại hội nghị quyet: ''Vı̀ Đông Dương là một chien trường và cách mạng Việt Nam có nhiệm vụ phoi hợp với cách mạng Miên

- Lào nên lúc này phải tı́ch cực giúp đỡ cuộc kháng chien Miên - Lào: phát trien chien tranh du kı́ch, xây dựng lực lượng vũ trang, xây dựng căn cứ địa".

Với sự kiện Đảng ta ra hoạt động công khai, liên minh chien đau của ba nước Việt - Miên - Lào chuyen sang một thời kỳ mới. Đe quoc Pháp xâm lược Đông Dương đã co ket các dân tộc trên bán đảo trong cuộc chien đau chong kẻ thù chung. Từ năm 1941, trong Hội nghị Trung ương lan thứ tám thành lập Việt Nam Độc lập Đong minh, Bác đã nêu ý kien: "ở Lào và Miên có the https://thuviensach.vn

thành lập Ai Lao Độc lập Đong minh và Cao Miên Độc lập Đong minh đe chuan bị Tong khởi nghı̃a". Người cho rang việc to chức một mặt trận đoàn ket dân tộc thật rộng rãi là thı́ch hợp với cả ba nước Đông Dương trong cuộc đau tranh giành tự do. Tuy nhiên, tı̀nh hı̀nh phát trien cách mạng ở ba nước không đeu. Tại Lào và Campuchia, cơ sở đảng mới xuat hiện ở một so thành pho, thị tran có đông Việt kieu, chưa phát trien đượm xuong nông thôn. Ngay sau khi thành lập nước Việt Nam dân chủ cộng hòa, Chı́nh phủ ta đã ký Hiệp định Liên minh quân sự

với Chı́nh phủ ı́txala Lào, cùng với Hiệp định thành lập Liên quân Việt - Lào. Chı́nh phủ ta cũng ký với Uy ban Cao Miên độc lập tuyên bo chung "Đoàn ket Việt - Miên - Lào chong Pháp", và to chức lực lượng vũ trang hon hợp Liên quân Miên - Việt. Trong những năm kháng chien, ta đã

đưa những đơn vị quân tı̀nh nguyện Việt Nam sang hoạt động ở Lào và Campuchia cùng với Liên quân Lào - Việt, Liên quân Miên - Việt, bộ đội giải phóng Itxala Lào và bộ đội Itxarâc Campuchia, dưới sự lãnh đạo của Chinh phủ Kháng chien Lào và ủy ban Dân tộc giải phóng Campuchia. Do chien trường bị địch chia cat, ba nước đã to chức những mặt trận liên minh chien đau hon hợp: Liên khu 10 với Thượng Lào, Liên khu 4 với Trung Lào, Liên khu 5 với Hạ

Lào, Đông - Bac Nam Bộ với Đông và Tây - Bac Campuchia. Những chien thang hoi đau kháng chien toàn quoc ở Sam Tớ, Napé, Sêpôn, Thà Khẹc, Xiêm Riệt... là những bieu hiện ve sức mạnh của khoi liên minh chien đau ba nước Đông Dương.

Trước đây, Đảng Cộng sản Đông Dương lãnh đạo chung phong trào cách mạng ở cả ba nước. Tại đại hội, anh Cay xỏn Phômvihản thay mặt những người cộng sản Lào, anh Sơn Ngọc Minh thay mặt những người cộng sản Campuchia tham gia Đoàn Chủ tịch. Nhưng sau đây, cách mạng của moi nước nam dưới sự lãnh đạo độc lập, tự chủ của từng đảng, liên minh chien đau của ba nước Đông Dương sẽ được tien hành qua bàn bạc thong nhat, phoi hợp hành động phòng giữa ba đảng. Một loạt công việc đặt ra: phải to chức Ban vận động thành lập Đảng ở Lào và

Campuehia, phải thành lập ngay Mặt trận Đoàn ket Liên minh Việt - Miên - Lào, to chức Hội nghị Liên minh ba nước trên bán đảo Đông Dương... Yêu cau trọng tâm ở Lào và Campuchia lúc này là phải đay mạnh phong trào kháng chien: phát trien chien tranh du kı́ch, xây dựng lực lượng vũ trang và xây dựng các khu căn cứ đe đáp ứng với yêu cau của tı̀nh hı̀nh mới.

Gặp lại anh Cay xỏn ở đại hội, tôi thay cảm giác của mı̀nh lan đau tiep xúc với anh năm 1948

không lam.

Người sinh viên lúc đó tới Việt Bac chinh là hı̀nh ảnh của the hệ mới nhân dân Lào quyet tâm dan bước trên con đường đau tranh cho độc lập, dân chủ. Tôi nói với anh 1 Mặt trận Đoàn ket Liên minh Việt - Miên - Lào được thành lập ngày 11 tháng 3 năm 1951. Ban chı̉ đạo Mặt trận có

các vị: Phạm Văn Đong, Hoàng Quoc Việt, Xuphanuvông, Nuhâc, Sơn Ngọc Minh, Tútxơmút.

2. Hội nghị Liên minh ba nước trên bán đảo Đông Dực"-g họp tháng 9 năm 1952.

https://thuviensach.vn

Cay xỏn, thời gian qua phải tập trung đoi phó với những hoạt động của địch, bộ đội Việt Nam chưa làm được gı̀ nhieu cho cách mạng Lào, nay đã có'' đieu kiện hơn. Lào can gap rút xây dựng một căn cứ địa thật vững chac, địa điem thuận tiện hiện nay là Thượng Lào: Anh Cay xỏn cho rang với sự tham gia của Hoàng thân Xuphanuvông, trong giai đoạn mới, cách mạng Lào có

đieu kiện phát trien nhanh. Can công khai thành lập Chı́nh phủ kháng chien Lào. hoàng thân Xuphanuvông đang có mặt ở Việt Bâe, chuan bị cho việc thành lập Mặt trận Đoàn ket Liên minh Việt - Miên - Lào. Sau khi được gặp Bác, Hoàngthân đã có những tı̀nh cảm và sự kı́nh trọng rat đặc biệt.

Đại hội bau ra Ban Chap hành Trưng ương Đảng Lao động Việt Nam do đong chı́ Ho Chı́ Minh làm Chủ tịch, và đong chı́ Trường Chinh làm Tong bı́ thư.

Đại hội lan thứ II của Đảng được coi là Đại ''hội kháng chien. Những đại bieu của lực lượng vũ

trang ve đây đeu như còn mang theo khói súng của chien trường. Giữa cuộc họp, nhieu đại bieu quân đội đã phải rời đại hội lên đường đi chien dịch.

Tôi không ở lại đại hội được tới ngày be mạc, vı̀ phải ve cơ quan đe kịp dự cuộc họp Đảng ủy Mặt trận lan thứ hai được triệu tập vào ngày 19 tháng 2 năm 1951, quyet định lựa chọn phương án đánh địch trong chien dịch sap tới.

Đại hội lan thứ II của Đảng mở ra một thời kỳ cáeh mạng mới trên bán đảo Đông Dương. Với Đảng Lao động Việt Nam, Đảng ta đã trở ve với to chức ban đâu, được quyet định trong hội nghị hợp nhat những người cộng sản ở Đông Dương ngày 3 tháng 2 năm 1930 (Đảng Cộng sản Việt Nam), dưới sự chủ trı̀ của lãnh tụ Nguyen ái Quoc. Đảng ta ra hoạt động công khai đã

chı́nh thức làm nhiệm vụ của một đảng cam quyen chịu trách nhiệm trước dân tộc. Đại hội cũng mở ra thời kỳ hoạt động mới của hai đảng anh em, Lào, Campuchia, một hı̀nh thức liên minh chien đau mới giữa ba nướ.c trên bán đảo Đông Dương, dan tới thang lợi cách mạng ở

moi nước sau này.

Chương 5

XUỐNG TRUNG DU

THU Đông năm 1950, trên chien trường cả nước, khoảng 10.000 quân địch đã bị loại khỏi vòng chien đau Riêng tại chien dịch Biên Giới, chúng ta đã tiêu diệt những đơn vị tinh nhuệ của địch.

Các tieu đoàn dù được coi là lá chủ bài của quân vien chinh. Lı́nh lê dương, từ ngày đau chien tranh đã là cho dựa chủ yeu của tướng lı̃nh Pháp. Các đơn vị Tabo, từng noi danh ở Bac Phi, là

những đơn vị đau tiên vượt sông Rhin trong cuộc chien giải phóng nước Pháp. SO sı̃ quan bị

chet và bị bat khá đông: 90 sı̃ quan, 200 hạ sı̃ quan, trong đó có cả một trường hạ sı̃ quan dù đi thực tập, cả bộ máy chı̉ huy 2 binh đoàn và cụm cứ điem Đông Khê. Một so chi https://thuviensach.vn en lược quan

trọng của địch: phong tỏa biên giới phı́a bac, khu tứ giác bảo vệ đong bang Bac Bộ, hành lang đông tây nham cat đứt Việt Bac với mien xuôi... đeu bị phá sản.

That bại hoàn toàn bat ngờ đã gây một chan động lớn trong giới cam quyen Pháp ở Đông Dương. Alétxăngđri, viên tướng đen giờ phút cuoi còn phản đoi việc rút lui khỏi Cao Bang, lúc này lại đe nghị rút Móng Cái, Tiên Yên và Hòn Gai đe có thêm 4 tieu đoàn bảo vệ Hà Nội. Vanluy (Valluy) đong tı̀nh với ý kien rút Đı̀nh Lập, Tiên'' Yên. Tong chı̉ huy Cácpăngchiê còn tı́nh tới trường hợp neu áp lực Việt Minh quá mạnh, sẽ bỏ Hà Nội ve co thủ ở Hải Phòng.

Tin tức từ Hà Nội báo ra, cả thành pho đang num nớp lo sợ một cuộc tien công. Lực lượng thiet giáp tập trung ở phı́a bac thành pho đe phòng những binh đoàn Việt Minh từ Cao Bang, Lạng Sơn đo ve. Đường pho lúc nào cũng có cảnh sát vũ trang đứng gác trong công sự dã chien vừa xây dựng. Pháp kieu được lệnh chuan bị di tản.

Những tin không lành từ Bac Việt Nam lại gây xáo trộn tại thủ đô Pháp.

Phản ứng đau tiên cửa Chı́nh phủ Pháp là cử ngay một đoàn đieu tra sang Đông Dương, đong thời cap toc tăng viện 7 tieu đoàn bộ binh cùng với 1 trưng đoàn thiet giáp, 2 cụm pháo binh, 1

phi đội máy bay ném bom, một so lượng khá lớn đại bác các loại, và xe bọc thép đe đoi phó với cuộc tien công lớn của Việt Minh. Chinh phủ Pháp đã rat co gang. Nhưng Bộ chı̉ huy quân sự

Pháp ở Đông Dương đòi hỏi hơn the rat nhieu: can có thêm 500.000 quân tinh nhuệ, phải tăng cường lực lượng không quân lên gap ba, và van phải rút hẹp phạm vi chiem đóng ở đong bang !

Van đe chien tranh Đông Dương thời gian qua tạm lang xuong trước những khó khăn ve kinh te (ngân sách thieu hụt 247 tı̉ franc), giờ lại gây sóng gió trong chı́nh phủ, quoc hội, báo chı́ và dư

luận dân chúng.

Tướng Giăng (Juin), thành viên của phái đoàn đieu tra từ Đông Dương ve, nói với Tong thong và Thủ tướng Pháp: "Sớm muộn Pháp cũng phải bỏ Đông Dương vı̀ quá xa xôi và ton kém. Cách tot nhat là đieu đı̀nh với ông Ho Chı́ Minh hoặc quoc te hóa cuộc chien". Nghị sı̃ Pháp Măng đét Phăng (Mandès France) nhieu lan phát bieu tại quoc hội ve be tac không the giải quyet cả ve quân sự và chı́nh trị trong chien tranh Đông Dương, can phải đi tới "giải pháp tı̀m kiem một thỏa hiệp chı́nh trị, một thỏa hiệp tat nhiên là với người đang chien đau chong chúng ta!".

Với Quoc hội Pháp, có hai giải pháp: Một, tiep tục chien tranh với những đieu kiện rat khó khăn của nước Pháp, hoặc dựa vào Mỹ. Hai, cham dứt cuộc chien bang cách đieu đı̀nh với Chı́nh phủ

Ho Chı́ Minh, một giải pháp mà chı́nh Măngđét Phăng cũng cho là "nặng ne, xót xa, bat công nhưng phải lẽ. '' Chı́nh phủ Plêven (Pleven) tı̀m ra giải pháp thứ ba.

Từ tháng 6 năm 1949, tại vịnh Hạ Long, Cao ủy Pháp Bôlae (Bollaert) đã ký với Nguyen Văn Xuân và Bảo Đại một tuyên bo chung, trong đó Pháp long trọng thừa nhận "độc lập và "thong nhat" của Việt Nam. Nhưng chı̉ ba ngày sau đó, bộ trưởng Bộ Pháp quoc hải ngoại đã tuyên bo https://thuviensach.vn

tại quoc hội: Chı́nh phủ Pháp van duy trı̀ sự thong nhat ve ngoại giao và quoc phòng trong khoi liên hiệp, Việt Nam chı̉ có lực lượng cảnh sát chịu trách nhiệm ve nội an, trước mat quy che "ba kỳ" trong những hiệp ước ký với trieu đı̀nh Hue van không thay đoi ke cả quy che ve Nam Kỳ, neu chưa có quyet định của Quoc hội Pháp ( !).

Với sự thúc ép của Mỹ, hai tháng sau, ngày 3 tháng 8 năm 1949, Hiệp ước êlydê (Elysée) giữa Tong thong Pháp Vanh xăng ôriôn (Vincent Aunol), bộ trưởng Bộ Pháp quoc hải ngoại Cot Phơlôrê (Coste Floret) và Bảo Đại mới ra đời. Pháp công nhận Việt Nam độc lập, có một quân đội 50.000 người, với những sı̃ quan người Việt, nhưng do người Pháp huan luyện và đieu khien. Ve ngoại giao, Việt Nam chı̉ được đặt đại sứ ở Xiêm (Thái Lan), Trung Hoa (Tưởng Giới Thạch), an Độ và Tòa thánh Vaticăng. Ve van đe thong nhat Việt Nam, hiệp ước ghi: "Nước Pháp sẽ không chong lại sự thong nhat ba kỳ...".

Nhưng suot những năm qua, các nhân vật trong "chı́nh phủ Việt Nam" van là những tên bù

nhı̀n thảm hại. Thảm họa của quân Pháp trên đường so 4 đem lại cho chúng một dịp quay phá, công khai phê phán tư tưởng chủ nghı̃a thực dân của những viên chức Pháp trong các cuộc đàm phán.

Ngày 22 tháng 10 năm 1950, Thủ tướng Pháp Plêven bat than đe nghị quoc hội thông qua một bản hiệp ước trao cho các nước Đông Dương chủ quyen, độc lập, có chı́nh quyen, ngoại giao và

quân đội, cham dứt sự bảo trợ của Pháp, và chuyen giao quyen hành chı́nh cho người Việt trước ngày 1 tháng 1 nam 1951.

Vı̀ đâu chủ nghı̃a thực dân Pháp cực kỳ bảo thủ lại bong nhiên trở nên hào phóng dù chı̉ là với bọn bù nhı̀n!

Pháp đã thay không còn lực lượng đe tiep tục cuộc chien.

Hiệp ước này sẽ cho phép có thêm 500.000 quân ngụy do Mỹ trang bị vũ khı́ và góp phan nuôi dưỡng Đây là cách duy nhat đe ''đoi phó với tı̀nh hı̀nh đã trở nên cực kỳ bat lợi với quân vien chinh, cùng với sức ép ngày càng tăng trong quoc hội cũng như dư luận Pháp.

Giới cam quyen Pháp thừa biet quyet định này sẽ mở đường cho Mỹ nam ngụy quyen và quân đội của nó.

Không phải ngau nhiên Mỹ nhieu lan thức ép Pháp làm việc này. HỌ cũng biet không the dựa vào một so tên bán nước bị đong bào mı̀nh khinh bı̉ đe chong lại cả một dân tộc chien đau cho độc lập, tự do thực sự, đang trên đà thang lợi. Nhưng họ không còn sự lựa chọn nào khác.

Một quyet định nữa của Chı́nh phủ Pháp là phải thay the ngay Cácpăngchiê đã quá mat tinh than !

Những người đau tiên được mời là Giăng và Kơnı́ch (Koenig) đeu thoái thác. Tong thong Vanh xăng ôriôn gợi ý chọn Đờ Lát đờ Tátxinhi. Theo ông, viên tướng 5 sao đã chı̉ huy tập đoàn quân https://thuviensach.vn

1 tien từ bờ bien Địa Trung Hải mien nam nước Pháp đen sông đanuýp (Danube) cuoi the chien thứ hai, là người duy nhat có tam cỡ đưa đội quân vien chinh thoát khỏi hiem họa.

Nhưng không phải không có người phản bác. Thủ tướng Plêven nói: "Một nửa sı̃ quan sẽ bỏ đi vı̀ ông ta noi tieng nướng quân".

Cuoi cùng, chı́nh phủ đong ý với tong thong.

Các tướng lı̃nh Pháp đã rõ những khó khăn, be tac trên chien trường Đông Dương. CO người cho là Đờ Lát thı́ch những công việc mà mọi người từ nan. Đờ Lát đã nhanh chóng nhận nhiệm vụ chı̉ với một đieu kiện: phải trao cho mı̀nh cả quyen dân sự và quân sự, ông ta không tin có

the xoay chuyen tı̀nh hı̀nh neu còn ai đó ở trên mı̀nh.

Ngày 6 tháng 12 năm 1950, Hội đong Bộ trưởng Pháp bo nhiệm Đờ Lát chức Cao ủy kiêm Tong chı̉ huy ở Đông Dương. Lan đau có người đảm đương một lúc cả hai chức vụ này.

CUOI năm 1950, tong quân so của ta là 288.884 người. So với mùa Hè thı̀ lực lượng ta đã tăng nhanh.

Nhưng cùng thời gian đó, lực lượng địch cũng tăng lên 239.000 người. Đây là năm duy nhat trong suot cuộc chien tranh, ve mặt so quân, ta và địch có so lượng tương đương Trên chien trường cả nước, lực lượng ta phân chia không đeu: .

Bac Bộ: 66%. Riêng chủ lực trực thuộc Bộ Tong tư lệnh chiem 38%.

Trung Bộ: 19%. '' Nam Bộ: 12%.

Thượng Lào: 3%.

Chúng ta không the phát trien lực lượng nhanh vı̀ gặp khó khăn ve trang bị, cap dưỡng, và

những vùng dân cư đông van nam dưới sự kiem soát của địch. Nhiệm vụ giai ''đoạn mới đòi hỏi ta phải có một khoi chủ lực mạnh trên mien Bac đã trở thành chien trường chı́nh. Ngoài đại đoàn 308 và 304 đã được to chức từ trước, cuoi năm 1950, ngày 25 tháng 12, Bộ quyet định thành lập đại đoàn 312. Nòng cot của đại đoàn là trung đoàn 209 trực thuộc Bộ, cộng thêm trung đoàn 165 đieu từ mặt trận Tây Bac ve, trung đoàn 141 mới thành lập với 2 tieu đoàn 11

và 16 của 308, và 1 tieu đoàn độc lập của Liên khu Việt Bac.

Đau năm 1951, ta thành lập thêm 3 đại đoàn bộ binh, . 1 đại đoàn công binh và pháo binh, thường được gọi là đại đoàn công pháo.

Đại đoàn 320 thành lập ngày 16 tháng 1 năm 1951, gom 2 trung đoàn chủ lực của Liên khu 3

(48 và 64) và trung đoàn Tây tien 52.

Đài đoàn 325 thành lập ngày 11 tháng 3 năm 1951 trên cơ sở của 3 trung đoàn chủ lực của mặt trận Bı̀nh - Trị - Thiên.

Đại đoàn 351 (đại đoàn công pháo) thành lập ngày 27 tháng 3 năm 1951, gom trung đoàn sơn pháo 75 ly với tieu đoàn pháo của 308, các đại đội pháo của 209 và 174 ghép lại; trung đoàn https://thuviensach.vn

lựu pháo 105 ly (von là trung đoàn bộ binh 34 của Liên khu 3, chuyen binh nhung ở Trung Quoc, tới chien dịch Điện Biên Phủ mới có mặt trong đội hı̀nh); và trung đoàn công binh 151

đã có từ trước.

Đại đoàn 316 được thành lập ngày 1 tháng 5 năm 1951, với trung đoàn 174 trực thuộc Bộ làm nòng cot, trung đoàn 98 thuộc mặt thật Đông Bac, và trung đoàn 176 của tı̉nh Lạng Sơn.

Khoi chủ lực của Bộ gom 6 đại đoàn: 304, 308, 312, 316, 320, 325 được giữ nguyên vẹn cho tới ket thúc chien tranh chong Pháp . Đây chı̉ là sự to chức lại những đơn vị đã có san với chat lượng không đong đeu. Mạnh hơn cả là đại đoàn 308 được thành lập từ trước, đánh tập trung sớm, nên cả ba trung đoàn đeu đánh giỏi. 308 được kẻ địch mệnh danh là "Sư đoàn thép". Tiep đó là đại đoàn 312, có 2 trung đoàn đánh tot. Các đại đoàn khác có từ 1 tới 2 trung đoàn đánh tot. Riêng đại đoàn 320 có nhieu kinh nghiệm hoạt động ở địch hậu đong bâng.

Do chủ lực các liên khu được đôn lên thành đại đoàn nên ở liên khu chı̉ còn bộ đội địa phương.

Việc trang bị vũ khı́ van gặp nhieu khó khăn. Trung Quoc đã đưa Chı́ nguyện quân sang chien đau ở Trieu Tiên. Đe trang bị chơ 6 đại đoàn bộ binh, nhu cau vũ khı́ của ta lên tới 1.200 tan.

Trong năm 1950, bạn chı̉ giao được 20%. Nguon vũ khı́ của ta lúc này một phan dựa vào bạn, nhưng phan chủ yeu van là lay của địch và do ta tự sản xuat. Trong tong quân so vien chinh vào cuoi năm 1950 là 239.000 người, chı̉ có 117.000 lı́nh âu Phi. So với trước chien dịch Biên Giới, quân so địch tăng lên dăm vạn, chủ yeu là quân ngụy. Tı́nh đơn vị, địch có 118 tieu đoàn bộ

binh, la tieu đoàn pháo binh, 3 trung đoàn thiet giáp, ve không quân, địch có 143 máy bay các loại; ve hải quân, địch có 263 tàu các loại, trong đó có 1 tuan dường hạm (Duguay Troin), 1

thông báo hạm hạng nặng (La Grondière), 1 thông báo hạm hạng nhẹ (La Moqueu8e).

Phân chia lực lượng địch trên các chien trường như sau: Bac Bộ: 54%, với 64 tieu đoàn. 28 tieu đoàn làm nhiệm vụ chiem đóng (lo tieu đoàn âu Pb 18

tieu đoàn ngụy).

20 tieu đoàn cơ động chien lược (17 tieu đoàn âu Phi, 3 tieu đoàn ngụy). 16 tieu đoàn cơ động chien thuật (14 tieu đoàn âu Phi, 2 tieu đoàn ngụy). Ve binh chủng có: 6 tieu đoàn pháo binh, 2

trung đoàn cơ giới, 4 tieu đoàn công binh.

Trung Bộ: 17%, với 20 tieu đoàn. 16 tieu đoàn làm nhiệm vụ chiem đóng (10 tieu đoàn âu Phi, 6 tieu đoàn ngụy). 4 tieu đoàn cơ động chien thuật đeu là âu Phi. VE binh chủng: 1 tieu đoàn pháo binh, 1 trung đoàn cơ giới, 1 tieu đoàn công binh.

Nam Bộ: 19%, với 23 tieu đoàn. 21 tieu đoàn chiem đóng (20 tieu đoàn âu Phi, 1 tieu đoàn ngụy). 2 tieu đoàn cơ động chien lược toàn là âu Phi.

Lào: 6%, với 7 tieu đoàn chiem đóng toàn là người Lào.

Campuchia: 4%, với 1 tieu đoàn âu Phi và 3 tieu đoàn người Khơme làm nhiệm vụ chiem đóng.

https://thuviensach.vn

Trong năm 1950, địch tı́ch cực phát trien quân ngụy, một phan đe bù đap so thieu hụt trong đội quân vien chinh, một phan đe xây dựng quân ngụy theo chương trı̀nh "quân đội các quoc gia liên ket". Chúng đã tuyen mộ trên 55.000 lı́nh ngụy, đại bộ phận (30.000) là lay ở Nam Bộ. Quân đội ngụy lúc này đã có 30 tieu đoàn.

Đe đoi phó với khoi chủ lực của Bộ, địch gap rút xây dựng 7 binh đoàn cơ động (groupement mobile, gọi tật là GM). Moi binh đoàn này tương đương với một trung đoàn, gom 3 tieu đoàn bộ binh, 1 cụm pháo binh, 1 đại đội công binh. Lúc này mới có 4 - 5 binh đoàn đủ khả năng hoạt động.

Các binh đoàn cơ động đeu bo trı́ ở bac và đông - bac Hà Nội: Binh đoàn cơ động so 1 ở Bảc Ninh. Binh đoàn cơ động so 2 ở Gia Lâm. Binh đoàn cơ động so 3 ở Vı̃nh Yên, Việt Trı̀. Binh đoàn cơ động so 4 ở Hải Dương. Binh đoàn cơ động so 5 ở Bac Giang. Binh đoàn cơ động Bac Phi ở Phủ Lo. Binh đoàn cơ động so 7 ở Đông Trieu.

Các tieu đoàn dù đeu đóng chung quanh Hà Nội.

Nghiên cứu cách bo trı́ lực lượng của địch, có the thay chúng đe phòng một cuộc tien công lớn của ta ve hướng trung du. Cuộc chien ở Trieu Tiên no ra vào cuoi tháng 6 năm 1950. Chı̉ một thời gian ngan, quân đội Bac Trieu Tiên đã chiem được phan lớn Nam Trieu Tiên. Mọi người đeu vui mừng vı̀ cuộc kháng chien của Việt Nam không còn đơn độc. Riêng Bác giữ thái độ dè

dặt. Bác nói với chúng tôi: "Quân đội Bác Trieu Tiên vượt giới tuyen tạm thời tien xuong phı́a nam, nơi có quân Mỹ đóng, chac chan Mỹ sẽ phản ứng, nhat là sau khi Mỹ đã bị đay khỏi lục địa Trung Hoa. Cuộc chien đau của nhân dân Trieu Tiên sẽ khó khăn và lâu dài". Khi chien dịch Biên Giới bat đau no súng thı̀ được tin quân Mỹ đo bộ vào Trieu Tiên,'' không chı̉ ở Nam Trieu Tiện mà cả bên trên vı̃ tuyen 38. Sau đó, quân đội Bac Trieu. Tiên buộc phải rút lui Một bộ phận quân Mỹ tien sát sông Ap Lục. Cuoi tháng. 10 năm 1950, Trung Quoc đã phải đưa quân chı́

nguyện sang Bac Trieu Tiên. Cuộc chien đau dien ra rat quyet liệt Chien trường Trieu Tiên trở

thành nơi đoi đau quân sự giữa Đông và Tây, giữa quân đội Trung Quoc, quân đội Bac Trieu Tiên, máy bay Liên Xô, với quân đội Mỹ và nhieu nước chư hau. Những ton that ve người của cả

hai bên đeu rat lớn.

Đoi với Bác, độc lập và thong nhat của Việt Nam là nguyên tac không thay đoi. Nhưng suot quá

trı̀nh mưu tı̀m độc lập, tự do bao giờ Người cũng tı́nh cách giành thang lợi với ton that ı́t nhat bang những sách lược khôn khéo. Từ đau năm 1950, nước Việt Nam dân chủ cộng hòa được tat cả các nước xã hội chủ nghı̃a công nhận. Sự kiện này mở ra một trien vọng mới cho cách mạng Việt Nam. Nhưng chúng ta cũng có thêm nghı̃a vụ mới, và đứng trước những thử thách mới.

Nước Việt Nam đã trờ thành một tien đon của phe xã hội chủ nghı̃a ở Đông Nam á.

Bác suy nghı̃ rat nhieu. Trong bản huan thị ở hội nghị tong ket chien dịch Biên Giới, Người đã

https://thuviensach.vn

nhan mạnh hai đieu. Một, "trận thang này mới chı̉ là một thang lợi bước đau''. Hai, "phải tranh thủ thời gian". . Những sa sút tinh than của đội quân vien chinh là đieu can sớm khai thác. Chủ

trương chien lược của ta là nhanh chóng khuech trương thang lợi ở biên giới, liên tục tien công tiêu diệt sinh lực địch đe giữ vững quyen chủ động, giải phóng từng vùng đat đai tien tới giải.

phóng đong bang Bâc Bộ làm thay đoi cục diện chien trường. Cũng trong hội nghị tại Chợ Đon, anh Trường Chinh đã nhac lại nhiệm vụ quân sự của Đảng năm 1950 trên chien trường Bac Bộ

là: "I. Giải phóng biên giới, mở thông đường giao thông vận tải quoc te. 2. Đánh dan trung du, củng co căn cứ địa chı́nh, chọc thủng hành lang đông táy. 3. Phát trien du kı́ch đen cao độ sau lưng địch, phá hoại ke hoạch chiem đóng đong bang Bâc Bộ của chúng".

Lúc này, ở Bác Bộ, đại bộ phận quân địch, gom 51 tieu đoàn, tập trung tại 15 tı̉nh, thành ở đong bang và trung du, có diện tı́ch 21.000 km2 và 8.000.000 dân. Ơ Tây Bac, địch chı̉ có 3 tieu đoàn.

Neu muon tranh thủ thời cơ khi địch đang dao dộng lại chưa kịp củng co the phòng ngự tại đong bang, ta phải mở những chien dịch nham vào trung du và đong bang, trước het là trung du.

Đánh trung du sẽ có đieu kiện tiêu diệt những sinh lực địch quan trọng, đay lui địch khỏi những vùng tương đoi đông dan và trù phú giáp với Việt Bac, góp phan củng co và mở rộng căn cứ địa. Người dân các tı̉nh trung du rat gan bó với cách mạng đang trông đợi bộ đội ve giải phóng. Một thuận lợi nữa là tại đây ta đã chuan bị được một so lương thực cho chien dịch.

Nhưng đánh trung du là đụng vào phòng tuyen vòng ngoài bảo vệ Hà Nội. Những dảinúi cao ở

Việt Bac, Tây Bac đo dan ve châu tho sông Hong tới đây chı̉ còn là những gò đoi trọc, cây coi lúp xúp, tiep đen là những cánh đong bang phang không có địa hı̀nh cho bộ đội an náu khi tác chien. Trung du có một mạng đường sá, sông ngòi khá thuận tiện cho việc di chuyen xe thiet giáp và những thủy đội. Địa hı̀nh này cho phép địch phát huy sức mạnh của không quân, pháo binh và những binh đoàn cơ động. ĐO là những thử thách -mới đang chờ bộ đội ta.

Tôi trao đoi với đong chı́ Vi Quoc Thanh ve những thuận lợi và khó khăn khi bộ đội chuyen ve tác chien ở trung du và đong bang. Bạn giới thiệu Với chúng ta chien thuật "bôn tập" của Giải phóng quân Trung Quoc. Bộ đội sẽ trú quân cách địch khoảng 15 kilômét, ngoài tam pháo của chúng, bat than tiep cận địch ban đêm, tiêu diệt quân địch và giải quyet chien trường trong vài giờ, quay trở ve căn cứ xuat phát trước khi trời sáng. Cách đánh này cho phép ta hạn che hỏa lực máy bay, đại bác địch, đặc biệt là hỏa lực máy bay. Nhưng chı̉ có the vận dụng nó trong đánh điem. NO rat phù hợp với cách đánh của ta trước đây là: giải quyet gọn cứ điem địch trong một đêm đe hạn che ưu the áp đảo của máy bay và pháo, vô hiệu hóa lực lượng tăng viện của địch.

Chı̉ có khác là lan này đánh cát cứ điem ở đong bang nên phải tiep cận địch xa hơn, bộ đội sẽ bị

tiêu hao nhieu hơn ve the lực Từ cuoi tháng Chı́n, Bộ Tong tham mưa đã cử cán bộ xuong phoi https://thuviensach.vn

hợp với Liên khu Việt Bâc chuan bị chien trường. Hạ tuan tháng 11 năm 1950, Ban Thường vụ

Trung ương phê chuan phương án tác chien của Bộ Tong tư lệnh, quyet định mở chien dịch Tran Hưng Đạo, tien công địch ở Trung Du, vùng duyên hải Đông Bac và Liên khu 3, nham mục đı́ch: - Tiêu diệt sinh lực địch. - Mở rộng khu lương thực, phát trien du kı́ch chien tranh.

- Tranh thủ thời gian phá ke hoạch củng co của địch.

Lực lượng tham gia chien dịch gom 2 đại đoàn, 5 trung đoàn chủ lực, 4 đại đội pháo binh, 4 tieu đoàn bộ đội địa phương, và dân quân, du kı́ch. Hướng chı́nh là vùng trung du từ Việt Trı̀ tới Bac Giang, đòn tien công chủ yeu nham vào khu vực Vı̃nh Yên - Phúc Yên, có 2 đại đoàn. Hướng phụ

là vùng duyên hải Đông Bac có 2 trung đoàn, và Liên khu 3, với 3 trung đoàn.

Đảng ủy Mặt trận được chı̉ định ngày 80 tháng 11 năm 1950 gom 5 đong chı́: Võ Nguyên Giáp, Nguyen Chı́

Thanh, Chu Văn Tan, Tran Hữu Dực, Đào Văn Trường. Tôi là bı́ thư và chı̉ huy trưởng mặt trận.

Chien dịch sẽ chia thành 2 đợt hoạt động.

* Đợt 1 nham thu hút quân viện và thăm dò cách đoi phó của địch. Ta chủ trương dùng từng tieu đoàn đứng chân trên địa bàl cách địch 10 - 15 kilômét, vận động thật nhanh tới đánh đong loạt một so cứ điem đột xuat trên tuyen trung du đoi''diện với ta. Lực lượng ta được bo trı́ trên những khu vực dự kien đe tiêu diệt quân viện.

Các đơn vị đánh điem can giải quyet chien trường nhanh, rút nhanh, trước khi trời sáng đã trở

ve căn cứ. .

* Tới đợt 2, ta sẽ căn cứ vào cách đoi phó ''của địch, tập trung lực lượng ve một hướng . địch yeu và sơ hở, vận dụng chien thuật "đánh điem diệt viện" từ tiêu diệt cứ điem nhỏ, diệt viện nhỏ, tien tới tiêu diệt cứ điem lớn và diệt viện lớn.

Dự kien những khó khăn trên chien trường, Đảng ủy chủ trương làm công tác tư tưởng cho bộ

đội hieu rõ:

không nhat thiet trận đánh sau phải lớn hơn trận đánh trước, mà có the góp nhieu chien thang nhỏ thành một chien thang lớn. Vận dụng kinh nghiệm của chien dịch Biên Giới, Đảng ủy yêu cau từng đơn vị vừa phát huy cao độ tı́nh chủ động linh hoạt sáng tạo trong chien đau, vừa tuân thủ sự chı̉ đạo, chı̉ huy theo một ke hoạch chung.

Đe giữ bı́ mật ve hướng và thời gian mở chien dịch, 2 đại đoàn 308, 312 được lệnh ở lại biên giới cho tới gan ngày N. .

Sở chı̉ huy chien dịch thời gian đau chuyen ve Khuôn Chu, chân núi Tam Đảo, sau sẽ chuyen lên đı̉nh núi Tam Đảo Tại đây có the theo dõi tı̀nh hı̀nh mặt trận trên cả hai hướng Thái Nguyên và

Vı̃nh Yên.

Trước ngày lên đường đi chien dịch, các đơn vị nhận được thư Bác. Từng phân đội cho đen to https://thuviensach.vn

ba người đeu động viên nhau thực hiện lời dặn dò của Bác:

"Moi một người, moi dợn vị, moi bộ phận đeu phải: Bı́ mật hơn Nhanh chóng hơn . Kiên quyet hơn".

Tong so quân tham dự chien dịch Tran Hưng Đạo là 27.638 người. Trong đợt 1 chien dịch, chúng ta chı̉ đánh một so cứ điem đại đội, hoặc đại đội tăng cường. Mục tiêu của đợt này là tiêu diệt từ 2 đen 3 tieu đoàn. Một mục tiêu quá khiêm ton so với chien dịch Biên Giới.

Chúng ta vừa tiêu diệt hai binh đoàn địch trong vòng 13 ngày tại biên giới trong những trận đánh mặt đoi mặt.

Nhưng chı̉ hai tháng sau, hôm nay, lại phải quay ve cách đánh nhỏ trước đây! Chac chan không phải như vậy.

Thời kỳ né tránh những cuộc tien công của kẻ thù đã qua. Chúng ta bat đau đi tı̀m một trận đánh quyet định.

Ta đã nhı̀n thay những trở ngại khi đưa bộ đội ve chien đau trên địa hı̀nh đong bang với một kẻ

thù tuy đang dao động nhưng van mạnh hơn ta rat nhieu ve vũ khı́ và phương tiện.Nhưng khi vào chien dịch ta mới thay chưa lường trước het mọi khó khăn.

CHIEN dịch Trân Hưng Đạo thường được gọi là chien dịch Trung Du vı̀ '' trung du được chọn là

chien trường chinh, là nơi dien ra những hoạt động chủ yeu của chien dịch.

Lực lượng ta ở đây có 2 đại đoàn 308, 312 (thieu 1 trung đoàn), 3 liên đội sơn pháo 75 ly, moi liên đội có 4 khau sơn pháo, 4 tieu đoàn bộ đội địa phương của Vı̃nh Phúc (Vı̃nh Yên - Phúc Yên), Bac Ninh, Bac Giang, và 2 '' đại đội công binh. .

Lực lượng của địch ở 3 tı̉nh trung du: Vı̃nh Phúc, Bac Ninh, Bac Giang có 14:806 người, bao gom 9.326 quân âu Phi, 5.480 lı́nh ngụy và tho phı̉. Binh đoàn cơ động so 3 của địch trú quân ngay tại Vı̃nh Yên - Việt Trı̀. Các binh đoàn cơ động khác đóng ở Bac Ninh, Gia Lâm, Bac Giang, Hải Đường, Đông Trieu cóthe nhanh chóng can thiệp khi một nơi bị tien cong. Địch tuy đông nhưng phải phân tán đe làm nhiệm vụ giữ đat Đa so dân chúng trong vùng van thuộc ve ta.

Trong 705 ban te địch đã lập ở 3 tı̉nh chı̉ có 203 ban te phản động, còn 502 ban đeu có liên hệ

với kháng chien.

Riêng tı̉nh Vı̃nh Phúc, được chọn làm hướng chủ yeu, là nơi địch tương đoi yeu. Tại đây chúng có 4.300 người, với 2.400 âu Phi, 1.900 lı́nh ngụy, 5 pháo 105 ly và 4 pháo 75 ly. địch đã lập 175

ban te, nhưng chı̉ có 20 ban te phản động, 135 ban te đã theo ta, 20 ban khác giữ thái độ lưng chừng. .Có tı̀nh trạng này chı́nh là do ta đã phát động được chien tranh nhân dân. Trước áp lực mạnh của địch, lực lượng kháng chien van ton tại bang cách an mı̀nh tại cho, khi có đieu kiện lại xuat hiện phục hoi và phát trien phong trào. Mở những chien dịch lớn thu hút lực lượng định vào mặt trận chı́nh là cách ho trợ tı́ch cực cho chien tranh nhân dân ở hậu địch phát trien.

https://thuviensach.vn

Hạ tuan tháng 12 năm 1950, 2 đại đoàn chủ lực của ta từ Cao Bang, Lạng Sơn bı́ mật di chuyen ve phı́a nam.

Bộ đội đã xa khu căn cứ hơn một năm. Những làng bản, pho xá trên dọc đường đoi với họ xiet bao thân thuộc.

Dưới những mái nhà tranh leo lét ngọn đèn dau kia có những người thân đang trông chờ họ. Đe giữ bı́ mật, không một cán bộ, chien sı̃ nào ghé qua nhà. Đoàn quân xuat hiện bat than, đi mải miet, như một cơn loc tràn qua khu căn cứ. Sau hai tháng học tập, củng co, được nuôi dưỡng tot với nguon lương thực do Trung Quoc viện trợ, các chien sı̃ ta lại tràn đay sinh lực, phan khởi vı̀

chien thang và mặt trận đang chuyen mı̀nh ve phı́a nam.

Ngày 25 tháng 12 năm 1950, cả hai đại đoàn có mặt ở vị trı́ tập ket. Bộ đội đã hành quân mười bon đêm lien từ biên giới Cao Lạng ve tới trung du. Tới nơi là no súng đánh địch ngay đe tạo the bat ngờ.

Ta đã giữ được hoàn toàn bı́ mật trong chuyen quân. Nhưng kẻ địch van tung ra một so hoạt động thăm dò. Từ trung tuan tháng 12 năm 195ó, Bộ Tong tham mưu đã thông báo cho các chien trường xa, Bộ sẽ mở chien dịch, các khu can có hoạt động phoi hợp, không cho địch đưa quân từ Nam tăng viện ra Bac. Sau này chúng ta mới biet, nguon tin tı̀nh báo quan trọng nhat mà địch thu thập được, lại chı́nh là những bức điện mật mã của ta chuyen đi các địa phương.

Theo ke hoạch, chien dịch Tran Hưng Đạo sẽ mở màn tại trung du vào đêm 26 tháng 12 năm 1950. Sáng ngày 26 tháng 12, anh Lê Trọng Tan, đại đoàn trưởng 312, báo cáo với Bộ chı̉ huy chien dịch một cánh quân địch ước chừng một binh đoàn đang tien ve Lien Sơn, Xuân Trạch thuộc huyện Lập Thạch, Vı̃nh Phúc, là nơi 2 trung đoàn của 312 đang tập ket. Anh Tan đe nghị

cho đơn vị no súng tiêu diệt lực lượng này. Đây là đieu đáng mừng. Ta đang định kéo quân địch ra khỏi công sự đi vào những khu vực ta đã chuan bị thı̀ chúng lại tự ý tien sâu vào vùng tự do đang có lực lượng ta!

Tôi đong ý ngay với đe nghị của đại đoàn, và nói với đong chı́ đại đoàn trưởng: "Không bỏ lỡ cơ

hội tot này.

Coi như đơn vị các đong chı́ no súng mở màn chien địch. Trận đau phải thang thật ròn rã!".

Anh Lê Trọng Tan chı̉ huy 3 tieu đoàn đánh vận động, tiêu diệt gọn 1 tieu đoàn da đen và tiêu hao nặng 1 tieu đoàn khác Địch hot hoảng rút chạy bỏ lại cả ''trận địa pháo. Đại đoàn ngại lộ

mục tiêu chien dịch, không ra lệnh cho bộ đội truy kı́ch. Không thay ta đuoi theo, địch quay lại kéo pháo ve Vı̃nh Yên.

Viên quan tư tieu đoàn trưởng bị bat tại trận cùng với 300 quân, khai tên y là Pixea (Piscard) chı̉ huy tieu đoàn 1, trung đoàn 24 bộ binh người Xênêgan Ol24 RMTS), thuộc binh đoàn cơ

động so 8 do đại tá Muyle (Muler) chı̉ huy, đang tham gia vào một chien dịch càn quét có tên là

https://thuviensach.vn

"Con dẽ giun" (Bécassine).

Đại đoàn 312, vı̀ bận tác chien không có đieu kiện to chức le thành lập đại đoàn, sau đó đã

quyet định lay ngày chien thang Lien Sơn - Xuân Trạch (ngày 27 tháng 12 năm 1950) làm ngày truyen thong của đại đoàn. Chien thang Lien Sơn - Xuân Trạch tạo đà phan khởi cho chien dịch.

Tinh than quân địch rõ ràng là chịu ảnh hưởng những that trận ở biên giới''. .

Theo đúng ke hoạch, từ đêm ngày 26 đen đêm ngày 29 tháng 12 năm 1950, bộ đội ta đong loạt tien công nhieu vị trı́ địch ở cả Trung Du và Đông Bac. Hướng Trung Du, các tieu đoàn thuộc 308 tiêu diệt gọn các vị trı́. Hữu Bang, Than Lan, Tú Tạo, GO Sỏi, ap Cà Phê, GO âu, và Yên Phụ.

Riêng trận Chợ Thá phải dừng lại giữa chừng vı̀ trời sáng. Trung đoàn 209 của 312 đánh Chợ

Vàng hai lan không thành công.

Hướng Đông Bac, trung đoàn 174 tiêu diệt vị trı́ Binh Liêu. Địch đưa viện lên Bı̀nh Liêu, nhưng trung đoàn 98 bỏ lỡ cơ hội đánh viện. Bị uy hiep mạnh, địch vội vã rút các vị trı́ Châu Sơn, Khe Mo, Phong Dụ, Hoành Mô co ve co thủ ở Tiên Yên. .

Bộ đội ta lan đau tiêu diệt hàng loạt cứ điem địch trên địa hı̀nh trưng du, thực hiện thành công cách đánh bôn tập Các trận đánh đeu được giải quyet trong một đêm, tien hành cùng lúc ở

nhieu nơi, hạn che khả năng chi viện bang pháo binh, can thiệp bang máy bay và những đội quân ứng chien, khi trời sáng, bộ đội ta đã ra khỏi tam kiem soát của pháo binh địch.

Ngày 30 tháng 12 năm 1950, Bộ chı̉ huy chien dịch cho ket thúc đợt 1. Chúng ta đã hoàn thành nhiệm vụ đe ra cho đợt này, loại khỏi vòng chien đau 1.200 quân địch, trong đó có 2/3 là âu Phi.

Qua khai thác tù binh, ta biet địch đã phan nào phán đoán đúng hướng tien công. Chúng dự

kien: hướng thứ nhat của ta sẽ tien công từ Việt Trı̀ tới Vı̃nh Yên, neu thang sẽ tien ve Sơn Tây và Hà Nội. Hướng thứ hai sẽ đánh vào Bac Ninh, Bac Giang, roi đánh thang ve Hải Dương cat đứt đường so 5. Đong thời địch cũng đe phòng hướng Hải Ninh. Tuy nhiên, khi cuộc tien công no ra, chúng van lúng túng trong cách đoi phó. Tinh than của địch khá sút kém. Tại Xuân Trạch, khi bị bao vây, từng trung đội địch ra hàng. Ơ các vị trı́ địch chong cự yeu ớt, thường rút vào ham co thủ chờ quân ứng cứu. Ơ Bı̀nh Liêu, quân viện lên thay đon đã bị tiêu diệt lập tức rút lui Ngoài tien bộ trong đánh tiêu diệt cứ điem, công tác hậu can chien dịch cũng có bước phát trien. Ta đã đưa những kho gạo nhỏ vào sát mặt trận khoảng 6 kilômét, bảo đảm tiep lương nhanh chóng cho bộ đội khi tác chien.

Bộ đội có lương khô mang theo. Các đại đội được cap phieu ''Vận động chien" có the lay lương thực, thực pham ngay tại cho, ở các xã vùng tạm bị chiem trên địa bàn chien dịch. Moi trung đoàn đeu được phoi thuộc từ 250 đen 300 dân công làm nhiệm vụ tải thương. Đe tập trung lực lượng phục vụ chien dịch, các trường trung cap, sơ cap quân y tạm thời ,nghı̉ học; 10 bác sı̃, 91

https://thuviensach.vn

y sı̃, dược sı̃, 264 y tá cứu thương lên đường ra tien tuyen. Các ban quân y trạm sơ cứu, đội phau thuật của đơn vị đeu được bo sung thêm thuoc men, dụng cụ.

SO thương vong trong đợt 1 của ta bang hai phan ba của địch: 218 người hi sinh, 630 người bị

thương.

NGAY 17 tháng 12 năm 1950, Đờ Lát cùng Lơtuocnô (Letourneau), bộ trưởng Bộ Quoc gia liên ket, đi máy bay riêng tới Sài Gòn.

Đờ Lát đã khang định uy quyen của mı̀nh ngay từ giây phút đau tiên. ông ta xuat hiện một mı̀nh ở khung cừa máy bay với bộ le phục màu trâng noi bật. Dừng lại giây lát tay chong can, đưa mat nhı̀n đám đông, roi. ông ta mới chậm rãi bước xuong cau thang. ĐƠ Lát không giau giem thái độ lạnh nhạt và coi thường hai người tien nhiệm ve dân sự và quân sự ra đón mı̀nh. ông ta tuyên bo cách chức tại cho viên tư lệnh địa phương đã to chức một cuộc duyệt binh thảm hại.

Ngay ngày hôm sau, 18 tháng 12, tại Bộ tong tham mưa, Đờ Lát quyet định trả ve Pháp hau het những người đang đieu hành các bộ phận, và thay the bang bộ sậu do mı̀nh đem theo: Xalăng (Sa lan), vı̀ quen biet Đông Dương, được chı̉ định làm Phó tong chı̉ huy; các đại tá An la (Allard), Bôphrơ (Beaufre), Cônhi rcogny), Graxiơ (Gracieux) đeu là những sı̃ quan đã phục vụ tại tập đoàn quân 1 dưới quyen của Đờ Lát.

Viên tướng năm sao rat nhieu tự tin, đã 62 tuoi, không có ý định chôn vùi sự nghiệp của mı̀nh trên chien trường xa xôi tại một thuộc địa củ của Pháp. Đờ Lát biet nhà cam quyen Pháp muon trao chức vu này cho mı̀nh từ trước khi có lời đe nghị chı́nh thức. ông ta đã cân nhac mọi khó

khăn. Và óng ta cho rang mı̀nh hoàn toàn có khả năng khôi phục lại tı̀nh the, thậm chı́ giành chien thang bang việc giữ chac đong bang Bac Bộ, và xây dựng một đội quân bản xứ thật mạnh với sự giúp đỡ của Mỹ. ông ta sẽ làm được một việc mà tat cả các giới chı́nh trị, quân sự ở nước Pháp đeu coi là be tac, góp thêm vào thành tı́ch binh nghiệp của mı̀nh lúc cuoi đời. Cũng trong ngày, Đờ Lát được tin những binh lı́nh ở Đı̀nh Lập, vị trı́ cuoi cùng còn lại trên đường so 4 noi lien Lạng Sơn với Tiên Yên, đã tự động bỏ đon rút chạy trước sức ép của đoi phương.

Ngay hôm sau, ngày 19 tháng 12, Đờ Lát bay ra Hà Nội. Đúng ngày này bon năm trước, Vanluy đã làm no ra trận đánh trên toàn chien trường Đông Dương. Dưới bau trời ảm đạm một buoi chieu đông mưa phùn, tám tieu đoàn quân vien chinh trong những bộ trang phục cũ kỹ to chức một cuộc dieu binh ı̉u xı̀u đón chào tân tong chı̉ huy. Đờ Lát rời le đài tien lại gan binh linh, chăm chú ngam nhı̀n họ với cặp mat thông cảm. Chờ cuộc dieu binh ket thúc, Đờ Lát triệu tập các sı̃ quan tới gặp mı̀nh. ông ta nói với họ bang một luận điệu hoàn toàn mới: "Cuộc chien của chúng ta không vụ lọi, chı́nh là vı̀ toàn bộ nen văn minh mà chúng ta chien đau bảo vệ Bac Kỳ.

Chúng ta không chien đau đe thong trị, mà cho sự nghiệp giải phóng. Chưa bao giờ chien tranh lại cao quý như vậy. Tôi mang tới cho các bạn chien tranh cùng với sự cao thượng của nó... Tôi https://thuviensach.vn

đoan chac với các vị, quân sự cũng như dân sự, từ nay các vị sẽ được chı̉ huy". Ngày tiep theo, Đờ Lát xuong Hải Phòng. ông ta lặp lại cách làm ở Hà Nội: Đờ Lát cảnh cáo không thương tiec những sı̃ quan that trận ở biên giới. Kieu cách riêng của Đờ Lát đã tác động đáng ke đen tinh than sa sút của quân vien chinh.

Ngày 27 tháng 12, bộ trưởng Lơtuocnô chuyen giao cho Đờ Lát một văn thư 23 trang trı̀nh bày những chı́nh sách chủ yeu của Pháp ở Đông Dương và thu tóm tư tưởng của chı́nh phủ nham định hướng hành động cho Đờ Lát. "Toàn bộ hành động của ngài phải dựa trên nguyên tac: làm cho nen độc lập của các quoc gia liên ket có hiệu lực chừng nào hay chừng ay, không coi nhẹ bat cứ đieu gı̀ có the '''' can cho sự đieu khien một cuộc chien khó khăn. Phải đem lại cho các quoc gia liên ket những phương tiện và ý chı́ đảm nhận lay trách nhiệm chien đau chong Việt Minh, đòi hỏi chı́nh phủ của họ cam quyen và dan đau họ theo một '''' chương trı̀nh hành động cho phép ngay tức khac thành lập những đội quân quoc gia". ve quán sự, nhiệm vụ của Đờ Lát là

"phải nâng cao tinh than suy sụp của quân đội vı̀ những that bại trên đường so 4, phải thı́ch ứng với sự gia tăng chat lượng khó lường trước ở kẻ thù, và một cuộc can thiệp Trung Hoa có

the xảy ra. Trước mật, theo quyet định của Hội đong Quoc phòng thı̀ nhat thiet phải bảo vệ Bac Kỳ, kiên quyet bảo vệ xứ Thái. Nhưng tat nhiên, sự bảo vệ đội quân vien chinh van quan trọng trên het. Trong trường hợp cuoi cùng, có the tı́nh đen khả năng di tản bộ phận ve Hải Phòng và

chung quanh căn cứ Đà nang. Ngược lại, sự có mặt của quân đội Pháp ở Nam Kỳ, nơi van còn những lợi ı́ch chı́nh trị, kinh te Pháp, là có "tam quan trọng song còn".

ĐO là những chı̉ thị mang nặng tı́nh phòng ngự, dè chừng những bien co xau nhat có the xảy ra, xác định sứ mệnh chủ yeu của Đờ Lát là không đe cho đội quân vien chinh bị tiêu diệt và duy trı̀ một so quyen lợi của Pháp ở Nam Bộ.

Nhưng Đờ Lát có những tham vọng lớn hơn nhieu, ông ta không the bat đau sự nghiệp trên chien trường Đông Dương bang một cuộc rút lui có giới hạn. Rút lui khỏi mien Bac sẽ kéo theo sự suy sụp ve tinh than của quân vien chinh, của quân đội các quoc gia liên ket, và sẽ là sự ra đi vı̃nh vien của Pháp. Vùng vựa lúa châu tho sông Hong với 8 triệu dân neu bị Việt Minh giành lại, cùng với những vũ khı́ do Trung Quoc và Liên Xô viện trợ, sẽ là hiem họa lâu dài đoi với cả

Đông Nam á. Đong bang Bac Bộ hành là chiec then cửa (verrou) của Đông Dương. NO phải trở

thành nơi ngăn chặn những đợt sóng đỏ từ phı́a bậc tràn xuong. Trái với ý định của Chı́nh phủ

Pháp, Đờ Lát chủ trương don mọi no lực chien tranh vào mien Bac, chl yeu là đong bang Bac Bộ, đe xoay chuyen tı̀nh hı̀nh, giành lại quyen chủ động trên chien trường, cuoi cùng sẽ đi tới phản công. Hieu rõ tı́nh bao thủ của bọn quan cai trị thực dân cũ tại Đông Dương, Đờ Lát đã đòi Chinh phủ Pháp phải trao toàn bộ quyen !ực ve quân sự và chı́nh trị cho mı̀nh, vı̀ ông ta biet muon đạt được ý đo phải dựa vào Mỹ, và không the bỏ qua một so yêu cau của Mỹ. '''' Đờ Lát https://thuviensach.vn

quay ve Sài Gòn thı̀ chien dịch Trung Du no ra.

Đe nghị của Đờ Latua (De Latour) xin rút quân khỏi Tiên Yên và Móng Cái khien Đờ Lát het sức tức giận. Từ Sài Gòn, Đờ Lát ra lệnh phải ngừng tat cả những cuộc rút lui. Sau đó là những mệnh lệnh liên tiep: Xalăng phải bay ngay ra Hà Nội nậm quyen chı̉ huy Bac Bộ từ tay Đờ Latua. Lay từ Nam Bộ và Trung Bộ 3 tieu đoàn bộ binh, 1 cụm pháo tăng cường cho Bac Bộ. Phải đieu ngay từ đong bang Bac Bộ 4 tieu đoàn bộ binh, 1 binh đoàn cơ động, 1 dàn pháo tập trung vào Tiên Yên, Móng Cái đe bảo vệ khu vực này báng mọi giá. Hạm đội của đô đoc '''' Oóctôli (Ortoli) phải di chuyen tới vùng bien ngoài khơi Tiên Yên, dùng trọng pháo yem hộ cho bộ binh. Riêng Hà

Nội sẽ được bảo vệ bang 3 binh đoàn cơ động.

Ngày 31 tháng 12, Đờ Lát trực tiep tới Tiên Yên động viên binh lı́nh phải đứng vững trước mọi cuộc tien công.

Chiec máy bay Moran (Morane) đưa Đờ Lát tới cái mặt trận. Tại đâu cũng có những cuộc duyệt binh, gan huân chương và những lời khı́ch lệ.

Như vậy, ở hướng phoi hợp Đông Bac, 2 trung đoàn 174 và 98 của ta đã thu hút được một bộ

phận quan trọng quân địch. '' Sang đợt 2 chien dịch, Bộ chı̉ huy hạ quyet tâm trên hướng chı́nh Trung Du, sẽ tiêu diệt thị xã Vı̃nh Yên, là nơi binh đoàn cơ động so 3 của địch đang chiem giữ.

Binh đoàn này đã bị thiệt hại nặng trong đợt 1. Vı̃nh Yên là nơi địch yeu so với những nơi khoc trên tuyen trung du.

Ta sẽ tiêu diệt cứ điem lớn, đong thời chuan bị tiêu diệt quân viện. Lực lượng sử dụng là 3

trung đoàn 36, 88, 102 của 308, 2 trung đoàn 209, 141 của 312, 2 tieu đoàn địa phương của Vı̃nh Phúc và Phú Thọ cùng với 3 liên đội sơn pháo 75. Hướng phụ từ Đông Bac sẽ chuyen ve Bac Giang với 2 trung đoàn 174 và 98 cùng với 3 tieu đoàn địa phương Bac Ninh, Bac Giang, Quảng Yên và 1 liên đội sơn pháo 75 ly. Hướng phoi hợp là Liên khu 3: Mặt trận Sơn Tây do đại đoàn 320 và tieu đoàn địa phương Sơn Tây - Hà Đông phụ trách. Đại đoàn 304 và lực lượng địa phương chịu trách nhiệm mặt trận Ninh Bı̀nh. Mặt Tả Ngạn giao cho trung đoàn 42 và lực lượng địa phương.

Ngày 10 tháng 1 năm 1951, Bộ Tong tham mưa to chức hội nghị trao nhiệm vụ cho các đơn vị ở

hướng chı́nh tại sở chı̉ huy chien dịch ở Khuôn Chu, huyện Đại Từ, chân núi Tam Đảo. Tôi nói với hội nghị: "Quyet tâm của Đảng ủy trong đợt 2 chien dịch là tập trung ưu the binh hỏa lực trên chien trường Vı̃nh Yên đánh điem diệt viện. Đờ Lát, tong chı̉ huy kiêm cao ủy Đông Dương sang nhận chức vào trung tuan tháng 12 năm 1950 đã tuyên bo: "Không bỏ một tac đat nào!".

Nên ta đánh điem, địch sẽ viện, viện nhanh và mạnh !".

Sở chı̉ huy chien địch chuyen từ Khuôn Chu lên đı̉nh Tam Đảo. Chúng tôi ở tại thị tran trên bı̀nh độ 800. Thị tran đã bị phá hoại hoàn toàn, nhưng van có the lợi dụng những căn ham còn lại ở

https://thuviensach.vn

các nhà nghı̉ mát của viên toàn quyen Pháp cũ và Bảo Đại. Giữa mùa đông, Tam Đảo lạnh buot, thường có sương mù. Những khi trời trong, có the theo dõi qua ong nhòm những trận đánh trên chien trường Vı̃nh Yên.

Đờ Lát không ngờ đợi đợt tien công mới của ta. ông ta đã nghı̃ ngay tới cách giành lại quyen chủ động chien dịch. Bôphrơ đe nghị cuộc hành binh ''hı̀nh thang" (Trapèze), sử dụng 5 binh đoàn cơ động đánh lên Thái Nguyên, nham vào cơ sở hậu can của ta, theo phán đoán là ở chân dãy núi Bac Sơn. Đờ Lát cảm thay ke hoạch này quá nguy hiem. ông ta quyet định thay nó bang một cuộc hành binh hạn che, sử dụng 2 binh đoàn cơ động do viên quan tư Rơđông (Redon) chı̉ huy, hướng ve phı́a Chủ vào ngày 15 tháng 1 năm 1951.

Nhưng Đờ Lát chưa kịp thực hiện ke hoạch này, thı̀ cuộc tien công đợt 2 của chien dịch Trung Du đã bật đau.

ĐE nghi binh thu hút địch, đêm 12 tháng 1 năm 1951, trên hướng thứ yeu ở Bac Bac, các trung đoàn 98 và 174 no súng trước. 174 tiêu diệt đon Đong Ke. 98 đánh Cam Lý không thành công.

Đêm ngày 13 tháng 1, ở hướng chı́nh, trung đoàn 141 đánh vị trı́ Bảo Chúc nam ở tây - bac Vı̃nh Yên 11 kilômét. Đây là một cứ điem mạnh bảo vệ phı́a bac thị xã Vı̃nh Yên, có hệ thong lô cot, ham hào khá vững chac, bao bọc bang bảy lớp vật cản, do 5 trung đội địch chiem giữ Các trung đoàn 88, 36, và 209 chiem lı̃nh trận địa ở khu vực Cam Trạch, Thanh Vân, Đạo Tú chuan bị san sàng đánh viện từ Vı̃nh yên lên.

Quân địch ở Bảo Chúc chong giữ quyet liệt. Từ nửa đêm đen 4 giờ sáng ngày 14 tháng 1, ta mới mở het hàng rào. Trận đánh chı̉ ket thúc vào buoi trưa, ta tiêu diệt và bật song toàn bộ quân địch. Sáng ngày 14, binh đoàn cơ động so 3 từ Vı̃nh Yên chia làm hai cánh lên ứng cứu cho Bảo Chúc. Muyle, chı̉ huy binh đoàn, bị cách chức sau trận Lien Sơn, đã được thay the bang Vanuyxem (Vanuxem). Tieu đoàn 8 Mường đi đau tới Thủy An thı̀ bị trung đoàn 209 chặn đánh, vội co ve dãy đoi Cam Trạch chong đỡ. Trong khi đó, những tieu đoàn phı́a sau của GM3 van tiep tục don lên. Chờ đại bộ phận quân địch lọt vào khu vực đừ kien, các trung đoàn 36 và 88

nhánh chóng xuat kı́ch, vừa vận động tiep cận địch, vừa hı̀nh thành the bao vay và chia cat. Bộ

đội ta và quân địch quan nhau trên một cánh đong giữa vùng gò đoi trong trải. Quân địch có

máy bay và pháo binh ho trợ, nhưng lâm vào the bị động ngay từ đau, nên dan dan tan vỡ.

Binh đoàn so 3 sau trận Lien Sơn đã được củng co, lan này lại bị thiệt hại nặng: Quân địch tháo chạy ve Vı̃nh Yên. Bộ đội ta truy kı́ch tới sát thị xã Vı̃nh Yên thı̀ dừng lại vı̀ trời đã toi. Trên đường ta truy kı́ch, quân địch ở một so đon như: Tam Lộng, Mậu Thông, Quat Lưu, Mậu Lâm bỏ

vị trı́ rút chạy:

Trong đêm ngày 14, cơ quan tham mưu báo cáo với tôi, bộ phận kỹ thuật thu được điện của Vanuyxem gửi bộ chı̉ huy Bac Bộ : ''Vı̃nh Yên thực sự bị bao vây" (nguyên văn: https://thuviensach.vn

Vinh Yên est pratiquement encerclé). Galibe (Galibert), chı̉ huy phân khu Vı̃nh Phúc, cũng xin gửi gap quân tăng viện. Địch ở thị xã Vı̃nh Yên đang rat hoang mang. Nửa đêm, tôi gọi điện cho anh Lê Trọng Tan, roi anh Vương Thừa Vũ, hỏi có the đieu ngay 1 trung đoàn tập kı́ch vào Vı̃nh Yên ! Nhưng cả hai đại đoàn đeu không nam được các đơn vị đang vận động, xin cho. đánh vào đêm 15.

Ơ hướng phoi hợp: đại đoàn 320 diệt 9 vị trı́ nhỏ trên đường so 11 Sơn Tây - Trung Hà, tiêu diệt 1 đại đội âu Phi, thu 1 khau pháo. Đại đoàn 304 tiêu diệt 6 vị trı́ nhỏ ở Ninh Bı̀nh. '' Bộ đội địa phương 5 tı̉nh trung du phoi hợp tác chien từ ngày 20 tháng 12 năm 1950 đen ngày 11

tháng 1 năm 1951 thu được một so ket quả. Riêng bộ đội địa phương ở Vı̃nh Tường tiêu diệt 1

đon, 9 tháp canh, bức rút vị trı́ Chợ Vàng mà trong đợt 1 trung đoàn 209 đánh hai lan không thành công.

ở Hà Nội, Xalăng ra lệnh cho binh đoàn cơ động so 1 tien lên Phúc Yên, san sàng thọc vào sườn đoi phương, và 1 tieu đoàn dù chuan bị nhảy xuong Đong Đau cách Vı̃nh Yên 5 kilômét vào hôm sau.

4 giờ chieu ngày 14, Đờ Lát đang to chức họp báo ở Sài Gòn tuyên truyen ve cuộc chong giữ ở

Cam Lý, thı̀ được tin dữ ở Vı̃nh Yên. Đờ Lát lập tức giải tán các nhà báo, tự mı̀nh tı́nh cách đoi phó. ông ta chı̉ thị cho Xalăng và viên quan tư Rơđông phải tới ngay Vı̃nh Yên đe lượng định tı̀nh hı̀nh tại cho, phoi hợp hoạt động các lực lượng.

Đêm hôm đó, Đờ Lát quyet định rút binh đoàn cơ động so 2 từ Lục Nam ve tung vào chien trường Vı̃nh Yên, và ra lệnh cho tham mưa trưởng Anla lay từ Nam Bộ và Trung Bộ 5 tieu đoàn đưa ra Bac, ''lập ngay một cau hàng không bảo đảm việc vận chuyen. Đờ Lát chı̉ thị cho Maricua (Maricourt), đại tá chı̉ huy không quân, sử dụng ngay loại bom napan (napalm) Mỹ vừa gửi tới Hải Phòng, và huy động toàn bộ máy bay chien đau vào Vı̃nh Yên.

Van lo sợ Việt Minh thu hút sự chú ý của quân Pháp ve Vı̃nh Yên roi bat than mở một'' cuộc tien công từ Tam Đảo ve Hà Nội, Đờ Lát ra lệnh tập trung một lực lượng bộ binh quan trọng và

chien xa, do Bôphrơ chı̉ huy, tại bac thành pho ve phı́a cau sông đuong.

Đêm ngày 14, tại Vı̃nh Yên, ngoài tieu đoàn Mường bị thiệt hại nhẹ, Vanuyxem chı̉ còn thu thập được 240 lı́nh ky binh Angiêri và 280 lı́nh Ma roc, đeu kiệt sức, đạn dược đã cạn, thap thỏm chờ

đợi từng phút một đợt tien công mới của bộ đội ta. Sáng ngày 15, binh đoàn cơ động so 1 tien lên Vı̃nh Yên vap phải trận địa của 102 ở Ngoại Trạch, Khai Quang, Mậu Thông, phı́a đông - nam thị xã. Bộ đội ta đánh bật cánh trái của quân địch phải lùi ve Hương Canh, đong thời chia cat bao vây 2 đại đội của tieu đoàn 3 trung đoàn 1 bộ binh Angiêri (Iiilier RTA). Quân ta don cả

binh đoàn 1 vào the chong đỡ. Giữa lúc đó máy bay địch xuat hiện và thả bom cháy xuong trận địa. Các chien sı̃ ta lan đau gặp bom napan chưa biet cách '' đoi phó. Trong ngày hôm đó, máy https://thuviensach.vn

bay ''địch xuat kı́ch 70 lan, ném xuong trận địa rat '' nhieu bom cháy. Bộ đội dùng vải nhựa, chăn tran thủ trùm lên người đe tránh napan. Quân địch nhân lúc đó phản công mở một con đường ve phı́a Vı̃nh Yên, nhưng suot ngày chúng không tien được quá 1 kilômét.

Từ trên đı̉nh Tam Đảo, những lúc quang mây, không phải dùng ong nhòm cũng nhı̀n rõ những chiec máy bay lao xuong trút bom lứa ở phı́a Vı̃nh Yên Binh đoàn so 3 van bị 209 bao vây chặt trong thị xã.

Quân địch nhieu lan to chức đánh giải vây đe bat liên lạc với binh đoàn 1 nhưng đeu bị đay lùi.

4 giờ 30 chieu, 1 chien Moran đưa Đờ Lát và Xalăng tới thị xã Vı̃nh Yên thật nı́ch người bị

thương.

Đứng trên đài quan sát, Đờ Lát hỏi viên chı̉ huy:

- The nào Rơđông, van chưa ket thúc vụ rac roi này ư!

viên đại tá cãi lại, neu coi đây chı̉ là một "vụ rac roi" thı̀ không đúng. Với 18 tieu đoàn của 2 đại đoàn 308 và 312, neu trận đánh ở đây that bại thı̀ mục tiêu sập tới của Việt Minh sẽ là Hà Nội .

Đờ Lát tỏ vẻ ngạc nhiên.

Nhưng Vanuyxem đong tı̀nh với Rơđông. Đờ Lát quay ve phı́a Xalăng, trách:

- Xalăng, hoặc là ông đánh lừa tôi, hoặc là ông đã lạc quan teu! Roi ông ta hỏi Rơđông:

- ông sợ cái gı̀ và ông can những phương tiện gı̀ !

- Xin tăng cường cho binh đoàn so 1, tôi can có một lực lượng dự trữ bảo đảm, có nghı̃a là thêm 6 tieu đoàn cùng với pháo binh.

- ông sẽ có tat cả.

Ve tới Hà Nội, Đờ Lát viet cho Rơđông: "Trong sáng mai, ông sẽ có 12 tieu đoàn và 3 cụm pháo.

Tôi nghı̃ như vậy công việc có the tien trien"I.

Buoi toi, vı̀ phải cứu chưa thương binh và chuan bị đạn dược cho trận đánh ngày hôm sau, các đơn vị được lệnh rời trận địa. Vòng vây dàn ra. Đêm hôm đó, binh đoàn cơ động so 1 tới được thị xã Vı̃nh Yên.

Sáng ngày 16, hai binh đoàn cơ động so 1 và so 3 chia làm ba mũi đánh chiem khu núi Đanh.

Núi Đanh là một dải núi đat chạy dài vượt lên khỏi các trien đoi trọc ở phı́a bac và đông - bac thị xã 6 – 7 kilômét, mỏm cao nhat là điem cao 210 nam sát con đường từ thị xã lên thị tran Tam Đảo, có khả năng quan sát và khong che rộng một vùng chung quanh.

Trên núi Đanh đã có một bộ phận của trung đoàn 209 chiem giữ. Khi địch tien công lên, cán bộ, chien sı̃ ta anh dũng đánh trả, nhưng trước sức mạnh áp đảo của bộ binh, máy bay và pháo binh địch, cuoi cùng bộ đội ta bị chúng đánh bật khỏi trận địa. Binh đoàn cơ động so 1 chiem toàn bộ dãy núi Đanh, trong khi đó, binh đoàn cơ động so 3 cũng lan lượt chiem giữ một so mỏm đoi ở phı́a đông - bac thị xã.

https://thuviensach.vn

Trước tı̀nh hı̀nh trên, Bộ chı̉ huy chien dịch nhận định: Vı̃nh Yên được tăng viện nhieu quân, địch đã củng co phòng ngự, đieu kiện đánh viện không cỏn, vı̀ lực lượng viện của địch đã chia nhau chiem giữ những điem cao bên ngoài thị xã tạo nên một phòng tuyen liên hoàn đoi phó

với cuộc tien công của ta. Những điem cao địch mới chiem đeu thưa có công trı̀nh phòng ngự

vững chac.

Ta can bỏ phương án tien công thị xã Vı̃nh Yên, khuyen sang đánh quân địch trên dãy núi Đanh khi chúng còn thưa có thời gian củng co công sự. Bộ đội ta đã có kinh nghiệm đánh những điem cao địch mới lan chiem trong chien dịch Biên Giới.

Bộ chı̉ huy chien dịch quyet định tập trung lực lượng tien công địch tại khu vực núi Đanh. Lực lượng được bo trı́ như sau: trung đoàn 36, trung đoàn 88 và trung đoàn 209 chia thành nhieu mũi tien công quân địch. Trung đoàn 141 làm nhiệm vụ chặn đường rút lui của địch ve thị xã.

Trung đoàn 102 làm lực lượng dự bị chien dịch. Sau một buoi sáng chuan bị gap rút, 13 giờ 30

ngày 16 tháng 1, các đơn vị bat đau xuat kı́ch. Cuộc chien đau dien ra quyet liệt ngay từ lúc bộ

đội ta vận động tiep cận địch cho tới khi xung phong đánh chiem mục tiêu. Máy bay và các trận địa pháo, dưới sự chı̉ điem của máy bay trinh sát, không ngừng trút bom napan, đạn đại bác vào đội hı̀nh quân ta. Song với tinh than dũng cảm phi thường và kỹ thuật tiep cận khéo léo, các đơn vị đã vượt qua được lưới lửa dày đặc của địch, tien hành công kı́ch.

Trung đoàn 209 chiem được các điem cao 70, 103. 5 .giờ nhieu, trung đoàn 36 tien lên điem cao 157. Một cánh quân viện của binh đoàn cơ động so 3 từ Vı̃nh Yên lên, bị trung đoàn 209

chặn đánh phải quay lui ve thị xã.

Trước khi trời toi, binh đoàn cơ động so 1 và tieu đoàn dù 10 thuộc địa (10è BPCP) đóng trên dãy núi Đanh chan chı̉nh lại lực lượng, bo trı́ thành đội hı̀nh vòng tròn trên các điem cao.

Đêm ngày 16, các đơn vị của a08, 312 lại mở một đợt tien công mới vào các cụm quân địch trên núi Đanh. địch thả pháo sáng cho máy bay ném bom và ban đại bác dữ dội ngăn chặn những đợt xung phong của quân ta. Cuộc chien đau dien ra quyet liệt trên những điem cao 47, 101, 210. 2 giờ sáng ngày 17, ta chiem được điem cao 101 đánh thiệt hại nặng 1 tieu đoàn Ma roc (IILƠ RTM), chọc thủng tuyen phòng ngự của địch, nhưng lực lượng đã bị tiêu hao nhieu.

Riêng ở điem cao 210, vı̀ thieu hiệp đong chặt chẽ giữa các hướng, các đợt xung phong của ta đeu bị đay lùi.

- 2 giờ sáng ngày 17 tháng 1 năm 1951, thay cuộc tien công gặp nhieu khó khăn, Bộ chı̉ huy chien dịch hạ lệnh thu quân. Yeu to bat ngờ không còn. Đờ Lát đã vơ Vét những lực lượng trên toàn chien trường Đông Dương đe tập trung đoi phó với 5 trung đoàn chủ lực của ta ở hướng trưng du.

Lan đau, bộ đội ta trực tiep đọ sức với nhieu binh đoàn cơ động Pháp trong những trận đánh https://thuviensach.vn

mặt đoi mặt, cả ban ngày và ban đêm, trên địa hı̀nh đoi núi thap và đong bang. Pháp đã sử dụng những lực lượng tinh nhuệ nhat, phát huy toi đa sức mạnh các loại vũ khı́ do Mỹ viện trợ. Bộ

đội ta đã chien đau 23 ngày đêm liên tục. Ta loại khỏi vòng chien khoảng 5.000 quân địch, trong đó có hơn 2.000 tên bị bat song, tiêu diệt 30 vị trı́, trong đó có 10 vị trı́ đại đội, thu được hơn 1.000 súng các loại đủ trang bị cho một trung đoàn. Một phan phı́a bac các tı̉nh Vı̃nh Yên, Phúc Yên ở trung du, hai huyện Bı̀nh Liêu, Hoàng Mô ở Đông Bac được giải phóng, vùng tự do tı̉nh Hải Ninh mở rộng đen sát Tiên Yên, Móng Cái. Chien tranh du kı́ch trong vùng địch hậu trung du và Liên khu 3 bat đau phục hoi.

Đây là trận đánh vận động lớn thứ hai của quân đội ta. Neu như trong trận thứ nhat trên chien trường rừng núi biên giới, bộ đội ta đã chứng tỏ tı́nh ưa việt của mı̀nh, thı̀ trận thứ hai này ở

vùng đoi núi thap không có địa hı̀nh hiem trở, không có cây coi che phủ, nhieu cánh đong bang phang, bên cạnh những ưu điem được phát huy đã bộc lộ những nhược điem khả rõ.

Cơ động nhanh là một yêu cau không the thieu trong đánh vận động. Trong cuộc chạy đua giữa núi rừng Cao Bac Lạng, ta thường tới đı́ch trước quân địch một vài giờ, và đặt chúng vào tı̀nh the bị động. ở trưng du tı̀nh hı̀nh đã dien ra ngược lại. Với máy bay.và xe cơ giới, quân địch thường di chuyen nhanh hơn ta. Tı̀nh hı̀nh địch bien động cực kỳ mau lẹ. Hướng đông - bac khi ta bat đau no súng hoàn toàn sơ hở, chı̉ một thời gian ngan địch đả có thêm hai binh đoàn cơ

động. Thị xã Vı̃nh Yên đêm hôm trước, binh đoàn cơ động so 3 chı̉ còn lại dăm trăm lı́nh âu Phi kiệt sức và tuyệt vọng, đêm sau đã trở thành một vị trı́ đay ap quân lı́nh. Trong đánh vận động, lượng tiêu thụ đạn dược rat cao.

Một khau súng toi tân nhat cũng trở thành vô dụng khi không còn đạn ! Toàn bộ công việc tiep te đạn của ta đeu dựa trên đôi phân và đôi vai của những anh, chị dân công !

Chúng ta thieu nhieu vũ khı́ can cho đánh vận động. Ta không đủ vũ khı́ nặng đe che áp những trận địa pháo của địch. Ta hoàn toàn không có vũ khı́ phòng không. Do đó, những mũi tien công và đội hı̀nh xung phong của ta trở thành mục tiêu của máy bay cường kı́ch và những khau pháo được đieu chı̉nh bởi máy bay "bà già".

Các chien sı̃ ta đã đánh tơi tả binh đoàn cơ động so 3 ở Lien Sơn, Xuân Trạch, ở Thanh Vân, Đạo Tú, bẻ gãy những mũi tien công của binh đoàn cơ động so 1 có máy bay yem trợ trên đường Phúc Yên - Vı̃nh Yên và đay quân địch vào the phải chong trả suot cả một ngày, nhưng họ không the đoi phó được với bom napan và những loạt đạn pháo rơi trúng đội hı̀nh trong những đợt xung phong. Chúng ta chưa có khả năng khac phục những nhược điem này.

Sáng ngày 17 tháng 1 năm 1951, chúng tôi quyet định ket thúc chien dịch Trung Du. Từ trung du trở ve, tôi tới gặp Bác và anh Trường Chinh, báo cáo tı̀nh hı̀nh chien dịch. Cách đoi phó của Đờ Lát rat kiên quyet, kịp thời, khác han với những tong chı̉ huy Pháp ta đã gặp. Tôi đe nghị

https://thuviensach.vn

Trung ương cho mở tiep một chien dịch mới. Ta can đay mạnh hoạt động quân sự trước mùa mưa, không đe cho Đờ Lát có thời gian cửng co lực lượng và càn quét đong bang. Bác và anh Trường Chinh nói chuan bị ngay ke hoạch. Bác nói sẽ có thư động viên bộ đội nhân dịp ket thúc chien dịch Trung Du.

Chı̉ còn hai mươi ngày nữa là tới Đại hội Đảng, Tong quân ủy được mời họp gap. Các họp có

mặt các đong chı́ co van Trung ương Đảng đã có dự kien sau chien dịch Trưng Du sẽ mở chien dịch ở Liên khu 3 tien tới giải phóng đong bang Bác Bộ. Chien dịch Tran Hưng Đạo ket thúc không thuận lợi mang lại sự phân vân. CO ý kien nên mở một chien dịch theo hướng Lục Nam, van trên địa hı̀nh trung du. Các co van gợi ý nên đánh Móng Cái đe hoàn thành giải phóng toàn bộ biên giới phı́a bac.

Tôi nhận thay trung du tuy là chien trường quen thuộc, thuận lợi ve mặt tiep te, nhưng phòng tuyen địch ở Vı̃nh Phúc, Bac Ninh, Bâc Giang đã được củng co, lực lượng địch tại đây rat đông, thường xuyên đe phòng một cuộc tien công mới của ta. Liên khu 3 có những địa bàn địch yeu, sơ hở, nhưng đường vận chuyen xa lại bị nhieu sông ngòi chia cật, khó giải quyet van đe tiep te lương thực, đạn dược. Liên khu 3 cũng giong trung du là nơi địch có the tăng viện rat nhanh.

Thị xã Móng Cái nam quá sâu trong vùng địch, đường vận chuyen khó, lại ở gan bờ bien de bị

pháo của hạm đội khong che, neu ta giải phóng được thị xã này thı̀ cũng khó giữ. Tong quân ủy bàn bạc với các co van. Mọi người đeu nhat trı́ nên chọn một địa bàn xung yeu mà địch có sơ

hở, van trên địa hı̀nh trung du, nhưng lại có rừng núi phù hợp với những đieu kiện đánh điem diệt viện của bộ đội ta. Tôi gửi một bản báo cáo lên Thường vụ và Bác đe nghị tạm hoãn mở

chien dịch ở Liên khu 3 và chuyen hướng sang Đông Bac.

Thường vụ và Bác nhat trı́.

Ngày 30 tháng 1 năm 1951, Trung ương Đảng chı̉ định Đảng ủy chien dịch gom 5 đong chı́: VO

Nguyên Giáp, Nguyen Chı́ Thanh, Chu Văn Tan, Hoàng Văn Thái, Tran Hữu Dực. Tôi là bı́ thư

đảng ủy kiêm chı̉ huy trưởng chien dịch. Trung ương xác định mục đı́ch của chien dịch là tiêu diệt sinh lực địch, phá ke hoạch chan chı̉nh phòng ngự của chúng và đay mạnh chien tranh du kı́ch. Mục tiêu đe ra là diệt từ 6 đen 8 tieu đoàn. Chien dịch mang tên anh hùng dân tộc Hoàng Hoa Thám.

Bộ Tong tham mưu nhanh chóng xây dựng ke hoạch và cử cán bộ đi chuan bị chien trường.

Cuộc họp Hội đong Chı́nh phủ được triệu tập đúng ngày Tet Nguyên đán. Theo ý Bác, tôi báo cáo ve chien dịch vừa qua, coi như quà Tet của quân đội nhân phiên họp đau Xuân. Tôi trı̀nh bày những gı̀ bộ đội đã làm được và chưa làm được trên mặt trận Trung Du. Lan này nghe xong, Bác nhận xét: ''''lve Trung Du, quân đội ta đã tien bộ nhieu. Chien đau với các binh đoàn cơ

động địch ban ngày trên địa hı̀nh bang phang, đánh quy cả một GM, không phải chien dịch chưa https://thuviensach.vn

hoàn thành các mục tiêu đe ra, mà ket quả thu được có phan vượt mức".

Chien trường Đông Bac mà ta lựa chọn lan này nam sâu trong vùng địch, nơi có những trục đường 17 và 18.

Đường 18 chạy từ tı̉nh Quảng Yên bên bờ bien, tiep giáp với thành pho Hải Phòng và vùng mỏ

Hòn Gai, qua Uông Bı́, Bı́ Chợ, Tràng Bạch Mạo Khê, Đông Trieu, Phả Lại ve Bac Ninh. Đường 17

chạy từ Phả Lại qua Ben Tam đi Lục Nam. Đây là vùng vàng đen của TO quoc. Những khu mỏ ở

Hòn Gai, Vàng Danh, Mạo Khê... đã được thực dân Pháp khai thác từ lâu. Đường 18 nam giữa một bên là dãy núi Đông Trieu hiem trở, một bên là con sông Đá Bạch tàu chien của địch thường qua lại. Đặc biệt ở đây có Vàng Danh là nơi cung cap nước ngọt cho Hải Phòng. Vùng giải phóng của ta ở Đông Bac hẹp, đường sá ı́t, dân cư thưa thớt phan lớn là đong bào thieu so goc Hoa, tư tưởng cau an. Cơ sở của ta tại đây yeu nên công tác chuan bị chien trường gặp nhieu khó khăn.

Đảng ủy chien dịch quyet định phương châm tác chien là coi trọng đánh công kiên và đánh vận động ngang nhau, tùy theo tı̀nh hı̀nh phát trien của chien dịch sẽ có quyet định mới. Như vậy là

ta sẽ đùng cả đánh điem và diệt viện nham tiêu diệt sinh lực địch, nhưng rút kinh nghiệm chien dịch Trung Du, ta sẽ tránh đánh vận động trong những đieu kiện bat lợi. Mức tiêu hao của bộ đội vı̀ phi pháo trong những trận đánh ngày 16 tháng 1 năm 1951 ở Vı̃nh Yên khá cao.

Bộ Tong tham mưu đe ra hai phương án tác chien đe Bộ chı̉ huy chien dịch lựa chọn. Phương án 1 lay đường so 17 và 18 làm hướng chı́nh, hướng phụ là đường so 13.

Phương án 2 lay đường 13 làm hướng chı́nh, hướng phụ là đường 17 và 18. Sau khi cân nhac, Đảng ủy quyet định chọn hướng chinh của chien dịch là đường 18, đoạn từ Bãi Thảo đen Uong Bı́, dài khoảng 50 kilômét. Tại vùng này có ba phân khu của địch: phân khu Núi Đèo, phân khu Quảng Yên, phân khu Phả Lại, hı̀nh thành tuyen phòng thủ đường 18, bảo vệ vòng ngoài cho Hải Phòng, Hải Dương và đường so 5. Lực lượng địch trong khu vực, ke cả quân chien đóng và

quân cơ động, là 11 tieu đoàn; trong đó có binh đoàn cơ động sol7, đứng chân ở Phả Lại, thuộc lực lượng cơ động chung của địch. Sau chien dịch Tran Hưng Đạo, địch đã tăng cường lực lượng cho một so nơi như Phả Lại, Đóng Trieu, Mạo Khê, Uong Bı́, Quảng Yên. Dự kien, do vị trı́ quan trọng của đường 18 nên khi bị tien công có nhieu khả năng địch sẽ tăng viện nhanh và mạnh bang đường bộ, đường thủy và đường không đe đoi phó với ta.

Địa hı̀nh rừng núi, ruộng đong đan nhau, những đám sı̀nh lay mọc đay sú vẹt nam xen với những khu đat bang phang dọn đường 18 sẽ cho phép ta đánh vận động lớn tiêu diệt một bộ

phận quan trọng sinh lực địch:

Ta chủ trương tạo ra cái the uy hiep cùng một lúc cả Hà Nội và Hải Phòng ngay từ khi mở đau chien dịch.

https://thuviensach.vn

Đại đoàn 304 được trao nhiệm vụ đánh địch từ Vı̃nh Yên tới Việt Trı̀. Đại đoàn 320 đánh địch ở

khu vực Sơn Tây, Hà Đông. Liên khu Việt Bac tiep tục đay mạnh chien tranh du kı́ch ở Trung Du và Đông Bae. Liên khu 3 đay mạnh chien tranh du kı́ch ở Tả Ngạn và Hữu Ngạn, phá hoại giao thông trên đường so 5, so 1, so 6, so 11. Bộ Tong tư lệnh nhac nhở các tı̉nh trung du chú trọng đánh địa lôi, phá hoại đường giao thông, đặc biệt là những cau trên đường 1, 2, 13, và khi có

thời cơ thı̀ tiêu diệt những vị trı́ ở nam phan Bac Ninh, nam phan Vı̃nh Phút, quay roi tiêu hao các đội quân cơ động của địch.

Lực lượng tham gia chien đau lên tới gan 40.000 người. Dự kien phải huy động trên 50.000 dân công, 1.263 tan lương thực, 156 tan đạn dược đe bảo đảm chien đau.

Đường vận chuyen từ hậu phương ra mặt trận chı́nh dài hàng trăm kilômét, phải vượt qua nhieu đoạn độc đạo máy bay và pháo địch khong che ngày đêm.

Thời gian chien dịch dự tı́nh là một tháng ở cả hướng chı́nh và hướng phụ. Lực lượng tham gia ở hướng chı́nh gom 2 đại đoàn: - 308, 312, 2 trung đoàn: 174, 98 cùng 4 liên đội sơn pháo 75 ly.

Sau Đại hội Đảng, Bác từ Tuyên Quang lên Bâc Cạn pho bien những nghị quyet của đại hội. Đau tháng 3 năm 1951, Bác nói với tôi Người muon đi thăm một đơn vị công binh. Tôi và anh Tran Đăng Ninh, Chủ nhiệm Tong cục Cung cap, đi cùng Người xuong đại đội 250 bộ đội công binh.

Bác nghe cán bộ, chien sı̃ báo cáo tı̀nh hı̀nh công tác, học tập, roi hỏi "các chú ăn may lạng gạo một ngày!". Anh em trả lời: "Thưa Bác, 8 lạng''l. Bác quay lại nói với anh Tran Đăng Ninh: "Các chú công binh lao động nặng nhoè, vat vả, can được ăn no. Từ nay chú cho công binh ăn 9 lạng gạo một ngày" . Từ sau chien dịch Biên Giới, Bác đặc biệt quan tâm tới van đe giao thông.

Người nhieu lan đi thăm bộ đội và dân công làm đường.

Cũng trong tháng Ba, Bác đi kiem tra việc sửa cau và một so cơ sở vận tải, kho tàng trên đường so 8. Bác đen một đơn vị ô tó đau tiên của Cục Vận tải, Bộ Quoc phòng, mới thành lập. Người nói: "Hiện nay nước ta chưa sản xuat được xe. Xăng dau cũng vậy, có rat ı́t. Kháng chien còn dài, chien dịch ngày một mở rộng, yêu cau vận chuyen ngày càng cao... Xe, xăng là mo hôi, nước mat, xương máu của nhân dân. Các chú phải chăm sóc xe, yêu xe như con, quý xăng như máu''.

''Yêu xe như con, quý xăng như máu'', câu nói của Người đã khap sâu trong lòng moi chien sı̃ lái xe trong suot hai cuộc kháng chien chong Pháp và tháng Mỹ.

Ngày 3 tháng 3, Bác đi dự le khai mạc Đại hội thong nhat Việt Minh - Liên Việt. Việt Minh, đứa con tinh than của''người, một sáng tạo thiên tài đã đi vào lịch sử. Người bày tỏ niem sung sướng vô hạn vı̀ được thay "rừng cây đại đoàn ket ay nở hoa ket quả ýà goc re nó đang ăn sâu lan rộng khap toàn dân, và nó có một tương lai ''!trường xuân bat lão", và "chang những là toàn dân Việt Nam đại đoàn ket, mà toàn dân hai nước anh em là Cao Miên và Ai Lao cũng đi đen đại đoàn ket".

https://thuviensach.vn

Ngày 5 tháng 3 năm 1951, Bộ Tong tư lệnh to chức hội nghị trao nhiệm vụ cho các đơn vị ở

hướng chı́nh tại Điem Mạc (Định Hóa). Giữa cuộc họp, Bác tới. Bác nói:

- "Các đong chı́ sẽ đi qua dải đat lịch sử Bạch Đang - Vạn Kiep là dịp đe các đong chı́ tưởng nhớ

lại tam gương oanh liệt chong ngoại xâm của dân tộc ta, đe cùng no lực tiêu diệt được nhieu giặc, giành toàn thang cho chien dịch, ke tục truyen thong anh dũng đời trước, tiep tục chien đau bảo vệ nhân dân, bảo vệ TO quoc".

Những cán bộ cùng lên đường lan này van là so đong chı́ đã tham gia chien dịch Trung Du.

ĐAU tháng 3 năm 1951, cơ quan tham mưu Pháp tin chac rang Việt Minh đang chuan bị tiep tục một cuộc tien công mới nham vào đong bang, với 5 đại đoàn họ đang cô trong tay, đây sẽ lả

trận đánh lận có quan hệ tới so phận Bac Bộ, nhưng van chưa xác định được nó sẽ no ra ở đâu.

Nhı̀n cách bo trı́ lực. lượng của ta, bộ chı̉ huy Pháp cho rang vùng Việt Trı̀ đang bị trực tiep đe dọa.

Trước khi ve Pháp đau tranh đòi tiep tục tăng viện cho Đông Dương, Đờ Lát đã tı́nh toán mọi mặt nham chặn đứng âm mưu này. Cơ quan tham mưa đang tien hành những biện pháp dự

phòng do Đờ Lát chı̉ thị, thı̀ bong nhận được tin 2 đại đoàn 308, 312 đã đi vòng ve phı́a đông, uy hiep Phủ Lạng Thương và có the cả Đông Trieu.

Đen ngày 19 tháng 3, Xalăng nhận được những tin tức cụ the hơn: 2 đại đoàn 308, 312 cùng với 2 trung đoàn của 316 đã tập trung tại dãy núi Đông Trieu, và trận đánh có the no ra vào ngày 23 tháng 3 năm 1951. ở phı́a tây, 2 đại đoàn khác là 304 và 320 đang hı̀nh thành một gọng kı̀m đe dọa Hà Nội.

Quân so ở hướng chı́nh của ta là 25.719 người. Cùng đi với bộ đội ra mặt trận có 30.000 dân công. Bộ đội và dân công tuy đã xuat phát từ nhieu hướng nhưng van tạo ra những dòng người vô tận không de lọt qua tai mật quân địch. Mọi người đeu mang vác nặng. Các chien sı̃ có 30

kilôgam súng, đạn, thuoc no, lương thực trên vai. Dân công chuyen vận gạo, đạn còn phải gong gánh nặng hơn.

Riêng những khau sơn pháo lan đau được vận chuyen bang ngựa. Những ngày đau hành quân, thời tiet xau. Đây lại là một đieu may. Không có máy bay cản trở dọn đường. Cả đoàn người lọt vào vùng sau lưng địch không gây chan động. Trên đường đi chien dịch, các đun vị bộ đội và

dân công nhận được tờ báo Nhân Dân so 1 loan tin Đại hội Đảng họp, Đảng ta đã ra công khai.

Tieng hoan hô, hò reo noi lên vang dậy. Nhieu đơn vị đã to chức ngay mı́t tinh đe chào mừng.

Hàng loạt quyet tâm thư với những lời lẽ nong cháy gửi ve Bộ chı̉ huy chien dịch hứa hẹn khac phục mọi khó khăn hoàn thành nhiệm vụ mà Đảng và quân đội trao phó.

Ngày 18 và ngày 19 tháng 3 năm 1951, Đảng ủy chien dịch họp tại sở chı̉ huy mới ở Bãi Đá, Mai Sau, cách Lục Ngạn 14 kilômét ve phı́a nam. Các đơn vị đi trinh sát ve báo cáo chưa nam chac https://thuviensach.vn

địch, địa hı̀nh đường 18 trong thực te trong trải, hẹp, khó tập ket lực lượng lớn, khó giau quân Hai phương án tác chien được nêu lên: Thứ nhat là đánh điem nhỏ đe diệt viện. ưu điem của phương án này là chac thang, che giau được lực lượng của ta.

Nhưng nhược điem của phương án là ta đánh điem nhỏ tbı̀ địch sẽ dùng viện nhỏ, và neu phải đợi lâu ta sẽ gặp khó khăn ve tiep te. Thứ hai là đánh điem lớn đe diệt viện lớn. Phương án này tranh thủ được bat ngờ, địch có the nhanh phóng đưa viện lớn tới, tạo đieu kiện cho chien dịch giành thang lợi ngay tử đau. Nhưng nhược điem của nó là không bảo đảm chac thang.

sau khi cân nhac, Đảng ủy quyet định chọn phương án thứ nhat ket hợp với theo dõi sát tı̀nh hı̀nh địch, khi thay xuat hiện đieu kiện có lợi sẽ chuyen sang phương án thứ hai. Ta sẽ mở đau chien dịch bang đánh một loạt vị trı́ bảo vệ hệ thong dan nước ngọt từ Vàng Danh ve Hải Phòng, cat con đường từ Quảng Yên đi Uong Bı́, đong thời bo trı́ 2 trung đoàn phục kı́ch tại đây đe diệt quân viện.

Nhận thay các đơn vị nam địch chưa chac, Đảng ủy quyet định kéo dài thời gian chuan bị thêm ba ngày. Cuộc hành quân vào vị trı́ tập ket cực kỳ khó khăn.

Con đường đột đạo từ lâu hoang phe, nhieu đèo cao, doc đứng, hoàn toàn không thı́ch ứng với một cuộc chuyen quân lớn Hơn the, địch đã đánh hơi thay sự di chuyen của quân ta, dùng máy bay trút bom ngăn chặn, nhieu đoạn đường lại nam trong tam kiem soát của pháo địch.

Trơi mưa liên miên đã làm những con suoi trở nên hung dữ và những đèo cao càng trở nên hiem trở tưởng như không the vượt qua. Chien sı̃ xung kı́ch phải bỏ vải nhựa, chán tran th,ủ

bọc thuoc no và gạo, bám từng mỏm đá, từng mau cây đe leo lên trên con đường đèo, đat đã

bien thành bùn đặc quát li trơll như mỡ. Đoàn quân có lúc phải đứng hàng giờ giữa suoi, giữa đèo mưa rát mặt, không the tı̀m ra ch ngoi nghı̉ tạm hoặc đặt ba lô. Quan áo mặc trên người ơt roi lại khô, khô roi lại ướt. Đáng sợ hơn là những bao gạo bat đau lên men. Cả 308 và 312 đeu bị

máy bay địch ném bom vào đội hı̀nh. Sự cản trở của máy bay và pháo địch không gây thiệt hại gı̀ đáng ke giữa địa hı̀nh rừng núi. Nhưng đieu khien chúng tôi lo lang là đường xau và thời tiet đã làm suy giảm sức khỏc cửa bộ đội trước ngày no súng.

Kỳ lạ hơn cả là sức chịu đựng ben bı̉ của hàng vạn dân công phục vụ chien dịch. Trong hàng ngũ

dân công có nhieu người lớn tuoi và những em thieu niên. Hỏi mới biet nhieu trường học, cả

thay và trò cùng đi dân công!

Phục vụ chien dịch lan này ngoài đong bào vùng tự do còn có những đội dân công từ vùng sau lưng địch ra, phan lớn thuộc ba tı̉nh Bac Ninh, Bac Giang và Quảng Yên. Người lớn tuoi là những bác công nhân khuân vác ở Yên Viên, Gia Lâm, Đáp Cau, những bác thuyen chài trên sông Cau, sông Thương, sông Kinh Thay, Đá Bạch. Trong hàng ngũ dân công có những anh, chị du kı́ch, những cán bộ huyện, xã ở Thủy Nguyên, Kinh Môn, Yên Hưng. Đông Trieu, Que Dương, VO

https://thuviensach.vn

Giàng... những người đã làm cho vùng tạm chiem trở nên sôi sục moi lan ta to chức chien dịch.

Hành trang của người chien sı̃ dân công ra trận cực kỳ giản dị. Phan lớn không có chăn, màn, vải che mưa.

SO đông lại là phụ nữ!... Nhưng không nghe một lời kêu ca, phàn nàn. Bộ đội he gặp dân công là

rộn ràng lời chào thăm hỏi quê hương, tieng reo cười khi gặp người cùng quê Những tieng hát, câu hò trong trẻo vang lên trong mưa, rét, sương mù.

“ … Đèo cao thı̀ mặc đèo cao Ta leo lên đı̉nh, ta cao hơn đèo...!!!”

Cáu hò không biet của ai cat lên trên đı̉nh đèo Thùng đêm ay đã đi vào kho tàng văn hoá của dân tộc.

Phan thưởng lớn nhat cho bộ đội và dân công là khi leo lên đı̉nh đèo, ban đêm, nhı̀n thay xa xa ánh đèn điện của thành pho Hải Phòng, ban ngày, khi trời trong, nhı̀n thay con đường 18 lượn vòng giữa những mỏm đoi và cánh đong dưới chân núi.

Sau đêm vượt đèo Thùng, anh Vi Quoc Thanh nói:

- Trung Quoc có nhieu núi cao nhưng hành quân vượt qua không khó. Việt Nam núi không cao nhưng rat hiem trở. Đe quoc đánh nhau với quân đội Việt Nam ở vùng rừng núi nhat định thua.

Sở chı̉ huy chien dịch chuyen ve chân núi Yên Tử.

Bảy the kỷ trước, vua Tran Nhân Tông sau khi đánh thông giặc Nguyên đã ve đây tu và trở

thành Đệ nhat sư to của Thien tông Trúc Lâm Yên Tử. Trước chien tranh, tôi đã có lan lên núi Yên Tử. Từ trên đı̉nh núi có the nhı̀n thay thành pho Hải Phòng.

ĐEM ngày 23 tháng 3 năm 1951, mở đau chien dịch, các tieu đoàn 23, 322 của trung đoàn 88

đại đoàn 308 diệt gọn 3 vị trı́ Lọc Nước, Đập Nước, Song Trâu, không một chien sı̃ nào thương vong; trung đoàn 174 của đại đoàn 316 san bang vị trı́ Lán Tháp. Toàn bộ những bot bảo vệ hệ

thong dan nước ngọt từ Vàng Danh ve Hải Phòng đeu bị tiêu diệt. Ta hy vọng nguon nước ngọt duy nhat của thành pho Cảng bị đe doạ sẽ buộc quân ứng chien của địch phải kéo tới.

Hai trung đoàn 102 và 36 dàn quân dọc con đường sat chở than từ Vàng Danh ra Uong Bı́. Đại đoàn 312 đón địch từ phı́a Đông Trieu lên. Trung đoàn 98 đánh một so tháp canh, phá cau ở

Bieu Nghi quay roi thu hút địch.

Đêm ngày 25 tháng 3, trung đoàn 98 tiêu diệt vị trı́ Chap Khê. Ba ngày chờ đợi đã qua. Quân viện địch van chưa xuat hiện. Bộ chı̉ huy chien dịch quyet định đánh tiep những cứ điem lớn trên đường 18 xung quanh Uong Bı́, trong đó có những vị trı́ quan trọng như Bı́ Chợ, Tràng Bạch.

Đêm ngày 27 tháng 3, các đơn vị đong loạt no súng. Trung đoàn 102 được 2 tieu đoàn pháo binh chi viện, chia thành bon mũi tien công Bı́ Chợ do 150 quân địch phan lớn là âu Phi bảo vệ.

Ngay từ loạt pháo đau, chúng ta đã ban trúng nhà chı̉ huy, phá hủy đài thông tin. Xung kı́ch https://thuviensach.vn

nhanh chóng dùng bộc phá đánh vỡ lớp tường trı̀nh dày 60 xăngtimét và xung phong từ cả bon phı́a. Đon Bı́ Chợ hoàn toàn bị tiêu diệt sau 45 phút, pháo địch không kịp chi viện. Cùng lúc, trung đoàn 36 tiêu diệt vị trı́ Phán Huệ. Bên phı́a đại đoàn 312, trung đoàn 141 cũng tiêu diệt vị trı́ Tràng Bạch. Quân địch hoang mang bỏ chạy khỏi nhieu tháp canh. '''' Bộ chı̉ huy chien dịch quyet định đánh thang vào thị tran Uong Bı́ nam trên đường 18 giữa khu mỏ than Tràng Bạch, Bı́ Chợ, Vàng Danh. Nhưng ngay chieu ngày 28 tháng 3, quân địch bỏ Uong Bı́ chạy ve Quảng Yên. Đây là một đieu bat ngờ đoi với ta. '''' Cùng thời gian này, tieu đoàn Bạch Đang của tı̉nh đã luon sâu vào địch hậu phát động nhân dân noi lên bao vây đon bot địch, phá te, trừ

gian, phá cau cong. Các cau trên đường 18 đeu bị phá. Đường 18 bị cát đứt một đoạn dài 40

kilômét. Nhân dân hai bờ sông Bạch Đang và sông Kinh Thay đánh trong, đánh mõ suot đêm uy hiep quân địch.

Chien dịch Hoàng Hoa Thám dien ra trong lúc Đờ Lát không có mặt ở Đông Dương. Phát hiện các đại đoàn 308, 312 xuat hiện ở hướng Đông Bac, và 304, 320 ở hướng Vı̃nh Phúc - Sun Tây, Xalăng phán đoán ta sẽ từ hai hướng đánh vào Hà Nội và Hải Phòng, nên đieu các binh đoàn cơ

động ve Trung Du và Đông Bac. Khi cuộc tien công no ra trên đường 18, Xalăng không dám tung những binh đoàn cơ động ve phı́a rừng núi nguy hiem, chı̉ đieu nhieu thủy đội xung kı́ch đen vùng sông Đá Bạch gan đường 18, và đưa tuan dương hạm Duguay Troui cùng các tàu hộ tong Brazza, Chevreuil đen vùng bien Đông Bac sân sàng ''''chi viện toi đa bâng hỏa lực đe đoi phó

với những cuộc tien công. Van chưa thay bóng dáng quân viện.

Bộ chı̉ huy chien dịch quyet định tiêu diệt Mạo Khê, vị trı́ then chot án ngữ con đường tien ve Đông Trieu và ra đường so 5, buộc địch phải sử dụng quân viện. Ơ Mạo Khê có hai cứ điem đại đội: Mạo Khê MO và Mạo Khê Pho, nam cách nhau 2 kilômét trên địa hı̀nh có những đoi thap xe>n kẽ Với ruộng nước: Ta chủ trương diệt Mạo Khê trước khi địch tăng cường lực lượng phòng ngự. Trung đoàn 209 được trao nhiệm vụ đánh Mạo Khê Mỏ, trung đoàn 36 đánh Mạo Khê Pho dưới sự chı̉ huy thung của đại đoàn 812. Trận đánh sẽ dien ra vào đêm ngày 29.

Trong ngày 29, có tin Đờ Lát đã từ Pa ri trở lại Hà Nội. Với sự có mặt của Đờ Lát, chac chan địch sẽ có những phản ứng mạnh hơn.

Buoi toi, bộ phận kỹ thuật báo cáo địch vừa tăng cường cho Mạo Khê Pho tieu đoàn 6 dù thuộc địa (6è BPC). Đieu này nam ngoài dự kien. Bộ chı̉ huy chien dịch quyet định ngừng đánh Mạo Khê Pho. Nhưng mệnh lệnh không tới kịp trung đoàn 36 trước giờ no súng, trong khi quân địch ở Mạo Khê Pho đã tăng từ 150 lên trên 700 tên. Trung đoàn 209 đánh Mạo Khê MO đã tiêu diệt già nửa quân đon trú, nhưng van phải rút lui vı̀ pháo địch từ tàu chien và Đông Trieu ban ve gây nhieu thiệt hại. Trung đoàn 36 sau khi đột nhập Mạo Khê Pho nhận thay ở đây không phải chı̉

có một đại đội ngụy, mà đay ap quân dù với cả xe tăng và xe bọc thép, đã chien đau với quân https://thuviensach.vn

địch trong từng căn nhà cho tới khi trời sáng mới rút lui.

Bộ chı̉ huy chien dịch nhận thay các vị trı́ còn lại trên đường 18 đã được tăng cường, quyet định ket thúc đợt 1.

Công viện tiep te cho chien dịch trở nên khó khăn vı̀ đường từ hậu phương ra mặt trận xa và

thường xuyên bị máy bay, đại bác địch cản trở. Mặc dù đường 18 bị uy hiep nặng nhưng các binh đoàn cơ động của địch van án binh bat động. Chúng tôi quyet định chuyen sang đợt 2, tiep tục đánh một loạt vị trı́ do đại đội địch chiem đóng. Những mục tiêu được chọn lan này đeu nam trên đường 17.

Đêm ngày 4 tháng 4 năm 1951, bộ đội ta đong loạt no súng. Trung đoàn 102 đánh Ben Tam, trung đoàn 88 đánh Bãi Thảo, trung đoàn 141 đánh Hoàng Gián, trung đoàn 98 đánh Hạ Chiêu.

Nhưng cả 4 trưng đoàn đeu đột phá không thành công! Đong chı́ Vũ Mạnh Hùng, trung đoàn trưởng trung đoàn 98, hy sinh vı̀ đạn pháo của địch. That bại của các trận đánh không phải do quân đon trú có công sự phòng ngự vững chac hoặc kiên quyet đoi phó, mà chı̉ vı̀ địch đã đựng lên một hàng rào lửa bang đại bác quanh cứ điem ngăn cản những đợt xung phong của ta.

Sáng ngày 5 tháng 4, tôi gặp đong chı́ Vi Quoc Thanh.

- Địch nhat định không tung những binh đoàn cơ động vào khu vực này. Ta can phải thu quân.

- Đong ý với VO Tong, đoàn co van cũng nhận thay nên ket thúc chien dịch. - Lực lượng ta đã bị

tiêu hao.

- Đã nam được so thương vong chưa!

- Tham mưu dự tı́nh khoảng 2.000 người. Gan 500 đong chı́ hi sinh, trong đó có 1 trung đoàn trưởng. Trên 1 500 đong chı́ bị thương. Tı̉ lệ tiêu hao giữa địch và ta là 1 trên 1.

Trong chien dịch này đã huy động 25 ngàn bộ đội. Thương vong chưa đay 2% không phải là

lớn. Nhieu đong chı́ bị thương sẽ trở lại đơn vị. .

- ở việt Nam chưa có chien dịch nào so thương vong nhieu như the này ! Bộ đội Việt Nam đã

chuyen sang .giai đoạn đánh lớn.

Roi đây còn phải chap nhận những ton that lớn hơn nhieu. Pháo binh của đe quoc Pháp rat giỏi

!

- Tôi nghı̃ là phải tı̀m ra một cách đánh địch hiệu quả hơn.

Ngày 5 tháng 4 năm 1951 chien dịch Hoàng Hoa Thám ket thúc. Chien dịch đe lại cho tôi một an tượng nặng ne.

Sau này chúng ta mới biet chien dịch Hoàng Hoa Thám tiep noi ngay sau chien dịch Trung Du đã khien cho Đờ Lát bat đau "lo lâng nhận ra khó khăn cực độ trong nhiệm vụ mà mı̀nh thực hiện". Đờ Lát buột phải làm trái với tı́nh cách của mı̀nh là giữ lại những binh đoàn cơ động tránh một cuộc đụng độ ở vùng rừng núi, kiên nhan chờ quân ta cạn lương thực rút lui. Đờ Lát https://thuviensach.vn

đã tâm sự với viên quan ba tùy tùng Roayê (Royer): "Thật kinh khủng, cái công việc mà tôi đã

dan thân vào. Đen bây giờ tôi thực sự chưa hoàn toàn biet giải thı́ch ra sao !".

Chương 6

VỀ ĐỒNG BẰNG

Từ chien dịch Hoàng Hoa Thám ve, tôi tới gặp anh Trường Chinh. Đong chı́ Tong bı́ thư van vui vẻ như những lan tôi từ mặt trận trở ve. Ơ anh, là sự ket hợp giữa tı́nh nguyên tac, can trọng của nhà cách mạng được tôi luyện qua nhieu năm hoạt động bı́ mật với tı́nh đôn hậu, trung thực gan như bam sinh, là một hı̀nh ảnh không thay đoi lúc nào cũng mang lại sự am áp va tin cậy Suot chien dịch, báo cáo gửi ve Trung ương rat đeu đặn. Anh Trường Chinh đã biet rõ việc tiêu diệt sinh lực địch trong chien dịch còn hạn che. Anh hỏi tôi:

- Anh đã nhận được nghị quyet tháng 3 của Trung ương chưa !

- Tôi đã nhận được.

Hội nghị Trung ương họp lúc tôi đang ở mặt trận. Nghị quyet Trung ương một lan nữa lại xác định: ''cuộc đau timh của ta là cuộc đau tranh trường kỳ và gian kho" và "tự lực cánh sinh là

chı́nh". Đảng ta đã nhı̀n thay con đường phı́a trước còn nhieu chông gai.

Tôi báo cáo với đong chı́ Tong bı́ thư những nguyên nhân dan tới ket quả rat hạn che của chien dịch. Anh Trường Chinh nói:

- Đánh nhau the nào cũng có trận được, trận không.

Mı̀nh khôn, nhưng phải nghı̃ địch cũng khôn. Mı̀nh đã diệt 2 binh đoàn địch ở biên giới, vừa roi suýt nữa thı̀ diệt gọn GM3 ở Trung Du, địch đã rút kinh nghiệm nên lan này chúng không mac lừa ta. CO tiep tục "đánh điem diệt viện" thı̀ cũng phải bien hóa. Can to chức tong ket thật kỹ đe rút ra bài học. '' Chúng tôi đã triệu tập cán bộ ve trước trong khi đơn vị đang rút quân đe tien hành hội nghị tong ket. Mời anh tới dự.

Anh Trường Chinh nói:

- Cuoi tháng Ba, Bác và Trung ương đã nhận được báo cáo của anh và anh Nguyen Chı́ Thanh đe nghị sau chien dịch Hoàng Hoa Thám sẽ mở chien dịch tại Liên khu 3, không đánh Móng Cái.

Liên khu 3 báo cáo lên đã chuan bị cả roi, đong bào rat mong bộ đội ve. Đánh đong bang khó, nhưng hiện nay ngoài trung du và đong bang chưa có nơi nào khác ! Trung ương thay nên mở

một chien dịch nữa trước mùa mưa. Bộ đội can củng co và nghı̉ ngơi bao nhiêu thời gian !

- Chien dịch vừa roi không tiêu diệt được nhieu sinh lực địch nên cán bộ, chien sı̃ đeu mong đánh tiep. Sẽ mở chien dịch ở Liên khu 3, nhưng cụ the là đâu, xin báo cáo với Trung ương sau.

Tôi nghı̃ chı̉ sau vài tuan, bộ đội có the lên đường.

Anh Trường Chinh hẹn sẽ tới dự hội nghị tong ket. Trở ve cơ quan, thay có đoàhttps://thuviensach.vn n cán bộ vừa ở

Liên khu 3 ve đang báo cáo, tôi vào nghe luôn. Ngay trong thời gian ta tien hành chien dịch ở

Đông Bac, Bộ Tong tham mưu đã phái cán bộ xuong Liên khu 3 tı̀m hieu tı̀nh hı̀nh.

Qua các báo cáo, tôi được biet vı̀ phan lớn những đơn vị âu Phi bị don lên phı́a bac đoi phó với ta, nên lực lượng địch ở phı́a nam đong bang Liên khu 3, hau het là ngụy binh. Tại đây, quân cơ

động ı́t, the bo trı́ của địch phân tán, công sự chưa được củng co nhieu. đieu đáng lo ngại là

địch đã lợi dụng một so giáo dân lập te vũ trang ở nhieu nơi, và to chức một mạng lưới gián điệp khá nguy hiem. Sau khi nam được ý định của Trung ương, Liên khu 8 đã xúc tien công việc chuan bị chien trường. Đong chı́ Văn Tien Dũng được cử làm trưởng ban chuan bị.

Mạng đường sá từ Việt Bac ve Liên khu 3 vào tới Thanh Hóa đã thông suot. VE lương thực, huy động được 5.000 tan thóc, một so thực pham. Vụ chiêm năm nay lái được mùa. Liên khu ủy đã

mở lớp cán bộ phục vụ chien dịch gom 200 chi ủy viên và huyện ủy viên.

Theo đánh giá của các đong chı́ vừa đi ve thı̀ so với các tı̉nh ở Liên khu 3, Ninh Bı̀nh là nơi địch yeu hơn cả.

Tôi sang Điem Mạc gặp Bác. . .Ngle tôi báo cáo tı̀nh hı̀nh xong, Bác nói đã trao đoi với đong chı́

Trường Chinh. Đờ Lát be ngoài hùng ho, nhưng không phải là anh hăng máu vịt mà rat khôn ngoan. Cũng không nên coi thường Xalăng. Chı́nh Xalăng đã quyet định không đưa viện lên Đông Bac trong khi Đờ Lát còn ở Pa ri. Nhưng cũng có the nói: cả Đờ Lát và Xalăng van còn e chủ lực ta! Trước chien dịch Biên Giới, quân địch chı̉ mong tı̀m được chủ lực ta đánh một trận đe tiêu diệt. Bây giờ chủ lực ta đi tı̀m nó, chọc tức nó mà nó van bam bụng ngoi yên một cho không dám giao chien với ta! Không nói là nó hoàn toàn sợ ta, nhưng nó còn đang phải chuan bị, nó sẽ chờ lúc có lợi, tı̀m nơi có lợi đe quyet chien với ta.

- Thưa Bác, nhiệm vụ tiêu diệt nhieu sinh lực địch lúc này rat can, nhưng neu thưa tiêu diệt được nhieu địch thı̀ cũng phải đánh đe nâng đỡ phong trào chien tranh du kı́ch. Moi lan ta mở

chien dịch là đong bào hậu địch đỡ được những trận càn và chien tranh nhân dân rat lên. Chú

nói đúng.

Bác tram ngâm roi nói tiep:

- Tı̀nh hı̀nh Trieu Tiên đã tot hơn. Chı́ nguyện quân Trung Quoc dùng chien thuật ''nhân hải"

nên đã đay lùi quân Mỹ ve vı̃ tuyen 38. Trung Quoc có trên 400 triệu dân mới làm được như vậy.

Ta phải đánh theo cách của ta. Phải het sức tiet kiệm xương máu của chien sı̃. Quân không can đông. Dân ta nghèo, quân nhieu lay gı̀ mà nuôi! Tran Quoc Tuan nói: "Quân quý ở tinh, không quý ở nhieu'' Bao giờ thı̀ xây dựng xong 5 đại đoàn !

- CO gang trong năm nay, vừa to chức vừa trang bị xong. Vũ khı́ một phan dựa vào bạn, một phan lay của địch, một phan do ta sản xuat.

- Mı̀nh nghı̃ cũng chı̉ can 5 hoặc 6 đại đoàn. - Bác nói.

https://thuviensach.vn

Trung tuan tháng Tư, Bộ Chı́nh trị họp dưới sự chủ tọa của Bác nghe báo cáo ve chien dịch Hoàng Hoa Thám và chủ trương mở tiep một chien dịch trước mùa mưa.

Sau khi báo cáo ve ket quả, những khó khăn, những hạn che của chien dịch, tôi nói Tong quân ủy đã quyet định trong tong ket chien dịch sẽ tien hành tự phê bı̀nh đe rút kinh nghiệm, đe nghị Bác và anh Trường Chinh tới dự hội nghị tong ket chien dịch. Bác nói:

- Tự phê bı̀nh là can, nhưng tự phê bı̀nh phải tăng cường đoàn ket, rút ra được bài học, kinh nghiệm, xây dựng được lòng tin vào chien dịch sau.

Trong cuộc họp này, Bộ Chı́nh trị quyet định mở chien dịch Hà Nam Ninh thuộc Liên khu Nam Đong Bang của. địch. Bác lưu ý phải đặc ''biệt chú ý công tác tranh thủ đong bào công giáo vı̀ kẻ

địch ở đây có những mưu mô thâm độc nham lợi dụng tôn giáo đe chong lại kháng chien, chong lại cách mạng.

Ngày 20 tháng 4 năm 1951, Trung ương ra nghị quyet mở chien dịch Quang Trung (bı́ danh của chien dịch Hà Nam Ninh) ở Liên khu 3, nham tiêu diệt một bộ phận sinh lực địch, phá tan khoi ngụy binh, đay mạnh chien tranh du kı́ch và tranh thủ nhân dân. Đảng ủy chien dịch gom các đong chı́: VO Nguyên Giáp, Nguyen Chı́ Thanh, Lê Thanh Nghị, Văn Tien Dũng, Hoàng Văn Thái, Hoàng Sâm. Tôi là bı́ thư đảng ủy, chı̉ huy trưởng chien dịch.

Ngày 26 tháng 4, Hội nghị kiem điem chien dịch Đường 18 được to chức tại khu căn cứ. Bác tới hội nghị.

Người nói:

- Chú trọng phê bı̀nh mı̀nh trước, phê bı̀nh người sau, phê bı̀nh mı̀nh là chinh, phê bı̀nh người là phụ. Tự phê bı̀nh và phê bı̀nh cot đe thong nhat tư tưởng. Tư tưởng có thong nhat, hành động mới thong nhat.

Tat cả mọi người phải có tinh than phụ trách. Trước khi làm phải thảo luận cho kỹ, đe chủ

trương cho đúng và ke hoạch cho sát và khı́ đã quyet định roi thı̀ phải tuyệt đoi phục tùng, phải vững lòng tin tưởng, phải quyet tâm thực hiện không một chút do dự.

- Cán bộ can phải thương yêu đội viên. "Từ tieu đội trưởng trở lên, từ Tong tư lệnh trở xuong, phải săn sóc đời song vật chat và tinh than của đội viên, phải xem đội viên ăn uong như the nào, phải hieu nguyện vọng và thac mâc của đội viên. Bộ đội chưa ăn cơm, cán bộ không được kêu mı̀nh đói. Bộ đội chưa đủ áo mặc, cán bộ không được kêu mı̀nh rét. Bộ đội chưa đủ cho ở, cán bộ không được kêu mı̀nh mệt. The mới dân chủ, mới đoàn ket, mới tat thang.

- Quân đội đánh giặc là vı̀ dân, nhưng không phải là "cứu tinh" của dân, mà có trách nhiệm phụng sự nhân dân. Phải làm cho dân tin, dân phục, dân yêu. Moi quân nhân phải là một cán bộ

tuyên truyen bang việc làm của quân đội.

- “ Dân như nước, quân như cá", phải làm cho dân het sức giúp đỡ mı̀nh thı̀ mı̀nh mới đánh https://thuviensach.vn

thang giặc".

Sau chien dịch Hoàng Hoa Thám, đây là lan thứ hai, Bác nói ve mục đı́nh và tác phong phê bı̀nh.

Bác đã nhı̀n thay cái gı̀ sẽ dien ra sau một trận đánh gặp nhieu khó khăn. Trong phê bı̀nh, trước het là tự phê bı̀nh. Đieu này đã mang lại một chat lượng mới trong những cuộc kiem điem rút kinh nghiệm, vı̀ không ai hieu được những loi lam của từng người trong một trận đánh bang bản thân người trực tiep tham gia chien đau. Khi moi người đã nói rõ được những ưu, khuyet điem của mı̀nh thı̀ những lời góp ý kien, phê phán của chung quanh cũng ı́t đi. Cuộc kiem điem rõ ràng là đạt ket quả tot, vı̀ nó bat nguon từ sự tự giác Mọi người lại phan khởi lên đường đi vào chien dịch thứ tư liên tiep trong vòng tám tháng. Cũng từ đó ta thường nói "tự phê bı̀nh và

phê bı̀nh" thay cho "phê bı̀nh và tự phê bı̀nh".

CHAU tho sông Hong là vùng đong bang lớn thứ hai của cả nước chı̉ đứng sau đong bâng sông Cửu Long.

Với 900.000 héc ta đat nông nghiệp và một phan sáu dân so của Việt Nam, đong bang Bac Bộ

được coi là kho người, kho của. Ơ đây có một hệ thong đường bộ, đường thủy, đường sat, đường không noi lien mien Bac với mien Trưng, mien Nam, và the giới bên ngoài. Gan 200

kilômét bờ bien với nhieu cửa sông lớn nhỏ, thuận tiện cho tàu, thuyen ra vào. Ngoài khơi có

nhieu hòn đảo như Bạnh Long Vı̃, Long Châu, Cát Bà, Cát Hải... là những vị trı́ tien tiêu lợi hại và

bảo vệ đat hen nam trên bien Đông.

Đong bang Bac Bộ giữ một vị trı́ đặc biệt quan trọng trong chien tranh vı̀ có thủ đô Hà Nội, và

nam tiep giáp với Việt Bac, căn cứ địa của cả nước. Năm đau kháng chien toàn quoc, quân Pháp mới chiem Hà Nội và một so thành pho, thị xã như Hải Phòng, Hải Dương, Kien An, Hà Đông, Nam Định và những vùng phụ cận trên dưới 10 kilômét. Nhưng Đảng ta đã dự đoán sớm muộn địch sẽ mở rộng chiem đóng ở đong bang Bac Bộ.

Ngày 25 tháng 11 năm 1948, Chı́nh phủ ra sac lệnh thành lập Liên khu 3, gom 12 tı̉nh: Hải Phòng, Kien An, Thái Bı̀nh, Hưng Yên, Hải Dương, Hà Nội, Hà Đông, Sơn Tây, Hà Nam, Nam Định, Ninh Bı̀nh và Hòa Bı̀nh. đy là sự hợp nhat các chien khu 2, 3 và 11. Diện tı́ch Liên khu khoảng 16.000 kilômét vuông. Phı́a đông giáp với bien Đông. Phı́a bac, và tây - bac tiep giáp các tı̉nh trung du: Quảng Yên, Bac Ninh, Bac Giang, Phúc Yên, Vı̃nh Yên, Phú Thọ. Phı́a tây và tây

- nam tiep giáp Sơn La, Thanh Hóa. Liên khu ủy 3 được Đảng chı̉ định gom các đong chı́: Nguyen Văn Trân, Lê Thanh Nghị, ĐO Mười, Lê Quang Hòa, Nguyen Khai; đong chı́ Nguyen Văn Trân là bı́ thư. Tư lệnh liên khu là thieu tướng Hoàng Sâm, đong chı́ Lê Quang Hòa là chı́nh ủy, đong chı́ Hoàng Minh Thảo là liên khu phó.

Liên khu 3 có 6 trung đoàn chủ lực: 34, 42, 48, 52 (von là trung đoàn Tây tien), 64, 66. Lực lượng tuy đông, nhưng trang bị còn rat thieu thon. Bộ đội ta hoạt động theo phương thức "đại https://thuviensach.vn

đội độc lập, tieu đoàn tập trung" đánh nhỏ, đạt hiệu suat cao. Phong trào dân quân du kı́ch tại đong bang rat phát trien. Đen cuoi năm 1948, toàn liên khu đã xây dựng được 480 làng kháng chien. Moi làng có lũy tre dày đặc bao quanh, hào giao thông, ham ho chien đau, ham cat giau lương thực, ham bı́ mật, trạm canh gác... Trong những đợt càn quét, so lan địch đánh vào làng kháng chien chiem ba phan tư tong so những cuộc tien công. Địch dùng cả máy bay, đại bác phá hủy các công sự, rào lũy và khi lọt được vào làng nhàng thường đot phá, ban giet rat dã

man. Ơ những làng kháng chien như Vật Lại (Sơn Tây), Tam Hưng (Hà Đông), Nông Hóa (Hòa Bı̀nh), Liên Minh (Nam Định), nhieu làng kháng chien dọc đường 5 thuộc các huyện Bı̀nh Giang, Thanh Hà, Kim Thành (Hải Dương), ân Thi, Khoái Châu (Hưng Yên)... từng đại đội, tieu đoàn địch tien công cả ngày, thậm chı́ hai, ba ngày lien bị ton that nhieu mà van không lọt được vào làng. Đường so 5 noi lien Hà Nội với cảng Hải Phòng trở thành một mặt trận, thường xuyên

"noi sam" lật đo từng đoàn tàu, tiêu diệt nhieu xe vận tải của địch. Ket hợp với những hoạt động quân sự chong càn, đánh giao thông, tiêu diệt những đon bot lẻ..., các cuộc đau tranh chong giặc bật lı́nh cùng với công tác địch vận dien ra trên diện rộng. Moi người dân trở thành một cán bộ địch vận. Nhieu binh sı̃, sı̃ quan ngụy đã chong lệnh đi ban giet nhân dân, đào ngũ

tập the, quay súng bân lại địch và làm nội ứng cho lực lượng vũ trang ta. Chı̉ riêng Đông Xuân 1948-1949, ta đã đánh 14 trận nội ứng diệt 14 đon giặc. Hơn 2.000 lı́nh ngụy mang súng ra hàng, hoặc vứt súng trở ve quê hương.

Quân địch đóng tại những thành pho, thị xã thực te là nam trong vòng vây của phong trào chien tranh nhân dân rộng lớn. Các tuyen đường giao thông của địch từ Hà Nội với một so tı̉nh chung quanh, đặc biệt là đường Hà Nội - Hải Phòng luôn luôn bị uy hiep.

Cuoi năm 1949, sau khi Giải phóng quân Trung Quoc tien xuong Hoa Nam, Pháp đã có chủ

trương chiem đóng toàn the đong bang Bac Bộ ''hı̀nh thành một tuyen ngăn chặn chien lượt trên mien Bac, giành kho người, kho lương thực, phá cuộc chuan bị Tong phản công của ta, bảo vệ con đường huyet mạch từ Hà Nội xuong cửa bien Hải Phòng, đe phòng trường hợp phải rút khỏi mien Bâe.

Từ tháng 10 năm 1949 đen tháng 5 năm 1950, địch to chức 6 cuộc hành binh lớn đánh chiem 8

tı̉nh vùng đong bang Liên khu 3. Chúng mở liên tiep những trận càn quét bı̀nh định, càn quét tới đâu, lập ngay ngụy quân, ngụy quyen, xây dựng đon bot tới đay. Đon bot địch ken dày các tı̉nh đong bang, chia cat vùng châu tho sông Hong thành nhieu ô nhỏ. Giặc Pháp dùng mọi thủ

đoạn khủng bo, mua chuộc, khong che đong bào ta, làm cho dân chúng sợ không dám ủng hộ

kháng chien. Đặc biệt, chúng lợi dụng tı́n ngưỡng của giáo dân và sử dụng một so cha co phản động đe gây chia rẽ lương - giáo, phá khoi đoàn ket dân tộc, lôi kéo những người có đạo chong phá cách mạng. Tại vùng tạm bị chiem, neu phát hiện nơi nào có lực lượng vũ trang ta, chúng https://thuviensach.vn

lập tức tung quân bao vây tien công tiêu diệt hoặc đay bật lực lượng ta ra khỏi địa bàn.

Tháng 3 năm 1950, Bộ Tong tư lệnh đã có huan lệnh ve nhiệm vụ quân sự năm 1950 cho Liên khu 3" (Huan lệnh so 62HL/A3 ngày 15 tháng 3 năm 1950) xác định đong bang Bac Bộ là nơi cung cap phan lớn nhân lực, vật lực cho kháng chien ở Bac Bộ, vı̀ vậy địch sẽ mở rộng phạm vi chiem đóng đe gây cản'' trở cho chuan bị Tong phản công, và dự đoán cuộc chien đau ở chien trường Liên khu 3 sẽ ngày càng trở nên ác liệt hơn, bộ đội và đong bào Liên khu 3 sẽ gặp nhieu khó khăn gay gat.

Nhưng những khó khăn này chı̉ có tı́nh chat tạm thời, bộ đội và nhân dân Liên khu 3 với truyen thong đau tranh bat khuat, kiên cường và những tiem năng to lớn nhat định sẽ vượt qua.

Địch chiem đóng toàn bộ Liên khu 3 gây cho ta nhieu khó khăn mới. Hậu phương trực tiep của chien trường đong bang bị thu hẹp, chı̉ còn lại vùng rừng núi Kim Bảng (Hà Nam), Lạc Thủy, Kim Bôi, Tân Lạc (Hòa Bı̀nh), Gia Vien, Nho Quan (Ninh Bı̀nh). Đe chuan bị chuyen sang đánh lớn, 3 trung đoàn của Liên khu được tập trung đe thành lập đại đoàn 320, 1 trung đoàn ket hợp với bộ đội Liên khu 4 thành lập đại đoàn 304, 1 trung đoàn khác chuyen sang xây dựng đơn vị

lựu pháo 105. Bộ đội chủ lực của Liên khu thời gian này chı̉ còn lại trung đoàn 42.

Tháng 9 năm 1950 phoi hợp với chien dịch Biên Giới, lực lượng vũ trang Liên khu 3 cùng với đại đoàn 304 đã mở chien dịch Tran Hưng đạo ở Ninh Bı̀nh và vùng hậu địch, loại khỏi vòng chien đau gan 700 quân địch, tiêu diệt và bức rút 44 vị trı́, lật đo 3 đoàn tàu và phá hủy nhieu xe quân sự địch. Nhận thay tinh than sa sút của quân địch sau that bại ở biên giới, Liên khu ủy 3 quyet định không bỏ lỡ thời cơ. Trong tháng 11 năm 1950, thực hiện chủ trương của Liên khu ủy, các tı̉nh đong bang đeu đay mạnh đánh du kı́ch, xây dựng làng kháng chien, chong địch càn quét. Bộ đội và du kı́ch bao vây quay roi các đon bot địch làm chúng mat ăn mat ngủ. Ơ một so nơi, đêm đêm du kı́ch to chức hành quân với lực lượng rat đông, mang theo những khau pháo giả làm bang thân cây chuoi, ket hợp với việc tung tin "chủ lực Việt Minh" đã ve làng. Quân địch hoảng hot bỏ đon rút chạy ve thị tran. Phong trào chien tranh du kı́ch noi lên như sóng con quét đi từng mảng to chức ngụy quyen ở cơ sở. Quân địch phải co lại co thủ trong đon không dám ra ngoài.

Ngày 6 tháng 12 năm 1950, địch rút chạy khỏi thị xã Hòa Bı̀nh. Bên tả ngạn sông Hong, moi tı̉nh đã có hàng chục căn cứ nhỏ sau lưng-địch. Đặc biệt tại Hải Dương, Hưng Yên, Thái Bı̀nh ta mở được khu du kı́ch và căn cứ du kı́ch Nam - Bac sông Luộc, trong đó có căn cứ du kı́ch liên hoàn Tiên - Duyên - Hưng thuộc ba huyện phı́a bac tı̉nh Thái Bı̀nh. Căn cứ Tiên - Duyên - Hưng trở thành một điem tựa rừng chac, một bàn đạp tien công của ta ở đong bang. ở hữu ngạn sông Hong, quán địch đoi phó quyet liệt nhưng chúng ta cũng khôi phục được nhieu cơ sở, xây dựng được một so khu du kı́ch sau lưng địch ở Hà Đông, Hà Nam, Ninh Bı̀nh.

https://thuviensach.vn

Cuoi tháng 12 năm 1950, phoi hợp với chien dịch Trung Du, lực lượng Liên khu 3 và đại đoàn 320 mở chien dịch Mùa Xuân tại khu vực tây - bac tı̉nh Sơn Tây, qua bảy ngày chien đau đã tiêu diệt và bat song hơn 700 địch, thu vũ khı́ đủ trang bị cho một tieu đoàn chủ lực và một đại đội địa phương, phá vỡ một mảng te dõng ở khu vực tây bac Sơn Tây.

Mặc dù phải đương đau với những cuộc tien công liên tiep trên mặt trận chı́nh, nhưng Đờ Lát van coi trọng việc đoi phó với chien tranh du kı́ch đang làm mục ruong đong bang Bac Bộ, nơi ông ta đã đánh giả là có vai trò quyet định trong chien tranh Đông Dương. Đờ Lát chia lại vùng châu tho sông Hong thành ba khu. Ngoài khu nam (zone sud) đã có từ trước, sở chı̉ huy đặt tại Nam Định, Đờ Lát lập thêm khu tây (zonẹ ouest), với sở chı̉ huy ở Hà Nội, và khu bac (zone nord), với sở chı̉ huy ở Hải Dương. Tư lệnh khu kiêm cả trách nhiệm bảo vệ lãnh tho và tien hành tác chi.an. '' Sau chien dịch Trung Du, Đờ Lát lập tức cho các binh đoàn cơ động quay ve đong bang càn quét, bı̀nh định. Những trận càn dien ra với quy mô lớn hơn trước nhieu.

Trong tháng 2 và tháng 3 năm 1951, lực lương vũ trang và nhân dân Liên khu 3 phải liên tiep đoi phó với những cuộc vây quét của những binh đoàn cơ động. Cường độ đánh phá của địch chı̉ giảm đi trong thời gian bộ đội chủ lực ta mở cuộc tien cóng trên đường 18. Nhưng chien dịch Hoàng Hoa Thám vừa ket thúc, những cuộc càn lớn lại tiep tục một cách dữ dội hơn: Đờ

Lát rat lo ngại chien tranh du kı́ch phát trien ở đong bang, đe dọa phı́a sau quân đội vien chinh.

Lo lang của Đờ Lát tập trung vào vùng Vı̃nh Bảo, Hải Dương, nơi trung đoàn 42 của Liên khu 3

đang đứng chân.

Ngày 18 tháng 4 năm 1951 , Đờ Lát huy động 15 tieu đoàn bộ binh, 4 cụm pháo, 2 thủy đội xung kı́ch và xe bọc thép tập trung ở Ninh Giang đe mở một cuộc tảo thanh trong vùng. Cuộc hành binh do tướng Đờ Linarét (De Linarès), tư lệnh Bac Bộ chi huy. Ngày 19 tháng 4, ba binh đoàn cơ động bat đau càn quét khu vực trong khi tàu chien địch tuan tieu trên các con sông, xe tăng và những tieu đoàn địa phương chiem giữ mọi con đường, chia cat khu vực thành từng ô.

Những toán nhỏ binh lı́nh đi trước thăm dò, neu gặp bộ đội, du kı́ch ta no súng thı̀ đại bộ phận quân địch don tới bao vây, dựa vào hỏa lực pháo binh và sức mạnh của xe tăng đe tiêu diệt. Đi sau moi binh đoàn có một tieu đoàn thuyên làm nhiệm vụ lùng sục các làng, khong che dân chúng. Qua một tuan càn quét, ngày 26 tháng 4, binh lı́nh Pháp tới bờ bien van chưa phát hiện trung đoàn 42. Nhưng buoi nhieu, binh đoàn cơ động so 1 bị 2 tieu đoàn địa phương chặn đánh ở An Cơ. Sau đó những trận tập kı́ch của trung đoàn 42 đã dien ra tại những nơi quân Pháp không he chờ đợi. NO bat đau cũng như ket thúc rat nhanh khien lực lượng cơ động của địch rat đông và mạnh không kịp đoi phó. Cuoi cùng, sau nưa tháng cànquét, ngày 5 tháng 5, Đờ

Linarét phát hiện được trung đoàn 42 đang có mặt ở Kẻ Sặt. Đờ Linarét ra lệnh cho tướng Bécsu (Berchoux) tập trung lực lượng mở một cuộc hành binh mang tên Than lan (Reptile) đe https://thuviensach.vn

quyet định so phận trung đoàn 42 và ket thúc cuộc hành binh đã quá kéo dài. Cuộc tien công được chuan bị kỹ lưỡng và trien khai ban đêm. Nhưng khi tien vào Kẻ Sặt, thı̀ toàn bộ trung đoàn 42 cũng như bộ đội địa phương và dân quân du kı́ch đeu đã bien khỏi đây.

Quân địch đã không the tiêu diệt được lực lượng vũ trang ta rat quen thuộc địa hı̀nh lại được nhân dân che chở. Nhưng do tương quan lực lượng quá chênh lệch, sau nhieu trận càn như vậy, hau het các khu du kı́ch, căn cứ du kı́ch của ta vừa được xây đựng hoặc phựt hoi từ chien dịch Biên Giới lại chuyen thành vùng tạm bị chiem. Địa bàn được lựa chọn trong chien dịch Quang Trung là ba tı̉nh: Hà Nam, Nam Định, Ninh Bı̀nh thuộc Khu Nam Đong Bang của địch.

Đây là vùng quân địch mở rộng chiem đóng từ giữa tháng 10 năm 1949. Chúng đã nhảy dù

xuong Phát Diệm, cho tàu chien đo bộ quân lên Xuân Trường đánh chiem Hành Thiện, Bùi Chu, sau đó mở rộng chiem đóng 3 huyện phı́a nam Ninh Bı̀nh và 6 huyện phı́a nam Nam Định, là

những vùng tập trung đông đảo giáo dân. Chúng sử dụng giám mục Lê Hữu Từ, đã từng là co van trong chı́nh phủ của ta trước đây, đứng ra thành lập khu "Công giáo tự trị", to chức được 22

đại đội vệ sı̃ và 1 tieu đoàn tự lực. Moi nhà xứ đeu có từ 1 tieu đội đen 1 trung đội do linh mục trực tiep chı̉ huy. Tại Bùi Chu, chúng thành lập ra "tı̉nh công giáo tự trị Bùi Chu gom các huyện Xuân Trường, Giao Thủy, Hải Hậu, Trực Ninh và một phan huyện Nam Trực. Tòa giám mục Bùi Chu bien thành cơ quan đau não của ngụy quyen và hệ thong lực lượng vệ sı̃. Linh mục Hoàng Quỳnh được phong là tong chı̉ huy lực lượng tự vệ công''giáo ở cả Phát Diệm và Bùi Chu. Gác chuông nhà thờ trở thành tháp canh. Moi nhà xứ đeu có nhà tù, nơi tra tan. Các cơ quan chı̉ đạo của ta, cán bộ và lực lượng vũ trang đeu bị bật ra ngoài. Địch đã thực hiện được âm mưu chia rẽ

lương giảo, bien giáo dân thành bia đỡ đạn và lı́nh đánh thuê giet hại đong bào, chong lại kháng chien, bien vùng đat thánh thành những pháo đài quân sự. Bùi Chu và Phát Diệm trở

thành trưng tâm của lực lượng công giáo phản động ở Liên khu 3, nơi có 500 nhà thờ rà 80 vạn giáo dân.

Địch ỷ vào vùng này có cơ sở giáo dân, nên lực lượng của chúng ở đây so với toàn khu là nơi yeu hơn cả. Quân chiem đóng ở Hà Nam Ninh có 4 tieu đoàn và 27 đại đội, hau het đeu là ngụy binh tuyen mộ trong giáo dân. 1 tieu đoàn bộ binh thuộc trung đoàn 6 bộ binh thuộc địa (6è

RIC) đóng ở Nam Định làm nhiệm vụ cơ động tại địa phương. Tại Khu Nam Đong Bang, địch đóng hơn 100 vị trı́, trên 20 vị trı́ từ đại đội trở lên, riêng tại Ninh Bı̀nh có 50 vị trı́, trong đó có

9 vị trı́ từ đại đội trở lên.

Bác căn đặn bộ đội: "Tiêu diệt địch nhưng nhat thiet phải lay được lòng dân. Muon the, các chú

phải đánh thảng, giữ kỷ luật cho nghiêm và tôn trọng dân, yêu men dân... Đánh thang, giành lay thang lợi quân sự tức là đặt cơ sở cho thang lợi chı́nh trị".

Lực lượng tham gia chien dịch gom 3 đại đoàn: 308, 304, 312, 5 đại đội pháo binh, một so đơn https://thuviensach.vn

vị công binh, 4 tieu đoàn bộ đội địa phương tı̉nh và dân quân du kı́ch. Đại đoàn 304 vừa được trang bị lại bang vũ khı́ của bạn.

Vũ khı́ của đại đoàn hau het là chien lợi pham thu của địch, được bo sung cho đại đoàn 320 là

đơn vị thường xuyên hoạt động ở hậu địch. Ve mức tiêu diệt địch, Bộ Tong tham mưu đe nghị

một con so khiêm ton: 3 tieu đoàn, vı̀ sap tới mùa mưa, thời gian chien dịch không the kéo dài.

Cuoi tháng Tư, chúng tôi lên đường đi chien dịch. Cuộc hành quân từ Quảng Nạp, Thái Nguyên ve Liên khu 3 tương đoi xa. Cán bộ từ cap cục trở lên được dùng xe đạp Đau tháng Năm, tới Nho Quan, Ninh Bı̀nh. Các anh Lê Thanh Nghị, Văn Tien Dũng, Hoàng Sâm trong Đảng ủy Liên khu 3 đón ở Xı́ch Tho. Ke từ ngày toàn quoc kháng chien, đây là chien dịch lớn đau tiên của Bộ

mở ở đong bang. Chúng tôi gặp nhau tay bật mặt mừng, roi cùng ve sở chı̉ huy chien dịch tạm thời đặt ở vùng Châu Sơn.

Tı̀nh hı̀nh địch có thay đoi. Một bộ phận binh đoàn cơ động so 4 vừa được đieu ve Phủ Lý. Đảng ủy quyet định chọn hướng chı́nh của chien dịch là thị xã Ninh Bı̀nh, tı̉nh ly của Ninh Bı̀nh. Lan đau bộ đội ta tien công vào một thị xã ở-đong bang Bac Bộ sẽ tạo nên một tieng vang lớn.

Chúng tôi nhận thay cuộc tien công no ra bat than chac chan sẽ giành thang lợi ngay từ đau, nhưng tı̀nh hı̀nh địch sẽ bien chuyen mau lẹ, toàn khu vực lại là vùng đong chiêm ngập nước, rat nhieu sông ngòi và có nhieu đường giao thông, thuận tiện cho việc di chuyen trên bộ cũng như trên sông của địch dưới sự yem trợ của máy bay, đại bác, nhưng lại gây nhieu khó khăn cho ta.

Đảng ủy đe ra nguyên tac chı̉ đạo tác chien: "đánh ăn chac, chac thang mới đánh, dù đánh lớn đánh nhỏ đeu phải đánh với đieu kiện nam chac phan thang lợi". Rút kinh nghiệm đánh viện trên đường Đa Phúc - Vı̃nh Yên, Đảng ủy nhac các đơn vị neu viện binh địch xuat hiện trong đieu kiện có lợi cho ta thı̀ vận động tiêu diệt địch.

Trước mat "tranh thủ tiêu diệt nhieu vị trı́ địch cùng một lúc Neu có đieu kiện thı̀ tiêu diệt viện".

Ngày 22 tháng 5 năm 191, Bộ chı̉ huy chien dịch trao nhiệm vụ cho các đơn vị: Đại đoàn 308 và

đại đoàn 304 tiêu diệt một so vị trı́ ở thị xã Ninh Bı̀nh và vùng chung quanh Ninh Bı̀nh, Phát Diệm. Đại đoàn 320 hoạt động ở Hà Nam. Tôi nhan mạnh chı̉ thị của Trung ương đoi với chien dịch: Tuyệt đoi không được chủ quan khinh địch. Phải tranh thủ nhân dân, chú trọng vận động ngụy binh, vận động đong bào công giáo, thi hành chı́nh sách của Đảng trong các vùng có the giải phóng. Với chien dịch này, thảng lợi chinh trị cũng quan trọng như thang lợi quân sự Trước khi chien dịch mở màn, đại đoàn 304 và đại đoàn 320 đã có mặt ở ngay khu vực chien dịch. Đe tạo cho quân địch một sự bat ngờ, đại đoàn 308 được lệnh hành quân từ chien trường Đông Bac tới thang vị trı́ tập ket, chuan bị san sàng khi tới nơi là có the no súng ngay. 308 phải vượt https://thuviensach.vn

một chặng đường dài trên 400 kilômét từ vùng địch hậu Đông Bâc qua các tı̉nh Bac Giang, Thái Nguyên, Phú Thọ, Hòa Bı̀nh, Hà Nam, vượt qua ba con sông lớn: sông Lô, sông Thao, sông Đà.

Một lan nữa, nhieu chien sı̃ lặng lẽ đi qua nhà, có lúc ngay trước mat những người thân. Cuộc hành quân thâu đêm dưới những trận mưa đau mùa. Khi trời sáng muôn vàn dau chân đã bien đi trên con đường đay bùn nhão.

Hạ tuan tháng Năm, nhân dân các thị tran Đam Đa, Chi Nê, Xı́ch Tho bong thay xuat hiện một đoàn quân dài vô tận với đay đủ súng ong, pháo nặng đi rat nhanh trên con đường từ Đam Đa, xuyên ve ben Đe, Trường Yên. Bộ đội đi mải miet dường như không kịp đe mật tới những dãy hàng quán nhỏ đèn sáng trưng hai bên đường và đong bào ùa ra hân hoan thı̀ thào với nhau:

- Quân chủ lực Việt Bac đã ve !

Trời sáng, ác chien sı̃ 308 bat đau nhı̀n thay những xóm làng noi lên giữa làn nước bạc mênh mông, những cánh đong chiêm lúa nhı́n rộ, những rặng núi đá nhap nhô che kı́n cả chân trời.

HỌ biet mı̀nh đã tới đı́ch đúng thời gian. .

Rat lâu roi họ mới được thưởng thức hương thơm của gạo mới, bát canh cua đong, quả cà

ghém, am nước chè xanh của vùng quê đong bang. Nhı̀n những chiec bảnh dày đã se mặt, những cây luong xep đong trong làng, những chiec đò giau dưới lùm cây ven sông:.., họ biet đong bào Ninh Bı̀nh đã chuan bị cho ngày này từ lâu.

Bộ đội chı̉ có một ngày chuan bị cho trận đánh. Chieu ngày 27 tháng 5 năm 1951, có lệnh xuat quân.

Khu vực giau quân nam trong thung lũng Hoa Lư, nơi một ngàn năm trước cậu bé Đinh Bộ Lı̃nh cưỡi trâu dùng cờ lau tập trận đe roi trở thành hoàng đe của nước Đại Co Việt, lúc này chı̉ là

những cánh đong chiêm ngập nước. Từ ven những hoc đả dưới chân Mã Yên Sơn, các chien sı̃

với súng đạn, thang ván, bộc phá rùng rùng ùa ra. Nhân dân pho Trường Yên đứng chật hai bên đường đưa tien bộ đội. Hàng trăm chiec đò nhỏ đã chờ bộ đội ở ven sông. Một khau hiệu được tự động dựng lên: "Hoan nghênh bộ đội ve đánh Ninh Bı̀nh". Chı̉ riêng kẻ địch lúc này van chưa he biet gı̀''.

Một cán bộ quân báo tı̉nh Ninh Bı̀nh hớt hải tới tı̀m ban chı̉ huy trung đoàn 102 báo tin:

- Ơ thị xã có một thay đoi. Ngoài so quân địch đóng trên núi Non Nước, ngày hôm nay vừa có

thêm 1 đại đội biệt kı́ch toàn lı́nh Pháp tới thị xã, hiện chúng đang đóng quân trong nhà thờ

Đại Phong!

Trái với thái độ lo lang của anh, trung đoàn trưởng Vũ Yên mı̉m cười nói:

- Tot thôi ! Và anh gọi tieu đoàn trưởng tieu đoàn 79 tới trao nhiệm vụ tiêu diệt đại đội này.

Đêm ngày 28 tháng 5, tieu đoàn 79 được quân báo của tı̉nh dan đường, tới nhà thờ Đại Phong ở

thị xã Ninh Bı̀nh. Đại đội commăngđô Phrăngxoa (Francois) hành quân qua đây, tin là thị xã

https://thuviensach.vn

van yên bı̀nh như mọi khi, đã chọn nhà thờ làm nơi nghı̉ qua đêm. Trước sự xuat hiện bat than của bộ đội ta, những tên lı́nh thủy quân lục chien trở tay không kịp, bị tiêu diệt trong vòng 30

phút.

Trận đánh vị trı́ Non Nước đáng lẽ dien ra trong đêm hôm đó, nhưng vı̀ một tieu đoàn qua sông chậm, phải hoãn tới hôm sau. Đại đội commăngđô Phrăngxoa bị tiêu diệt đã đánh động quân địch.

Chı̉ huy Khu Nam Đong Bang, Gămbiê (Gambiez), lập tức đieu động lực lượng dự bị của khu ve phı́a sông Đáy.

Tieu đoàn bộ binh 1 và 2 đại đội biệt kı́ch của hải quân được hải đoàn 3 chở gap ve Ninh Bı̀nh.

Con trai của Đờ Lát là người chı̉ huy một đại đội trong tieu đoàn này. Mặc dù bị chặn đánh dọc đường, các toán quân van kịp tới vào toi ngày 29, chiem lı̃nh những mỏm núi đá ở phı́a nam sông Đáy chặn con đường vào thị xã.

Đêm ngày 29 tháng 5, bộ đội ta tien công 2 vị trı́ Non Nước và Goi Hạc. Non Nước là một núi đá

ở ngã ba sông Đáy và sông Vân giữa thị xã Ninh Bı̀nh, bên trên có một ngôi chùa. Nam soi mı̀nh bên dòng sông, Non Nước được coi là một thang cảnh. địch chiem Ninh Bı̀nh khi thị xã đã tien hành "tiêu tho", chı̉ còn lại chùa Non Nước và nhà thờ Đại Phong. Lợi dụng the núi hiem trở, bon be vách đứng cheo leo, quân Pháp đã bien Non Nước thành một vị trı́ bảo vệ thị xã lợi hại, với hai trong phòng ngự. Chân núi có tường khoét lo châu mai xây bao quanh ket hợp với rào dây thép gai. Loi lên duy nhat là một con đường bậc thang uon lượn bên vách đá. Lực lượng bảo vệ đon khoảng 2 đại đội.

Cách Non Nước 100 mét là núi Goi Hạc, đứng án ngữ con đường lên chạy vào thị xã. Theo địa phương thı̀ trên núi không có địch. Ta dự kien khi chien dịch bat đau, địch sẽ chiem đóng núi này, nên đặt ke hoạch đánh chiem cả Goi Hạc. Vừa khớp trước khi no súng, viện binh địch mới từ Nam Định tới đã chia nhau đóng trên hai mỏm núi đá vôi tại đây Sau 2 giờ chien đau, tieu đoàn 54 đã chiem được vị trı́'' Non Nước, diệt 200 địch, bat song chı̉ huy. Cùng lúc, tieu đoàn 29 tiêu diệt quân địch trên một mỏl núi ở Goi Hạc, địch ở mỏm bên bỏ chạy, ta không biet. Chı̉

trong một đêm, bộ đội ta đã tiêudiệt đại bộ phận quân địch tại thị xã Ninh Bı̀nh.

Đêm hôm đó, bộ phận tin kỹ thuật của ta báo cáo địch đang hoi thúc tı̀m cho được một tên

"Bécna" nào đó mat tı́ch ở Ninh Bı̀nh. Tôi nói với cơ quan tham mưu hỏi những đơn vị phı́a trước xem Bécna là ai, có phải là một sı̃ quan cao cap không! Ngày hôm sau mới biet đó là

trung úy Bernard đe Lattre, con trai của Tong chı̉ huy Đờ Lát, đã tử trận ở Goi Hạc.

Cuộc hành quân đường dài của 308 với việc đánh chiem thị xã Ninh Bı̀nh đã được nêu lên trong một thông báo của bộ tham mưu quân vien chinh là "cuộc hành binh của Napôlêông" đã

tạo nên "hai đêm 28 và 29 tháng 5 là những đêm bi đát nhat ở Đông Dương". đại đoàn 304 tiêu https://thuviensach.vn

diệt 4 vị trı́ nhỏ: Yên Vệ, Chùa Dau, Vên Mô Thượng, CO Đôi trên đường 59 từ Phát Diệm đi Ghenh. Bộ đội địa phương Ninh Bı̀nh tiêu diệt 2 vị trı́ nhỏ: = Ben Xanh; -Tuy Lộe.=

Hướng Hà Nam, đại đoàn 320 tiêu diệt 3 vị trı́: Hưng Công, Cảnh Linh, VO Giàng, và tiêu diệt 1

đại đội địch càn quét ở Mai Cau, Thanh Liêm.

Như vậy là chı̉ trong một thời gian ngan, từ đêm 26 đen ngày 31 tháng 5 năm 1951, bộ đội ta tận dụng yeu to bat ngờ đã tien công tiêu diệt và bức rút 26 vị trı́ lớn nhỏ, phá tan một mảng lớn ngụy quyen, làm rạn nứt phòng tuyen sông Đáy, giành thang lợi giòn giã ve quân sự và

chı́nh trị trong đợt đau chien dịch. Những con đường bộ noi lien Hà Nội với Ninh Bı̀nh đeu bị

cat. Một đieu khá bat ngờ đoi với ta là binh lı́nh ngụy công giáo đoi phó khá yeu ớt và đong bào ở những vùng trước đây được coi là trung tâm công giáo phản động, không he gây trở ngại gı̀

cho bộ đội trong những cuộc tien quân.

Đờ Lát nhận thay dù đã tạm thời vực dậy được tinh than đội quân vien chinh suy sụp sau that bại ở biên giới phı́a bac, van không the có một giải pháp nhanh chóng cho van đe chien tranh Đông Dương. Đội quân vien chinh chưa the mở một cuộc tien công lớn vào khoi chủ lực dày dạn, rat có bản lı̃nh chien đau của đoi phương, và ngay cả nước Pháp cũng không the làm được

''việc này.

Đờ Lát quyet định xây dựng một phòng tuyen với những lô cot boong ke (bunker) và một vành đai trang bao quanh đong bang Bac Bộ nham ngăn chặn những cuộc xâm nhập, chủ yeu từ phı́a bac. Phòng tuyen bê tông này sẽ nhạy qua các tı̉nh trung du: Hòn Gai qua Đông Trieu, Lục Nam, Bac Giang, Bac Ninh, Sơn Tây, tới Hà Đông, Ninh Bı̀nh. Những cuộc càn quét với quy mô lớn và

dài ngày sẽ được tien hành bên trong đong bang đe truy quét lực lượng ta, củng co chı́nh quyen bù nhı̀n, giành trọn vẹn kho người, kho của ở Bâc Bộ... Nhưng đây chưa phải là loi thoát.

Theo Đờ Lát, cách đoi phó tot nhat là ''Việt Nam hóa" cuộc chien tranh, đay mạnh quá trı̀nh

"vàng hóa" đội quân xâm lược. Người bản xứ phải tự đảm đương trách nhiệm chong cộng. Cái Đờ Lát can là có ngay 4 sư đoàn quân ngụy đe đáp ứng nhu cau rat lớn ve quân so không the trông nhờ ở chı́nh quoc. Đờ Lát đã cho lập những trường đào tạo sı̃ quan ở Đà Lạt, Thủ Đức, Nha Trang, Hue, Nam Định. Nhưng muon làm được việc này, trước het, phải nam được ngụy quyen Bảo Đại.

Trung tuan tháng Tư, nhân ngày gio to Hùng Vương của người Việt, Đờ Lát kéo thủ tướng bù

nhı̀n Tran Văn Hữu lên Vı̃nh Yên khoc khoang mı̀nh đã làm cách nào đe chặn đứng những đợt tien công quyet liệt của Việt Minh, roi nói với y: "Sự bảo vệ những quân nhân của chúng tôi chı̉

có ý nghı̃a neu nó đem lại cho nước Việt Nam đang lớn lên trong độc lập những phương tiện đủ

mạnh đe tự cứu đe tập hợp mọi nguon năng lượng". Người đại diện của Bảo Đại đã bày tỏ với Đờ Lát quyet tâm tien hành một cuộc chien đau không khoan nhượng chong Việt Minh, kẻ thù

https://thuviensach.vn

chung của cả Pháp và Việt Nam( !).

Ngày 27 tháng 4, Đờ Lát quyet định moi tieu đoàn trong quân đội viên chinh phải đỡ đau một tieu đoàn quân ngụy vua được to chức.

Trong tháng 5 năm 1952, ngoài việc thúc đay Đờ Linarét tảo thanh ở đong bang, Đờ Lát tập trung vào giải quyet van đe chı́nh trị với Bảo Đại, ông vua ham chơi, lười bieng, lại quá mệt mỏi vı̀ những cuộc mà cả kéo dài với Pháp ve những quyen của một nước "độc lập".

Ngày 5, Đờ Lát lên Đà Lạt thăm Bảo Đại. Ngày 7, cả Đờ Lát và Bảo Đại cùng ve Nha Trang. Trong khi chiec du thuyen hoàng gir Hương Giang lướt sóng bien Đông, Đờ Lát đã co làm. - lo ông vua bù nhı̀n tin là mı̀nh sẽ mang lại cho Việt Nam nhưng quyen độc lập thực sự của một quoc gia.

Buoi trò chuyện được Đờ Lát đánh giá sau đó là có tam "quan trọng đặc biệt".

Trung tuan tháng Năm, Đờ Lát tới Sinhgapo dự cuộc hội thảo ve van đe bảo vệ Đông Nam á. Đờ

Lát đã trı̀nh bày với người Mỹ, người Anh ve vị trı́ chien lược của đong bang Bac Bộ, đây chı́nh là ''chiec chı̀a khóa của toàn bộ cau trúc Đông Nam á". Lập luận của Đờ Lát không phải không có tı́nh thuyet phục. Mac đônan (Malcolm Mạc Donald), đại diện Mỹ, sau đó đã nói "chien tuyen phòng vệ Mã Lai bat đau từ Bac Bộ Việt Nam". Những đại diện của Mỹ, Anh, Pháp đeu nhat trı́

sẽ khuyen cáo chı́nh phủ mı̀nh to chức một lực lượng dự bị chien lược 4 sư đoàn, với những phương tiện không quân gap đôi ở Đông Dương hiện nay, trong trường hợp phải đoi đau với sự

đe dọa của Trung Hoa.

Giữa lúc Đờ Lát đang tập trung vào những van đe chı́nh trị thı̀ cuộc tien công của ta no ra ở Khu Nam Đong Bang.

Hạ tuan tháng Năm, cơ quan tham mưu Pháp đã thay có dau hiệu những cuộc chuyen quân của một so đơn vị thuộc các đại đoàn 304, 320 ở nam đong bang. Nhưng họ không may quan tâm, vı̀ những đơn vị này đã có mặt từ trước tại khu vực. Các nhà chı̉ huy Pháp von rat coi trọng những tin tức từ Phát Diệm. Những người công giáo chưa he báo cáo sự xuat hiện cửa quân chủ lực Việt Minh ở trong vùng. Khi những trận đánh bùng lên cùng một lúc, Đờ Lát hoàn toàn bị bat ngờ.

Sáng ngày 29, ở Hà Nội, Đờ Lát lập tức vạch ra ke hoạch đoi phó với cuộc tien công. Những con đường bộ ve phı́a nam đã bị cat đứt, chı̉ còn lại đường thủy và đường không. Lực lượng tăng viện sẽ tới những vị trı́ bị đe doạ bang hai con đường này. Hải đoàn xung kı́ch 3 (dinassaut 3) đang có mặt ở Nam Định sẽ vận chuyen ngay viện binh ve Ninh Bı̀nh, và chi viện hỏa lực cho các lực lượng đang chong giữ. Đong thời Đờ Linarét phải đưa binh đoàn cơ động so 1 ve Ninh Bı̀nh, binh đoàn cơ động so 4 ve Phủ Lý. Tieu đoàn 7 dù thuộc địa sẽ được thả xuong bac Ninh Bı̀nh, tieu đoàn 2 dù thuộc địa sẽ được thả xuong Thái Bı̀nh. SO viện binh từ Nam Định đã kịp tăng cường cho thị xã Ninh Bı̀nh trong đêm 29, van không cứu vãn được tı̀nh the, và làm ĐƠ

https://thuviensach.vn

Lát mat đi người con trai duy nhat.

Sáng ngày 30 tháng 5, binh đoàn cơ động so 1 mới tới Ninh Bı̀nh. Địch đã mat 48 tieng đe hoàn tat những cuộc chuyen quân đoi phó. Máy bay, pháo mặt đat, pháo hạm tàu trên sông bat đau ngăn chặn những hoạt động của bộ đội ta. Quân địch chiem lại thị xã Ninh Bı̀nh.

Sáng ngày 1 tháng 6, Đờ Lát trao lại quyen chı̉ huy cho Xalăng, rời Hà Nội đem thi the con ve Pháp.

NGAY 1 tháng 6 năm 1951, Đảng ủy chien dịch họp quyet định mở đợt 2 chien dịch sớm nham đay mạnh chien tranh du kı́ch, bảo vệ mùa màng, củng co và khuech trương thang lợi ve mặt chı́nh trị, tranh thủ tiêu diệt thêm sinh lực địch và đưa một so đơn vị vào hậu địch.

Nhiệm vụ trao cho các đơn vị như sau:

Đại đoàn 308 tiêu diệt vị trı́ Chùa Cao và đánh viện từ Ninh Bı̀nh đen Chùa Cao, chuan bị đảnh Hoàng Đan và đánh tiep thị xã Ninh Bı̀nh lan thứ hai.

Đại đoàn 304 đánh địch từ Ben Xanh, Phát Diệm tăng viện cho Chùa Cao bang đường thủy và

đường bộ.

Đại đoàn 320 phân tán hoạt động trên hai tı̉nh Hà Nam, Hà Đông đe phát trien chien tranh du kı́ch, đong thời đưa 2 tieu đoàn vào sâu vùng địch hậu ở Chợ Cháy (Hà Đông), và Thanh Liêm (Hà Nam).

Ngày 3 tháng 6, đại đoàn 304 bao vây bức hàng vị trı́ Núi Sậu, buộc địch rút thêm các vị trı́ Bı̀nh Hà, đı̀nh Phương Nại, chùa Phương Nại.

Đêm ngày 4 tháng 6, trung đoàn 88 đánh Chùa Cao.

Đây cũng là một ngôi chùa trong nhieu ngôi chùa và nhà thờ ở Ninh Bı̀nh đã bị địch bien thành pháo đài. Chùa Cao nam ở đông - nam thị xã Ninh Bı̀nh, ven sông Đáy, trên đường đi Phát Diệm, được coi là vị trı́ bảo vệ vành ngoài cho giáo khu Phát Diệm. Quân địch đã xây dựng những công sự bang gạch và xi măng khá kiên co, và trao cho 1 đại đội commăngđô bảo vệ. Được pháo chi viện từ xa, đơn vị biệt kı́ch bị thiệt hại nặng nhưng van dai dang dựa vào công sự chong cự.

Bộ đội ta chiem được hai phan ba đon thı̀ trời sáng. địch đưa hải đoàn 3 và tieu đoàn dù 7 theo đường sông tới giải vây.

Ngày 5, anh Hoàng Văn Thái xuong 308 trực tiep tı̀m hieu tı̀nh hı̀nh chien đau ở Chùa Cao.

Đêm ngày 6, 88 tiep tục đánh Chùa Cao. Công tác to chức chien đau chậm, 3 giờ sáng bộ đội mới bat đau no súng. Đại đội commăngđô mat sức chien đau đêm trước đã được thay the bang 1 đại đội của tieu đoàn dù 7. Binh lı́nh dù co cam cự đợi viện binh. Trời sáng van chưa giải quyet được vị trı́, 88 phải rút lui.

Được tin vị trı́ Hoàng Đan đã được tăng cường, Bộ chı̉ huy ra lệnh cho trung đoàn 36 ngừng đánh Hoàng Đan.

https://thuviensach.vn

Trung đoàn 88 là một đơn vị công kiên giỏi của 308 đã nhieu lan tiêu diệt những vị trı́ âu Phi trên đường so 4 trong vòng 1 giờ. Tôi nghı̃ không phải chı̉ vı̀ một so khuyet điem trong công tác chuan bị như phái viên đã ve báo cáo, cũng không phải vı̀ anh em quá mệt mỏi. Khó khăn lớn nam ở cho khác. ĐO là do thủ đoạn đoi phó của địch đã thay đoi. Với khả năng ban chı́nh xác của pháo binh, địch đã tập trung pháo ngăn chặn những đợt tien công ban đêm vào vị trı́, kéo dài cho tới lúc viện binh và không quân kịp can thiệp. Chı̉ huy Pháp hiện đang phát huy toi đa sức mạnh của pháo binh và không quân đe khac phụng sự sa sút ve tinh than của binh lı́nh.

Khu Nam Đong Bang không còn là một nơi yeu như khi mở đau chien dịch. Chı̉ một thời gian rat ngan, địch đã rải trên dọc tuyen phòng ngự Sông Đáy, từ cáo thị xã Phủ Lý, Nam Định, Ninh Bı̀nh tới Phát Diệm 3 binh đoàn cơ động, 2 tieu đoàn dù, 4 cụm pháo, 1 đơn vị thiet giáp, và 1

hải đoàn xung kı́ch. Tuy nhiên, với lực lượng khá mạnh, chúng chı̉ nong ra đóng lại một vài vị

trı́ đã bị tiêu diệt chung quanh thị xã Ninh Bı̀nh, mở những cuộc càn quét nhỏ xung quanh khu vực đóng quân. Cũng như ở chien dịch Hoàng Hoa Thám, quân địch không dám đi vào vùng núi đá, nơi chúng biet che chan có bộ đội ta. Máy bay và pháo địch cũng ı́t oanh tạc những vùng này vı̀ chúng biet có nhieu cho an náu tot. Các chien sı̃ ta van có được những giờ phút hàn huyên với đong bào sau nhieu năm xa đong bang, giúp dân gặt mùa, xay thóc, dạy những em nhỏ học hát, múa, thăm đen thờ vua Đinh, Bı́ch Động, và ngam những . con thuyen thúng nho nhỏ, mái chèo được đieu khien rat khéo bang đôi bàn chân, lướt nhanh trên sông. '' Trong chien dịch này, đe phòng địch đánh ra vùng tự do, chúng ta đã đe lại đại đoàn 316 ở Thái Nguyên, đại đoàn 312 ở Phú Thọ. Hai đại đoàn này vừa huan luyện vừa san sàng chien đau. Đây là những đơn vị

công kiên giỏi Trong 3 đại đoàn tham gia chien dịch, trừ 308, các đại đoàn 304 và 320 đeu chưa được tập huan cách đánh công kiên đã được bo sung thêm những kinh nghiệm của bạn.

804 vừa được trang bị vũ khı́ mới. 320 van còn phải sử dụng những vũ khı́ đã có.

Ngày 15 tháng 6, Đảng ủy chien dịch họp nhận định:

Các vị trı́ trên đường so 1 từ Phủ Lý tới Ninh Bı̀nh đeu được tăng cường. Ta sẽ chuyen sang đánh nhỏ trước khi ket thúc chien dịch vı̀ mùa mưa đã bat đau. Trung đoàn 36 đánh địch càn quét ở Cam Giá, tây - nam thị xã Ninh Bı̀nh 4 kilômét, diệt 60 địch, phá 9 xe bọc thép lội nước.

Đại đoàn 320 tiêu diệt 2 vị trı́ nhỏ: Pho Cù và Phúc Lâm ở Hà Nam.

Trung tuan tháng Sáu, 1 tieu đoàn của 320 thâm nhập Chợ Cháy (ưng Hòa, Hà Đông). Khu vực này trực tiep uy hiep quoc lộ 1 noi lien Hà Nội với Ninh Bı̀nh. Đờ Lát vừa từ Pháp sang, quyet định phải tiêu diệt ngay lực lượng vừa thâm nhập. Địch huy động 6 tieu đoàn dù, bộ binh, cùng với pháo binh và cơ giới mở cuộc bao vây khu vực nham "cat vó" lực lượng ta. Cuộc hành binh tien hành từ ngày 18 đen ngày 20 tháng 6 dưới trời mưa tam tã.

Nhưng tieu đoàn của 320 đã phoi hợp với dân quân du kı́ch địa phương to chức chong càn, diệt https://thuviensach.vn

hàng trăm quân địch, roi rút ra an toàn.

ở hướng phoi hợp Tả Ngạn sông Hong, trung đoàn 42 cùng với bộ đội địa phương và dân quân du kı́ch hoạt động suot 10 ngày lien, từ ngày 20 tháng 5 đen ngày 30 tháng 5 năm 1951, đã tiêu diệt 18 hương đon, bức rút 12 hương đon khác ở các huyện Phủ Cừ, Tiên Lữ (Hưng Yên), Gia Lộc, Bı̀nh Giang (Hải Dương), Quỳnh Côi (Thái Bı̀nh). "

Đợt hoạt động nhỏ cuoi chien dịch đạt được những ket quả đáng ke. Phong trào chien tranh du kı́ch ở đong bang Bac Bộ sau một thời gian lang xuong vı̀ những trận càn đừ dội liên tiep, lại được phục hoi.

Ngày 20 tháng 6 năm 1951, chien dịch Quang Trung ket thúc.

Theo tong ket của Bộ Tong tham mưu, tỷ lệ thiệt hại giữa ta và địch là: ta 1, địch 1,2. Trong so quân địch bị loại khỏi vòng chien đau, có 40% là ảu Phi. Vũ khı́ ta thu được, trên 1.000 súng các loại, đủ trang bị cho 1 trung đoàn mạnh. Ta đã tiêu diệt và bức rút 30 vị trı́ địch. Phan lớn những thiệt hại của ta lá trong những trận đánh điem, đặc biệt là trong trận Chùa Cao. Theo bạn, tỷ lệ thiệt hại như vậy là thap. Nhưng với ta, nó khó chap nhận, vı̀ bộ đội ta van ở trong thời kỳ vừa đánh vừa boi dưỡng lực lượng.

Các đong chı́ co van khi nghe tieu đoàn trưởng 54 báo cáo trên sa bàn ve trận đánh đon Non Nước đã nhận xét:

- "Đây là một trı̀nh độ công kiên có nen nep". Lan đau trên chien trường đong bang, ta tiêu diệt được cùng một lúc 4 vị trı́ đại đội địch.

Từ trung tuan tháng hai năm 1950 đen trung tuan tháng Năm năm 1951, ta đã mở liên tiep 4

chien dịch lớn huy động từ 2 đen 3 đại đoàn, có những đại đoàn, trung đoàn tham dự lien 3

chien dịch, riêng 308 có mặt trong suot 4 chien dịch.

Trong hội nghị tong ket chien dịch Quang Trung, đong chı́ Vi Quoc Thanh nói: "Bộ đội Việt Nam thực sự là một bộ đội cáeh mạng. Chı̉ có bộ đội cách mạng mới vượt qua được những thử thách lớn như vậy. Không đay một năm, hành quân ngàn dặm, liên tiep đương đau với bom đạn của đe quoc Pháp, dù sat đá cũng phải mòn !".

Bon chien dịch vừa qua trong tám tháng trên những chien trường rat khác nhau, giong như

một chien dịch kéo dài vı̀ thời gian liên tục của nó, vı̀ những đơn vị tham chien, cơ quan đieu hành, với cả cách đánh hau như không thay đoi. Chúng ta đã chuyen sang thời kỳ vận động đánh lớn.

Trong ba chien dịch Tran Hưng Đạo, Hoàng Hoa Thám, Quang Trung, trên cả hướng chı́nh và

hướng phoi hợp, chúng ta đã tiêu diệt chừng 70 vị trı́ địch, trong đó có hau het quân địch chiem đóng tại một thị xã đong bang, và nhieu vị trı́ trên dưới 1 đại đội. Ve đánh viện, quân ta đã tiêu diệt 1 tieu đoàn, đánh thiệt hại một so tieu đoàn, đại đội ứng chien thuộc các binh đoàn https://thuviensach.vn

cơ động so 1 so 3 và so 4. Tong cộng, chúng ta đã loại khỏi vòng chien chừng 10.000 quân địch (một nửa là cơ động), thu một so lượng quan trọng vũ khı́ và trang bị kỹ thuật. Các trận đánh vận động ở Lien Sơn, Xuân Trạch, ở Thanh Vân, Đạo Tú chien dịch Tran Hưng Đạo, trận tiêu diệt cứ điem Bı́ Chợ chien dịch Hoàng Hoa Thám, trận tiêu diệt cứ điem Non Nước chien dịch Quang Trung... đã nói lên một bước trưởng thành của bộ đội trong tác chien trên địa hı̀nh trung du và đong bang. Nhưng, noi cộm lên là that bại của những trận đánh điem Bãi Thảo, Ben Tam, Chùa Cao, bộ đội phan lớn thương vong vı̀ pháo ban chặn từ xa của địch.

CO những van đe đã khien tôi băn khoăn từ khi ket thúc chien dịch Trung Du, tới chien dịch này đã trở thành một thách thức lớn.

Đờ Lát không chı̉ vực dậy một bước tinh than quân đội vien chinh với những lời động viên mà

còn đã giành được lòng tin của binh lı́nh vı̀ biet tập trung lực lượng nhanh chóng vào những điem nóng, biet chap nhận những thiệt hại nhỏ, kiên quyet khước từ giao chien với ta trong những đieu kiện bat lợi. Đờ Lát đã phát huy toi đa sức mạnh những binh khı́, kỹ thuật hiện đại đe ngăn chặn ta trong đánh vận động cũng như đánh điem. Và không phải chı̉ có chừng ay.

Trong hoàn cảnh lúng túng của chı́nh quyen Pháp, với uy tı́n cá nhân và những kinh nghiệm dày dạn của mı̀nh, viên tướng 5 sao này đang thực thi tat cả những điem trong ke hoạch Rơ ve trước đây, một ke hoạch đã được ta đánh giá là thực te và nguy hiem.

Sau chien thang Biên Giới, trước sự suy sụp tinh than nhanh chóng của đội quân vien chinh, Đảng ta cùng với các co van Trung Quoc đã cho rang chieu hướng phát trien của bộ đội ta trên chien trường Bac Bộ là từ mien núi tien xuong trung du và đong bang.

Đong bang Bac Bộ sẽ nhanh chóng ran lại. Tı̀nh hı̀nh sau đây sẽ ra sao khi đại bộ phận quân chủ

lực của ta đã rút đi... '' Những van đe mới đã đặt ra trước chúng ta.

Chia sẽ ebook : http://downloadsachmienphi.com/

Tham gia cộng đồng chia sẽ sách :

Fanpage : https://www.facebook.com/downloadsachfree

Cộng đồng Google : http://bit.ly/downloadsach

https://thuviensach.vn